№ 10 / 15 օգոստոս

ՎՏԱՆԳԱՎՈՐ ՀՈՎԵՐ

Ս. թ. հուլիսի 3-ին  ԱՊՀ անդամ երկրները Մոսկվայում հանդես եկան մի հայտարարությամբ, որում կոշտ քննադատական գնահատական է տրվում ԵԱՀԿ-ի գործունեությանը: Մի շարք այլ հարցերին զուգընթաց քննադատվում է նաև ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի գործունեությունը: Հայաստանը ստորագրեց այդ փաստաթղթի տակ, իսկ Ադրբեջանը՝ ոչ: Անգամ քաղաքականության մեջ չթրծված մարդու համար պարզ է, թե որքան լուրջ և հետևանքներով հղի քայլ է սա: Առաջին հարցը, որ կամա թե ակամա ծագում է, հետևյալն է՝ որքանո՞վ է նման փաստաթղթին միանալը համապատասխանում Հայաստանի և ԼՂՀ-ի շահերին: Չնայած փաստաթղթի լրջությանը՝ այն պատշաճ ուշադրության ու քննարկման չարժանացավ հայաստանյան և արցախյան քաղաքական դաշտում: Իսկ ահա նախանձելի քաղաքացիական դիրքորոշում ցուցաբերեցին ՀՀ մի շարք հասարակական կազմակերպություններ, որոնց համատեղ հայտարարությունը ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում մեր թերթի սույն համարում: ՀԿ-ներն իրենց հայտարարության մեջ լուրջ մտահոգություն են հայտնում և ունեն լուրջ կասկածներ նման փաստաթղթին միանալու նպատակահարմարության մասին:

Մենք կիսում ենք հայաստանյան ՀԿ-ների մտահոգությունը և նույն կասկածներն ունենք հիշյալ քայլի նպատակահարմարության մասին: Ավելին, հակված ենք միանշանակ կարծելու, որ այն չի համապատասխանում գոնե ԼՂՀ շահերին: Իսկ Ադրբեջանը, մեր կարծիքով, մի փոքրիկ դիվանագիտական հաղթանակ տարավ հայ դիվանագիտության անփութության շնորհիվ: Պաշտոնական Բաքուն, որ մինչ այդ խիստ քննադատության էր ենթարկում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի գործունեությունը և անպտուղ փորձեր անում ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման գործընթացը տեղափոխելու միջազգային այլ ատյաններ, հարմար առիթ գտավ ԵԱՀԿ-ին պաշտպանելու և ըստ այդմ էլ նրա համակրանքը  շահելու համար: Եւ ընդհակառակը, Հայաստանը, որ պաշտպանում էր խմբի գործունեությունը (թեև՝ վերապահումներով) և հանրությանը շարունակաբար համոզում միջազգային այլ ատյաններում հիմնախնդրի արդար կարգավորման անհնարինությունն ու վտանգներով հղի լինելը, միանգամայն անհասկանալիորեն հարվածեց ԵԱՀԿ-ին ու Մինսկի խմբին՝ մեր ու միջազգային հանրությանը թողնելով տարակուսանքի մեջ, թե ինչու պաշտոնական Երևանի դիրքորոշումն այսքան անհետևողական է:

Սակայն մարգարե լինելու հարկ չկա հասկանալու համար, որ Հայաստանն այդ քայլն արել է ոչ այնքան իր բարի կամքով, որքան Ռուսաստանի թելադրանքով: Թե ինչու Ռուսաստանին, Ուկրաինային, Բելառուսին և ուրիշներին պետք էր նման քայլի դիմել՝ նույնպես հասկանալի է: Թեև այստեղ հարկ է զանազանել պետության և իշխանությունների շահերը: Մոտ ապագայում ընտրությունների պրոբլեմ ունենալով, նրանք ուզում են խուսափել ԵԱՀԿ-ի «մոնիտորինգային տհաճություններից»: Բայց թե իր այդ պրոբլեմները «լուծած» հայաստանյան վերնախավի ինչին էր դա պետք՝ դժվար է հասկանալ: Առավել ևս ի՞նչ իմաստ ուներ այդքան ցուցադրաբար դրսևորելու կախվածությունը Ռուսաստանից:

Մի հանգամանք ևս: ԼՂՀ-ն անկախ պետություն է՝ այստեղից բխող բոլոր հետևանքներով: Ասել է թե՝ մի կողմից ՀՀ ղեկավարությունը (գոնե ձևով) սոսկ իր կարծիքն է հայտնել: Մյուս կողմից, բոլորն էլ քաջ գիտեն, որ ղարաբաղյան կողմը բանակցային գործընթացի լիիրավ կողմ չէ և իր այս առաքելության մի զգալի մասը այս կամ այն պատճառով պատվիրակված է ՀՀ-ին: Այս պարագայում պաշտոնական Ստեփանակերտի լռությունը (գոնե հիշյալ փաստաթղթի այն մասով, որ վերաբերում է Մինսկի խմբին) կարող է երեք կերպ մեկնաբանվել: Կամ ԼՂՀ-ն համաձայն չէ, դրա համար էլ հրապարակավ չի պաշտպանել այդ նախաձեռնությունը: Կամ ԼՂՀ-ն համաձայն է ու, ինչպես ասում են, լռությունը համաձայնության նշան է: Կամ էլ ԼՂՀ-ն հանիրավի փաստում է իր չգոյությունը, «օգտվելով» բանակցային լիիրավ կողմ չլինելու հանգամանքից:

Ամենասարսափելին այս վերջինն է: Իհարկե, այդ կարգավիճակը թվացյալ առավելություններ է տալիս, թույլ տալով գլուխն ազատել լուրջ պրոբլեմներից: Վատն այն է, որ նման կարգավիճակային հոգեբանությունը կարող է հոգեհանգստյան տրամադրություններ ծնել միջազգային հանրությունում և ամրապնդել մեր չգոյությունը: Մինչդեռ ինչպիսի հրաշալի հնարավորություններ ենք բաց թողնում ղարաբաղյան գործոնը վերականգնելու ու ամրակայելու համար: Արդյո՞ք նման հարցերը հուզում են ԼՂՀ ղեկավարությանը:

В НОМЕР В ПЯТНИЦУ, 13 -ГО: НУ И НУ

По сведениям, поступившим из источников, близких к посольству Азербайджана в Соединенных Штатах Америки, официальные представители азербайджанского посольства в пятницу 13 августа вступили в переговоры с руководством Educational Coin Company с предложением выкупить по рыночной цене весь тираж валюты Нагорно-Карабахской Республики. По информации азербайджанских СМИ, эта американская компания является посредником в вопросе выпуска национальной валюты НКР.
Как известно, пара из двухдрамовой и десятидрамовой банкнот Нагорного Карабаха предлагается нумизматам по цене примерно 1 фунт стерлингов. В случае, если сделка состоится, Нагорно-Карабахская Республика могла бы обеспечить свою экономическую самодостаточность за счет выпуска собственной валюты.

————————————————————————————–

ԻՈՍԻՖ ԱԴԱՄՅԱՆ 

Ինձ թվում է, որ մենք հեռու ենք ժողովրդավարությունից: Ինձ մոտ այն տպավորությունն է ստեղծվել, որ մարդիկ ընտրական տեղամաս են գնացել վաղօրոք իմանալով, թե ով է լինելու քաղաքապետը: Այդ դեպքում ավելի ճիշտ չէ՞ր լինի պարզապես այդ պաշտոնում նշանակել ցանկալի մարդուն: Ցավոք, ստիպված եմ փաստել, որ մարդիկ բաժանվել են մի քանի քաղաքական ճամբարների: Գտնում եմ, որ բոլոր առողջ ուժերը պետք է միավորվեն՝ դա է մեր ամենակարևոր նպատակը:

ԷԴՈՒԱՐԴ ԱՂԱԲԵԿՅԱՆ 

Երկրորդ փուլի առկայությունը խոսում է այն մասին, որ մարդիկ, այնուամենայնիվ, ընտրելու որոշակի հնարավորություն ունեցել են: Սակայն այս հանգամանքը չի կարող մեզ ստիպել աչք փակելու այն բոլոր լուրջ խախտումների վրա, որոնք գրանցվել են ընտրությունների ընթացքում: Ամենակարևորը՝ ըստ ամենայնի օգտագործվել են վարչական ռեսուրսները, իսկ իշխանությունները չեն կատարել արդար ու թափանցիկ ընտրությունների երաշխավորի իրենց դերը, այլ նախապատվություն են տվել թեկնածուներից մեկին:

ՀԱՄԻԿ   ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ 

Ընտրությունների անցկացման օրը  ընտրատեղամասերում առանձնակի խախտումներ չեն եղել: Իսկ ընտրատեղամասերից դուրս, ամբողջ նախընտրական շրջանում  գործադրվել է ճնշում՝ ինչպես իմ նախընտրական շտաբի անդամների, այնպես էլ ընտրողների վրա:

ՎԱԶԳԵՆ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ 

Գնահատական չեմ տա ընտրությունների ամբողջ գործընթացին, բայց ուզում եմ նշել, որ իմ վստահված անձանց կողմից բողոքներ չեմ ստացել ընտրական նորմերի ու ընթացակարգի մասին: Դա ինձ հիմք է տալիս հավատալու, որ ընտրություններն ընդհանուր առմամբ անցել են առանց կոպիտ խախտումների:

ՊԱՎԵԼ ՆԱՋԱՐՅԱՆ

Կարծում եմ նորմալ, ժողովրդավարական ընտրություններ էին: Ընտրողների մասնակցությունն էլ նորմալ էր:

———————————————————————————

ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԸՆՏՐԱԿԱՆ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎԻ ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ՀԱՂՈՐԴԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԻՑ 

2004թ. օգոստոսի 12-ին կայացավ ԼՂՀ կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի հերթական նիստը, որը քննարկեց 2004թ. օգոստոսի 8-ին կայացած ԼՂՀ տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների ամփոփիչ արդյունքները:

ԼՂՀ կառավարության 2004թ. մայիսի 26-ի թիվ 219 որոշման համաձայն՝ 2004թ. օգոստոսի 8-ին ԼՂՀ-ում անց են կացվել տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններ: Ամփոփելով ընտրությունների արդյունքները, ԼՂՀ կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը նշում է, որ դրանք ճանաչվել են կայացած:

Բոլոր մակարդակի ընտրական հանձնաժողովների կազմակերպված աշխատանքի շնորհիվ ընտրական տեղամասերում զգացվում էր ընտրողների քաղաքացիական ակտիվության աճ, որն ընտրական կուլտուրայի գրավականներից մեկն է: Ամենուրեք ընտրություններն անցել են թափանցիկության, արդարության, օրինականության պահպանման պայմաններում: Առանձին ընտրողների կողմից ընտրական տեղամասերում առաջադրված հարցերը կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի կողմից հանրագումարի են բերվում՝ հետագայում համապատասխան միջոցառումներ ձեռնարկելու համար:

Ընտրությունների կազմակերպված անցկացման հարցերը միշտ գտնվել են իշխանությունների ուշադրության կենտրոնում, նրանց անմիջական մասնակցությամբ վճռվել են դժվարություններ պարունակող հարցերը:

Ժամանակին ֆինանսավորվել ու պահանջվող կարգով որոշվել են ընտրությունների նախապատրաստման ու անցկացման համար անհրաժեշտ նյութատեխնիկական միջոցների ձեռքբերումն ու առաքումը բոլոր մակարդակների ընտրական հանձնաժողովներին:

ԼՂՀ կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովն իր աշխատանքային պլանի համաձայն՝ ընդունել է օրենսդրությամբ նախատեսված տասնյակ հրահանգներ, որոշումներ, նորմատիվային ակտեր և ուղեցույցի ձևով տպագրել ու առաքել բոլոր շրջանային (քաղաքային), տեղամասային ընտրական հանձնաժողովներին, ինչն օժանդակել է ընտրական օրենքի միանշանակ ու ճիշտ կիրարկմանը: Կազմակերպվել է բոլոր ընտրական հանձնաժողովների անդամների ուսուցումը:

Ընտրական հանձնաժողովների կողմից ընտրողների ձայների հաշվման, քվեարկության արդյունքների ամփոփման աշխատանքը կազմակերպված էր հրապարակային ու բաց՝ դիտորդների, թեկնածուների վստահված անձանց, զանգվածային լրատվության միջոցների ներկայացուցիչների մասնակցությամբ, և բնական է, որ քաղաքացիների ճնշող մեծամասնությունը չէր կասկածում ընտրությունների արդյունքների օբյեկտիվությանը:

Ընտրություններն անցել են մրցութային պայմաններում՝ տարբեր հասարակական-քաղաքական կազմակերպություններ, խմբեր պայքարել են ազատ ու ինքնուրույն առաջադրված թեկնածուների օգտին քվեներ հավաքելու համար: Հետաքրքիր ու բովանդակալից է կազմակերպվել նախընտրական քարոզչությունը:

ԼՂՀ 242 համայնքներից ընտրություններն անց են կացվել 231 համայնքներում, 42 համայնքներում նրանց ղեկավարների լիազորությունների ժամկետը չլրանալու պատճառով անց չեն կացվել համայնքների ղեկավարների ընտրություններ:

Հանրապետության 88812 ընտրողներից քվեարկությանը մասնակցել են 55623 հոգի, որը կազմում է բոլոր ընտրողների  62.6 տոկոսը: Ըստ շրջանների ցուցանիշները հետևյալներն են՝

Ստեփանակերտում – 40.8 %, Ասկերանի շրջանում – 77.5 %, Հադրութի շրջանում – 78.9 %, Մարտակերտի շրջանում – 78.2 %, Մարտունու շրջանում – 72.7 %, Շահումյանի շրջանում – 77.8 %, Շուշիի շրջանում – 70.3 %, Քաշաթաղի շրջանում – 73.4 %:

ԼՂՀ տեղական ինքնակառավարման մարմինների 2004թ. օգոստոսի 8-ին կայացած ընտրությունների արդյունքներով հանրապետությունում ընտրվել են 179 համայնքի ղեկավարներ և 1416 ավագանու անդամներ:

Ստեփանակերտի քաղաքային ընտրական հանձնաժողովի ամփոփիչ արձանագրության համաձայն՝ Ստեփանակերտի քաղաքապետի բոլոր թեկնածուների օգտին տրված ձայները նրանց միջև բաժանվում են հետևյալ կերպ՝

Ադամյան Իոսիֆ – 930 կամ 7.5 %

Աղաբեկյան Էդուարդ  – 4285 կամ 34.5 %

Ավանեսյան Համիկ  – 1126 կամ 9.0%

Հայրապետյան Վազգեն  – 746  կամ 6.0%

Նաջարյան Պավել  – 5305 կամ 42.8 %

Այսպիսով՝ Ստեփանակերտի համայնքի ղեկավարի թեկնածուներից ոչ մեկը չի ստացել բոլոր թեկնածուների օգտին տրված ձայների կեսից ավելին, ուստի Ստեփանակերտի քաղաքային ընտրական հանձնաժողովը, առաջնորդվելով  «Տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների մասին» ԼՂՀ օրենքի 23-րդ հոդվածով, որոշել է առաջին և երկրորդ ամենաշատ կողմ ձայներ ստացած թեկնածուներ Պավել Սերգեյի Նաջարյանի և Էդուարդ Արտավազդի Աղաբեկյանի մասնակցությամբ անցկացնել համայնքի ղեկավարի ընտրության քվեարկության երկրորդ փուլ, որի անցկացման օր է նշանակվել սույն թվականի օգոստոսի 22-ը և որի արդյունքում ընտրված կհամարվի առավել ձայներ ստացած թեկնածուն:

Շրջանային ընտրական հանձնաժողովների որոշումների համաձայն՝ նույն օրը համայնքի ղեկավարի ընտրության քվեարկության երկրորդ փուլ անցկկացվեն նաև Ասկերանի շրջանի՝ Սղնախի, Ուղտասարի, Մարտակերտի շրջանի՝ Մարտակերտ քաղաքի, Մաղավուզի, Մատաղիսի, Չլդրանի, Վերին Հոռաթաղի, Գետավանի, Շահմասուրի, Զարդախաչի, Մարտունու շրջանի՝ Սոսի, Ծովատեղի, Սպիտակաշենի, Մաճկալաշենի, Սարգսաշենի, Քաշաթաղի շրջանի՝ Բերձոր քաղաքի, Աղավնատան, Այգեհովտի, Հոչանցի, Մարաթուկի և Վուրգավանի համայնքներում:

Նախնական արդյունքների ամփոփումից հետո Մարտունու շրջանի Բերդաշեն, Խերխան, Մարտակերտի շրջանի Պողոսագոմեր, Խնկավան և Դրմբոն համայնքների ղեկավարների թեկնածուների կողմից ընտրությունների արդյունքները բողոքարկվել են դատարանում, ուստի նշված համայնքներում անցկացված ընտրությունների արդյունքների մասին կհաղորդվի դատարանի կողմից վճիռ կայացնելուց հետո:

Միաժամանակ ԼՂՀ կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովին են դիմել մի քանի ընտրողներ և կազմակերպություններ, հիմնականում առանձին անձանց ընտրողների ցուցակներում անհիմն ընդգրկելու և ընտրական ամբողջ գործընթացին վերաբերվող հարցերով, որոնց անմիջապես տրվել են անհրաժեշտ մեկնաբանություններ կամ ընթացքավորվել են համապատասխան մարմիններում:

ԼՂՀ կենտրոնական ընտրական  հանձնաժողով

————————————————————————–

ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական կոմիտեի հայտարարությունը  

Համաքաղաքացիներ,

Տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններով մենք հասել ենք մի հանգրվան, երբ  առաջադիմության, ազգային պետականության հիմքերի ամրապնդման համար հրատապ անհրաժեշտություն է դարձել երկրում իրականացնել արմատական եւ առաջադիմական բարեփոխումներ: Դա առաջին հերթին պետք է սկսել իշխանության լծակների ժողովրդավարացումից, այն հանրությանն ավելի մոտեցնելու եւ մատչելի դարձնելու համար:

2004 թվականի օգոստոսի 8-ին Ստեփանակերտ քաղաքի  քաղաքապետի ընտրությունները վկայեցին, որ արցախահայության մի ստվար հատվածը՝ հավատարիմ հայ մարդու ողջամտությանն ու համամարդկային արժեքներին, կարող եւ պատրաստ է այլընտրանքային ընտրությամբ վճռականորեն փոխել իր միապաղաղ առօրյան, կերտելով իր վաղվա օրն ու ապագան:

Ընտրությունների առաջին փուլն ապացուցեց, որ ամեն ինչ չէ, որ կանխորոշված է, ժողովուրդն է կերտել երկրի անկախությունն ու ազատությունը, ժողովուրդն է հաղթել պատերազմում եւ նա է իր քվեով վճռելու իր ապագան ու ընտրելու ղեկավարին:

Ժողովրդի ակտիվացումն ու իր իրավունքներին տեր կանգնելը լավագույն միջոցն է՝ ժողովրդավարության հաստատման համար, ի հեճուկս ընտրություններում խախտումներով հաջողության հասնելու հույսեր փայփայողների:

Հայրենակիցներ,

Ձեր ձայնը տալով Ստեփանակերտի քաղաքապետի թեկնածու Էդուարդ Աղաբեկյանի օգտին, դուք նորից կվկայեք Ձեր վճռականությունն ազատ, անկախ եւ բարեկեցիկ երկիր ստեղծելու գործում:

Հայ Յեղափոխական Դաշնակցությունը հորդորում է Ձեզ օգոստոսի 22-ին ակտիվորեն ներկայանալ ընտրատեղամասեր, Ձեր ակտիվ մասնակցությամբ բացառելով հնարավոր ընտրախախտումները:

ՀՅ Դաշնակցությունը  այսուհետ եւս հաստատակամ է տեր կանգնելու ժողովրդի քվեին, ամեն միջոց ձեռնարկելով հնարավոր ընտրախախտումները կանխելու համար:

Համոզված ենք, որ օգոստոսի 22-ին մեր ճիշտ ընտրությամբ կնպաստենք ազատ Հայրենիքի ու արժանապատիվ ապագայի ստեղծմանը:

ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական կոմիտե

————————————-

ԼՂՀ տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում ԼՂՀ օրենքի կոպիտ խախտումների մասին

ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական կոմիտեն ուսումնասիրելով եւ դիտարկելով  օգոստոսի 8-ին կայացած ԼՂՀ    տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների  ընթացքը,  գտնում է, որ այն ընթացել է ներքոհիշյալ կոպիտ ընտրախախտումներով, որոնք  ազդել են ընտրությունների վերջնական արդյունքների վրա:

1. Խախտվել է  «ԼՂՀ տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների  մասին» օրենքի  18-րդ հոդվածը, որն արտահայտված է նրանում, որ  Ստեփանակերտ քաղաքի ընտրատարածքներում  գործել են շրջիկ քվեատուփեր: ԿԸՀ թիվ 29/10 որոշումը առ 04. 07. 01թ. փաստորեն անօրեն է եւ հակասում է  ԼՂՀ տեղական  ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների մասին օրենքին:

2. Խախտվել է  ԼՂՀ տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների մասին օրենքի 19-րդ  հոդվածը, ընտրական  տեղամասերում քվեարկության արդյունքների ամփոփման  կարգի մասին:  Փաստորեն  Ստեփանակերտի 16-րդ ընտարական տեղամասի  հանձնաժողովի նախագահի թողտվությամբ  խախտվել է վերոնշյալ հոդվածի առաջին պարբերությունը  (քվեաթերթիկների ամփոփման ընթացքում  ընտրատեղամաս է մուտք գործել Ա. Հարությունյանը):

3. Ստեփանակերտի 17-րդ ընտրատեղամասի գործավարության մատյանում չի գրանցվել  շրջիկ  քվեատուփի կնքումը,  տեղամասից դուրս բերվելու եւ վերադարձնելու  ժամը, մինչդեռ մատյանում ներկայացված են 75 անձանց անուն – ազգանուններ ու տվյալներ:

Հաշվի առնելով ընտրությունների կարեւորությունը որպես  ժողովրդավարական պետության կայացման հիմնական գրավական` ՀՅԴ  Արցախի Կենտրոնական կոմիտեն  պահանջում է անվավեր ճանաչել ընտրությունները բազում ընտրախախտումներ կատարած Ստեփանակերտի թիվ 16 եւ 17 ընտրատեղամասերում:

ԼՂՀ ՏԵՂԱԿԱՆ ԻՆՔՆԱԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ (ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏԻ ՀԱՄԱՅՆՔԻ ՂԵԿԱՎԱՐԻ) ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԴԻՏԱՐԿՄԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ 

Ստեփանակերտի մամուլի ակումբը և Մարդու իրավունքների պաշտպանության արցախյան ասոցիացիան, կարևորելով ԼՂՀ տեղական ինքնակառավարման մարմինների հերթական ընտրությունների դերը ժողովրդավարական բարեփոխումների արմատավորման գործում, համատեղ անցկացրել են Ստեփանակերտի համայնքի ղեկավարի ընտրությունների դիտարկում:

ԼՂՀ  ՏԻՄ ընտրություններն՝ ընդհանրապես, և Ստեփանակերտի համայնքի ղեկավարի ընտրությունները՝ մասնավորապես, գնահատելով որպես մեկ քայլ առաջ ժողովրդավարական բարեփոխումների ճանապարհին, փաստելով, որ հիմնականում բավարար պայմաններ են ստեղծվել արդար ու թափանցիկ ընտրությունների անցկացումը, դիտորդների ու թեկնածուների վստահված անձանց բնականոն աշխատանքն ապահովելու համար, Ստեփանակերտի մամուլի ակումբը և Մարդու իրավունքների պաշտպանության արցախյան ասոցիացիան, միևնույն ժամանակ, արձանագրել են մի շարք լուրջ թերացումներ.

