№ 11 / 31 օգոստոս

ԲԱՐԻ ԼՈՒՅՍ, ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ

Ստեփանակերտի քաղաքապետի ընտրություններն ավարտվեցին ժողովրդի հաղթանակով: Եվ դա ղարաբաղա-ադրբեջանական պատերազմում տարած հաղթանակից հետո մեր ժողովրդի երկրորդ մեծ հաղթանակն է: Քվեարկությանն առաջին անգամ մասնակցող 18-ամյա երիտասարդներից մինչև հարազատի ու ձեռնափայտի օգնությամբ մի կերպ ընտրատարածք եկած տատիկ-պապիկների համար պարզ էր, որ իշխանությունների մեղքով այս ընտրապայքարը դուրս է եկել քաղաքապետի երկու թեկնածուների միջև մրցակցությունից և դարձել պայքար ժողովրդի և իշխանությունների միջև (ժողովրդի մեջ կեսլուրջ-կեսկատակ այն կարծիքն է  շրջանառվում, թե Պ. Նաջարյանը թերևս մի փոքր ավելի ձայներ հավաքեր, եթե հանդես գար առանց իշխանությունների հովանավորության)…

Այո, ժողովուրդը հաղթեց: Սա կարող էր և պետք է լինի նաև իշխանության հաղթանակը, հատկապես՝ ժողովրդավարական բարեփոխումների ուղեգիծ հռչակած իշխանության պարագայում: Եվ ոչ ոք թող չմտածի, թե կատարվածը պետության թուլացման նշան է: Իշխանության՝ միգուցե, բայց ո’չ երբեք պետության, որն առավել ևս ամրապնդվեց: Իշխանությանն էլ օգտակար կլինի, եթե կարողանա ճիշտ դասեր քաղել կատարվածից:

Մինչդեռ մայրաքաղաքի ղեկավարի այս ընտրությունները մի անգամ ևս երևան հանեցին մեր պետական այրերի պատկերացումները ժողովրդավարության մասին, մյուս կողմից՝ ժողովրդին հիշեցնել տվին հայտնի, բայց, չգիտես ինչու, երկար ժամանակ մոռացված ճշմարտությունը. «Գեղ կանգնի՝ գերան կկոտրի»: Ինչ մնում է առաջինին, դա ոչ մեկի համար նորություն չէ, որովհետև արդեն քանի¯ տարի է մեզ փորձում են ապացուցել, թե սև ագռավը ճերմակ աղավնի է: Իսկ ինչ մնում է «գերան կոտրելուն», այո’, դա ոչ միայն հնարավոր է, այլև անխուսափելի է:

Պետական այրերի սխալը ոչ միայն այն է, որ նրանք ոտուգլուխ ներքաշվեցին իրենց իրավասության շրջանակներից դուրս գտնվող «խաղի» մեջ, այլև այն, որ նրանք այդպես էլ չհասկացան, թե ինչպիսի մեծ փորձության են ենթարկում իրենց հեղինակությունը. չէ՞ որ, ի վերջո, ընտրություններից հետո իրենց հովանավորյալի անվան դիմաց գրված այսքան տոկոսը միաժամանակ արտացոլելու է ժողովրդի մեջ ունեցած իրենց իսկ հեղինակության աստիճանը: Իսկ եթե այդքան տոկոսից հանենք ցանկացած իշխանության ամեն գնով հաճոյանալու պատրաստ չինովնիկների  ու սեփական շվաքից անգամ խրտնող պետական ծառայողների ձայները…

Սակայն կարևոր չէ, թե արդյունքում ինչ կմնա: Կարևորը ձայների այն քանակությունն է, որ գոյացել է մյուս, հակադի’ր բևեռում: Իսկ դա և, ընդհանրապես, այս ողջ երկփուլ ընտրությունները պերճախոս վկայությունն են այն բանի, որ ժողովուրդն արթնացել է:

Այնպես որ՝ բարի լույս, ժողովուրդ: Եվ տա’ աստված՝ իսկապես լույսը բարի’ լինի:

Վարդգես ՕՎՅԱՆ

—————————————————————————————

Տոնականորեն հագնված այս փոքրիկը լուսանկարվել է ընտրատեղամասերից մեկի աստիճանների մոտ: Նա դեռևս չի հասկանում, թե ինչ է ընտրությունը, ինչ է քաղաքականությունը, նա չգիտե, թե ում օգտին են քվեարկել իր ծնողները: Բայց փոքրիկը թերևս զգում է, որ նրանք և մյուս բոլոր մեծերն այսօր ինչ-որ մի կարևոր բան են անում, որ աշխարհը դառնա այնպես ազնիվ ու սքանչելի, ինչպիսին ինքն է…