1. Ինչպես և նախորդ ընտրություններում՝ չի հաջողվել խուսափել վարչական ռեսուրսների օգտագործումից և ընտրացուցակներում զգալի քանակությամբ անճշտություններից:

2. Գրանցվել են ԶԼՄ-ների վրա ճնշում գործադրելու դեպքեր, մասնավորապես՝ մի հեռուստասյուժեի պատճառով օգոստոսի 1-ին չի հեռարձակվել Հանրային հեռուստատեսության ծրագիրը: ԶԼՄ-ների գերակշիռ մասը չի հրապարակել վճարովի գովազդի միասնական սակագները, ինչը հակասում է գործող օրենսդրությանը և թյուրիմացությունների ու ասեկոսեների տեղիք է տվել:

3. Թեկնածու Պավել Նաջարյանի կողմից սեփական քարոզչանյութում օգտագործվել է ԼՂՀ պետական ատրիբուտիկան: Մեկ այլ թեկնածուի՝ Էդուարդ Աղաբեկյանի վստահված անձի բողոքի դիմումի հիման վրա Ստեփանակերտի քաղաքային ընտրական հանձնաժողովը Պ. Նաջարյանին պարտավորեցրել է  շրջանառությունից հանել համապատասխան քարոզչանյութը, իսկ առաջին ատյանի դատարանն անհիմն է համարել հիշյալ բողոքը:

4. Որոշ դեպքերում արձանագրվել են «Տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների մասին» ԼՂՀ օրենքի առանձին հոդվածների ոչ ճիշտ մեկնաբանություններ, մասնավորապես՝ թեկնածուների գրանցման մասով: Այսպես, Ստեփանակերտի քաղաքային ընտրական հանձնաժողովը թեկնածու Սերգեյ Գրիգորյանին գրանցել է միայն առաջին ատյանի դատարանի որոշումից հետո:

5. Մի քանի ընտրատեղամասերում արձանագրվել են քվեարկության կարգի մասնակի տարբեր խախտումներ, մասնավորապես՝ շրջիկ տուփերի օգտագործման պարագայում (օրինակ, թթ. 16 և 17 ընտրատեղամասերում): Խախտումները պայմանավորված են նաև այն հանգամանքով, որ «Հաշմանդամների և քվեարկությանը մասնակցելու դժվարություն ունեցող ընտրողների քվեարկությանը մասնակցելու կարգի մասին» ԼՂՀ ԿԸՀ 2001թ. հուլիսի 4-ի թիվ 29/110 որոշումը հակասում է «ՏԻՄ ընտրությունների մասին» ԼՂՀ օրենքի հոդված 18-ին:

Արձանագրելով վերոհիշյալ թերացումները, Ստեփանակերտի մամուլի ակումբը և Մարդու իրավունքների պաշտպանության արցախյան ասոցիացիան, ընդհանուր առմամբ, դրական են գնահատում ՏԻՄ ընտրությունների անցկացման գործընթացը և հակված են կարծելու, որ ինքնին երկրորդ փուլի առկայությունը վկայությունն է այն բանի, որ քաղաքացիները հիմնականում ընտրելու իրական հնարավորություն են ունեցել:  Ստեփանակերտի մամուլի ակումբը և Մարդու իրավունքների պաշտպանության արցախյան ասոցիացիան, միևնույն ժամանակ, հույս են հայտնում, որ ինչպես Ստեփանակերտի համայնքի ղեկավարի ընտրությունների երկրորդ փուլի, այնպես էլ հետագա մյուս բոլոր ընտրությունների ժամանակ հաշվի կառնվեն սույն դիտողությունները:

ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏԻ ՄԱՄՈՒԼԻ ԱԿՈՒՄԲ
ՄԱՐԴՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԱՐՑԱԽՅԱՆ ԱՍՈՑԻԱՑԻԱ
12.08.04.

———————————————————————————-

ԱՐՑԱԽՑԻՆ ՍԿՍՈՒՄ Է ԳԻՏԱԿՑԵԼ ԻՐ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ

Չգիտեմ, թե տարիներ հետո ինչպիսի գնահատական կտրվի օգոստոսի 8-ի ընտրություններին, վերլուծաբանները, համենայն դեպս, մի խոսուն փաստ հաստատ կընդգծեն: Այն, որ 2004-ի ամռանը արցախցի ընտրողի հոգեբանության մեջ փոփոխություն է կատարվել՝ իներտ մտածողությանը փոխարինելու է եկել իրականության սթափ ըմբռնումը եւ սեփական  իրավունքների ու պահանջների՝ թող որ առայժմ ոչ լիարժեք գիտակցումը:

Անհատի գործոնը կարող է որոշիչ լինել 

Ընտրությունների օրը՝ որպես ԿԸՀ-ում հավատարմագրված լրագրող, գտնվում էի Ստեփանակերտի թիվ 12 ընտրական տեղամասում, որը տեղակայված էր յոթերորդ միջնակարգ դպրոցի մասնաշենքերից մեկում: Առավոտյան ժամը 11-ի դրությամբ՝ այստեղ արդեն քվեարկել էր մոտ երկու հարյուր մարդ: Մարդիկ սովորություն ունեն՝ քվեարկության գնալ կամ առավոտյան կամ էլ երեկոյան ժամերին: Տեղամասային ընտրական հանձնաժողովի աշխատանքին եւ քվեարկությանը հետեւում էին քաղաքապետի թեկնածուների վստահված անձինք, դիտորդ «ԺԱՄ» հասարակական- քաղաքական կազմակերպությունից եւ «Դեմո»-ի ներկայացուցիչը: Ընտրատեղամասային հանձնաժողովի աշխատանքն, ընդհանուր առմամբ, կարելի է ասել, թափանցիկ էր, օրվա  ընթացքում առանձնակի խախտումներ չարձանագրեցինք:  Եղան չնչին միջադեպեր, որոնք  չզարգացան՝ շնորհիվ հանձնաժողովի նախագահ Սլավա Գաբրիելյանի վճռական պահվածքի:  Այդ առնչությամբ մի կարեւոր փաստ եւս  անհրաժեշտ եմ համարում նշել.  նա «շրջիկ» տուփը  անձամբ տարավ ընտրողների մոտ՝ չվստահելով ոչ մեկին: Իհարկե, այդ  պարտականությունն իր վրա վերցրեց կեղծիքները բացառելու նպատակով: Արդեն քվեների հաշվման ժամանակ տուփից նա հանեց ճիշտ այնքան քվեաթերթիկներ, որքան տարել էր իր հետ:

Կցանկանայի, որ ճիշտ հասկացվեր վերը շարադրվածի իմաստը: Սա ոչ գովաբանություն է, ոչ էլ ավելորդ զգացմունքայնություն: Կասկած չունենք, որ  վճռական ու որոշիչ պայքարը դեռ առջեւում է, եւ որ կառավարական լծակներն այդ փուլում գործի են դրվելու առանձին ուժգնությամբ:  Ուզում եմ ասել՝ հանձնաժողովի ղեկավարի աշխատանքից շատ բան է կախված: Առաջին հերթին նա կարող է ապահովել թափանցիկությունը հանձնաժողովի աշխատանքի շրջանակներում:

Բայց արդյո՞ք բոլոր տեղամասային հանձնաժողովների նախագահներն են իրենց այդպես դրսեւորել:

Խախտումների մասին

Պետք է ասել, որ խախտումները կատարվում էին ընտրատեղամասից դուրս: Ընտրողների ետեւից մեքենաներ էին ուղարկվում, իսկ ճանապարհին այդ մարդկանց «նախապատրաստում» էին, թե ինչպես պետք է քվեարկել: Պ. Նաջարյանի վստահված անձին դիմեցի, որպեսզի անձամբ գնահատական տա այդ երեւույթին, բայց նա ուսերը թոթվեց եւ ցույց տվեց, որ ինքը տեղյակ չէ անցուդարձին: Այնուհետեւ ավելացրեց, որ նման գործողությունների դիմում են նաեւ մյուս թեկնածուները: Բայց նա չբացատրեց, թե ինչու է ինքը որպես վստահված անձ ավելի շատ լինում դպրոցի դարպասների մոտ: Որպես ընտրախախտում կարելի է, թերեւս, նշել վստահված անձերի կողմից արված դիտողությունն այն մասին, որ մի մարդ կարողացել է ստորագրել եւ ապա քվեարկել մի քանի մարդու տեղ: Ի դեպ, այս երեվույթի մասին արտահայտվեցին այդ տեղամասում Իոսիֆ Ադամյանի եւ Վազգեն Հայրապետյանի վստահված անձինք՝  Արման Ադամյանն ու Միքայել Խաչատրյանը:

Մեր թաղամասից (Ազատամարտիկների, 22) երկու երիտասարդներ պատմեցին, թե ինչպես են իրենց խնդրել ներկայանալ տեղամաս, որպեսզի ստորագրեն  ուրիշ մարդկանց փոխարեն: Զարմացա, այդ  ինչպե՞ս են կեղծում քաղաքացու անձնագրային տվյալները: Նրանք երդվեցին, որ սուտ չեն խոսում, բայց անուններ չնշեցին: Դե ինչ՝ անհավատալի է, բայց այդպես են պատմում:

Չնայած այդ օրը ուրիշ ընտրատեղամասեր չայցելեցի, բայց կապը դրսի եւ հատկապես քաղաքային ընտրական հանձնաժողովի հետ պահպանում էի: Թիվ 3 դպրոցում գտնվող ընտրատեղամասից տեղեկացանք, որ այդտեղ խախտում է արձանագրվել առավոտյան ժամը 10-11-ը: Դպրոցի շենքի առջեւ Պ. Նաջարյանի վստահված անձը  ուղեկցել է իրեն անծանոթ մի մարդու եւ այդ ընթացքում բացատրել նրա անելիքը: Ընտրողը կուսակցական է եղել եւ անմիջապես տեղեկացրել է իր նախընտրական շտաբին:

 Մեկ հոդված՝ երկու մեկնաբանությամբ

Մեր կողմից արձանագրված մի փաստ եւս, որը, թերեւս, խորհելու տեղիք կտա հետագա ընտրությունների համար: Ստեփանակերտցիներին  քաջածանոթ իրավաբան Գեորգի Սաֆարյանն ընտրական տեղամաս էր ներկայացել առանց անձնագրի՝ Փաստաբանների միության անդամի վկայականով: Հանձնաժողովի անդամներից մեկը նրան ասաց, որ այդ փաստաթուղթը չի կարող անձը հաստատող փաստաթուղթ կոչվել, իսկ իրավաբանը՝ գործի դնելով իր գիտելիքները, ապացուցեց հակառակը: Այնուհետեւ բացատրություններից անցան վեճի: Իրավիճակը փրկեց Ս. Գաբրիելյանը, որ վերադառնում էր «շրջիկ» տուփի առաքելությունն ավարտած: Նա  հնարավորություն ընձեռեց Գ. Սաֆարյանին՝ քվեարկել նշված վկայականով եւ միաժամանակ սաստեց հանձնաժողովի անդամի անտակտությունը: Հաջորդ օրն արդեն դիմեցինք ԿԸՀ նախագահ Ս. Դավթյանին՝ պարզաբանելու ծանուցագրի այն մասը, որտեղ  խոսք է գնում անձը հաստատող փաստաթղթերի մասին: Նա շեշտեց, որ անձնագրին փոխարինող փաստաթուղթ կարող է լինել միայն թիվ 9 տեղեկանքը: Գ. Սաֆարյանն իր հերթին մատնացույց արեց  «Տեղական ինքնակառավարման ընտրությունների մասին» օրենքի թիվ 18-րդ հոդվածը, ըստ որի՝ քվեարկությանը ներկայացած յուրաքանչյուր ընտրող ներկայացնում է անձնագիրը կամ անձնագրին փոխարինող փաստաթուղթը: Մեկնաբանելով այդ հոդվածը՝ փաստաբանը շեշտեց, որ այդ փաստաթուղթը կարող է լինել անձը հաստատող ցանկացած վկայական: Լինի դա զինվորական թե Փաստաբանների միության  վկայականը:

Առանց հումորի ի՞նչ ընտրություններ

Ծիծաղաշարժ տեսարանները եւ հումորը, որպես կանոն, անպակաս են ընտրություններից: Մի երկու դեպքի մասին: ՆԳ նախարար Ա. Իսագուլովը ընտրական տեղամաս ներկայացավ որդու հետ միասին: Աչքի անցկացնելով քվեաթերթիկները՝  հետաքրքրվեց, թե ինչ ասել է ավագանու անդամ (ռուսական կրթությունն էր խանգարում): Ռուսերեն բացատրությունը լսելուց հետո նա առանց երկար-բարակ մտածելու հայտարարեց՝ քվեարկելու եմ ամենագեղեցիկ կնոջ օգտին:

Քվեախցիկին մոտենալուց առաջ դժվարությամբ շարժվող մի տատիկ հանձնաժողովի անդամ ջահել օրիորդից հարցնում է, թե ինչպես պիտի նշումը կատարի: Աղջիկը տատիկի մատը մոտեցնում է քվեաթերթիկին եւ ասում՝ ահա այստեղ, տատիկ:

Իշխանությունների թեկնածուի քվեներն ավելացնելու նպատակով կեսօրվա ժամին «հերթապահ» մեքենաներ գործի դրվեցին: Տներից մարդկանց բերում էին եւ ստիպում քվեարկել իրենց նախընտրած թեկնածուի օգտին: Նրանց մեջ  ծանոթներ գտա: Մոտեցա մեկին եւ սկսեցի նախատել: Ծանոթս ծիծաղելով ասաց՝ «Ի՞նչ վատ բան եմ արել, մեքենայով եկել եմ Էդ. Աղաբեկյանի օգտին քվեարկելու:  Չօգտվե՞մ այդ ծառայությունից»:

Ռուզան ԻՇԽԱՆՅԱՆ

«Ջրափոս»
ԶԱՐՄԱՆՔԻՑ ԿԱՐԿԱՄԱԾ

Ս. ՀԱՅԿՅԱՆ

Խոսելու եմ մի կուսակցության մասին, որ քաջածանոթ է բոլորիս, քանի որ ոչ վաղեմի անցյալում գրեթե բոլորս էինք անդամագրված դրան: Աշխարհաքաղաքական հանգամանքների բերումով հայտնվելով նոր իրավիճակում՝ այն չի փոխել գաղափարախոսությունը, բայց «հաջողացրել է» կլիմայավարժվել նոր պայմաններում: Իսկ վերջերս էլ՝ ԼՂՀ տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների ժամանակ Ստեփանակերտի համայնքի ղեկավարի թեկնածու էր առաջադրել ամենաբարձր մակարդակով ու անմիջապես էլ «հետ կանչել»:

Ինչ-որ է, օրերս տեղեկացրին, որ շտապ իջնեմ կուսակցության նստավայր՝ մասնակցելու նախընտրական հավաքին, ուր ընտրությանն առնչվող հարցեր պիտի արծարծվեն: Երանի չգնայի: Երբեմն պատահում է, որ ահավոր իրողության մասին անտեղյակ լինելը գերադասում ես, և երջանիկ ինքնախաբեությունը՝ թե ամեն ինչ այնքան էլ վատ չէ, որքան թվում է, դառնում է փրկություն…

Ելույթ ունեցավ կուսակցության առաջին դեմքը և խոսեց ոչ թե հնարավոր ընտրակեղծիքների և դրանց կանխման ուղիների մասին, այլ ընտրակեղծիքների մի քանի տարածված տարբերակների «մեխանիզմներին» ծանոթանալու և դրանք անպայման… կիրառելու մասին: Շատ սովորական ու արհեստավարժ, առանց կարմրելու, ասես խոսքը ոչ թե անօրինության, այլ պարտադիր օրենքի մասին է, որից անհրաժեշտ է օգտվել: Հիշեցի Վ.Դավթյանի «Փարիզյան գիշեր» շարքի՝ «Ամոթն է մեռել, մարդկություն, ոտքի, ինչպես կելնեիր, թե իմանայիր, որ չի բացվելու լույսն առավոտի» տողերը:

Ահավորն այն էր, որ ներկաները, որոնց մի մասը պատասխանատու պաշտոններ զբաղեցնող այրեր են, շատ հանգիստ ընդունեցին դա:

Ներքին փլուզումիցս ծնված միակ սփոփիչ միտքը այս էր՝ առանց որևէ կուսակցության պատկանալու ծառայել հայրենիքին ու արդարությանը:

«ՇԱՐԺՈՒՄ 88»-Ի ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ԴԻՄՈՒՄԸ ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏՑԻՆԵՐԻՆ

Հարգելի համաքաղաքացիներ:

Ի սրտե շնորհակալություն ենք հայտնում ձեզ Ստեփանակերտի համայնքի ղեկավարի ընտրություններին մասնակցելու համար:

Արդար և թափանցիկ ընտրությունների անցկացման հնարավորությունը, ինչն առաջին հերթին, հավատացնում ենք, ձեզնից է կախված, կարևորագույն խնդիր է մեր նորանկախ երկրի համար: Դրանից է կախված թե ժողովրդավարության, թե բոլորիս հետագա բարեկեցության ճակատագիրը: Սա մի հիմնախնդիր է, որ չպիտի անտարբեր թողնի ոչ մեկին: Ուստի կոչ ենք անում բոլոր նրանց, ովքեր չեն մասնակցել ընտրություններին, մի կողմ թողնել հուսախաբվածությունն ու անտարբերությունը և իրենցից կախվածն անել ընտրություններում արդարության հաղթանակն ապահովելու համար:

Սա վերաբերում է հատկապես երիտասարդներին: Կա այսպիսի մի թևավոր խոսք՝ դու, կարող է, չես զբաղվում քաղաքականությամբ, բայց քաղաքականությունը զբաղվում է քեզնով: Հասկացեք մի պարզ ճշմարտություն՝ անարդար ընտրությունների չարիքը բախելու է բոլորիս դռները:

Խորապես համոզված լինելով, որ մեր թեկնածու ԷԴՈՒԱՐԴ ԱՂԱԲԵԿՅԱՆՆ ունի պետական գործչին հատուկ ամենակարևոր հատկանիշները, ինչը քանիցս դրսևորվել է տարբեր ոլորտներում նրա գործունեության ժամանակ, հանգիստ խղճով ու երկրի ճակատագրի նկատմամբ սրտացավությամբ կոչ ենք անում ձեզ քվեարկելու նրա օգտին:

Քվեարկեք ազնվության, սկզբունքայնության, հայրենասիրության ու գործիմացության օգտին:

Մի գայթակղվեք սին խոստումներով ու այսրոպեական շահերով: Ամենակարևորը՝ մի վախեցեք: 88-ի փորձությամբ թրծված ժողովուրդն իրավունք չունի ընկրկելու:

Հաջողություն և ամենայն բարիք ձեզ:

Աստված պահապան բոլորին:

————————————————————————————

Ընտրություններ – 2004. տեղեկատվության մատչելիություն

ՏՐՎԵ՞Ց  ԱԶԱՏ ԼՈՒՍԱԲԱՆԵԼՈՒ ՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

Տեղական ինքնակառավարման մարմինների /ՏԻՄ/ ներկայիս ընտրությունները  տարբերվել են նախորդներից առաջին հերթին ընտրողների և թեկնածուների ակտիվությամբ:   Նախորդ ընտրությունների համեմատ 2004-ի  ՏԻՄ ընտրություններին 0,2 տոկոսով ավել  ընտրող է մասնակցել: Հատկանշական էր թեկնածուների մեծ  քանակը /Ստեփանակերտի համայնքի ղեկավարի համար մրցում էր 5 թեկնածու, Մարտակերտ շրջկենտրոնում մրցապայքար էր ծավալվել 7 թեկնածուի միջև/, ռեալ մրցակցությունն ու դրա հետ կապված մի շարք համայնքներում  ընտրությունների 2-րդ փուլի անհրաժեշտությունը, ինչպես նաև ընտրությունների նկատմամբ հանրության  հետաքրքրության  աճը:

ԼՂՀ-ում ընտրական  գործընթացի սկզբից ի վեր թերևս առաջին անգամ իսկական  ընտրապայքար ծավալվեց թեկնածուների միջև, երբ հավանական  թեկնածուին ու  մարիոնետային  ինքնաառաջադրվողներին  փոխարինեց  իշխանությունների հովանավորյալ թեկնածուն ու հասարակության մեջ բարձր վարկ ունեցող այլընտրանքային  թեկնածուն: Ինչպե՞ս ապահովվեց տեղեկատվության  մատչելիությունն ու ԶԼՄ-ների տեղեկատվական անկախությունն այս նոր իրավիճակում: Մեր  լրատվամիջոցներին հնարավորություն տրվե՞ց անկախ դիտորդի  կարգավիճակում  հետևել նախընտրական և  ընտրական  գործընթացին և  արձանագրածը երևակել:

Առաջին հայացքից ամեն ինչ խաղաղ էր: Լրատվամիջոցների ներկայացուցիչները հավատարմագրվել ու  հետևել են  ընտրությունների ընթացքին: ԿԸՀ-ը առաջին անգամ ունեցավ սեփական  ինտերնետային էջ, որից օգտվեց 3 տասնյակ կազմակերպություն և անհատ անձ: ԶԼՄ-ների հետ հարաբերություններում ակտիվ էին  իրենք` թեկնածուները: Հեռուստատեսությամբ եթեր էին  հեռարձակվում քաղաքական գովազդներ, հարցազրույցներ, ֆիլմեր: Արցախի հանրային հեռուստատեսությունը  պահպանեց իր  անկողմնակալությունը` դիմող թեկնածուներին հավասար պայմաններով եթերաժամ տրամադրելով: Իսկ ահա  «Pace» մասնավոր ալիքով անընդհատ նույն թեկնածուի գովազդն էր: Մեր ունեցած տվյալներով, երբ մեկ այլ թեկնածու դիմել է «Pace»-ին իր քաղաքական գովազդը տեղադրելու համար, վերջինս յուրաքանչյուր եթերի համար  բավականին բարձր սակագին է պահանջել, որով և կասեցրել է «Pace»-ին  դիմելու փորձերը: Մեկ այլ հարց է, թե «Pace»-ով անընդհատ գովազդվող գործազուրկ թեկնածուն որտեղից է միջոցներ հայթայթել նման սակագնով անընդհատ գովազդվելու համար, և արդյոք փաստացի վճարվել է նման տրամաչափի   գովազդի համար:

Արցախի հանրային հեռուստատեսության  հանրայնությունն ու  անկախությունը ստվերող մեկ այլ երևույթ է արձանագրվել նախընտրական  պայքարի ընթացքում: Եթեր չի հեռարձակվել կիրակնօրյա  «7 օր» ծրագիրը, որտեղ ԼՂՀ ԿԸՀ նախագահ Սերգեյ Դավթյանն ակնարկում էր թեկնածուներից մեկի կողմից օրենքների պահանջները շրջանցելու մասին: Բանը նրանում է, որ ՏԻՄ ընտրությունների մասին ԼՂՀ օրենքը անկատար է և այդ անկատարությունը շտկելու, որոշ դրույթներում  պարզություն մտցնելու համար ԿԸՀ-ը կոչով դիմել է թեկնածուներին: Այդ կոչում հստակ ուրվագծվել է «կարելի»-ի ու «չի կարելի»-ի սահմանագիծը: Արցախի հանրային  հեռուստատեսությանը տրված հարցազրույցում Սերգեյ Դավթյանը մասնավորապես նշել է, որ թեկնածուն  իրավունք չունի նախընտրական  շրջանում ծառայություններ, դրամ խոստանալ, նաև, որ պետական հիմնարկ-ձեռնարկությունները, պետական պաշտոնյաները, զինվորականները, ընտրական հանձնաժողովների անդամները իրավունք չունեն քարոզչությամբ զբաղվելու և որ արգելվում է պետականությունը խորհրդանշող ատրիբուտներ օգտագործել: Այս  ամենը  մեջ բերելով, ԿԸՀ նախագահն ավելացրել է, որ որոշ թեկնածուներ շրջանցել են վերոհիշյալ դրույթները: Նույն՝ եթեր չհեռարձակված, ծրագրում ԿԸՀ նախագահի խոսքերը հաստատել է քաղաքային ընտրական  հանձնաժողովի անդամ Արմեն Թարխանյանը: Նրա խոսքերով, քաղաքային ընտրական հանձնաժողովը հուլիսի 29-ին  արձանագրել է մեկ խախտում` Ստեփանակերտի համայնքի ղեկավարի թեկնածու Պավել Նաջարյանն իր նախընտրական ծրագրի  բրոշյուրում  օգտագործել է ԼՂՀ  զինանշանը: Եվս մի ահազանգ է ստացվել Ստեփանակերտի համայնքի ղեկավարի թեկնածու Համիկ Ավանեսյանի նախընտրական շտաբից այն մասին, որ մայրաքաղաքի թիվ 9 ընտրական տեղամասի հանձնաժողովի նախագահ Էլմիրա Հայրապետյանը թեկնածու Պավել Նաջարյանի օգտին  քարոզչություն է իրականացնում: Ստեփանակերտի քաղաքային ընտրական հանձնաժողովն արձագանքել է  այս ահազանգին՝ հուլիսի 31-ին Էլմիրա Հայրապետյանը պաշտոնանկ է արվել:

Ահա այս բովանդակությամբ մոնտաժված ծրագիրը չի հասել ընտրազանգվածին: Մնում է գուշակել, թե ինչ ուժեր են խոչընդոտել նախընտրական  քարոզչությունն ու  ընտրապայքարը լուսաբանող ծրագրի եթեր  հեռարձակվելուն:  Ակնհայտ է մի բան. դրանից տուժել է  և նա, ում  օգտին արվել է այս ամենը, և  տեղեկատվության մատչելիության ու տեղեկատվական ազատության  գաղափարն  ինքնին: Թեև այս  ընտրություններին  այդ ազատությունն ու մատչելիությունն ապահովելու ռեալ հնարավորությունը կար:

Մարինե  ՄԿՐՏՉՅԱՆ

———————————————————————————

ԱՐՑԱԽԸ ՊԵՏՔ է ԼԻՆԻ ԱՅՆ ԱՌԱՆՑՔԸ, ՈՐԻ ՇՈՒՐՋ էԼ ԿՀՅՈՒՍՎԻ ԳԱՂԱՓԱՐԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆԸ 

Ռուդիկ Լևոնի Հյուսնունց: Ծնվել է 1963 թ. Մարտակերտում: Ավարտել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի կուլտուր-լուսավորական բաժինը: 1992-93 թթ. եղել է ԼՂՀ ՊԲ առաջին քաղբաժնի պետը: Նա այն քչերից է, ում անմիջական նախաձեռնությամբ բացվել է Հայ Առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմը: Ներկայումս  Արցախի Հայ Եկեղեցասիրաց եղբայրակցության միության ղեկավարն է և ծավալում է քարոզչական ու հոգևոր-մշակութային գործունեություն: Անկուսակցական է: Ամուսնացած է« ունի 5 երեխա: e-mail: rud777@ktsurf.net 

Պարբերական մամուլում քննարկվող որևէ նյութ կամ արծարծվող գաղափար երբևէ չի ստիպել ինձ գրիչ վերցնել մասնակցելու բանավեճերի կամ ներկայացնելու տեսակետ« որքան էլ այն պատկերանար համոզիչ« կշռադատված ու հիմնավորված: Ավելի նախընտրել եմ բանավոր խոսքը« առավել ևս« որ քարոզչական գործունեությանս այն միանգամայն հարիր է:

Սակայն օրեցօր ավելի ու ավելի խորացող հոգևոր վիթխարի անկումը« որ ակնհայտորեն սկսել է իր կործանարար ցանցի մեջ առնել մեր իրականության բոլոր ոլորտները« հարկադրում է գրիչ վերցնել և համազգակիցներիս ուշադրությանը ներկայացնել ժամանակի հրամայականով   պայմանավորված ակնհայտ ճշմարտություն« որը« հուսով ենք« գործածական կդառնա և կենսունակ կլինի:

Նախ« մեկ անգամ ևս փաստենք՝ հոգևոր դաշտում առկա է վիթխարի բաց: Երբեմնի արժեքների (կոմունիզմ« ինտերնացիոնալիզմ և այլն) մերօրյա մերժումը պայմանավորված էր պատմական անհրաժեշտությամբ և օրինաչափությամբ:

Սակայն նրանց համարժեք ու լիարժեք փոխարինում չեղավ: Փոխարենը՝ առաջացավ մեղավորների փնտրտուքի ավանդույթ« թեև յուրաքանչյուր երկրորդ կամ երրորդ մտավորականի հասու էր հայտնի ճշմարտությունը՝ հրդեհի ժամանակ մեղավորներ չեն փնտրում« այլ կրակն են հանգցնում: Իսկ գալով առկա գաղափարական վակուումի մեղավորներին« նկատենք« որ այս դեպքում այն հավաքական կերպար է« որի անունն է հասարակություն կամ նրա հոգևոր-մտավոր ներուժը« որ ռազմական փայլուն հաջողություններից հետո կարծես ընկրկել է« չի կարողանում գտնել սկսված հաջող գործի տրամաբանական շարունակությունը« հարմարվել գործելու այլ հարթություններում:

Մանավանդ հիմա աներկբա կարելի է պնդել« որ հայ իրականության համար շատ է կարևորվում մեծ« ընդգրկուն և կենսունակ գաղափարի անհրաժեշտությունը: Այլ խոսքով՝ օդում կախված է ազգային գաղափարախոսության անհրաժեշտության խնդիրը:

Եվ եթե մի նյութի շուրջ խոսելուց կարելի է օգտագործել ռազմավարական առումով վիթխարի նշանակություն բառակապակցությունը« ապա առաջին հերթին՝ հենց այստեղ:

Գաղտնիք չէ« որ կա տեսակետ« ըստ որի ազգային գաղափարախոսությունը կեղծ կատեգորիա է: Թույլ տվեք չհամաձայնել:

Իհարկե« եթե որդեգրվում են համաշխարհային քաղաքակրթության նվաճումներին ու ստանդարտներին հակադիր« ընդգծվածորեն ազգայնամոլական գաղափարներ« ապա դրանք մեզ միայն հետ տանել կարող են դարերի խորքը« ընդհուպ՝ մինչև միջնադար:

Այսպես թե այնպես, ցանկացած պետության թե էթնիկ խմբի համար այս արևի տակ երաշխավորված տեղ ունենալը« ի վերջո« պայմանավորված է գաղափարախոսությամբ:

Մեր դեպքում հստակ է՝ ազգային գաղափարախոսությամբ« որը պետք է լինի կենսունակ ու ընդգրկուն և կկարողանա համախմբել հայոց երկու պետությունների հասարակության անդամներին՝ մասնավորապես, աշխարհասփյուռ հայությանն՝ ընդհանրապես: Կլինի ընդհանուր նպատակ« փարոս« որ անշեղորեն կապահովի մեր ընթացքը պատմության քառուղիներով:

Ազգային գաղափարախոսությունը ձևավորվում-բխում է իրական կյանքի թելադրած հրամայականներից և ոչ թե գրվում է լրջախոհ ու վաստակաշատ գիտնականի աշխատասենյակում: Որքան էլ գրավիչ ու անթերի են որոշ՝ տվյալ դեպքում մեր էթնոսի արժանիքներն ընդգծող-փառաբանող դրույթներ ու մոտեցումներ« ամեն դեպքում, դրանք նաև անկիրարկելի« թերի և ոչ ամբողջական են« թեկուզ նույնիսկ դրանք հյուսված լինեն այնպիսի մեծ ազգային գործչի ու մտավորականի անձի շուրջ« ինչպիսին Նժդեհն է:

Միակ ընդգրկուն գաղափարը« որ այսպես թե այնպես« ինչ որ առումով կարծես լրացնում է ազգային գաղափարախոսության բացակայությամբ պայմանավորված բացը« հայոց պահանջատիրությունն է: Սակայն« լինելով չափազանց հագեցած ու ծանրաբեռնված-բազմաբևեռ մի ամբողջություն« մեր պահանջատիրությունը չի կարող և ցանկալի էլ չէ« որ զբաղեցնի ազգային գաղափարախոսության տեղը: Խոստովանենք« դա նույնիսկ անառողջ« տխուր իրողություն կլիներ: Նաև՝ ի տարբերություն որոշակի ժամանակահատվածի համար հստակ ձևակերպված ազգային գաղափարախոսության« շատ ավելի ընդգրկուն պահանջատիրությունը չունի ամբողջական ձևակերպում« քանզի հարափոփոխ է և մշտական ճշգրտումների ենթակա:

Այսքանից հետո հրապարակի վրա մնում է մի իրական գաղափար-նպատակ« որ« իրոք« կարող է համախմբել աշխարհասփյուռ հայությանը: Դա Արցախի հարցն է: Հիրավի« ներկայումս չկա ու տեսանելի ապագայում էլ հազիվ թե լինի մի գաղափար« նպատակ« որ իր կարևորությամբ կարողանա համեմատվել արցախյան հարցի հետ: Չկա ու չի կարող լինել ավելի հրատապ ու բոլորիս միավորող խնդիր« քան է Արցախը« որ նույն մեր պահանջատիրության բաղկացուցիչ մասն է« առայժմ լուծման ամենահաջող ընթացք ունեցողը« բարոյական հատուցման ակնկալիքի փոխարեն՝ նյութական ձեռքբերումների և« բարեբախտաբար« դեռևս չմարած զարթոնքի և խանդավառության արտահայտությամբ« որը համայն հայության նվաճումն է:

Իսկ ժամանակի հրամայականով մեր՝ աշխարհասփյուռ հայությանս առջև ներկայումս ծառացած թիվ մեկ խնդիրը« ուզենք թե չուզենք« Արցախի խնդիրն է: Հետևաբար« Արցախի հարցը պետք է լինի մեր ռազմավարության առանցքը« գոնե այնքանով« որ հայությանը միավորելուց զատ« իրերի բարեհաջող դասավորության պարագայում« այն նաև երաշխավորված ապագայի գրավականն է« մեր պահանջատիրության մնացած բաղկացուցիչներին սահուն ու վստահ անցնելու ոսկե բանալին:

Այդու« Արցախը պետք է լինի այն առանցքը« որի շուրջ էլ կհյուսվի ազգային գաղափարախոսությունը« գոնե տեսանելի ապագայի համար« որովհետև ազգային գաղափարախոսությունը ևս հարափոփոխ հասկացություն է ժամանակի մեջ:

Տողերիս հեղինակի համար արցախցի լինելու հանգամանքը տվյալ պարագայում մի քիչ ճնշող է: Միգուցե թեկուզ հենց այն պատճառով« որ ավելի լավ կլիներ արտահայտված գաղափարը հնչեր մեկ ուրիշի« ասենք« լոռեցու կամ ամերիկահայի շուրթերով: Միգուցե: Սակայն, կարծում ենք« որ էական տարբերություն չկա: Մանավանդ՝ որ աշխարհագրությունն ամենևին էլ էական չէ: Նույն մոտեցումը կլիներ նաև« Աստված մի արասցե« Լոռու« Շիրակի կամ Սյունիքի պարագայում: Տվյալ դեպքում՝ ճակատագիրն ու ժամանակը ընտրել են Արցախը: Եվ արդեն վաղուց արցախյան խնդրի շուրջ ձևավորված գաղափարախոսությունը կամ« գոնե« հստակ հայեցակարգը մեր ոչ միայն պետության« այլ ողջ հայության համար պետք է դառնար գործունեության և° ելակետ« և° նպատակակետ: Արցախը եղածից շատ ավելի մեծ չափերով և անվերապահորեն պետք է վայելի ողջ հայության պաշտպանությունն ու հովանավորությունը« նրա տնտեսական ու հոգևոր-մշակութային վերելքի ու վերաբնակեցման համար պետք է ի սպաս դրվեն մեր ողջ ներուժն ու հնարավորինս կոորդինացվեն մեր բոլոր հնարավորություները:

Ցավոք« ներկայումս երևի թե արհեստականորեն ծառացել է «ղարաբաղաֆոբիայի» (ղարաբաղատյացություն) խնդիր:

Բանը հասնում է այնտեղ« որ հարգանքի արժանի« լուրջ ու գիտակ գործչի համարում ունեցող անհատների կողմից Ղարաբաղ ու ղարաբաղցի բառերի հոլովումները ստանում են անթաքույց դժգոհության երանգներ« իսկ հասարակության ավելի ստորին շերտերում« թող ներվի ասել« ստանում են ատելության երանգներ« որն իրականում ոչ հարգալից վերաբերմունք է մեր բազմադարյա պատմության ամենափայլուն էջերից մեկին« հավասարազոր՝ ոսոխի ջրաղացին ջուր լցնելուն:

Ի դեպ« որ ներկայումս անբացատրելի ու չհիմնավորված սուբյեկտիվ մոտեցում կա արցախյան խնդրին (հացի խնդիրը« մեծ հաշվով« համոզիչ լինել չի կարող)« երևում է թեկուզ հենց այն ճչացող իրողությունից« որ բովանդակ հայ մշակույթը մեր հաղթական պատերազմը այս կամ այն կերպ լուսաբանելու« ներկայացնելու գործում ծայրահեղ պասիվ ու իներտ էր: Սա« իմիջիայլոց« հոգևոր-մշակութային դաշտի ամայության արտահայտություններից է: Մինչդեռ նույն հայ արվեստագետը ժամանակին մի նախանձելի պատրաստակամությամբ գովերգում էր երկրորդ աշխարհամարտի հերոսների հաճախ չեղած սխրագործությունը: Մեր ինքնության պահպանության համար մեր քաջարի հերոսների գործն ու վաստա՞կն են պակաս կարևոր կամ պակաս արժանահիշատակ:

Այսպես չի կարելի: Միանշանակ: Սխալ սոցիալական քաղաքականության հարուցած նեղացածությունը« եթե այն կա« ոչ ավել« ոչ պակաս« նյութապաշտություն է կամ« նույնիսկ« երեխայամտություն: Իսկ եթե գործ ունենք ապաշնորհության հետ« ապա դա միանգամայն այլ խնդիր է:

Ինչևիցե« Աստված հեռու պահի ուսուցանող դիտվելու և որակվելու վտանգից« բայց գուժել է պետք. խավարը« փարատվելու փոխարեն ավելի է թանձրանում:

Չպետք է ընկրկել: Ճակատագիրն ինքը 1988-ին ավետեց« որ մեր սերունդը մի չտեսնված առաքելություն ունի: Ընկրկել« կնշանակի նմանվել այն միամիտին« որ ծովում խեղդվելիս մերժում է օգտվել փրկարար օղակից ու մոտեցող մակույկից« ասելով« թե հույսը դնում է Աստծո վրա« չհասկանալով« որ մատուցվածը հենց Աստծո օգնությունն է:

Ռուդիկ ՀՅՈՒՍՆՈՒՆՑ

——————————————————————————————

ԳԱՂԱՓԱՐԱԽՈՍՈՒԹՅԱՆ ՀԱՅԵՑԱԿԱՐԳԸ 

Յուրաքանչյուր պետություն ամուր կերպով հենվում է երկու հիմնական սկզբունքների՝ գաղափարախոսության և քաղաքականության վրա: Քաղաքականությունն ուրույն կատեգորիա է, դրանով պիտի զբաղվեն քաղաքագետները, իսկ գաղափարախոսությունը, որ ամեն ինչի հիմքերի հիմքն է, պիտի առաջնորդի պետությանն ու հասարակությանը:

ԽՍՀՄ-ի փլուզման հետևանքով փլվեցին նաև նրա բազիսն ու վերնաշենքը: Գաղափարախոսության բնագավառում թագավորեց վակուումը, իսկ իրավական հարթության մեջ իշխող դեր ստանձնեցին քաոսը, զոռբայությունը, հովանավորչությունը, անպատժելիությունը, ամենաթողությունը և «բեսպրեդելը»: Հապճեպորեն ձևավորված անփորձ ու քաղաքական հատուկ մարտավարություն չունեցող կուսակցությունները կազմավորեցին այնպիսի իշխանական համակարգեր, որոնք մինչև այսօր չկարողացան մշակել ազգային գաղափարախոսության հայեցակարգ և ընդունել Սահմանադրություն՝ պետության հիմնական օրենքը, որը սահմանում է տվյալ երկրի քաղաքական, իրավական և տնտեսական հիմունքները:

Շատ ցավալի հանգամանք է նաև այն, որ մեր փորձված ավանդական կուսակցությունները փորձ անգամ չարեցին գաղափարախոսության բնագավառում իրենց ներկայությունը պահպանելու համար, որը պարարտ հող ստեղծեց այլադավան  քաղաքական զանազան հոսանքների, տարբեր կրոնական աղանդների անարգել մուտքի համար  գաղափարախոսության ասպարեզ:

Անժխտելի ճշմարտություն է, որ խորհրդային տարիներին գոյություն է ունեցել կրթական կայուն համակարգ՝ պարտադիր միջնակարգ կրթությամբ, որը, սակայն, այսօր ամբողջությամբ փոշիացել է բլեյանական «բարեփոխումների» և, այսպես կոչված, հանրակրթական դպրոցի օպտիմալացման ծրագրի պատճառով: Հանրակրթական դպրոցի ուսումնադաստիարակչական աշխատանքների կարևորագույն մասն էին կազմում պիոներական և կոմերիտական կազմակեպությունները: Գործում էին դպրոցականների և պիոներների պալատներ ու տներ, որոնք համարվում էին աշակերտության արտադպրոցական ուսումնադաստիարակչական աշխատանքի կազմակերպման և հրահանգչամեթոդական կենտրոններ:

Դրանց նպատակն էր երեխաների մեջ սեր և հետաքրքրություն առաջացնել հայրենիքի, գիտության, աշխատանքի նկատմամբ, նպաստել նրանց ստեղծագործական ընդունակությունների զարգացմանը, մասնագիտական կողմնորոշմանը: Այսօր, երբ մեր հանրակրթական դպրոցը զրկված է ուսումնադաստիարակչական այդ էական խթաններից, դժվար կլինի աճող սերնդին տալ բարոյաէթիկական, բազմակողմանի, ռազմահայրենասիրական համակցված դաստիարակություն:

Իհարկե, այս ամենը Սահմանադրության բացակայության արդյունք է: Անկախության 13 տարիների ընթացքում համառորեն Սահմանադրություն չընդունելը միանշանակ միտումնավոր է: Եթե մենք ունենայինք գործող Սահմանադրություն, ապա անցյալ տարի ցորենի ռեկորդային բերքահավաքի ժամանակ մեր պետական այրերը սառնասրտորեն չէին կարող երեք անգամ իրար հետևից թանկացնել հացը հանապազօրյա՝ քաղցի ու զրկանքի ենթարկելով սեփական ժողովրդին: Դաժան պատերազմում հաղթած ժողովուրդը քաղցի ճարակ չէր դառնա, այսքան չէր խորանա սոցիալական շերտավորումը, և շատերը չէին բռնի արտագաղթի ճանապարհը, երկրում չէր աճի սոցիալական անարդարությունը, ինձ նման մարդկանց թոռները կշարունակեին իրենց ուսումը երաժշտական դպրոցներում, երաժշտական գործիքներ չլինելու պատճառով չէին թողնի դպրոցը, հագուստներ չունենալու պատճառով հաճախակի չէին բացակայի դասերից… 20-30-40 տարիներով Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի բնակարանաբաշխման հերթացուցակներում սպասող ծայրահեղ աղքատության մեջ ապրող ընտանիքները կհովանավորվեին պետության կողմից, անվճարունակ ընտանիքներին հովանի կկանգներ սոցիալական ապահովագրության նախարարությունը, ոչ թե հումանիտար օգնությունը կստանային այն մարդիկ, որոնցից շատերն ունեն ավտոմեքենաներ և զբաղվում են բիզնեսով: Կամ բարձրաստիճան չինովնիկների, պետական այրերի թևերի տակ պատսպարված որոշ հովանավորյալներ չէին յուրացնի Ստեփանակերտի պատմականորեն ձևավորված կենտրոնական, հանգուցային մասերն ու հրապարակները: Սոցիալական ամենածանր պայմաններում գտնվող ժողովրդի տեր պետության այրերը բյուջեի հաշվին աստղաբաշխական գումարներով շքեղ ավտոմեքենաներ չէին առնի՝ հանուն իրենց անձնական հաճույքի, կմտահոգվեին պետության հոգսերով, մարդկանց նյութական բարեկեցության մակարդակի բարձրացմամբ: Կենտրոնական փողոցի հին, բարձրահարկ շենքերը չէին քանդի ու նրա բնակիչներին էժան փոխհատուցմամբ չէին թողնի բախտի քմահաճույքին: Մեր պետության մեջ գերիշխող կլիներ օրենքը, նրա առաջ հավասար կլինեին չինովնիկն ու շարքային քաղաքացին, պետական այրն ու հասարակ մարդը: Այսօր ցորենն էլ է պետական այրերինը, իրավունքն էլ, օրենքն էլ…

Ինչ ասեմ, ուրախալի է, որ ԼՂՀ նախագահ Ա. Ղուկասյանը ցանկանում է վերջապես լուծել Սահմանադրության ստեղծման հարցը, որը ներկա պահի ամենաանհետաձգելի հարցերից մեկն է:

Այսօր մեր հանրապետությանը օդի պես անհրաժեշտ է ազգային գաղափարախոսություն: Իսկ ազգային գաղափարախոսության հայեցակարգ մշակելու համար անհրաժեշտ է օգտագործել մեր մտավորականության, առաջավոր մասնագետների և համապատասխան փորձ ու ռազմավարություն ունեցող քաղաքական կուսակցությունների ներուժը:

Միայն այդ դեպքում կարելի է ստանալ ցանկալի արդյունք և կառուցել իրոք ժողովրդավարական ու հզոր երկիր:

Ջամալ ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ
ԼՂԿԿ Ստեփքաղկոմի գաղափարախոսության բաժնի վարիչ

ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏԻ ՔԱՂԱՔԱՊԵՏԸ ԿԸՆՏՐՎԻ ԵՐԿՐՈՐԴ ՓՈՒԼՈՎ 

Օգոստոսի 8-ին կայացել են տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունները, որոնց մասնակցել է հանրապետության ընտրազանգվածի 62 տոկոսը (86962 ընտրողից 53769-ը): Ըստ ԼՂՀ ԿԸՀ հաղորդագրության, Ստեփանակերտում քվեարկել է ընտրողների ընդամենը 41 տոկոսը: Շրջաններում, բացի Շահումյանի շրջանից, ընտրողների մասնակցության տոկոսը տատանվել է 70.5-ի ու 78.7-ի միջև: Մեր դիտարկումներով՝ գյուղական վայրերում ընտրություններին չեն մասնակցել միայն նրանք, ովքեր այս կամ այն պատճառով բացակայում են հանրապետությունից: Ստեփանակերտում շատերը պարզապես չեն ցանկացել գնալ ընտրությունների, հատկապես՝ երիտասարդները: Իրենց քաղաքացիական պարտքը կատարել են հիմնականում միջին և բարձր տարիքի մարդիկ: Բայց ահա որպես թեկնածուների վստահված անձինք և դիտորդներ հանդես էին գալիս երիտասարդները:

Ստեփանակերտի համայնքի ղեկավարի ընտրություններում թեկնածուներից ոչ մեկը չի հավաքել 50%+1 ձայն, ուստի կլինի երկրորդ փուլ, որը կկայանա օգոստոսի 22-ին: Երկրորդ փուլում «կմրցեն» Պավել Նաջարյանն ու Էդուարդ Աղաբեկյանը: Հաղթողին բավարար կլինի մեկ ձայնի առավելությունը:

Երկրորդ փուլ է նշանակվել նաև մի շարք գյուղական վայրերի և Մարտակերտ ու Բերձոր քաղաքների համայնքների ղեկավարների ընտրություններում: Նշենք նաև, որ ընտրությունների արդյունքում, որոնք բավականին կազմակերպված են անցել, մի շարք գյուղերում համայնքի ղեկավար են ընտրվել ոչ թե վաղուց «արմատակալած նախագահները», այլ նոր մարդիկ, ինչը վկայում է տեղերում ընտրական հանձնաժողովների և վստահված անձանց արդյունավետ աշխատանքի մասին:

Ըստ օրենքի, ընտրողը կարող է թեկնածուի անունի դիմաց ցանկացած նշան դնել: Դա տեղիք է տալիս որոշ թեկնածուների կողմից ընտրողների վրա ճնշում գործադրելուն և նրանց ձայները վերահսկելուն: Հուսով ենք, որ հաջորդ ընտրություններում կլրացվի այս բացը:

Բայց հիմնական խնդիրն այսօր հետևյալն է՝ երկրորդ փուլին կմասնակցե՞ն, արդյոք,  գոնե նույն քանակությամբ ընտրողներ: Այլապես, եթե երկրորդ փուլին մասնակցի ասենք թե ընտրողների 35%-ը, իսկ հաղթող թեկնածուն ընտրվի 50% + 1 ձայնով, ապա դա կնշանակի, որ մենք քաղաքապետ կընտրենք ընտրողների ընդամենը 18%-ով:

ԱՐՑԱԽՅԱՆ ԲԱՆԱԿԻ ԶՈՐԱՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԱՆՀԱՆԳՍՏԱՑՆՈՒՄ ԵՆ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻՆ

Օգոստոսի 3-11-ը ԼՂՀ տարածքում անց են կացվել հրամանատարաշտաբային զորավարժություններ, որոնք  լրջորեն անհանգստացրել են Ադրբեջանին: Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարությունն այդ ընթացքում երկու հայտարարություն է տարածել՝ դատապարտելով զորավարժությունների և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների անցկացումը Լեռնային Ղարաբաղում: Ադրբեջանի արտգործնախարարը նույնիսկ սպառնացել է վերանայել  ղարաբաղյան հիմնախնդրի քաղաքական կարգավորման բանակցային գործընթացում պաշտոնական Բաքվի մասնակցության հարցը: Հայկական կողմն, ի պատասխան, կոչ է արել Ադրբեջանի իշխանություններին ամեն առիթով չշահարկել խաղաղ բանակցությունների թեման: Պատասխան հայտարարությամբ հանդես է եկել նաև ԼՂՀ ԱԳՆ-ն: Զորավարժությունների վերաբերյալ հայտարարության մեջ, մասնավորապես, ասված է. «ԼՂՀ պաշտպանության բանակը, հանդիսանալով տարածաշրջանային կայունության պահպանման կարևոր գործոն, Ադրբեջանի կողմից հրահրվող լարվածության, հակամարտության գոտում միջազգային խաղաղապահների բացակայության պայմաններում իրականում կատարում է կանխարգելող դեր: ԼՂՀ կանոնավոր զինված ուժերի այդ եզակի գործառույթը գիտակցում են բոլոր նրանք, ովքեր անկեղծորեն շահագրգռված են վերջին տասը տարում հաստատված կայունության պահպանմամբ և ամբողջ Հարավային Կովկասի տարածաշրջանային զարգացմամբ»:

Ինչպես հայտարարվել է, զորավարժությունները պլանային էին: Որպես դիտորդ դրանց մասնակցել է ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ, գեներալ-գնդապետ Միքայել Հարությունյանը:

REGNUM գործակալության տվյալների համաձայն, օգոստոսի 10-ին զորավարժությունների ընթացքին հետևում էին նաև ՊԲ գլխավոր հրամանատար, ԼՂՀ նախագահ Արկադի Ղուկասյանը, ՀՀ պաշտպանության նախարար Սերժ Սարգսյանը, ՀՀ զինված ուժերի այլ բարձրաստիճան սպաներ: Լրագրողներին տրված հարցազրույցում Ս. Սարգսյանը նշել է, որ զորավարժությունները նպատակաուղղված են խաղաղության և տարածաշրջանում ուժերի հաշվեկշռի պահպանմանը: ՀՀ ԶՈՒ գլխավոր շտաբի պետ Միքայել Հարությունյանը նշել է ղարաբաղյան բանակի պատրաստության բարձր մակարդակը և ստեղծված ինժեներային կառույցների հզորությունը:

«Հայաստանի իշխանությունները բազմիցս հայտարարել են, որ հայկական բանակը Ղարաբաղի բնակչության անվտանգության երաշխավորն է»,- հայտարարել է Ս. Սարգսյանը:

ԱՐՑԱԽՆ ՈՒՆԻ՞, ԱՐԴՅՈՔ, ԻՐ ԱՐԺՈԻՅԹԸ 

Անցած ամսվա վերջին ադրբեջանական մամուլը տարածել է տեղեկատվություն, ըստ որի մի ավստրիական պետական ձեռնարկությունում, որը կատարել է եվրոյի դիզայնը, տպագրվել է ղարաբաղյան դրամ: Բաքվի «Էխո» թերթը նույնիսկ լուսանկարներ է տեղադրել իր ինտերնետային էջում:

«Ազատ Արցախ» թերթին տրված հարցազրույցում ֆինանսների և էկոնոմիկայի նախարար Սպարտակ Թևոսյանը չի ժխտել ԼՂՀ արժույթի առկայությունը, սակայն խոստացել է այդ մասին ավելի մանրամասն տեղեկություններ հաղորդել ավելի ուշ: Նա հիշեցրել է, որ 2003թ. վերջին խորհրդարանը օրենք է ընդունել ԼՂՀ արժույթի մասին, և դրամի թողարկումը՝ այդ օրենքի «հետևանքներից» է:

Ոչ պաշտոնական աղբյուրներից տեղեկացանք, որ ղարաբաղյան դրամ իրոք թողարկվել է, սակայն այն ունի ոչ թե տնտեսաքաղաքական, այլ նումիզմատիկ, այսինքն, կոլեկցիոն արժեք:

Համաձայն Բաքվի «Զերկալո» թերթի, Ավստրիայի կառավարությունը խոստովանել է, որ ղարաբաղյան դրամը ոչ թե փոխարժույթ է, այլ «հուշանվեր»: Նշված ձեռնարկությունը այն թողարկել է ամերիկյան Education Cain Company ընկերության պատվերով:

ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏԻ ՄԱՐԶԱԴԱՇՏԸ ԿՎԵՐԱՆՈՐՈԳՎԻ

Ինչպես նշել է «Հայկ» ֆուտբոլային ակումբի նախագահ Հայկ Ջավադյանը, մայրաքաղաքի Ստեփան Շահումյանի անվան մարզադաշտը կվերանորոգվի եվրոպական չափանիշներին համապատասխան: Ըստ Հ. Ջավադյանի, ակումբի գործունեությունը և ծրագրերը ֆինանսավորում է ամերիկահայ բարերար Հրաչ Կապրիելյանը:

ՂԱՐԱԲԱՂՅԱՆ ԿՈՂՄԸ ԿԱՏԱՐՈՒՄ Է ԻՐ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Ռազմագերիների և անհայտ կորածների հարցերով ԼՂՀ պետական հանձնաժողովը օգոստոսի 7-ին տեղեկացրել է, որ սահմանի հյուսիս-արևելյան հատվածում դեմարկացիոն գիծն անցնելու ժամանակ բռնվել է ադրբեջանական զինված կազմավորումների զինծառայող, Բաքու քաղաքի բնակիչ Անար Սամեդովը:

Համաձայն ստանձնած պարտավորությունների, ղարաբաղյան կողմն այդ մասին տեղեկացրել է ԵԱՀԿ և ԿԽՄԿ Ստեփանակերտի գրասենյակներին:

Նույն աղբյուրի համաձայն՝ օգոստոսի 13-ին Անար Սամեդովը հանձնվել է ադրբեջանական կողմին:

ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏՈՒՄ ԿԲԱՑՎԻ ԿԱՆԱՆՑ ԱՌՈՂՋՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆ 

«Կանադայի հայ բժիշկներ» միությունը պատրաստվում է Ստեփանակերտում բացել կանանց առողջության կենտրոն: Այդ մասին տեղեկացրել է ծրագրի ղեկավար Ավետիս Պողոսյանը: Ըստ ծրագրի, կենտրոնը կբացվի ընթացիկ տարվա հոկտեմբերին:
——————————————————————————–

ՋԱՎԱԽՔ
BP-ից փոխհատուցում են պահանջում նաեւ Ախալցխայի բնակիչները 

Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղի շինարարության կապակցությամբ BP-ից փոխհատուցում են պահանջում նաեւ Ախալցխա քաղաքի ապրանքային կայարանի (հայտնի է «Տավառնի» անունով) թաղամասի բնակիչները:

Թաղամասի շուրջ վեց հարյուր բնակիչներ գտնում են, որ նավթամուղի շինարարությունը բազմաթիվ հիմնախնդիրներ է ստեղծել իրենց համար: Կայարանի հարեւանությամբ ապրող բնակիչները բողոքում են նավթամուղի շինարարության մեքենաների մշտական աղմուկից, քանի որ հենց այստեղից են խողովակները տանում գծի երկայնքով դասավորելու համար: Բացի այդ« ահագին տարածություն, որն օգտագործվում էր իբրեւ արոտավայր, այժմ զբաղեցրել են խողովակները: Նավթամուղի շինարարներն այստեղ էլ անտարբեր չեն անցել թաղամասի խմելու ջրի խողովակների վրայով: Վնասված խողովակների պատճառով կայարանամերձ թաղը որոշ ժամանակ զրկված է եղել խմելու ջրից, իսկ խողովակի վերանորոգումից հետո չեն պահպանվում սանիտարահիգիենիկ կանոնները: Թաղամասի բնակիչներին առանձնապես զայրացրել է այն, որ երբ իրենք նավթամուղի շինարարության պատճառով խմելու ջուր չունեին, շինարարության բանվորները միայն «Բախմարո» էին օգտագործում:

BP-ի ներկայացուցիչները մերժել են կայարանամերձ թաղամասի բնակիչներին փոխհատուցում տալ: Իսկ կայարանցիները պատրաստվում են դիմել երկրի վարչապետին, նախագահին, հարկ եղած դեպքում՝ նաեւ դատարան:

Խորհրդարանի ուշադրությունը հրավիրվելու է Ջավախքի կարիքների վրա 

Վրաստանում սկիզբ առած հակակոռուպցիոն շարժման եւ պետությունից թալանված փողերը ետ վերադարձնելու արդյունքում երկրի պետբյուջեն հարստացել է մոտ 220 մլն լարիով (մոտ 110 միլիոն դոլար): Օգոստոսի 10-ին երկրի խորհրդարանում կքննարկվի պետբյուջե մուտք արված այդ գումարի ըստ ուղղությունների բաշխման հարցը:

Խորհրդարանի հայազգի պատգամավորներից Վան Բայբուրդյանը հույս է հայտնում, որ ինչպես պետբյուջեի նախորդ քննարկման ժամանակ, այս անգամ եւս ջավախքցի մեծամասնական պատգամավորները ակտիվ մասնակցություն կունենան:

Ախալքալաքի շրջանից մեծամասնական կարգով ընտրված պատգամավոր Համլետ Մովսիսյանը  օգոստոսի 10-ից սկսվող քննարկումներում նախապատրաստվում է խորհրդարանի ուշադրությունը հրավիրել Ջավախքի դպրոցների անմխիթար վիճակի, ինչպես նաեւ այս ամռան ընթացքում ջրհեղեղներից տուժած գյուղերի ծանր վիճակի վրա եւ առաջարկելու է բյուջեով համապատասխան հատկացումներ անել:

Հ. Մովսիսյանը նշում է, որ բյուջեն բաժանվում է ոչ թե ըստ շրջանների« այլ ըստ նախարարությունների, եւ հենց այստեղ է, որ պետք է, ըստ պատգամավորի, աշխատանք տանել, որ տվյալ նախարարությունը հատկացում անի նաեւ Ջավախքին:

Գերազանցապես հայերով բնակեցված տարածքում նշանակվելու է ազգությամբ վրացի դատախազ 

Վրաստանի արդարադատության բնագավառում իրականացվող փոփոխությունների շարքին է պատկանում նաեւ նախկին մի քանի շրջանային դատախազությունների փոխարեն միջշրջանային դատախազությունների ստեղծումը: Այս բարեփոխմամբ արդեն որոշված է« որ Ախալքալաքի« Նինոծմինդայի եւ Ասպինձայի շրջաններն ունենալու են մեկ դատախազություն:

Այս օրերին Ախալքալաքում եւ Նինոծմինդայում դժգոհություն է տիրում ոչ այնքան շրջանային դատախազությունների միացման« որքան այն բանի համար« որ գերազանցապես հայերով բնակեցված տարածքում նշանակվելու է ազգությամբ վրացի դատախազ: Այս պահին դատախազի անունը հայտնի չէ« կամ հայտնի է« եւ պարզապես բնակչությունը տեղյակ չէ այդ մասին:

Միաժամանակ վրացի դատախազ նշանակելու դեմ ուղղված ցույցեր են ծրագրվում անցկացնել Ախալքալաքում եւ Նինոծմինդայում:

Ռազմակայանում ճամպրուկային տրամադրության նշաններ են երեւում 

«Ռեգնում» գործակալության օգոստոսի 10-ին տարածած հաղորդագրության համաձայն« Մոսկվայում տեղի ունեցած Վրաստանի եւ ՌԴ պաշտպանության նախարարների հանդիպման ժամանակ Սերգեյ Իվանովը հայտնել էր այն մասին« որ ՌԴ-ն պատրաստ է կարճ ժամանակամիջոցում Վրաստանին հանձնել Ախալքալաքում եւ Թբիլիսիում գտնվող ռուսական ռազմակայանների որոշ ենթակառուցվածքներ:

Ախալքալաքի թիվ 62 ռուսական ռազմակայանի իրեն բացահայտել չցանկացող աղբյուրը տեղեկացնում է« որ ռազմակայանում առայժմ որեւէ բան հայտնի չէ« թե խոսքը ինչ ենթակառուցվածքների մասին է եղել: Սակայն փաստ է« որ միաժամանակ ռազմակայանի սպայակազմի «հայաթափումից» հետո« ռազմակայանում արդեն ճամպրուկային տրամադրության նշաններ են երեւում:

«Ա-ԻՆՖՈ»

третий сектор

МЫ ГЛАЗАМИ ДРУГИХ

В НКР состоялась презентация документального фильма “Карабах”, снятого грузино-абхазской журналистской группой. Грузинские и абхазские журналисты представили на суд нашего зрителя фильм о людях, оказавшихся в зоне конфликта и испытавших на себе всю “температуру” так называемой “горячей точки”. Авторы фильма хотели посмотреть на проблему сквозь призму человеческих судеб и душевных переживаний. Презентация длилась два дня. Она прошла в Степанакерте и в Шуши, презентовали 3 фильма – “Ожидание”, “Абхазия – сторона конфликта” и “Карабах”. Конец каждого сеанса сопровождался оживленной дискуссией.

По словам автора фильма “Карабах”, руководителя независимой ассоциации “Студия РЕ” Михеила Мирзиашвили, в целом творческая группа была довольна результатами презентации и извлекла для себя много полезного из процесса обсуждения.

Презентация фильмов состоялась и в Ереване. Ожидается, что  в Баку она пройдет в октябре.

Добавим, что созданию фильма содействовали немецкий фонд Г. Бёлля и британская международная организация “Ресурсы примирения”.

Очень часто кажется, что наше мнение о себе – самое верное. Мы ощущаем себя именно так, а значит – другие просто обязаны воспринимать нас такими, какими мы сами хотим себя видеть. Но реальность порой бывает другой. Можем ли мы согласиться с нею и беспристрастно взглянуть на себя со стороны или сворачиваемся в клубок обиды и не можем оттуда выглянуть? Вот о чем думалось при просмотре документального фильма «Карабах», снятого грузинскими и абхазскими журналистами в сотрудничестве друг с другом.

Не хотелось бы давать оценку самому фильму – он такой, какой получился… Тем более, что авторы не ставили перед собой задачи показать политическую предысторию конфликта или решить – кто прав, кто виноват. Журналистам просто было интересно, как сегодня живет человек, реально пострадавший от карабахского конфликта – без разницы, армянин он или азербайджанец. В этом смысле задачу свою они выполнили. Скорее хотелось бы поговорить о карабахцах, с которыми мы повстречались во время съемок и обсуждения фильма – ведь именно эти случайные встречи с людьми и создают целостную картину, общее впечатление о народе, населяющем наш прекрасный уголок.

Прошедшие через конфликт с соседним народом, увидевшие войну и лишения, мы всегда с подозрительностью смотрим на чужеземцев и обязательно пытаемся довести до них свою правду, рассказать о своем горе и своих испытаниях в этой войне, доказать, что именно мы – более пострадавшая, более несправедливо обиженная, более правая сторона конфликта. Почему мы так думаем и из-за каких комплексов рождаются такие мысли – эти тонкости можем понять опять же МЫ: люди, непосредственно ощутившие на себе истоки конфликта и саму войну. А вот иностранцы не в состоянии «заходить» настолько глубоко – причем не в силу незнания, а просто потому, что сами не испытали того, что пришлось на долю карабахцу. И их взгляд – это отношение человека стороннего, которому по большому счету не важна история, а важны сегодняшние люди, с кем они завтра будут жить в одном сообществе под названием «мировое».

Почему нам так важно, что иностранцы о нас подумают – это, наверно, тоже из-за нашей излишней политизированности. Но ведь нам давно некому и нечего доказывать! Самое главное – решимость строить свою жизнь по-своему и быть хозяином своей судьбы – мы уже обрели. Поэтому сегодня нас больше должно волновать, какое общество мы стремимся строить дальше и как достичь лучшей жизни для наших граждан, чем то, как мы выглядим в глазах других. Но нас продолжает заботить другое. Почему нас показали не во всей красе, почему фильм не дает однозначной оценки, что именно мы правы и, как следствие, защитная реакция – ничего нового мы для себя не открыли! А что нового мог сказать сторонний взгляд человеку, который 10 лет подряд варится в одном и том же котле? Единственное новое – это взгляд со стороны соседа, с которым нам продолжать жить на Южном Кавказе. И этот взгляд нам может  быть интересен постольку, поскольку он представляет нас же – но глазами других…

Фильм вызвал неоднозначную оценку в среде карабахских зрителей. Наряду с «хорошими» видеокадрами, в которых были представлены строящийся и развивающийся Степанакерт, многолюдные улицы, будни нашей армии и т.п.,  были показаны и некоторые явления без прикрас. Так, после показа фильма некоторым показалось «сомнительным», что в кадре появлялись карабахцы, плохо владеющие русским, живущие бедно, одетые «не очень». Да, действительно – на этот раз героями съемок стали такие люди, которым сегодня живется плохо. Те, которые после конфликта так и не оправились. Те, кто вынужден попрошайничать и жаловаться на судьбу. Но почему нам стало так стыдно перед представителями других государств? Ведь это тоже – МЫ! Эти с трудом сводящие концы с концами люди, просящие в Шуши на каждом шагу денег дети – это тоже МЫ. Почему нам не стыдно видеть этих людей рядом  каждый день, но больно видеть, когда их показывают в фильме про Карабах?! Глаз режет? Да! Но и сердце должно болеть, а не только ум  – за то, что наш недостаток увидели другие… Или другой пример: многих зрителей возмутило, что в кадрах Шуши не появилась церковь – наш символ, наша гордость, наш оплот. Сначала мне самой это показалось очень «политизированным шагом» – показать мечеть и не обратить внимания на нашу церковь. Но автор фильма, известный грузинский  журналист Михеил Мирзиашвили объясняет это по-своему: “После чистого и благоустроенного Степанакерта Шуши мне запомнился покинутым, разрушенным и бесхозным. Вид роскошной церкви просто не вписался в картину сегодняшнего Шуши. Как будто она стоит не там, она – как красивая декорация, втиснутая в город, но не продолжение настоящего Шуши. Конечно, я понимаю роль этой армянской церкви, но уж простите, для меня не она характеризует ситуацию в этом городе сегодня”…  Вправе ли мы осуждать человека за эти мысли и такое восприятие Шуши? Нет. Это мнение даже примечательно в том смысле, что дает нам возможность посмотреть на нас же со стороны. Но неужели иностранцы должны были показать нам Шуши в таком ракурсе, чтоб мы вдруг осознали, что на благоустройство этого города тратится очень мало денег по сравнению с процветающей столицей, что там трудно найти работу, продукты, да и самого себя…

Мы пытаемся скрыть наши недостатки перед другими, чтоб показаться лучше. И именно это «благое» желание дает обратный эффект, создавая впечатление «закрытого и тоталитарного» общества. Во время съемок начальник какой-нибудь местной структуры ГАИ может запросто подойти к иностранным журналистам и заявить: «Я, как человек в погонах, имею право знать – кто вы, что и зачем снимаете, и вообще – есть ли у вас разрешение соответствующих структур?»… А председатель сельской общины может спокойно потребовать документы за то, что журналисты снимают какой-то понравившийся сельский пейзаж! И это притом, что никто не уполномачивал «местных начальников» так резво бросаться на выполнение несуществующих обязательств и якобы «защищать» Родину! Тем более, что мы ее уже защитили – в лучшем смысле этого слова. И разве не это дает нам право быть сегодня более свободными? Так почему мы напуганы? Кого мы боимся? Неужели правда может быть страшной? Неужели мы не оправились от давешней советской привычки приукрашать?  Почему мы должны бояться предстать перед другими такими, какие МЫ есть – когда нет понятий ценнее, чем искренность и свобода? И неужели нам стыдно за нашу бедность и необустроенность не потому, что нам просто стыдно, а только потому, что это увидели другие…

Вот такими нелегкими вопросами задавалась я, когда мои сограждане пытались доказать грузинским и абхазским журналистам, что они, несомненно, лучше, добрее, богаче и умнее, чем это показано в фильме. Хотелось просто сказать: герои фильма – это тоже МЫ. И ценнее не отрекаться от них, а принять их такими, какими они предстали нашим коллегам. Ведь это МЫ – глазами других. И чтобы поменять этот взгляд, надо менять не объектив видеокамеры, а то, на что он направлен…

Карине ОГАНЯН

ПРАВОВОЕ ОБРАЗОВАНИЕ БЕЖЕНЦЕВ

С 1 февраля по 31 июля 2004 года нагорно-карабахский комитет «Хельсинкская инициатива-92» при поддержке Вестминстерского Фонда Демократии (Великобритания) провел серию семинаров для беженцев, проживающих в Нагорном Карабахе. Темы – “Беженцы в международно-правовых документах», «Права беженцев и временно перемещенных лиц в правовых документах Южного Кавказа», «Роль беженцев в развитии демократии и открытого общества», «Влияние беженцев на развитие гражданских институтов и трансформацию конфликта».

По словам координатора «ХИ – 92» Карена Оганджаняна, результатом имплементации этого проекта стало усиление потенциала беженцев в получении знаний в области международного права по проблеме беженцев и законодательств стран Южного Кавказа, а также активизация участия беженцев в строительстве демократических институтов и гражданского общества в Нагорном Карабахе.

По результатам проведенных семинаров была издана брошюра «Правовое образование беженцев в регионах Нагорного Карабаха», которая включила в себя результаты социологического опроса, предшествовавшего семинарам, оценку качества проведенных семинаров, а также международно-правовые документы, региональные законы по проблеме беженцев и временно-перемещенных лиц.

Тираж публикации – 500 экземпляров. Добавим, что брошюра будет распространена в правительственных и неправительственных кругах, а также среди беженцев и временно перемещенных лиц.

ТЫ ИМЕЕШЬ ПРАВО ЗНАТЬ 

В рамках проекта “Укрепление демократии на Южном Кавказе посредством свободы выражения мнений”, проводимой международной организацией “Артикль19”, Степанакертский пресс-клуб в сотрудничестве со Степанакертским Государственным драматическим театром им. В. Папазяна с июля сего года приступил к реализации проекта «Балаган – театр».

Театрализованная пьеса Вардгеса Овяна «Это – наша страна» повествует о том, как в одном из карабахских сел граждане пытаются реализовать свое право на доступ к информации. Целью проведения подобных балаган–представлений  является доведение до широких кругов населения того, что каждый человек имеет право спрашивать и получать ответы на поставленные вопросы. «Ты имеешь право знать» – эта мысль красной нитью  проходит через весь сценарий.

«Театр на колесах» уже побывал в Аскеранском, Гадрутском, Мартакертском и Мартунинском  районах Карабаха. Добавим, что в рамках проекта предстоит проведение еще одного спектакля в Шушинском районе НКР.

Экологические аспекты урегулирования нагорно-карабахского конфликта

Урегулирование нагорно-карабахского конфликта в НКР и Армении традиционно видится в плоскости обеспечения военной безопасности Нагорного Карабаха.  Между тем, ряд происходящих в мире тенденций показывает, что в ХХI веке военные угрозы будут отнюдь не самыми главными вызовами безопасности национальных государств.  Постепенно актуализируется такой аспект, как экологическая безопасность, особенно ее водная составляющая. Проблема воды уже является серьезной политической проблемой и причиной конфликтов в ряде регионов планеты.

Суть водной безопасности заключается в гарантированном обеспечении необходимых объемов воды для удовлетворения личных нужд населения и потребностей экономики. На сегодня Нагорно-Карабахская Республика в состоянии практически полностью обеспечить собственную экологическую безопасность и ее водную составляющую. В данном контексте ключевую роль играют Карвачарский (Шаумяновский) и Кашатагский районы.

Суть проблемы в том, что территория Нагорного Карабаха в пределах административных границ бывшей НКАО является весьма уязвимой с точки зрения воздействия на водные ресурсы.  Уязвимость имеет климатический и политический компоненты. Климатическая особенность заключается в том, что пoчти все реки, берущие начало непосредственно в пределах бывшей НКАО, в жаркий сезон практически пересыхают.  К примеру, в жаркий сезон среднегодовой расход воды реки Каркар составляет менее 30 л/с. Климатическая составляющая усугубляется и тем, что в Нагорном Карабахе происходит потепление.  Наиболее ярко это проявляется на климате столицы НКР.  Динамика среднегодовых температур по г. Степанакерту за последние три десятилетия следующая: 1970-1975 – 11,2°С; 1976-1981 – 11,2°С; 1982-1987 – 11°С; 1988-1991 – 11,8°С; 1994-2002 – 12,4°С. Как видно из вышеприведенных данных, температура в Степанакерте, которая кстати, практически совпадает с температурой в центральной части Нагорного Карабаха за последние три десятилетия, повысилась на +1,2°С, и это достаточно высокий показатель. Потепление климата оказывает наиболее ощутимое влияние на экономику НКР, в частности, на сельское хозяйство – особенно в жаркие месяцы года. Повышение температуры в жаркие месяцы в некоторых случаях даже превосходит аналогичные годовые показатели.  Так, за последние 33 года средняя температа в августе повысилась аж на 3,2°С, а в сентябре – на 1,6°С.  Кстати, наиболее острые проблемы с водой в НКР имеют место именно в эти месяцы.  Между тем, имеющее место потепление климата именно в жаркие месяцы года непосредственно воздействует на водные ресурсы республики.

Что касается рек Нагорного Карабаха, то между уровнем воды в реках и температурой воздуха имеется обратная пропорциональность.  Для получения более наглядной картины ниже приводятся данные уровня воды в крупнейших реках Нагорного Карабаха, берущих начало в пределах административных границ бывшей НКАО – Каркар и Ишханагет за период с 1930 по 1980 гг. К сожалению, после 1988 года до сих пор замеры уровня рек в Карабахе не производились.  А данные о замерах между 1980-1987 гг. находятся в Баку.  Однако практически все утверждают, что уровень рек в 90-х годах и сейчас намного ниже уровня 80-х годов.

Река Каркар
(пост наблюдения мост Ага-Керпи)

Река Ишханагет
(пост наблюдения с.Туг)

 

Как видно из вышеприведенных данных, уровень воды в реках Каркар и Ишханагет достаточно сильно упал. Так, за 50 лет высший уровень р. Каркар упал на 11 см, а низкий – аж на 37,2 см (27,3%).  То же самое и с р. Ишханагет. Ее высший уровень за почти 20-летний период упал на 7,5 см, а низкий – на 7 см.  На данном этапе, по всей видимости, падение уровня еще больше, особенно принимая во внимание уже приведенные данные относительно увеличения температуры воздуха.   Население нашей республики непосредственно на себе ощущает уменьшение водных ресурсов.  Жители НКР все еще помнят о засухе 2001 года. В августе 2001 года, например, уровень воды в реке Гайбалу, одного из главных источников водоснабжения Степанакерта, снизился в 4 раза. В результате, в некоторых районах столицы вода не подавалась в течении многих дней.

В данном контексте Карвачарский и Кашатагский районы приобретают жизненно важное значение для обеспечения водной безопасности НКР. Среднегодовой сток основных рек бывшей НКАО (Тертер, Хачен, Каркар, Инджа, Варанда, Хонашен, Козлучай, Ишханагет и др.) составляет 942,3 млн. куб/м.  Аналогичный показатель основных рек Карвачарского и Кашатагского районов (Акера, Воротан, Вохчи, Черакен, Ахавно, Лев, Тутхун и др.) составляет 2588,5 млн. куб/м. По среднегодовому стоку основных рек Кашатагский и Карвачарский районы превышают аналогичный показатель рек бывшей НКАО в 2,7 раза.  Это не считая вод Аракса, среднегодовой расход воды которого в пределах НКР достигает 6,7 млрд. кубометров.

Но дело не заканчивается  лишь физическим объемом поверхностных гидроресурсов этих двух районов. В данном контексте необходимо учитывать и роль водных ресурсов в обеспечении продовольственной безопасности НКР. Учитывая нормы потребления воды, для обеспечения собственной продовольственной безопасности и питьевых нужд населения НКР в 200 тыс. человек, нужно максимум 355 млн. куб/м. воды в год (330 млн. куб/м. – для обеспечения продовольственной безопасности и 21,9 млн. куб/м. – для удовлетворения питьевых нужд населения).  Это составляет всего лишь немногим больше 59% от объема Сарсангского водохранилища и 37,6% от среднегодового стока основных рек бывшей НКАО.

Однако и водные ресурсы в пределах бывшей НКАО весьма уязвимы.  Дело в том, что львиная доля гидроресурсов в бывшей НКАО берет свое начало за ее административными пределами. Так, из 942,3 млн. куб/м. среднегодового стока основных рек бывшей НКАО, 785,9 млн. куб/м. (83,4%) приходится на Тертер и Хачен, которые берут начало в пределах Карвачарского района. При этом в Карвачарском районе образуется 81% среднегодового стока Тертера.  Это очень серьезный рычаг воздействия на НКР, который делает республику очень уязвимой перед внешним давлением. Поэтому в случае потери этого района водная безопасность НКР будет под реальной угрозой.  Оставшиеся 16,6% (156,4 млн. куб/м.) не в состоянии даже обеспечить половину необходимого объема воды для удовлетворения нужд населения страны и обеспечения ее продовольственной безопасности.  К тому же нельзя забывать о том, что практически все реки, берущие начало непосредственно на территории бывшей НКАО, в летнее время высыхают.

В данном контексте вопрос о статусе территории Карвачарского и Кашатагского районов становится вопросом самого существования Нагорно-Карабахской Республики.  В советское время, особенно после прихода к власти Гейдара Алиева в 1969 году, бакинское руководство уже проводило политику гидротеррора по отношению к бывшей НКАО, в результате которого Нагорный Карабах, традиционно славившийся своей экологией и занимавший первое место в СССР по числу долгожителей на душу населения, стал лидером в Закавказье по заболеваемости раком.  Поэтому, если Азербайджан снова получит возможность применять гидротеррор по отношению к Нагорному Карабаху, будет просто наивным полагать, что проблема не повторится. Но в данном случае последствия будут катастрофическими не только потому, что могут быть отравлены основные реки Карабаха – Тертер и Хачен, но под угрозой окажется и водная безопасность Армении, так как в Карвачарском районе берут начало реки Арпа и Воротан, которые среди прочего играют ключевую роль в спасении основного водного источника Армении – озера Севан.

Вот почему в процессе разрешения нагорно-карабахского конфликта необходимо приложить все усилия для того, чтобы при урегулировании ни в коем случае не нарушалась экологическая безопасность НКР, особенно ее водная составляющая. Фактически от степени обеспечения экологической безопасности НКР зависит безопасное существование армянского народа на своей исторической территории.

Давид БАБАЯН

Преподаватель международного права Российско-армянской современной гуманитарной академии

Путевые заметки

Нет пророков в своем Отечестве, думают карабахцы и пристают к чужим берегам. Где только их не встретишь на российских просторах – с неизменным акцентом, сопровождаемых немного завистливыми, но все же уважительными взглядами местных жителей. Уважительными потому, что без работы карабахцы не остаются – всегда найдут чем прокормить семью. И все же чужие они на этих берегах, и относятся к ним как к несвоим.

Волею судеб мне пришлось недавно побывать на далеких и не столь далеких просторах. Юг России, так называемая “красная зона”, где всё еще очень похоже на советские времена, где есть пионеры и неизменные памятники Ленину на главной площади. Материальные отношения пока тоже советские – сохранились колхозы, государственные предприятия, даже магазины и кафе остались как в Советском Союзе – с очередями, не очень хорошим обслуживанием и кислым яблочным соком. Немного и всяких там интернет-клубов и другого рода технических заведений. Есть, конечно, наряду со всем этим, и новые магазины и кафе, где все по-европейски. К примеру, расположенный в самом центре Ставрополя оборудованный по всем стандартам магазин “Галерея”, где уместились бутики многих известных фирм. Хорошая мобильная связь и ровные, удобные дороги. И все же, для человека из нынешней карабахо-армянской действительности немного странно на юге России. Хотя бы потому, что люди там практически не интересуются политикой – ни внутренней, ни внешней, им это не нужно. Оно и понятно – никто Ставрополь у России пока не отнимает и войны там тоже не предвидится. А в Армении слишком велика зависимость от политики, поэтому-то люди и смотрят постоянно новости по телевизору, даже “болеют” за своих и несвоих кандидатов. Ставропольские “Новости” больше говорят о севе зерновых и поголовье скота в колхозах. Аж позавидовать можно.

А сколько там армян – не счесть. В маршрутном такси пассажиры – армяне, смотришь – и у водителя явно армянское лицо. Поедешь за город – вокруг озера в основном армянские семьи. На базар заглянешь – то же самое. На дискотеках в Пятигорске крутят армянские песни, а в городе можно не удивляться, если услышишь знакомый карабахский говор.

У многих уже свои дома – в основном на окраинах, а чаще – в близлежащих к крупным городам поселках и селах. У некоторых, кто поухватистее, есть свое дело – машина, на которой можно подзаработать, стройбригада. Кое-кто, особенно педагоги, смогли устроиться на работу в государственных учреждениях. Есть и те, что сумели завести знакомство с большими “авторитетами” или сами ими стали – эти живут припеваючи, хотя время от времени доходят слухи о больших разборках между ними, даже летальных исходах.

Таких, правда, не очень много. Большая часть армян, карабахцев, все же живет повседневными заработками – кто на строительстве рабочим, кто на рынке или в магазинчиках приторговывает. Можно было бы хороший бизнес сделать, да не дают – “красная зона”, трудно с приватизацией и даже с арендой. И потому все строится на не совсем легальных отношениях – как говорится, за деньги можно купить все. Хотя заработать в России все же гораздо легче, чем в Армении и Карабахе – за тяжелый, квалифицированный труд деньги платят неплохие.

Желающих вернуться на родину немного. Часть карабахцев, особенно из тех, что выехали из депортированных мартакертских сел еще во время войны, просто не верит, что в Карабахе многое восстановили, что не видно уже в Степанакерте следов войны и что такую работу, которую они делают в России,  можно найти и у нас. Они все еще боятся, что война, не дай Бог, начнется снова и вновь придется сниматься с насиженных мест. Тем более, что новые мигранты из Карабаха, гонимые социальными и морально-психологическими трудностями, рассказывают о родине не самое оптимистическое. О политических процессах, происходящих вокруг карабахского урегулирования, среди простого российско-армянского люда мало что известно – говорят все больше слухами да страхами.

Трудно судить тех, кто уезжает или возвращается – каждый сам для себя решает, где и как жить. И все же, отсутствие информации о Карабахе, более того, наше нежелание привлечь на родину тех, кто не от хорошей жизни ее покинул, приводит к тому, что многие коренные карабахцы, не найдя пристанища на чужбине, тоскуют по родным краям, но возвратиться не рискуют. Да, Карабах вряд ли сумеет сейчас уместить всех желающих вернуться, но что-то в этом направлении предпринимать нужно. Быть может, учредить институт эмиссаров, которые могли бы ездить по компактно населенным карабахцами городам и рассказывать правду о родине? Но до этого, наверное, стоит обустроить Карабах так, чтобы возвращающиеся не жалели ни о чем, чтобы уезжающие рассказывали о Карабахе не только плохое, но и хорошее. Ведь если посмотреть непредвзятым глазом, там не намного лучше, чем у нас, а может, даже и хуже.

Наира АЙРУМЯН

—————————————————————————————–

Выборы – 2004
ОТКРЫТОЕ  ПИСЬМО  ГЕНЕРАЛЬНОМУ  СЕКРЕТАРЮ  СОВЕТА  ЕВРОПЫ Г-НУ  ВАЛЬТЕРУ  ШВИММЕРУ 

Уважаемый господин Швиммер!

Заявив о недопустимости выборов в НКР и посоветовав воздержаться от них, Вы и Ваша организация ясно дали понять, что, по большому счету, вам безразлично мнение нашего народа, что вас абсолютно не интересуют наши права. Ведь выборы – это в первую очередь возможность для волеизъявления народа и  одно из основополагающих прав человека. В связи с этим возникают некоторые логические вопросы.

Почему наш народ должен быть лишен возможности волеизъявления и почему мы должны воздержаться от реализации своих прав? И самое главное – почему это решаете Вы? Понимаете, в чем суть вопроса и весь смысл нашей борьбы? Вопрос в том, где принимаются решения, судьбоносные для нашего народа и для каждого из нас в отдельности,  и кто эти решения принимает.

Тысячу извинений, но я не хочу решать Вашу судьбу, судьбу Ваших детей, Вашей семьи. Не только потому, что Ваша судьба мне безразлична, но и потому, что я сознаю, что это право принадлежит Вам, Вашим детям и Вашей семье. Я не могу понять, почему Вы должны решать мою судьбу, или же почему Ваши дети должны решать судьбу моего сына. Бог создал меня и моего сына и велел жить по Божьим законам. Но он ничего не говорил нам о Вальтере Швиммере. Так откуда эта мания решать чужие судьбы? Почему судьбу нашего многострадального клочка земли и нашего народа должны решать в Страсбурге или в Баку? Почему я не стремлюсь решать судьбу моего коллеги-азербайджанца, но почему он хочет решить мою судьбу? Он что, умнее меня?

Вы посоветовали воздержаться от выборов. Между тем, выборы – это шанс улучшить нашу жизнь. Почему Вы отказываете мне в праве улучшить мою же жизнь? Почему Вы заставляете меня терпеть ту власть, которая лично мне не нравится? Скажите, пожалуйста, сколько времени я с Вашего позволения должен ждать? И самое главное – ради чего? Ради Ваших принципов и амбиций? Лишь для того, чтобы были удовлетворены Ваши амбиции? Разве в этом весь смысл  моей жизни и жизни моего сына? Почему Вы и Ваши дети должны жить в свободной стране, где права человека защищены, а я и мой сын не имеем права даже мечтать об этом?

Отказывая мне в праве выбора, Вы добиваетесь того, чтобы я жил в “казарме”? Во-первых, откуда такое желание и как оно вписывается в европейские демократические ценности? Ведь согласитесь, что это просто смешно – оплот демократии против демократических же ценностей. И во-вторых, именно в этом парадокс провозглашенных вами демократических идеалов, потому что вы сами уже запутались в лабиринте ваших ценностей, интересов и амбиций. Если бы эти ценности были абсолютны, то ситуация была бы другая, но опять-таки, поймите меня правильно, это Ваши проблемы, а не мои.

Вы не признаете НКР. Но наставляя воздержаться нас от выборов, Вы волей-неволей признаете и поддерживаете действующую в НКР власть. Да-да, это и есть самое настоящее признание. То есть Вы не признаете эту страну, не признаете этот народ, но признаете эту власть. Вы хоть понимаете, какую путаницу себе создаете? Где же Ваши гуманные принципы? Что за пренебрежительное отношение к судьбам людей? И это притом, что Вы собираетесь вершить ими!

В Азербайджане сотни тысяч беженцев живут в палатках, в нечеловеческих условиях. Вы хоть понимаете, что в их нынешнем положении есть и ваша вина? Потому что это вы поддерживаете там власть, которая специально содержит этих людей в невыносимых условиях, чтобы при случае “продемонстрировать” их вам. Это некая живая витрина, созданная специально для вас.  И вся миссия этих людей лишь в том, чтоб быть показанными вам в таком виде.  Иначе азербайджанское руководство давно бы благоустроило их жизнь, тем более – на фоне перманентной сказки о процветающей стране. Но ведь что-то и вам нужно показать? Надо же дать вам возможность заниматься благотворительностью и решать чьи-то судьбы…

Нравится Вам это или нет, но мы  вправе сами решать свою судьбу. Уж извините нас, если мы не будем следовать Вашим наставлениям. Судьба этого народа и этой страны всё равно будет решаться здесь, в Степанакерте. И решать ее будут все полноправные граждане этой страны.

Гeгам БАГДАСАРЯН
Президент Степанакертского пресс-клуба

Муниципальные выборы: в ожидании второго тура

Итак, 8 августа в Нагорном Карабахе прошли выборы в органы местного самоуправления – третьи по счету за время провозглашения республики.

Центризбирком НКР огласил предварительные итоги: выборы состоялись во всех 259 избирательных участках в 231 общинах республики. В них  приняло участие 61,9% от общего числа избирателей.

В столице республики – г. Степанакерте, где за пост мэра боролось 5 человек, явка избирателей составила 41,1%. За кандидата Павла Наджаряна  проголосовало 42,8%, Эдуарда Агабекяна – 34,5%, Амика Аванесяна –  9%, Иосифа Адамяна – 7,5%,  Вазгена Айрапетяна – 6%. Против всех кандидатов проголосовало 302 человека.

Таким образом, никто из кандидатов в мэры Степанакерта не набрал необходимых  для победы 50% и более голосов, и будет проведен второй тур выборов, который назначен на 22 августа. Во втором туре победитель определится простым большинством голосов.

Уже изначально смело можно было предположить, что основная борьба за пост руководителя администрации столицы развернется между бывшим вице-мэром Степанакерта Павлом Наджаряном и депутатом, председателем комиссии Национального Собрания НКР по социальным вопросам Эдуардом Агабекяном.

Первый, являющийся одним из активных участников Движения Нагорного Карабаха за самоопределение и опытным хозяйственником, помимо прочего, пользуется поддержкой республиканских властей.

Второй – достаточно популярный политик, имеющий реноме смелого депутата и выступающий за демократические преобразования. Кроме того, за Эдуардом Агабекяном – дашнакцаканы республики, представляющие собой достаточно влиятельный фактор.

Кто же одержит окончательную победу? Избиратели в принципе уже хорошо знакомы с кандидатами и их программами. Теперь многое будет зависеть от активности и последовательности электората, от того, кому отдадут голоса сторонники 3 остальных кандидатов, вместе набравших более 20% от общего числа голосов.

В целом, первый тур, несмотря на отдельные недостатки, которые, в частности, были зафиксированы Степанакертским пресс-клубом в ходе мониторинга, проведенного совместно с Арцахской ассоциацией защиты прав человека, по общему мнению, прошел без явных нарушений. Правда, не может не вызывать беспокойства низкая явка избирателей, главным образом в Степанакерте –  чуть больше 40%.

В чем же особенности нынешних выборов в органы местного самоуправления Нагорного Карабаха?

В первую очередь – в беспрецедентном числе кандидатов. В порядке самовыдвижения в кандидаты в руководители общин по республике было выдвинуто 404 человека, из коих 375 были зарегистрированы комиссиями. Из 1708 кандидатов в члены Совета старейшин комиссиями зарегистрировано 1582 человека. Напомним, что на пост мэра Степанакерта было выдвинуто 10 человек (гораздо больше, чем во время предыдущих выборов), хотя борьбу продолжили пятеро.

Многие склонны видеть в активности кандидатов признак демократизации общества, веры и желания людей изменить что-то в своей стране в лучшую сторону. К тому же, предвыборные программы кандидатов, в отличие от прошлых лет, достаточно смелые, хотя в принципе мало чем отличаются друг от друга – проблемы маленького города с ярко выраженным социальным оттенком прекрасно знакомы всем.

Ну хорошо, программы программами, желание желанием, но будут ли под рукой у  победителя рычаги и механизмы, используя которые он сумеет решить злободневные проблемы городов и сел республики?

У преподавателя АрГУ Давида Карабекяна особого энтузиазма на сей счет нет: “ Траектория всех выборов как правило одна – громкие обещания, критика … и все. Скепсис мой оправадан и тем, что многие правовые вопросы, связанные с деятельностью органов местной власти и их взаимоотношениями с центральными, республиканскими органами власти, не проработаны. Правовой вакуум оставляет место не только для давления «сверху», но и  для разного рода бюрократически-чиновничьего произвола со всеми сопутствующими обстоятельствами, как-то: коррупция, протекционизм и прочее.”

В любом случае, нынешние выборы вселяют определенный оптимизм. Как ни крути, они примечательны уже тем, что для определения сильнейшего в главных состязаниях – за пост мэра столицы, в  отличие от предыдущих выборов, которые в первом же раунде выявляли безоговорочного победителя, потребовался второй тур.

Ашот БЕГЛАРЯН
Независимый журналист 

————————————–

Результаты мониторинга СМИ по освещению избирательной кампании 

Степанакертский пресс-клуб в течение всей предвыборной кампании (с 19 июля по 7 августа) и в день самих выборов вел мониторинг различных местных СМИ. Поскольку наиболее интересная предвыборная борьба развернулась за пост мэра г. Степанакерта, предметом наблюдения стало освещение предвыборной кампании кандидатов в мэры.

Объектами мониторинга стали 9 карабахских СМИ: Общественное ТВ, Общественное радио, газеты «Азат Арцах», «Айреник», «Апараж», «Арцахи комунист», «Демо», «Степанакерт» и “Молодежный радиоканал».

Мониторинг теле- и радиоканалов велся в течение всего эфирного времени. Измерялось как количественное время упоминаний кандидатов, так и характер этих упоминаний. Мониторинг печатных СМИ призван был выявить объем газетной площади, предоставленной тому или иному кандидату, и определить отношение средства массовой информации к тем или иным упоминаниям.

Обобщив результаты наблюдения, мониторинговая группа выявила следующее:

Общественное ТВ  предоставило кандидатам в мэры г. Степанакерта по 6 минут бесплатного эфира, однако на предложение воспользоваться им не отреагировали кандидаты Иосиф Адамян и Сергей Григорян.

Начиная с 27 июля по 7 августа  включительно в эфире Общественного ТВ  шла политическая реклама кандидатов на платной основе – как в виде телесюжетов, так и видеороликов. Количество использованного кандидатами платного эфира следующее:

Э. Агабекян – 42 мин. 10 сек, А. Аванесян – 37мин. 30 сек, П. Наджарян – 35 мин. 40 сек, И. Адамян – 17мин. 30 сек, В. Айрапетян – 6 минут.

Общественное радио за день до начала предвыборной агитации объявило, что предоставляет кандидатам неограниченное платное эфирное время. За весь период предвыборной кампании в эфире радио не прозвучало ни одного политического рекламного ролика какого-либо из кандидатов. Количество упоминаний следующее: Э. Агабекян – 5 (1позит., 4 нейтр.) 6 мин. 42 сек, А. Аванесян – 4 упоминания (1х3) 14 мин. 25 сек, П. Наджарян – 4 упоминания (2х2) 5 мин. 25 сек, И. Адамян – 3 нейтр. упоминания (48 сек.), В. Айрапетян – 3 нейтр. упоминания (43 сек). Все кандидатуры упоминались в событийных сюжетах. С двумя кандидатами – А. Аванесяном  и Э. Агабекяном – были проведены интервью, а в поддержку П. Наджаряна 4 раза выступило общественное движение «ЖАМ». Но входили ли эти случаи в рамки платного эфира или нет – об этом  в эфире ничего не было сказано.

«Азат Арцах» – возможностями платной рекламы на страницах главной республиканской газеты не воспользовался ни один из кандидатов. В целом на освещение предвыборной кампании кандидатов было отведено: Э. Агабекян – 1 и 33% газетной полосы, П. Наджарян – 83% полосы, А. Аванесян –  13% полосы. Тональность всех упоминаний – нейтральная. Имена кандидатов И. Адамяна, В. Айрапетяна и С. Григоряна ни разу упомянуты не были.

«Айреник» – орган общественно-политической организации «ЖАМ» предоставил кандидату П. Наджаряну в целом 2 и 30% газетной полосы. Кроме того, в каждом из 2 номеров газеты, подвергшихся мониторингу, были и отдельные вкладыши с пометкой «Специальный выпуск» с предвыборной программой П. Наджаряна. Количество позитивных упоминаний – 3. Остальные 5 упоминаний носят  нейтральный характер. Имена других кандидатов на пост мэра столицы не упоминались.

«Апараж» – орган АРФД «Дашнакцутюн» предоставил теме выборов 1 страницу, 20% которой посвящено организации «Шаржум 88» (с нейтральным знаком отношения) и 18 строчек – кандидату Э. Агабекяну (нейтр. характер упоминания). Имена остальных кандидатов не упоминались.

«Арцахи комунист» – в органе ЦК компартии НК ни один из кандидатов на пост мэра столицы не упоминался. Лишь один раз в событийном материале было упомянуто имя Г. Мелкумяна – с нейтральным знаком отношения.

«Демо» – независимая газета до начала предвыборной кампании объявила о том, что предоставляет платную и бесплатную газетную площадь для всех кандидатов. По результатам мониторинга, все 5 кандидатов воспользовались возможностью бесплатной рекламы. Им было предоставлено  по 20% газетной полосы. Для публикации своей предвыборной кампании 1 страницу газеты с пометкой «Платная реклама» использовал кандидат Э. Агабекян. В событийных материалах были упомянуты также имена кандидатов Г. Джангиряна, В. Саркисяна, Г. Мелкумяна.  Все упоминания носят нейтральный характер.

«Степанакерт» – орган мэрии столицы предоставил 1 и 80% газетной полосы всем 8 кандидатам на пост мэра столицы (с равной площадью). 17% страницы было предоставлено событийному материалу об организации «Шаржум 88», где было упомянуто имя Э. Агабекяна. Характер всех упоминаний – нейтральный.

«Молодежный канал» – c 19-го по 25 июля включительно независимый радиоканал вообще не обращался к теме выборов. В эфире звучали лишь объявления о том, что канал готов предоставить кандидатам платное эфирное время. За период с 25 июля по 7 августа в эфире прозвучало 49 упоминаний имени П. Наджаряна (21 мин.31 сек.). Из них 18 упоминаний имели положительную тональность, 31 – нейтральную. Два раза в эфире прозвучала информация об И. Адамяне (2 мин. 14 сек.) – 1 раз с положительным знаком отношения, 1 – с нейтральным. Два раза прозвучал ролик А. Аванесяна (1 мин. 46 сек.) – с нейтральным характером упоминания.

В целом группа, проводящая мониторинг, заметила следующее:

– все средства массовой информации, подвергшиеся мониторингу, уделили достаточное внимание социальной рекламе – с разъяснительными роликами и призывами к активному участию избирателей в выборах

– лишь за редкими исключениями СМИ предоставляло информацию о том, какого рода материал рекламного характера (платный или бесплатный) звучит в эфире или идет в печати

– характер упоминаний во всех случаях имеет знак отношения «нейтральный» или «позитивный», что позволяет констатировать, что все кандидаты в ходе предвыборной борьбы отказались от антирекламы и черного пиара

– несмотря на те или иные предпочтения, ставшие объектами мониторинга карабахские СМИ  для всех кандидатов в целом были доступны и создали предпосылки для отображения целостной картины всей предвыборной кампании.

Отметим, что наблюдение за работой средств массовой информации будет вестись и в течение предвыборной кампании второго тура.

Мониторинговая группа Степанакертского пресс-клуба
———–——————————————————

политика

Заявление государств-участников СНГ относительно  положения дел в ОБСЕ, подписанный 3 июля 2004г. в Москве

“Организация по безопасности и сотрудничеству в Европе (ОБСЕ), занимая ключевое место в архитектуре европейской безопасности, в современных условиях не сумела адаптироваться к требованиям меняющегося мира и обеспечить эффективное решение вопросов безопасности и сотрудничества на евроатлантическом пространстве.

Организация не выполняет в должной мере основополагающие документы, включая хельсинкский Заключительный акт (1975), Парижскую Хартию для новой Европы (1990), Хартию европейской безопасности (1999). Зачастую не соблюдаются такие фундаментальные хельсинкские принципы, как невмешательство во внутренние дела, уважение суверенитета государств.

Полагаем необходимым обратить внимание на ряд моментов, которые, на наш взгляд, препятствуют развитию конструктивного взаимовыгодного сотрудничества в рамках ОБСЕ.

Налицо серьезный дисбаланс между тремя измерениями безопасности: военно-политическим, экономическим и экологическим, а также гуманитарным. Наблюдается явная трансформация приоритетов в сторону гуманитарной проблематики, что заметно сужает возможности ОБСЕ по противодействию новым вызовам и угрозам.

Деятельность в гуманитарной сфере сводится к мониторингу ситуации в области прав человека и строительству демократических институтов на пространстве СНГ и бывшей Югославии. Признавая важность данного измерения деятельности ОБСЕ, тем не менее полагаем такую практику развертывания деятельности Организации не отвечающей основополагающим принципам ОБСЕ.

Выборочное повышенное внимание к одним странам при игнорировании проблем в других государствах-участниках является нарушением мандата ОБСЕ и свидетельствует о наличии в Организации практики двойных стандартов и селективных подходов, нежелании учитывать реалии и особенности отдельных государств.

Это, в частности, проявляется в работе Бюро ОБСЕ по демократическим институтам и правам человека (БДИПЧ), которое занимается в основном мониторингом и оценками итогов выборов в государствах-участниках. Такая деятельность БДИПЧ зачастую носит политизированный характер и не учитывает специфику отдельных государств. Поэтому считаем необходимым выработать единые объективные критерии оценки со стороны БДИПЧ и миссий ОБСЕ избирательного процесса на всем пространстве Организации.

Малоэффективный характер носит “полевая деятельность” ОБСЕ, на которую уходят основные средства бюджета Организации. Вызывает озабоченность то, что “полевые миссии” ОБСЕ фокусируют свою деятельность не на основных положениях своих мандатов, связанных с оказанием помощи и содействия властям принимающего государства по всему спектру деятельности Организации, а исключительно на функциях мониторинга ситуации в области прав человека и демократических институтов. Имеют место случаи неоправданной критики со стороны руководства “полевых миссий” внутренней политики правительств стран пребывания.

В настоящее время особую актуальность приобретает выработка новых подходов к деятельности ОБСЕ. В повестке дня ОБСЕ должно быть скорейшее устранение дисбаланса между тремя измерениями деятельности Организации путем повышения роли военно-политической, экономической и экологической составляющих.

Являясь странами – участницами ОБСЕ, государства СНГ намерены выстраивать свою дальнейшую совместную линию в Организации в отношении ее специализированных институтов и “полевых присутствий”, а также мониторинга избирательных процессов в зависимости от реальной способности ОБСЕ должным образом адаптироваться к новым условиям и степени ее восприимчивости к перечисленным озабоченностям”.

Заявление инициативы  “Партнерство во имя открытого общества” 

Мы, представители общественных организаций, поддерживающих инициативу “Партнерство во имя открытого общества”, выражаем недоумение и озабоченность присоединением Армении к Заявлению государств – участников СНГ относительно положения дел в ОБСЕ, подписанному 3 июля 2004 в Москве. По нашей оценке, некоторые положения этого документа противоречат официальной позиции РА по целому ряду проблем.

Оставаясь верными своему принципу воздерживаться от вмешательства в сугубо политические вопросы, мы не отреагировали на Заявление немедленно, рассчитывая, что на официальном уровне, в среде политических партий, прежде всего, входящих в парламент, развернется серьезное и глубокое обсуждение причин присоединения Армении к документу, обоснованности этого шага в широком международном контексте и его возможных последствиях. Однако прозвучавшие комментарии носили, скорее, характер монолога и касались, как правило, конъюнктурного аспекта принятого Заявления, тогда как оно затрагивает весьма принципиальные вопросы, связанные с позиционированием стран-подписантов в современных международных отношениях и их видением собственного развития. Этим и обусловлено наше решение обратить внимание общественности на некоторые положения документа и стимулировать их обсуждение. Тем более, что они непосредственно относятся к процессам демократизации, становления правового государства и гражданского общества, к стабильности и развитию нашего региона, то есть к ценностям, вокруг которых и сформировалось “Партнерство …”

Во-первых, трудно найти объяснение категоричной общей оценке деятельности Организации по безопасности и сотрудничеству в Европе (ОБСЕ): в документе говорится о том, что “организация… не сумела адаптироваться к требованиям меняющегося мира и обеспечить эффективное решение вопросов безопасности и сотрудничества на евроатлантическом пространстве”. В основу подобных крайне негативных заключений должны быть положены конкретные факты и тщательная аргументация. Между тем, за период членства Армении в ОБСЕ наши государственные структуры никогда не  высказывали официальные претензии к ОБСЕ по каким-либо частным случаям, касающимся “безопасности и сотрудничества”. И вдруг такое резкое заявление, ставящее под сомнение выполнение этой авторитетной международной организацией своей миссии!

Во-вторых, принимая официальные обязательства перед сообществом государств, любая страна должна быть готова к контролю со стороны этого сообщества за выполнением данного слова. И напоминание о “таких фундаментальных хельсинкских принципах, как невмешательство во внутренние дела и уважение суверенитета государств” в контексте деятельности ОБСЕ, как это делают авторы Заявления, абсолютно неуместно. Эта организация попросту не обладает механизмами принятия решений относительно внутренних дел государств – членов, но она имеет полное право и даже обязана быть информированной и информировать все сообщество о выполнении каждой страной подписанных ею “основополагающих документов, включая хельсинкский Заключительный акт (1975), Парижскую Хартию для новой Европы (1990), Хартию европейской безопасности (1999)”, на которые делается ссылка в Заявлении.

В-третьих, именно ОБСЕ является сегодня единственной международной структурой, непосредственно вовлеченной в урегулирование карабахского конфликта и осуществляющей мониторинг за режимом прекращения огня. Важность для нашей страны этой миссии ОБСЕ переоценить трудно, и в течение всех последних лет компетентные представители армянских властей отзывались о ее выполнении, в основном, позитивно. Что же заставило их изменить свое мнение 3 июля 2004 года и какие основания имеет Армения говорить о дисбалансе “между тремя измерениями безопасности” и “трансформации приоритетов в сторону гуманитарной проблематики”?

В-четвертых, вряд ли подписанты Заявления на самом деле не понимают, почему ОБСЕ в целом и его Бюро по демократическим институтам и правам человека (БДИПЧ) в частности уделяют “выборочное повышенное внимание” отдельным странам, в том числе проводимым в них выборам. К сожалению, Армения оказалась в группе государств – участников ОБСЕ, которые по настоящее время не сумели (или не захотели) выработать механизмы, гарантирующие свободное волеизъявление граждан в ходе избирательного процесса, обеспечить функционирование целого ряда других демократических институтов. И естественно, что интерес и внимание мирового сообщества к “проблемным” с точки зрения демократии странам гораздо выше, чем к тем, которые уже доказали свою приверженность современным цивилизационным ценностям. Мы не можем отказать своим партнерам по ОБСЕ и другим международным структурам в праве знать, с кем они имеют дело в нашем лице.

Нелишне вспомнить, что сами власти стран – члены этой организации обращаются к ОБСЕ с просьбой направить наблюдателей на свои выборы. И вполне естественно, что в условиях дефицита доверия к нашим внутренним демократическим процедурам именно оценка выборов со стороны БДИПЧ остается определяющей для международного сообщества. Единственным выходом из этого неприятного положения являются реальные реформы, повышающие авторитет наших избирательных комиссий, судов всех инстанций и их решений. Заявлениями же, подобными принятому в Москве, а также постоянными намеками “на специфику отдельных государств” можно добиться только одного: окончательно убедить всех вокруг в том, что фальсификация выборов и игнорирование прав человека являются частью политической культуры или, как у нас любят повторять, “национального менталитета” этих стран, то есть в том, что на нас давно пора махнуть рукой. Только как это согласуется со стремлением Армении закрепиться в Совете Европы и даже стать членом Европейского Союза?

Разумеется, деятельность любого международного института должна “адаптироваться к новым условиям”. Однако достигается это путем переговоров, дискуссий, а не конфронтационных групповых демаршей без конкретного оперативного повода. Для нас очевидно, что у Армении нет причин вести диалог с ОБСЕ в тональности московского Заявления, и мы расцениваем его подписание как не отвечающее интересам страны и наносящее ущерб ее международному авторитету. Надеемся, что оно останется единичным инцидентом такого рода и взаимодействие нашего государства с ОБСЕ, равно как и с другими евроатлантическими структурами, продолжится в русле укрепления демократии, региональной безопасности и сотрудничества.

Заявление подписано рядом общественных организаций, поддерживающих инициативу “Партнерство во имя открытого общества”.

———————————————————————

Южный Кавказ

АРМЕНИЯ

КРИЗИС С УДОСТОВЕРЕНИЯМИ ЛИЧНОСТИ

Наира МЕЛКУМЯН
Ереван

Опасаясь политиков и геенны огненной, протестующие силой добились отсрочки принятия закона об удостоверениях личности

Правительство Армении отложило осуществление планов по введению удостоверений личности для приблизительно трех миллионов жителей страны вследствие протестов многих граждан, опасающихся за свои гражданские свободы … и души.

Из-за уличных протестов, жалоб и неприятия документа обществом, осуществление плана теперь начнется только с начала 2005 г., а не с 1 июля этого года как предполагалось ранее. К настоящему времени удостоверения получили всего 900 тысяч граждан.

По плану, все жители – граждане Армении и иностранцы, беженцы и не имеющие статуса – получат удостоверение с указанием десятизначного личного номера, даты рождения, пола и номера паспорта. План предусматривает также хранить эти данные на протяжении 400 лет.

Агентство по международному развитию США (USAID) оказало техническую помощь в размере 1.3 миллионов долларов для создания этой системы, а расходы правительства пока составляют около 200 тысяч долларов.

Министр социальных услуг Агван Варданян заявил IWPR, что новая система позволит правительству обеспечить беспрепятственную выдачу пенсий и средств по социальному обеспечению и уменьшить число обманщиков.

Около 40 политических и общественных объединений создали группу под названием «Против нумерации людей» и развернули кампанию против, как они выражаются, «нумерации и кодирования людей с целью устранения их индивидуальности».

Некоторые участники движения протеста узрели в угрозах их правам и духовное измерение.

Председатель благотворительной организации «Мхитарич» Хачик Стамбольцян говорит, что этот закон – промысел «дьявола и агентов заграничных спецслужб».

Он утверждает, что личные номера связаны с темными силами, отмечая, что некоторые из десятизначных кодов содержат число 666 – библейский знак Сатаны.

Армянская апостольская церковь, доминирующая в общественной жизни страны, также имела замечания, но благословила начинание после того, как правительство обещало изменить любой номер, содержащий 666.

Однако, представитель группы «Против нумерации людей» и глава Армянского арийского ордена Армен Аветисян заявляет, что намерение использовать удостоверения в течение нескольких столетий подтверждает опасения по поводу возможностей злоупотребления ими.

«То, что данные о гражданах собираются в одном центре, опасно с точки зрения национальной безопасности. Я уверен, что все это делают внешние силы», – говорит он.

Подобные взгляды пользуются значительной поддержкой: «Аргументы государственных чиновников меня не убедили. Для них мы лишь подопытные мыши, которых они стараются зомбировать, чтоб управлять нами было легче. Сначала они дадут нам персональные номера, затем станут вживлять под кожу микрочипы», – говорит 45-летний парикмахер Нунэ.

Чиновники с этим не согласны: «В этом нет никакой угрозы национальной безопасности. Год, месяц и день рождения не та информация, чтоб нанести ущерб национальной безопасности. Это – данные о гражданах, которые могут быть использованы в рамках международных договоров», – заявил IWPR начальник Отдела по социальному страхованию Министерства социальной безопасности Смбат Саиян.

Государственный омбудсмен Лариса Алавердян говорит, что к мнению участников акций протеста следует прислушаться, даже если они в меньшинстве.

До настоящего времени около тысячи человек сдали обратно свои удостоверения. Ожидается, что их примеру последуют и другие. Движение «Против нумерации людей» утверждает, что оно уже собрало 150 тысяч подписей противников удостоверений, а теперь добивается поддержки со стороны членов Парламента, с целью проведения слушаний по этому вопросу в Конституционном суде.

АЗЕРБАЙДЖАН

Магсуд КЕРИМОВ

псевдоним азербайджанского журналиста

Позиции старой гвардии пошатнуло снятие влиятельного министра безопасности

Уволив влиятельнейшую личность времен президентства своего отца, министра национальной безопасности, президент Азербайджана Ильхам Алиев усилил свою власть.

В указе, которым генерал-полковник Намик Аббасов был отстранен от должности, не названы причины его смещения. Однако, по мнению аналитиков, этим Алиев хотел избавиться от потенциального противника и продолжить чистку старой гвардии, служившей его отцу Гейдару Алиеву.

На место Аббасова назначен начальник Управления МВД по борьбе с наркобизнесом Эльдар Махмудов, полковник полиции с репутацией жесткого руководителя. Однако критики утверждают, что ему недостает опыта работы для такого высокого поста.

Проведший на этом посту 10 лет Аббасов был одной из главных опор для режима Алиева-старшего. Оба они были ветеранами КГБ. Накануне попытки переворота против Алиева в 1994 г., Аббасов был назначен главой азербайджанского КГБ, преемника наводящей в прошлом страх службы безопасности.

Аббасов пользовался популярностью в министерстве. На его счету предотвращение нескольких переворотов и попыток покушения на жизнь Гейдара Алиева.

Однако, он был слишком популярным, чтоб понравиться новому президенту. Когда стало очевидно, что Гейдар Алиев серьезно болен и перемена власти неизбежна, многие эксперты подхватили идею о том, что власть перейдет к Аббасову, а не к очень неопытному сыну Алиева Ильхаму.

По словам политолога Расима Мусабекова, с учетом проблемы стабильности в этой богатой нефтью бывшей советской республике, многие видели в Аббасове местный прототип Путина – бывший офицер КГБ, который может обеспечить стабильность.

Аббасов сохранил власть даже после прошлогодней победы Ильхама Алиева в президентских выборах, названных международными наблюдателями сфальсифицированными. Затем последовали конфликты с окружением президента, что, возможно, и привело к его отстранению от власти.

«Люди из окружения Ильхама Алиева были в довольно напряженных отношениях с Намиком Аббасовым», – говорит политолог Расим Мусабеков.

Говорят, что президент Махмудову особо доверяет, но многие ставят под вопрос его профессиональную пригодность для работы на указанном посту.

«Назначение представителя полиции главой МНБ не будет нормально встречено в спецслужбах», – заявил IWPR бывший первый замминистра национальной безопасности Сульхаддин Акпер.

«Чекисты отнесутся к Эльдару Махмудову негативно», – подтвердил экс-полицейский Исахан Ашуров.

Новое назначение встречено скептицизмом и оппозицией, для которой Аббасов считался человеком относительно либеральных взглядов.

«Намик Аббасов долго работал в системе МНБ, не был замешан в коррупции. Я знаю его, как профессионального сотрудника спецслужб. Очень жаль, что он отстранен от должности, при том без каких-либо объяснений», – заявил зампред ПНФА Гасан Керимов.

Секретарь Демократической партии Шахин Наджафов также критически относится к назначению. «Азербайджан находится в состоянии войны с Арменией, здесь активно действуют представители спецслужб различных стран мира. Поэтому назначение полковника полиции в систему МНБ – мягко говоря, неожиданно», – отметил он.

Аналитики говорят, что Алиева больше интересует преданность к себе, чем профессионализм, необходимый в продолжающемся переходном периоде.

«В стране сегодня есть некоторая доля неопределенности. Гейдар Алиев ушел, и начались попытки автономной деятельности различных группировок внутри правящей элиты. Поэтому не исключено, что назначение жесткого Эльдара Махмудова, в том числе, является и попыткой Ильхама Алиева обезопасить себя от возможной дестабилизации», – говорит эксперт IWPR.

«Каковы бы ни были причины этого, происшедшее подтверждает намерение главы государства провести серьезную реорганизацию своей команды», – считают аналитики информационного агентства «Туран».

У всех теперь на устах один вопрос: «Кто следующий?»

ГРУЗИЯ

Грузия требует вывода российских миротворцев 

Из резолюции парламента Грузии

Недопустимо возлагать миротворческие обязательства на страну, чьи интересы противоречат справедливому разрешению конфликта

Парламент Грузии принял резолюцию, требующую вывода российских миротворцев из зоны конфликта вокруг Южной Осетии.

Грузинские парламентарии потребовали приостановить действие мандата миротворческих сил и заменить их на международный контингент.

За резолюцию проголосовали 117 депутатов, а против – всего три.

“Недопустимо возлагать миротворческие обязательства на страну, чьи интересы противоречат справедливому разрешению конфликта”, – говорится в документе.

“Российская Федерация не представляет ни миротворцев, ни переговорщиков. Она является одной из сторон конфликта и прилагает все усилия для сохранения опасного статус-кво”, – сказано в резолюции.

Между тем, первый заместитель министра иностранных дел России Валерий Лощинин заявил в пятницу в интервью телеканалу НТВ, что не видит причин для замены миротворческого контингента.

Обострение

Тем временем, в Южной Осетии был обстрелян кортеж премьер-министра Грузии Зураба Жвания.

Как передает из Тбилиси грузинский журналист Тенгиз Аблотия , грузинский премьер прибыл в зону конфликта после резкого обострения ситуации в Южной Осетии. По его словам ГРУЗИЯ

Грузия требует вывода российских миротворцев

Из резолюции парламента Грузии

Недопустимо возлагать миротворческие обязательства на страну, чьи интересы противоречат справедливому разрешению конфликта

Парламент Грузии принял резолюцию, требующую вывода российских миротворцев из зоны конфликта вокруг Южной Осетии.

Грузинские парламентарии потребовали приостановить действие мандата миротворческих сил и заменить их на международный контингент.

За резолюцию проголосовали 117 депутатов, а против – всего три.

“Недопустимо возлагать миротворческие обязательства на страну, чьи интересы противоречат справедливому разрешению конфликта”, – говорится в документе.

“Российская Федерация не представляет ни миротворцев, ни переговорщиков. Она является одной из сторон конфликта и прилагает все усилия для сохранения опасного статус-кво”, – сказано в резолюции.

Между тем, первый заместитель министра иностранных дел России Валерий Лощинин заявил в пятницу в интервью телеканалу НТВ, что не видит причин для замены миротворческого контингента.

Обострение

Тем временем, в Южной Осетии был обстрелян кортеж премьер-министра Грузии Зураба Жвания.

Как передает из Тбилиси грузинский журналист Тенгиз Аблотия , грузинский премьер прибыл в зону конфликта после резкого обострения ситуации в Южной Осетии. По его словам, он хотел показать местному грузинскому населению, что они не брошены на произвол судьбы и правительство сделает все для их защиты.

Власти Южной Осетии, однако, заявляют, что обстрела не было, и называют это сообщение “провокацией, за которой могут последовать полномасштабные боевые действия”. Зураб Жвания ночью совершил несколько рискованных поездок – он посетил грузинские села, причем ездил по так называемой “объездной” дороге – это небольшой участок дороги, связывающий грузинские села внутренней части Южной Осетии с собственно Грузией.

Строительство этой дороги вызвало возмущение у осетинского руководства, и практически все вооруженные столкновения или обстрелы происходят именно на “объездной” дороге.

Жвания заночевал в одном из сел, после чего утром вновь направился на этот участок дороги, где его кортеж был обстрелян. Выстрелы были произведены из стрелкового оружия и минометов.

Ни премьер-министр, ни сопровождающие его лица не пострадали – вместе с Жвания были семь охранников и большое количество журналистов.

Несмотря на произошедший инцидент, премьер-министр посетил грузинское село Эредви, где в результате очередного ночного обстрела ранены двое местных жителей.

Следует отметить, что обстрел кортежа главы правительства Грузии произошел параллельно с переговорами в Цхинвали, в ходе которых стороны пытаются договориться о создании механизмов обеспечения мира в регионе.

————————————————————————-

В зоне грузино-осетинского конфликта объявлено перемирие 

Договоренность о прекращении огня была достигнута на заседании Смешанной контрольной комиссии по урегулированию конфликта…

Стороны обсудили схему постов миротворцев, на которых, пока, вероятнее всего, и ляжет контроль за ситуацией в зоне конфликта. Комиссия уточнит, сколько именно миротворцев со стороны Грузии и Южной Осетии смогут находиться в зоне конфликта.

Участники заседания в Цхинвали достигли соглашения о прекращении в зоне грузино-осетинского конфликта огня с нуля часов 14 августа.

Смешанной контрольной комиссии предстоит выработать механизм реализации договоренностей по прекращению огня. Сопредседатели СКК, совместно с представителями силовых структур Грузии и Южной Осетии, рассмотрят предложенную российскими миротворцами схему предполагаемых постов от Смешанных сил по поддержанию мира для прекращения огня.

По материалам РИА “Новости” и NEWSru.com

 ————————————————————————————


Իրան
ԻՍՐԱՅԵԼԻ ՍՊԱՌՆԱԼԻՔՆԵՐՆ ԸՆԴԴԵՄ ԻՐԱՆԻ ԼՈՒՐՋ  ԲՆՈՒՅԹ ՉԵՆ ԿՐՈՒՄ

Վերջին շրջանում Իսրայելի սպառնալիքներն Իրանի միջուկային օբյեկտների վրա հարձակվելու վերաբերյալ ավելի հաճախակի են դարձել: Դրանց Թեհրանը պատասխանում է փոխադարձ սպառնալիքներով: Հուլիսի 26-ին Իրանի զինված ուժերի բարձրաստիճան մի պաշտոնյա հայտարարել է, որ եթե Իսրայելը համարձակվի իրագործել այդ սպառնալիքները, ապա այն կվերանա Երկրի վրայից (RFI ռադիոկայն, 26-ը հուլիսի, 2004թ.): Քաղաքական դիտորդները ստեղծված իրավիճակն առավելապես պայմանավորում են այն բանով, որ Իսրայելի միջուկային գործունեությունը իրանականին զուգահեռ միջազգային ԶԼՄ-ների հիմնական թեմաներից է դարձել:

ՄԱԿ-ին կից Միջուկային էներգետիկայի միջազգային գործակալության (ՄԱԳԱԹԷ) նախագահ Մոհամեդ ալ Բարադեյի իսրայելյան այցի ընթացքում եւ դրանից հետո առայսօր թեմայի բազմակողմանի քննարկումն ավելի հաճախակի է դարձել: Իսրայելը միջուկային գործունեության ոլորտում որդեգրել է ռազմավարական անորոշության քաղաքականություն, ինչը նշանակում է, թե Թել Ավիվը ոչ հաստատում եւ ոչ էլ ժխտում է միջուկային զենք տնօրինելու հարցը: Հուլիսի 10-ին Իսրայելի վարչապետ Արիել Շարոնը հայտարարել է, թե այդ երկիրը շարունակելու է ռազմավարական անորոշության քաղաքականությունը: Իսկ ալ Բարադեյին շեշտել էր, որ իր այցը նպատակամղված չէ Իսրայելի վրա ճնշում գործադրելով՝ հարկադրել բացահայտել իր միջուկային ծրագրերը, այլ հուսով է Միջին Արեւելքը միջուկային զենքից զերծ տարածաշրջան դարձնելու շուրջ Թել Ավիվի հետ բանակցություններ սկսել եւ ցանկանում է համոզվել, որ վերջինս հովանավորում է Միջուկային զենք չարտադրելու եւ չտարածելու պայմանագիրը (N.P.T): Այն դեպքում, երբ միջուկային ոլորտի մասնագետները, հաշվի առնելով այդ երկրում արտադրվող պլոտոնի քանակը, շեշտում են, թե Իսրայելը տնօրինում է 100-200 միջուկային գլխիկներ, որը նշանակում է, թե Իսրայելն աշխարհի 6-րդ միջուկային տերությունն է, միաժամանակ՝ Միջին Արեւելքի միակ երկիրն է, որ չի ստորագրել N.P.T-ը, հետեւաբար ՄԱԳԱԹԷ-ն իրավասու չէ վերահսկելու այդ երկրի միջուկային գործունեությունը եւ ստուգումներ կատարել նրա միջուկային օբյեկտներում:

Այսուհանդերձ, Իսրայելը մշտապես մտահոգություն է հայտնել եւ հայտնում է Իրանի միջուկային գործունեության առնչությամբ, առավել եւս ներկա դրությամբ, երբ միջազգային հանրությունը լուրջ կասկածանքներով է վերաբերվում այդ երկրի միջուկային ծրագրերին: Թել Ավիվը վերջին շաբաթների ընթացքում բազմիցս սպառնացել է, որ հարձակումների թիրախ է դարձնելու Իրանի միջուկային օբյեկտները: Հունիսի 11-ին Իրանի պաշտպանության նախարար Ալի Շամխանին, անդրադառնալով այդ երկրին վերագրվող մեղադրանքներին, շեշտել է, որ Իրանի միջուկային օբյեկտների դեմ ցանկացած հարձակման դեպքում, Թեհրանը լիովին կհրաժարվի ՄԱԳԱԹԷ-ի հանդեպ ստանձնած իր պարտավորություններից: Նա շեշտել է, որ Իրանը տնտեսական սահմանափակումներից երկյուղ չունի, Միացյալ Նահանգները չի կարող Իրանն իրաքացնել, հավելելով, թե ԱՄՆ-ն պետք է գիտակցի, որ երկու երկրների բռնագրավման միջեւ ժամանակային տարբերությունը հավասար է Վիետնամի եւ Իրաքի բռնագրավումների միջեւ ընկած ժամանակին:

Նույն օրն Իրանի ԱԳ նախարարության խոսնակ Հ. Ռ. Ասեֆին խիստ քննադատելով Իսրայելի գաղտնապահությունը միջուկային գործունեության ոլորտում, հայտարարել է, որ Իրանը լիովին համագործակցել եւ կատարել է ստանձնած պարտավորությունները ՄԱԳԱԹԷ-ի եւ եվրոպական երկրների նկատմամբ: Իսրայելի սպառնալիքներն Իրանի միջուկային օբյեկտները թիրախ դարձնելու վերաբերյալ հոգեբանական ճնշում որակելով, ընդգծել է, որ այսօր աշխարհում չկա մի երկիր, որն ի զորու լինի հարձակվել Իրանի վրա, քանզի այն կարժանանա համապատասխան եւ վճռական հակահարվածի:

Արեւմտյան վերլուծաբանները նշում են, թե վերջին տարիներին, երբ միջազգային հանրության ուշադրության կենտոնում է հայտնվում Իսրայելի միջուկային գործունեությունը, վերջինս, իբրեւ քարոզչական հզորագույն զենք, օգտագործում է Իսրայելին պաշտոնապես չճանաչող երկրների հնարավոր հարձակումն այդ երկրի վրա սպառնալիքը: Այսօր արդեն հայտնի է դարձել, որ Իրաքում զանգվածային ոչնչացման զենքեր չկան, մինչդեռ այդ պատրվակով Իսրայելը շուրջ երկու տասնամյակ միջուկային գործունեություն է ծավալել: Սա այն դեպքում, երբ աշխարհի բազմաթիվ երկրներ, այդ թվում՝ եվրոպական երկրները, պահանջում են, որ Իսրայելը բացահայտի իր միջուկային ծրագրերը: Փորձագետների կարծիքով, եվրոպական երկրները սառը պատերազմի ավարտի հաջորդ օրվանից իսկ իրենց սահմանների նկատմամբ իբրեւ միջուկային սպառնալիք տեսել են Իսրայելի զինանոցը: Թեեւ այդ զենքերն ուղղված չեն Եվրոպայի դեմ, սակայն միջազգային վերահսկողությունից միանգամայն դուրս է գտնվում Թել Ավիվի այդ ոլորտի գործունեությունը: Ահա թե ինչու եվրոպացիները միջուկային զենքի արտադրությունը խափանելու անհրաժեշտությունից բխող ցանկացած առիթ իբրեւ ճնշման լծակ են օգտագործում Իսրայելի դեմ: Մինչդեռ Իսրայելի, երբեմն նաեւ Միացյալ Նահանգների պաշտոնատարներն ի պատասխան, անընդհատ մատնանշում են «առավել մեծ սպառնալիքը», անգամ՝ եթե այն թվացյալ է, որպեսզի մոռացության մատնեն Իսրայելի հարցը: Իսկ Թեհրանը, ինչպես նշում են իրանցի փորձագետները, իր ոչ ճիշտ քաղաքականությամբ, որն ավելի շուտ ներքին սպառման նշանակություն ունի, հաճախ նպաստում է Իսրայելի այդօրինակ քաղաքականությանը…

Իրանի վրա Իսրայելի ռազմական հարձակման առնչությամբ թերեւս հատկանշական է «Ջեյմս Ինթելիջենս Դայջես» շաբաթաթերի վերջին համարում տեղ գտած Իրանի միջուկային օբյեկտների՝ Բուշեհրի աէկ-ի, Նաթանզի ուրանի հարստացման եւ Արաքի «ծանր ջրի» գործարանների վրա Իսրայելի հնարավոր հարձակման նվիրված հոդվածը, որտեղ նշվում է, թե այդօրինակ հավանական հարձակումը, անշուշտ, պետք է իրականացվի նախքան Բուշեհրի աէկ-ում վառելանյութի լցնումը: Նույն պարբերականը գտնում է, որ եթե Թել Ավիվը, Իրանը գնահատելով իբրեւ Իսրայելի դեմ միջուկային լուրջ սպառնալիք, որոշի կանխարգելիչ հարձակում իրականացնել, ապա ամենայն հավանականությամբ դա միայնակ չի կատարելու, այդ գործողություններին մասնակցելու են իսրայելա-ամերիկյան հրթիռները, որոնք ամենայն ճշգրտությամբ թիրախ կդարձնեն Բուշեհրը, Արաքն ու Նաթանզը: Մինչդեռ ներկա դրությամբ, երբ Միացյալ Նահանգները հայտնվել է իրաքյան ճգնաժամի հորձանուտում, բնավ էլ այդ երկրին ցանկալի չէ Իրաքի հետ շուրջ 1500 կմ երկարությամբ սահման ունեցող Իրանի հետ առճակատման գնալ, ընդգծում է պարբերականը: Քայլ, որը ոչ միայն Միացյալ Նահանգների դաշնակիցների հավանությանը չի արժանանա, այլեւ աշխարհի ամենաանկայուն տարածաշրջանը դրանով էլ ավելի կանկայունանա: Բացի այդ, Վաշինգտոնը պետք է պատասխանի նաեւ այն հարցին, թե ինչու Իսրայելը հարյուրավոր միջուկային գլխիկներ ունի, իսկ Իրանն իրավունք չունի միջուկային զենք ունենալ: Խնդրո առարկա հոդվածում ընդգծվում է նաեւ, որ Իսրայելը վաղուց տեղյակ է, որ Պակիստանի միջուկային ռումբի «հայր» Աբդուլ Ղադիր Խանը ուրանի հարստացման տեխնոլոգիաներ է մատակարարում Իրանին, եւ այժմ հնարավոր չէ այդ գործընթացը որեւէ կերպ կասեցնել:

Էմմա ԲԵԳԻՋԱՆՅԱՆ

ՆՈՐ ԷՋ – ՆՈՐ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

Իրանահայությունը բազմաթիվ հոգևոր և նյութական ներդրումներ է կատարել թե’ Իրանում, թե’ Հայաստանում: Միայն 2004 թվականի ընթացքում իրանահայությունը նշել է Նոր Ջուղայի 400- ամյա և Սուրբ Թադեի (Թադևոսի) վանքի ուխտագնացության 50-ամյա հոբելյանները:

Այս գրությամբ ուզում եմ անդրադառնալ իրանահայ իրականության այնպիսի երևույթներից մեկին, որը խոր ազդեցություն թողեց հայ գրականության զարգացման գործընթացի վրա:

1920-ական թվականներից սկսած պարսիկ բանաստեղծ Նիմա Իվշիջի (Nima Yooshij) շնորհիվ, պարսկական գրականությունը հին տաղաչափական ձևերից ձերբազատվելով և ավելի նոր մտքեր արտահայտելով՝ սկսեց իր վերածննդի գործընթացը: Այս փոփոխությունների շնորհիվ պարսկական պոեզիան, որն արդեն երկար տարիներ հեռացել էր իր վեհ պատվանդանից, ավելի մոտեցավ համաշխարհային գրականության չափանիշներին:

Այս ազդեցությունների ներքո իրանահայ մի քանի գրողներ, հավաքվելով իրար շուրջ՝ ստեղծեցին «Նոր Էջ» գրական խմբակցությունը, որը նպատակադրել է համաշխարհային և մասնավորապես՝ եվրոպական գրականության ազդեցության ներքո, թարմ շունչ ներմուծել իրանահայ և, ինչու չէ, նաև հայ գրականություն: «Նոր Էջ»-ի անդամները լավապես տիրապետելով օտար լեզուների՝ կարողանում են անմիջական ձևով հաղորդվել համաշխարհային գրականության լավագույն նմուշներին: Հատկանշական է, որ այդ երկերի մեծ մասը, առաջին անգամը լինելով՝ հայ ընթերցողներին թարգմանաբար մատուցել են «Նոր Էջի» միջոցով: Հետաքրքրության արժանի է նաև այն, որ «Նոր Էջը» արգելված է եղել Հայաստանում, քանի որ այնտեղ տպագրված որոշ գործեր չեն համապատասխանել սոցիալիստական ռեալիզմի չափանիշներին:

«Նոր Էջը» հիմնադրվել է Հրանտ Ֆալյանի, Դևի (Մարգար Ղարաբեգյան), Արա Տեր-Հովհաննիսյանի, Աշոտ Ասլանի, Գեղամ Մկրտչյանի, Գալուստ Խանենցի և Արշավիր Մկրտիչի կողմից: Հետագայում նրանց են միացել նաև Ռ. Բենը, Զորայր Միրզոյանը, Արմեն Գեսը և Սոնիա Բալասանյանը:

Խմբում գոյություն է ունեցել երկու բաժանում՝ ավանդապահ և նորարար:

Ավանդապահ բանաստեղծներից կարելի է նշել Դևին: Նրա բանաստեղծություններում ակնհայտորեն երևում են հին տաղաչափության օգտագործումը և բանաստեղծական հին ձևերը.

Դու նորից եկել ես, ի՞նչ անեմ,
Ես այնպես սիրել եմ քո հոգին,
Գերել ես հայացքով քո անեզր,
Ու կապել կանացի հմայքին:

Իսկ մյուս կողմում գոյություն ունեցող նորարար գրողներից կարելի է նշել Զորայր Միրզոյանի անունը.

Ինձ ասացին,
Թե լուսնի սև աստվածուհին
Քեզ համբուրի՝
Տուն կդառնաս
– Ափիդ կապույտ մի մարգարիտ:

Այստեղ ուշադրության արժանի է այն, որ գրողների այս խմբակցության մասնակցողները՝ հավաքվելով մի անվան տակ, չեն կորցրել իրենց անհատականությունը, այսինքն՝ յուրաքանչյուրն ունեցել է իր անձնական ճաշակը և իր ստեղծագործություններում չի ազդվել մյուսներից:

«Նոր Էջի» առաջին գիրքը՝ որպես իրանահայ երիտասարդ գրողների ստեղծագործությունների հավաքածու, լույս է տեսել 1935 թ. Թեհրանում, իսկ վերջին գիրքը՝ «Եռապատում» խորագրով, լույս է տեսել Երևանում՝ 2003 թ.:

Այսպիսով, նկատելի է, որ «Նոր Էջ» խմբակցության աշխատանքը տևելով մոտ 70 տարի՝ մասամբ ծառայել է իր նպատակին:

Հ. Գ. «Նոր Էջ» խմբակցության անդամներից այսօր կենդանի է միայն Ռ. Բենը:

Դվին ԳԱԼՍՏՅԱՆ
Թեհրան

 

ՍՐԲԱՊՂԾՈՒԹՅՈՒՆ՝ ՀԱՆՈՒՆ ՄԵԾԱՐՄԱ՞Ն

Հայոց պատմությունից ո՞վ է հիշում դեպք, որ հայը հայի գերեզմանից քար վերցրած լինի՝ մի ուրիշ  գերեզմանի կառուցման նպատակով: Այն էլ՝ հայրենիքի համար նահատակված քաջորդիներիհիշատակը հավերժացնելու  նպատակով: 

Արժեքների եւ ազգային սրբությունների պահպանումը համամարդկային երեւույթ է,  հայերս էլ բացառություն չենք կազմում: Իսկ եթե խոսքը գնում է մեր նախնիների կամ ազգի հերոսների  հիշատակը հարգելու մասին՝ այստեղ մենք  առավել քան ինքնատիպ ենք: Դարեր շարունակ  մենք անզիջում ու անհողդողդ ենք եղել հատկապես հայկական գերեզմանոցները պղծող բարբարոսների նկատմամբ:

Այն, ինչ որ արձանագրել եմ ու  պիտի փոխանցեմ ընթերցողին՝ հազիվ թե տեղավորվի հայի մարդկային կերպի ու հոգեբանության սահմաններում: Հուլիսի 31-ին գտնվում էի Հադրութի շրջանի Նորաշեն գյուղում: Վերջինս վերաբնակեցվող գյուղ է՝ կքած  առօրյա հոգսերի ու խնդիրների տակ: Ես փոքր-ինչ զարմացած էի, որ վերաբնակներն ամեն ինչ թողած՝ գերեզմանոցից սկսեցին խոսել:  Նրանք որոշել էին եղելությունը պատմել գյուղի  գերեզմանոցի մոտ, այնտեղ, որտեղ վարչակազմի լիազոր ներկայացուցիչ (նա նաեւ Նորաշենի համայնքի ղեկավարի թեկնածու էր) Սմբատ Խաչատրյանը որոշել է «մեծարել» հերոս նահատակներին:

Նա գերեզմանոցում հանդիպել է գետնին տապալված մի տապանաքարի ( ազերիների գործն էր)  եւ որոշել տպավորություն թողնել համագյուղացիների վրա քարոզարշավի փուլում: Մտածել է՝  ինչքան կբարձրանա իր հեղինակությունը, եթե որպես վերաբնակ եւ լիազոր՝ ձեռնամուխ լինի Արցախյան գոյամարտի հերոսների հիշատակը հավերժացնող հուշաքարի պատրաստմանը: Գաղափարի  մարմնավորմանը ոչինչ չէր խանգարում: Ինչ դժվար է գերեզմանատնից վերոհիշյալ տապանաքարի չգրված մասը տեղափոխելը, վերամշակելն ու նոր տեղում հարմարեցնելը: Մարդու գլխով ահա թե ինչ է անցել: Ինչի վրա է ցանկացել Գոյամարտի հերոսներին ձոնված տողեր փորագրել:

Անցուդարձին քաջատեղյակ նորաշենցի Հենրիկ Միրզոյանը զայրույթը հազիվ զսպելով՝ պատմեց հետեւյալը. «Լիազորի կատարած գործողությունը չէր կարող աչքի չզարնվել: Ամբողջ գյուղը դրա ականատեսն էր: Նա տարել է գերեզմանաքարի այն մասը, որը պատվանդան էր ծառայում եւ որի վրա գրություն չկար: Իսկ հիմնական քարի վրա գրված են անուններ՝ Միրզոյան Եփրեմ, Միրզոյան Վադիկ: Երբ մենք Սմբատին հարցրինք, թե այդ ինչպես է թույլ տալիս նման արարք՝  ասաց, որ ոստիկանությունն ու վարչակազմը տեղյակ են: Դե որ մի գերեզմանից քար գողանալով կարելի է մի ուրիշ գերեզման սարքել,  էլ ի՞նչ սրբությունների պահպանման մասին ենք խոսում:  Նման պիղծ արարք մենք  չենք հանդուրժի, որոշել ենք  համագյուղացիներով նամակ հղել երկրի իշխանություններին եւ այդ  ամենի մասին բարձրաձայն հայտարարել լրատվամիջոցներով»:

Սմբատին այդ օրը չհանդիպեցինք, նրա հետ կապվեցինք Ստեփանակերտից: Բացատրությունը կարճ էր ու իր կարծիքով՝ համոզիչ. «Մի՞թե վատ բան եմ արել, ազերիների կողմից պղծված գերեզմանաքարը սրբացրել եմ»: Ես զգացի, որ այս մարդը սրբությունների իր սեփական համակարգն ու պատկերացումներն ունի, ասացի՝ թերթում գրելու եմ:  Ամենահետաքրքիրն այն էր, որ նա պաշտպանության համար հարձակման մարտավարությունն էր ընտրել եւ սպառնալից տոնով խոսելով, փորձում էր ազդեցություն թողնել: Վճռականությունը հասավ գագաթնակետին. «Դատի եմ տալու ձեր թերթին»,-ասաց ու սպասեց: (Խելքին նայեցեք, հանցավոր արարքը մի կողմ դրած՝ թերթին է դատի տալիս):  Տեսնելով, որ խոսքերն ազդեցություն չեն թողնում՝ «պատվարժան» Ս. Խաչատրյանն անմիջապես անցավ խոստումների քաղաքականությանը: «Խոստանում եմ տասնօրյա ժամկետում իմ տեղափոխած քարը վերադարձնել, դնել նախկին տեղում եւ ապա քարհանքից  նոր քար բերել՝ զոհված ազատամարտիկների հուշաքարի համար»:

Շատ բարի: Սխալն ուղղելու համար երբեք էլ ուշ չէ: Բայց հարց է ծագում. նա, արդյո՞ք, կուղղեր իր սխալը, եթե իմանար, որ թերթում չեն գրելու,  նորաշենցիներն էլ լռության են մատնելու այդ խայտառակ երեւույթը, որպեսզի խուսափեն լիազոր ներկայացուցչի հետ ունենալիք  գլխացավանքներից: Նման քայլի դիմելո՞վ է նա փորձել մեծարել Հայրենիքի հերոսներին: Բայց չէ՞ որ այդ գործը կարող էր անել քարոզարշավից ավելի վաղ կամ ավելի ուշ, նախապատրաստական որոշ  աշխատանքներից հետո: Դա արդեն դրվատելի քայլ կլիներ:  Համայնքի ղեկավարի թեկնածու Սմբատ Խաչատրյանն ամենայն հավանականությամբ փորձել է իրեն եւս մեծարել ընտրությունների նախաշեմին՝ չըմբռնելով, որ ժողովրդի հետ պետք է աշխատել ազնիվ մեթոդներով, սրբություններն ու ավանդույթները հարգելով:

Ի հավելումն շարադրվածի՝ կուզենայի ընդգծել վերաբնակեցվող հեռավոր գյուղի բնակիչների համարձակ ու վճռական դիրքորոշումը:  Ինքս անձամբ կիսում եմ նրանց տագնապը եւ այն համոզմունքին եմ, որ այս մասին պիտի խոսվի բարձրաձայն, որպեսզի  խայտառակ ու աններելի  նախադեպը տեղ չգտնի մեր իրականության մեջ:

Հ. Գ.  Օգոստոսի 8-ի ուշ երեկոյան նորաշենցիները տեղեկացրին, որ Ս. Խաչատրյանը պարտվել է ընտրապայքարում: Քվեների մեծամասնությունն ստացել է  նրա մրցակից Վազգեն Հովեյանը: 

 Ռուզան ԻՇԽԱՆՅԱՆ

Պատասխանի իրավունք
«Դեմո» թերթի գլխավոր խմբագիր պարոն Գ. Բաղդասարյանին

Ձեր թերթի 2004թ. հուլիսի 15-ի համարում տպագրվել է փաստաբան Երվանդ Սաֆարյանի՝ ՀՀ արդարադատության նախարար պարոն Դ. Հարությունյանին հասցեագրված «Բաց նամակը»: Չգիտեմ՝ ի՞նչ նկատառումով եք այդ անհիմն զրպարտագիրը հրամցրել ընթերցողներին, բայց խորապես ցավում եմ, որ Ե. Սաֆարյանը կարողացել է մոլորության մեջ գցել նաև Ձեզ:

Ինձ անհասկանալի է, թե ինչո՞ւ Ե. Սաֆարյանը գրեթե մեկ տարվա վաղեմության դեպքի մասին այսօր է հիշել, այն էլ՝ բավական արտառոց ձևով, քանի որ, լինելով փաստաբան, նա պետք է հասկանա, որ գոյություն ունի ծառայողական էթիկա և ընդունված չէ նման հարցերի լուծումը փնտրել զանգվածային լրատվության միջոցների օգնությամբ: Եթե նա լիներ արդարադատությունից դժգոհ մի քաղաքացի և աջակցություն փնտրեր թերթից, ապա ես նրան կհասկանայի, բայց Ե. Սաֆարյանն ոչ ոքից չի տուժել: Նրան ընդամենն առաջարկվել է ազատել դատարանին հատկացված ու նրա կողմից ապօրինի զբաղեցրած սենյակը՝ ելնելով ծառայողական նպատակահարմարություններից: Այստեղ հակաօրինական ոչինչ չկա, երբ ես՝ լինելով դատավոր, նպատակահարմար եմ գտել բարելավել դատարանի աշխատանքային պայմանները: Կարելի է եզրակացնել, որ եթե դրանով վիրավորել եմ նրա արժանապատվությունը, ապա կարծում եմ, որ միայն հիվանդոտ եսամոլությամբ տառապող մարդը կարող է նման՝ անհեթեթության հասնող հետևություն անել:

Ե. Սաֆարյանը բոլոր հնարավոր ատյաններին արդեն իսկ դիմել է և միշտ էլ ստացել արժանի պատասխան: Այս իրավիճակում խելացի մարդը գոնե կլռեր:

Ե. Սաֆարյանը սևով սպիտակի վրա գրում է, որ ես դատական նիստերը անցկացնում եմ դատավարական նորմերի խախտումներով, չեմ ապահովում կողմերի իրավունքների պաշտպանությունը և այլն, սակայն «մոռանում» է նշել գոնե մի փաստ, դեպք: Չէ՞ որ ինքը, լինելով փաստաբան, որին նոր օրենքով տրված են մեծ լիազորություններ, իրավունք ունի դատական նիստերի ժամանակ գրավոր կամ բանավոր միջնորդություն հարուցել, բացարկ հայտնել դատավորին, բերի բողոքներ… և ոչ թե «քնելու» դատական նիստերին: Երբևէ օգտվե՞լ է նա այդ իրավունքից: Ոչ, որովհետև դատական նիստերում նման անհրաժեշտություն չի ծագել: Իսկ եթե Ե. Սաֆարյանը գտնում է, որ անհրաժեշտություն ծագել է, ապա ինչո՞ւ չի օգտագործել իր օրինական լիազորությունները: Երկու դեպքում էլ հանգում ենք տրամաբանական հետևության. Ե. Սաֆարյանը որպես փաստաբան իր պրոֆեսիոնալ մակարդակի վրա չէ, և ուղղակի խղճալի է այն ամբաստանյալների վիճակը, ում շահերը «պաշտպանում է» նա:

Չեմ ուզում մտնել մանրամասնությունների մեջ: Ասեմ միայն, որ Ե. Սաֆարյանն իր զրպարտագիրը հորինում է, որպեսզի ճնշում գործադրի ինձ վրա, ահաբեկի, քանի որ դատական մի գործով կոնֆլիկտի մեջ էր մտել ինձ հետ և բոլոր միջոցներն օգտագործում է իմ դեմ: Եվ երբ նշված գործով իմ կողմից ինքնաբացարկ է հայտնվել, դրանից հետո Ե. Սաֆարյանը նորից բռնել է զրպարտանքի ճանապարհը: Ահա բարոյական և պրոֆեսիոնալ այս նկարագրի տեր մարդն է համարձակվում սուր ճոճել իմ դեմ, մի մարդու դեմ, որը տասը տարի է՝ դատավոր է աշխատում, շուրջ երկու տասնամյակ է՝ մանկավարժական գործունեություն է ծավալում և նույնիսկ ծառայողական բանավոր նկատողություն իսկ չի ստացել:

Ափսոսում եմ, որ «Դեմո»-ն, ուզում եմ հավատալ՝ ակամայից, դարձել է Ե. Սաֆարյանի խոսափողը և կուզենայի, որ այսուհետ մարդկանց գնահատական տալուց առաջ գոնե ծանոթացնա տպագրվող նյութի մեջ նշված փաստերին: Թե չէ, ինչպես ժողովուրդն է ասում, «գիժը մի քար է գլորում, հարյուր գիտուն հետո չեն կարողանում այն իր տեղը դնել»: Ե. Սաֆարյանի «Բաց նամակը» այդ որակի անհեթեթություն է, բայց ես հույս ունեմ, որ այս պատասխանը տպագրելով՝ ձեր թերթն ամեն ինչ և յուրաքանչյուրին կդնի իր տեղը:

Հարգանքով՝  Ս. ԱՂԱԲԵԿՅԱՆ 

Ծանոթացեք՝ Մարինե 

«Երազում եմ հանդիպել Շերին և երգել նրա հետ»: Պատանի երգչուհի Մարինե Հակոբյանի այս խոսքերը գուցե թե երեխայական վարդագույն երազանք թվան ընթերցողին: 15-ամյա Մարինեն դեռ դպրոցում է սովորում, ինչը սակայն չի խանգարում նրան մեծահասակ և փորձառու կոլեգաներ ունենալ, որոնց հետ նա հանդես է գալիս միևնույն բեմահարթակի վրա:

Արցախի պետական կապելլան և «Ղարաբաղ» էստրադային համույթը ԼՂՀ-ում մեծ ճանաչում ունեն. և կապելլայում և համույթում հանդես են գալիս փորձառու երգիչ-երգչուհիներ: 2004թ. երկուսից էլ Մարինեն համագործակցելու առաջարկություն է ստացել, և այսօր  երգում է ինչպես Նինա Գրիգորյանի երգչախմբում, այնպես էլ Աշոտ Լալայանի համույթում:

Լինում է չի լինում… 

Պատմությունը հասարակ է: Ամեն ինչ սկսվեց այն բանից հետո, երբ Մարինեի մայրը՝ Կարինեն, երիտասարդ տարիներին տարվում է երաժշտությամբ և երազում է դառնալ պրոֆեսիոնալ երգչուհի, ինչի համար, ի դեպ, ուներ բոլոր տվյալները և նույնիսկ համագործակցության առաջարկ էր ստացել Ղարաբաղի երգի-պարի պետական համույթից: Հանգամանքների բերումով Կարինեն երգչուհի չի դառնում, ինչը, սակայն, չի խանգարում նրան շարունակել երկրպագել երաժշտությունը: Տարիներ անց ավագ դստեր մոտ  ձգտում նկատելով՝ Կարինեն նրան տանում է մանկական ստեղծագործության տուն (Մարինեն այդ ժամանակ ընդամենը 3 տարեկան էր), և այստեղ էլ նա կատարում է իր առաջին երգը, իսկ հետո սկսում է մասնակցել տարբեր մրցույթների՝ գրեթե միշտ  գրավելով առաջնակարգ տեղեր: Մասնավորապես՝ 1993թ. մասնակցում է «Առավոտյան աստղ» մրցույթին և գրավում երկրորդ տեղը, 1994թ. նույն մրցույթում գրավում է առաջին տեղը: 1997թ. պարգևատրվում է մշակույթի նախարարության հատուկ պատվագրով՝ առաջին հանրապետական մանկապատանեկան արվեստի փառատոնին ակտիվ մասնակցության համար: 1999թ. մասնակցում է «Ամադեուս» մրցույթ-փառատոնին, գրավում առաջին տեղը: 2000թ. ժամանակակից երգի պարի հանրապետական մրցույթ-փառատոնում արժանանում է երկրորդ մրցանակին: Նույն թվականին ազգային երգի-պարի հանրապետական մրցույթ-փառատոնին ակտիվ մասնակցության համար պարգևատրվում է պատվոգրով: Եվ սա դեռ բոլորը չէ: Ուզում եմ հատուկ նշել, որ դպրոցում Մարինեն սովորում է գերազանց գնահատականներով, ինչի համար ևս մի քանի անգամ արժանացել է գովասանագրերի:

«Երաժշտությունն իմ կյանքն է»

Յուրաքանչյուր արվեստագետ, անկախ տարիքից և պրոֆեսիոնալիզմից, սիրում է իր «մասնագիտությունը»: Մարինեն ևս յուրահատուկ սեր ունի երաժշտության հանդեպ. «Երաժշտությունն իմ կյանքն է, իմ ամեն ինչը,- ասում է նա,- քնում եմ երաժշտության հետ, արթնանում՝ երաժշտության հետ»: Ասենք, որ այս խոսքերը պարզապես երեխայի խոսքեր չեն՝ Մարինեն իր ասածների մեջ խորը զգացմունքներ է դնում: Երբեմն էլ նույնիսկ չի կարողանում բառերով կոնկրետ արտահայտել իր զգացածը, իսկ երգելով՝ խնդրեմ… Մեզ համար էլ այդպես ավելի հասկանալի է:

«Ես ինձ գտա ջազում» 

Երկու տարի առաջ Մարինեն պատահականորեն ջազ երգեց, ինչը ճակատագրական եղավ նրա համար. այսօր նա հավատացած է, որ ինքը պետք է ջազ երգի: «Ջազն ինձ համար է, ես ինձ գտա ջազում»: Ջազը սիրում է ինչպես կատարել, այնպես էլ՝ լսել: Ասում է, որ սիրում է լսել Էլլա Ֆիցջերալդի կատարումները, սիրում է նաև Սելին Դիոնին և Ջորջ Մայքլին: Այսօր «Ղարաբաղ» էստրադային համույթում Մարինեն կատարում է նաև էստրադային երգեր՝ «Գալիս ես», «Strong in of», «Բերդ» և այլն, թեև առանձնահատուկ վերաբերմունք ունի Շերի երգերի նկատմամբ:

«Օ, իմ ապագան» 

Իմ այն հարցին, թե ինչպիսին է տեսնում կամ կցանկանար տեսնել իր ապագան, Մարինեն ժպտում է: Բնական է՝ տարբեր պատկերացումներ ունի, սակայն, ինչպես միշտ, դժվարանում է խոսքերով նկարագրել իր վառ երևակայության արդյունքը: «Ինչպիսի՞ն կցանկանայիր լինել ապագայում»,- այնուամենայնիվ, հարցնում եմ ես: «Հայտնի աստղ»,- պատասխանում է Մարինեն, թեև «աստղ» բառը որոշակի վերապահումով է ասում: Գաղտնիք չէ՝ այսօր այդ բառը հաճախ բացասական իմաստ է արտահայտում: Այնուամենայնիվ, նա ցանկանում է հայտնի երգչուհի դառնալ, երգել Շերի հետ, հանդես գալ աշխարհի բոլոր հայտնի բեմերում, մի խոսքով՝ այնպես, ինչպես հայտնի երգիչ-երգչուհիներն են անում: Մարինեն հասկանում է, որ արվեստի աշխարհում ամեն ինչ չէ և միշտ չէ, որ ամեն ինչ հարթ է գնում՝ ոչ բարի նախանձով նայող կոլեգաներ ամենուր են պատահում: «Ես գիտեմ, որ կյանքում շատ կհանդիպեմ այդպիսի մարդկանց,- ասում է նա,- սակայն ինչ էլ պատահի, կձգտեմ տարբերվել նրանցից: Արվեստի աշխարհում նման երևույթներն անհասկանալի են ինձ համար»: Դրանից բացի Մարինեն երազում է թողարկել ձայնասկավառակ, ունենալ իր պրոդյուսերը և կոմպոզիտորը, որը հատուկ իր համար երգեր կհորինի: «Շատ կցանկանայի, որ այդ կոմպոզիտորը Արթուր Գրիգորյանը լիներ»,- ասում է նա:

«Ես լեզու եմ գտնում իմ հասակակիցների հետ» 

Պատանի արվեստագետները միշտ էլ ժամանակից շուտ են հասունանում, ի տարբերություն իրենց հասակակիցների, ինչն էլ հաճախ խանգարում է նրանց: Մարինեն այս առումով ոչ մի խնդիր չունի. նա ասում է, որ հեշտությամբ է լեզու գտնում իր ընկերների հետ, որոնք քիչ չեն: «Ես միշտ էլ նրանց հետ խոսելու թեմա եմ ունենում, ինձ համար հաճելի է շփվել իմ ընկերների հետ»: Սակայն, բացի իր հասակակիցներից, Մարինեն  շփվելու խնդիր չունի նաև իր ավագ կոլեգաների հետ, որոնց հետ հանդես է գալիս միևնույն բեմահարթակի վրա: Նա հատուկ նշում է Արցախի պետական կապելլայի գեղ. ղեկավար Նինա Գրիգորյանի անունը. «Սիրում եմ շփվել Նինա Կիմովնայի հետ, նա չափազանց հաճելի, միևնույն ժամանակ շատ պարզ և հասարակ անձնավորություն է»:

Ախ, այդ ազատ ժամանակը 

Դպրոց, երաժշտական ուսումնարան, պետական կապելլա, «Ղարաբաղ» էստրադային համույթ. այս վազվզոցի մեջ, թվում է, Մարինեն դժվար թե գտնի ազատ ժամանակ: Սակայն նա խոստովանում է, որ ազատ ժամանակ, այնուամենայնիվ, գտնում է, որի ընթացքում սիրում է հեռուստացույց նայել, հատկապես երաժշտական ալիքներ: Ասում է, որ այդ ընթացքում հասցնում է նաև գիրք ընթերցել. «Վերջին գիրքը, որը դեռ ընթերցում եմ, Բակունցն է»: Եթե ավելի շատ ժամանակ լիներ, Մարինեն կսովորեր անգլերեն լեզու և կիթառ նվագել. «Կիթառ շատ եմ սիրում, շատ կցանկանայի նվագել, դա չափազանց գեղեցիկ գործիք է»:

Պլաններ, պլաններ… 

Մարինեն դեռ այնքան էլ շատ պլաններ չունի: Միակ հիմնական նպատակը Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի էստրադային-ջազային բաժանմունքն  ընդունվելն է: Հետո, Աստված տա, ամեն ինչ ընթանա այնպես, ինչպես ինքն է ցանկանում:

Հ. Գ. «Ես կտարբերվեմ նրանցից»: Թող այդպես էլ լինի, որովհետև, եթե արվեստագետը նման է մնացածներին, նրան հազիվ թե նկատեն: Մարդիկ սիրում և գնահատում են նրանց, ովքեր տարբերվում են մնացածներից և իրենց հետ նորություն են բերում. այս է կարևորը:

Քրիստինե ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ

ԱՐՑԱԽՅԱՆ ԲԱՆԱՀՅՈՒՍՈՒԹՅՈՒՆ

9. ՃԸՐՀԷՂԷՂ

Աստուծ մէհէտ կըզնըվում ա մարթկանցը յըրա, վօրօշում, վար ճըրհէղէղ անէ, լօխճին կըտօրէ: Նօյ ընումավ մին ըստուծասէր մարթ ա ինում, մէնակ ըտըրան ա արազ տամ, վար կըլխէն ճարը տըէսնա: Նօյըն էլ վախտ չի կուրցընում, պիրում ա, մի մըէծ նավ շինում, ուրան կընէգյը, խօխէրքը, հիյվըննէն-պանը նի ածում մեչը, ըրխըյնանում: Վար ճըրհէղէղը ինում ա, ըշխարքէս տակէն հինչու կա, մընամ ա ճիրին տակէն, փուչանում: Մէնակ ուրանք ըն ըզադվում, յըէտնան մարթկուցունը նօրից բըհամ քըցում:

ԳՅՈՒՂԵՐ

10. ՂԱՐԱԲԱՂ

Ասում ըն՝ Լենկ-Թեմուրը վէր հըսալ ա Գօրիս, ուրան մարթկանցան մին քանէ հօքու ղարկալ ա մէր յէրգյիրը, թա.

-Քյըէ’ցէքյ, տըէ’սէքյ ՝ էտ հուվէրք ըն, հինչ հըրըստօթուն օնին:

Տահանք էլ յըէկալ ըն, տըէսալ, քյըէցալ, լօխ նաղլ ըրալ.

-Յէրգյիրը լյավ յէրգյիր ա՝ կանանչ բըղէրում թաղված, ամմա ժուղօվուրթը շատ ղօճճաղ ըն, լյավ կինի՝ ղըրաղ շօռ տաս:

Էս ըռնըխըմէն էլ ըսկացալ ա, ըսկացալ, թա.

-Յըէս հանց քըրըքանդ բիդի անիմ էտ կանանչ բաղէրը, վէր տըէռնա կարա (սև) բաղէր:

Ըտըղան ա մէր յէրգյիրին անումը մընացալ Ղարաբաղ:

ՀԱԴՐՈՒԹԻ ՇՐՋԱՆ

11. ԽԸԾԱՊԷՐԹ

ա) Շատ առաչ ըստըղէս տարը-տըրականը Վարթան իխշանըն ա իլալ՝ ուրան կընգանը՝ Յէղիսաբէթի նըհէտ: Ուտուց ալ մին մադար-գյուդար վըսկըքյաքյուլ տըղա յա իլալ՝ անըմը Կըրիքօր: Ամմա հինչ կա՞սիս, վըէր էտ խօխան լուս ախշարք ա յըէկալ, քըշէրը հօրըն ա մօրը արազ ըն տըվալ, թա Կըրիքօրը հալա մըծացած վէչ, օխցը կըծըլան ա, ըսպանէ: Վարթանը ընգալ ա մըտածմունքու մաչ: Ճարը կըտրած՝ պէրալ ա, մին մըէծ բէրթ շինալ, չըրքըպուլուր պատ շարալ՝ էնչանք պէցուր, վըէր օխցը ուրան պօրտավը, ղուշը ուրան թէվավը կարէ վէչ նի մընա մաչ ղօլ, տըղէն տիրալ էտ բէրթըմը: Ուրէրան մին օր Կըրիքօրէ հէտէ հարը մին ճուվարան խաղու-զատ ա ղըրկիս, ամմա հունց ա պըտըհիս՝ մին գյուրզա օխց նի յա մընիս ճուվարանը, կյաս բէրթը, նի մընիս Կըրիքօրէ ութաղէն կըրպէտին տակը: Էտ դարըմըտ մին խաղվու պըտօղ ա վէր ընգիս կըրպէտին յըրա, էտ խօխան ծէրքէն ղըմավը ուզիս ա ծակէ, յօր օնէ, խաղվէն գյուլուլը տըէղան տուրուր ա կյաս. դէ օխցը էն ա տակէն, չէ՞: Կըրիքօր կըզնըվիս ա, պէնան բէյխաբար, ղաման պիցըրցընիս, հանց թըխիս, վըէր կարպէտը ծըկիս ա, պօլըմը տընգըվիս: Նօքյարը կյաս ա, թա կարպէտը տանէ, թափ տա, յըշիս ըն, տըսնաս՝ տակէն մին ըսպանած օխց: Կըրիքօր տըէսնալընը բաստ օշան տընիս ա, վէր ընգիս. գյիդաս ա, թա օխցը էն ա սաղ: Ախըրը, մարթիքյ հըվըքվիս ըն, ճուր շաղ տաս, էտ խուխէն յըէտ պիրիս: Վարթան ըսկընաս ա, կյաս, մըէծ քյըէփ ըրիս, լօխչին հուրումաթ տաս: Ուտուր անա յըէտը բէրթին անըմըն էլ, շէնին անըմըն էլ տինիս ըն Ուխցապէրթ, յըէտնան էլ՝ Խըծապէրթ:

(Շարունակությունը՝ հաջորդիվ)
Արմեն ՍԱՐԳՍՅԱՆ

ՄԻ ՔԻՉ ԺՊԻՏ🙂

Ծույլին հարցնում են.
– Ուտե՞լն է լավ, թե՞ պառկելը:
– Պառկած ուտելը,- պատասխանում է ծույլը:

* * *

– Գիտե՞ք, այնքան շատ հոգսեր ունեմ, որ չեմ կարողանում քնել,- ասում է հարևան Սարգիսը:
– Իսկ ինչպե՞ս եք դիմանում,- զարմացած հարցնում է Բագրատը:
– Ստիպված ցերեկն եմ քնում:

* * *

Պողոսը, ծառի տակ պառկած, ճանճեր է քշում: Հանդից նոր վերադարձած հայրը գալիս-նստում է նրա կողքին:
– Հայրի’կ, ո՞ւմ են պետք այս աներես ճանճերը: Ի՞նչ օգուտ են տալիս սրանք:
– Օգուտ շատ են տալիս,- պատասխանում է հայրը:
– Ո՞ւմ, ի՞նչ,- վրա է տալիս Պողոսը:
– Քեզ նման ծույլերին չեն թողնում քնել:

* * *

– Խնդրում եմ՝ պարտքով հազար դրամ տաք:
– Ընդամենը չորս հարյուր դրամ ունեմ:
– Ոչի’նչ, մնացածն էլ հետո կտաք:

* * *

– Դուք իջնելո՞ւ եք այս կանգառում:
– Դեռ չեմ որոշել:

* * *

Թևոսին հաջողվում է խաղալ իր հերթական խաղերից մեկը՝ ցույց տալ գեղեցիկ քրոջն ու ամուսնացնել… տգեղին:
Փեսան՝ Սիմոնը, իր խաբված լինելը գլխի է ընկնում ամուսնական առագաստ մտնելիս…
– Ձերոնցից ո՞ւմ հետ խոսեմ, ումի՞ց մնամ չխոսկան,- հարցնում է նորահարսը:
– Ում հետ ուզում ես, խոսիր, միայն ի’նձ հետ… չխոսես,- զայրացած ասում է Սիմոնը:

* * *

– Մեր հյուրերին որևէ զովացուցիչ բան չառաջարկե՞նք,- հարցնում է ամուսինը կնոջը:
– Իհարկե, սիրելիս,- ասում է կինը, և բացում պատուհանը:

* * *

– Եթե մեռնեմ, ի՞նչ կանես,- հարցնում է Թաթոսը կնոջը:
– Նույն վայրկյանին կնետվեմ լուսամուտից,- պատասխանում է կինը:
… Նրանք ապրում էին նկուղային հարկում:

* * *

– Մի՞թե աղջիկ չես սիրում, ինչո՞ւ չես ուզում, որ մի աղջիկ ունենանք:
– Անչափ սիրում եմ, բայց երբ հիշում եմ օժիտը, շունչս կտրվում է:

* * *

– Բեմադրությունից ինչո՞ւ չեն հանում այդ անմիտ կրակոցները:
– Որպեսզի հանդիսատեսը չքնի:

* * *

– Սիրելի’ս, հիմա լսիր իմ վերջին խնդրանքը,- հառաչում, հազիվ լսելի ձայնով ասում է մահամերձ ամուսինը:
– Լսում եմ, թանկագինս, ասա:
– Ես որ մեռնեմ, այրի չմնաս…
– Ես արդեն հոգացել եմ այդ մասին…
– Կարող ես հանգիստ մեռնել,- ասում է կինը՝ թաշկինակն աչքերին սեղմելով:

* * *

– Բժի’շկ, կինս կորցրել է ձայնը, ի՞նչ անեմ:
– Փորձիր այսօր տուն գնալ գիշերվա ժամը երեքին:

* * *

– Լսիր, տես ինչքան քաղցր է երգում սոխակը,- կամացուկ ասում է կինը:
– Իսկ ինչո՞ւ չպիտի երգի. ո’չ ամուսնացած է, ո’չ պարտքեր ունի ու ո’չ էլ ատամներն են ցավում…

* * *

Մի ակադեմիկոս ասում է գործընկերոջը.
– Զեկուցողի համար ամենատհաճ բանն այն է, երբ ունկնդիրները շուտ-շուտ նայում են ժամացույցներին:

– Դրանից ավելի տհաճ բան էլ կա… Դա այն է, երբ ժամացույցին նայելուց հետո այն մոտեցնում են ականջին՝ համոզվելու համար՝ հո կա՞նգ չի առել:

* * *

– Բա այսօր ի՞նչ առիթով ես խմել…
– Այ կնի’կ, մի շաբաթ հետո քո ծնունդն է, չնախապատրաստվե՞նք…

* * *

– Բժիշկ, աջ ոտքս սաստիկ ցավում է:
– Դա զառամյալ տարիքից է:
– Զարմանալի է, իմ ձախ ոտքը ճիշտ նույն տարիքն ունի, բայց բոլորովին չի ցավում:

* * *

– Գիտե՞ս, որ կանայք ավելի երկար են ապրում, քան իրենց ամուսինները:
– Իհարկե, հատկապես՝ այրիները:

Գրի առավ Մ. ԲԱԼՅԱՆԸ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s