———————————————————————-

ԼՂՀ կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի
ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ՀԱՂՈՐԴԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

Առաջնորդվելով «Տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների մասին» ԼՂՀ օրենքի 27-րդ հոդվածով՝ ԼՂՀ կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը օգոստոսի 27-ին կայացած իր նիստում ամփոփեց տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների քվեարկության երկրորդ փուլի ամփոփիչ արդյունքները:

Ինչպես հաղորդվել էր նախկինում՝ ԼՂՀ կառավարության 2004թ. մայիսի 26-ի թիվ 219 որոշման համաձայն՝ ս.թ. օգոստոսի 8-ին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում անց էին կացվել տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններ, որոնց արդյունքներով ԼՂՀ թվով 22 համայնքներում հնարավոր չեղավ ընտրված համարել այդ համայնքների ղեկավարների թեկնածուներից ոչ մեկին՝ անհրաժեշտ քանակությամբ կողմ քվեներ չստանալու պատճառով: Ուստի այդ համայնքներում ս.թ. օգոստոսի 22-ին անց է կացվել համայնքների ղեկավարների ընտրությունների քվեարկության երկրորդ փուլ:

Ընտրությունների քվեարկության երկրորդ փուլի ընթացքը վերահսկելու նպատակով կենտրոնական, քաղաքային, շրջանային ընտրական հանձնաժողովների անդամները, համայնքների ղեկավարների թեկնածուների վստահված անձինք, անկախ դիտորդները, ԶԼՄ ներկայացուցիչները գտնվել են ընտրական տեղամասերում, մասնակցել ընտրական կենտրոնների բացման, քվեաթերթիկների կնքման, քվեարկության կազմակերպման ու նրա արդյունքների ամփոփման աշխատանքներին:

Հատկանշական է, որ ընտրությունների քվեարկության երկրորդ փուլի անցկացման ժամանակ բոլոր համայնքներում պահպանվել կամ ավելացել է ընտրողների մասնակցության ցուցանիշը: Այս առումով առանձնանում են Ստեփանակերտ քաղաքի ընտրողները, որոնք իրենց ակտիվ մասնակցությամբ, համեմատած օգոստոսի 8-ին կայացած ընտրությունների հետ, ապահովեցին մասնակիցների 9.7% աճ: Երկրորդ փուլի անցկացման ժամանակ Ստեփանակերտ քաղաքում 33746 ընտրողներից քվեարկությանը մասնակցել են 17039 մարդ, որը կազմում է բոլոր ընտրողների 50.5%-ը:

Ստեփանակերտ քաղաքի 33746 ընտրողներից համայնքի ղեկավարի ընտրության քվեարկության երկրորդ փուլին մասնակցած 17039 հոգուց թեկնածուների օգտին տրված ձայների քանակը հետևյալն է՝

Աղաբեկյան Էդուարդ – 9427 կամ 55, 3%,
Նաջարյան Պավել – 6619 կամ 38.8%:

2004թ. օգոստոսի 22-ին կայացած քվեարկության երկրորդ փուլի արդյունքներով  քաղաքային համայնքի ղեկավար է ընտրվել Էդուարդ Արտավազդի Աղաբեկյանը (անկուսակցական, աշխատում է ԼՂՀ Ազգային ժողովում՝ որպես սոցիալական ոլորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ):

Անցած ընտրությունները ցույց տվեցին, որ ԼՂՀ-ն շարունակում է ձգտումը՝ ամրապնդելու ժողովրդավարական ընտրությունների իր ինստիտուտը, և այդ ձգտումը վայելում է բնակչության ակնհայտ աջակցությունն ու վստահությունը:

ԺՈՂՈՎՈՒՐԴԸ ՀԱՂԹԵՑ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ
ժողովրդին ցանկալի քաղաքապետը պետք է որ ցանկալի լինի նաեւ իշխանություններին

Օգոստոսի 22-ի կեսգիշերին մայրաքաղաքի ընտրողների  բացարձակ մեծամասնության վստահության քվեին արժանացած Էդուարդ Աղաբեկյանն իր նախընտրական շտաբի առջեւ հավաքված հասարակ զանգվածին դիմելով՝ ասաց. «Դա իմ հաղթանակը չէ, ժողովո’ւրդ, դա ձեր հաղթանակն է այս իշխանությունների նկատմամբ: Շնորհավորում եմ ձեզ»:

Այդ ցնծացող զանգվածը օրվա հացը հազիվ վաստակող, առօրյա հոգսերի ծանրությունն ուսած, մեծամասամբ գործազուրկ, բայց այդ ամենով հանդերձ բարձր դիմադրողականությամբ օժտված խավն էր: Մարդիկ ցնծում էին իրենցից վաղուց հեռացած ու օտարված իշխանավորների նկատմամբ տարած հաղթանակի կապակցությամբ: Ի վերջո, հաջողությամբ պսակվեց   վարչարարությանը, երբեք  չվերջացող սոցիալական  անարդարություններին ու մարդկային արժանապատվության ոտնահարումներին ուղղված մարտահրավերը:

Դա տեղի ունեցավ՝ չնայած իշխանական ճամբարում համարյա չէին կասկածում ընտրությունների ելքի վրա: Ոչ միայն չէին կասկածում, այլեւ իրենց թույլ էին տալիս խոսել ընտրողների գերակշիռ մեծամասնության անունից: «Հայրենիք» թերթին տված հարցազրույցում Պ. Նաջարյանի նախընտրական շտաբի պետ Ա. Հարությունյանը հետեւյալ եզրակացությունն է արել՝ յուրովի վերլուծելով առաջին փուլի արդյունքները. «Եթե անգամ պատկերացնենք, որ երկրորդ փուլում քվեարկության առկա պատկերը պահպանվելու է, իսկ ես կարծում եմ, որ Պավել Նաջարյանն ստանալու է ավելի շատ ձայներ, քան առաջին փուլում, ապա  նրա հաղթանակը կլինի անառարկելի եւ վերջնական: Ես հավատում եմ դրան եւ վստահ եմ, որ ընտրողների գերակշիռ մեծամասնության տեսակետն էլ դա է»:

Իսկ այս օրերին օգոստոսի 22-ի վերաբերյալ հնչեցին բազմերանգ ու հակասական տեսակետներ: Ոմանք ընտրությունների արդյունքները որակում են որպես ժողովրդի զայրույթի հաղթանակ, ոմանք՝ պարզապես նախազգուշացում, մյուսներն էլ այն  կարծիքին են, որ երկրորդ փուլը ցույց տվեց առավելագույնս գործի դրված կառավարական ներուժի անպիտանիությունն ու սպառվածությունը: Հնչեց տրամագծորեն հակառակ տեսակետը եւս՝ քաղաքապետի ընտրությունը դեռեւս ոչինչ չի նշանակում, քանի որ նա աշխատելու է գործող իշխանությունների հետ:

Ամեն դեպքում ժողովուրդն ասաց իր վճռական խոսքը: Երկրորդ փուլն առաջինից տարբերվեց նախեւառաջ ընտրողների ակտիվության ցուցանիշով եւ ամենակարեւորը՝ նրանց կողմնորոշվածությամբ: Տեղական դիտորդների եւ թեկնածուների վստահված անձանց վկայությամբ՝ մայրաքաղաքի համարյա բոլոր ընտրատեղամասերում արդեն առավոտյան ժամերին նկատվում էր ընտրողների մեծ հոսք: Պետք է ասել, որ այդ ընթացքում մի տարօրինակություն աչքի զարնվեց՝ մարդիկ  ինչ-որ անբացատրելի շտապողականությամբ էին գալիս ընտրատեղամասեր, երբեմնի թերահավատությունը մի կողմ դրած, հաճախ  էլ՝ բարեւ-ցտեսությունը մոռացած: Վերջում, դատելով թեկնածուների քվեների հարաբերակցությունից՝  հասկանալի դարձավ, թե ինչ էր ուզում դրանով ասել այդ հասարակ զանգվածը:

Անշուշտ, ընթերցողներին հետաքրքիր են նաեւ քաղաքական ուժերի տեսակետներն ընտրությունների վերաբերյալ: ԼՂ կոմկուսի առաջին քարտուղար Հրանտ Մելքումյանի խոսքերով՝ ժողովուրդը քվեարկել է իշխանությունների դեմ: «Վարչարարական մեթոդներով ընտրություններ չի կարելի կազմակերպել,- շարունակեց նա,- հովանավորչությունը սխալ եմ համարում, իսկ եթե իշխանություններն որոշել են հովանավորել որեւէ մեկին, ապա այդ մեկը պետք է հասարակության մեջ հեղինակություն ունեցող մարդ լինի»: Հ. Մելքումյանն ապա ավելացրեց, որ իր թեկնածության հանումը ընտրությունների նախօրեին պայմանավորված էր քարոզարշավին անհրաժեշտ ֆինանսների բացակայությամբ: Պատասխանելով մեր այն հարցին, թե արդյո՞ք ճիշտ է համարում կուսակցության նախընտրած մարտավարությունը, կոմկուսի առաջին քարտուղարն ասաց, որ էն գլխից կոմունիստները որոշել են ոչ մեկին չպաշտպանել, չեզոքություն պահպանելով՝ հնարավորություն տալ ժողովրդին՝ ասելու իր խոսքը: Իսկ կուսակցության ղեկավարն անձամբ  քվեարկել է իր դասընկեր Պավել Նաջարյանի օգտին:

«ԺԱՄ» հասարակական-քաղաքական կազմակերպության  ղեկավար Աշոտ Ղուլյանը ձեռնպահ մնաց որեւէ կարծիք հայտնելուց՝ ասելով, որ առայժմ կազմակերպությունն այդ հարցը չի քննարկել: Իսկ «ԺԱՄ»  խորհրդարանական խմբակցության անդամ Վահրամ Աթանեսյանը հաղորդեց իր սեփական տեսակետը՝ որպես ԱԺ պատգամավոր: Նա  ընտրությունները գնահատում է որպես տեղական ինքնակառավարման մարմինների, տվյալ պարագայում Ստեփանակերտի համայնքի ղեկավարի ընտրություն եւ ոչ ավելին: «Ուստի չէի ցանկանա ոչ հեռուն գնացող ենթադրություններ անել, ոչ էլ իրավիճակը դրամատիկացնել: Ինչ վերաբերում է ընտրված քաղաքապետի անձին, ապա ես նրան վերաբերում եմ խորին հարգանքով եւ կցանկանայի, որ մայրաքաղաքի համայնքի ղեկավարն իր գործունեությունն իրականացներ տեղական ինքնակառավարման մասին  օրենքի շրջանակներում՝ առանց տուրք տալու իր թեկնածությունը պաշտպանած քաղաքական այս կամ այն ուժի եւ անհատի հավակնություններին»:

Ընտրությունների ճանապարհով իշխանության օղակներում փոփոխությունների իրականացումը համարելով դաշնակցության սկզբունքային խնդիրը, ՀՅԴ Արցախի ԿԿ ներկայացուցիչ Գ. Հայրապետյանը նշեց, որ մեզ մոտ ընտրովի մարմինները պետք է բարձր լինեն կանգնած նշանակովի մարմիններից: Տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունները, նրա համոզմամբ, սպառիչ պատասխան տվեցին միջազգային ասպարեզում առկա այն մտայնությանը, ըստ որի՝ ԼՂՀ-ն պատկանում է «չվերահսկվող տարածքների» շարքին: Խոսելով ընտրությունների՝ արտաքին աշխարհի վրա ունեցած ազդեցության մասին՝ ասաց,  որ փաստորեն ԼՂՀ-ն առանձնահատուկ տեղ ունի չճանաչված պետությունների շարքում այն իմաստով, որ մեր ժողովուրդը ցույց տվեց  ժողովրդավարական ընտրություններ անցկացնելու փայլուն օրինակ:

Համեմատելով տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների անցկացման մակարդակը Հարավային Կովկասի մյուս պետությունների հետ, ՀՅԴ Արցախի ԿԿ ներկայացուցիչը առաջին հերթին շեշտեց, որ  մեզ մոտ չեն արձանագրվել այնպիսի  խախտումներ, որոնք էական ազդեցություն ունենային  ընտրությունների արդյունքների վրա: Դաշնակցությունը հանրապետության մի շարք համայնքներում ունեցել է իր թեկնածուները, մի մասում էլ պաշտպանել է ոչ դաշնակցական թեկնածուների: Վկայակոչվեց երկրորդ փուլում դաշնակցության կողմից արված հայտարարությունը՝ ի պաշտպանություն Ստեփանակերտի համայնքի ղեկավարի թեկնածու Էդուարդ Աղաբեկյանի: Երկրորդ փուլի արդյունքները ցույց տվեցին, որ դաշնակցության պաշտպանած թեկնածուն նաեւ ժողովրդին ցանկալի թեկնածուն էր: «Համոզված եմ,- շարունակեց նա,- որ ժողովրդին ցանկալի քաղաքապետն ընդունելի ու ցանկալի կլինի նաեւ իշխանությունների համար»: Գ. Հայրապետյանի հավաստմամբ՝ ՀՅԴ Արցախի կազմակերպությունը պատրաստ է ընդառաջել նորընտիր քաղաքապետին ու համագործակցել նրա  հետ, եթե նա դրա կարիքն ունենա:

Իսկ Շարժում-88 հասարակական-քաղաքական կազմակերպությունը կարեւորում է ընտրություններին ժողովրդի ակտիվ մասնակցությունը՝ նախորդ բոլոր ընտրությունների, ինչպես նաեւ այս ընտրությունների առաջին փուլի համեմատությամբ: Էդ. Աղաբեկյանի խոսքերով՝ Ստեփանակերտը միակ մայրաքաղաքն է Հարավային Կովկասի բոլոր մայրաքաղաքների շարքում (ճանաչված եւ չճանաչված երկրների), որտեղ համայնքի ղեկավարի պաշտոնը ընտրովի է: Եվ բացի այդ՝ վերջին ընտրությունների արդյունքները վկայեցին   ժողովրդավարական ճանապարհով տեղական ինքնակառավարման մարմինների ղեկավարներ ընտրելու մեր ժողովրդի ցանկությունն ու վճռականությունը: Այո, ժողովուրդը հոգնել է սին խոստումներից, բայց չի կորցրել հույսն ու հավատը: Էդ. Աղաբեկյանն ափսոսանք հայտնեց, որ այս ընտրություններին հետեւելու հնարավորություն չեն ունեցել միջազգային դիտորդները:

Ռուզան ԻՇԽԱՆՅԱՆ

ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏԻ ՀԱՄԱՅՆՔԻ ՂԵԿԱՎԱՐԻ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԵՐԿՐՈՐԴ ՓՈՒԼԻ ԴԻՏԱՐԿՄԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ

Ստեփանակերտի մամուլի ակումբը և Մարդու իրավունքների պաշտպանության արցախյան ասոցիացիան համատեղ անցկացրել են նաև Ստեփանակերտի համայնքի ղեկավարի ընտրությունների երկրորդ փուլի դիտարկում:

Ստեփանակերտի համայնքի ղեկավարի ընտրությունների երկրորդ փուլը նույնպես գնահատելով որպես մեկ քայլ առաջ ժողովրդավարական բարեփոխումների ճանապարհին, դարձյալ փաստելով, որ հիմնականում բավարար պայմաններ են ստեղծվել արդար ու թափանցիկ ընտրությունների անցկացումը, դիտորդների ու թեկնածուների վստահված անձանց բնականոն աշխատանքն ապահովելու համար, Ստեփանակերտի մամուլի ակումբը և Մարդու իրավունքների պաշտպանության արցախյան ասոցիացիան, միևնույն ժամանակ, փաստում են, որ չի հաջողվել խուսափել առաջին փուլում արձանագրված մի շարք թերացումներից: Մասնավորապես, դա վերաբերում է վարչական լծակների օգտագործմանը, ինչը երկրորդ փուլում առավելս երևակվեց: Երկրորդ փուլում, ի տարբերություն առաջին փուլի, արձանագրվեցին նաև հակաքարոզչության դեպքեր:

Արձանագրելով առկա թերացումները, Ստեփանակերտի մամուլի ակումբը և Մարդու իրավունքների պաշտպանության արցախյան ասոցիացիան, ընդհանուր առմամբ, դրական են գնահատում Ստեփանակերտի համայնքի ղեկավարի ընտրությունների երկրորդ փուլի  անցկացման գործընթացը, առանձնակի ընդգծելով ընտրական հանձնաժողովների ու Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի արհեստավարժ ու հիմնականում անաչառ գործունեությունը: Դիտարկումն անցկացրած կազմակերպությունները որպես ուշագրավ ու խրախուսելի երևույթ են գնահատում տեղական դիտորդների ու թեկնածուների վստահված անձանց աննախադեպ ակտիվ գործունեությունը, ինչը նպաստել է ընտրական գործընթացի նկատմամբ հասարակական վերահսկողության ապահովմանը և նախադրյալներ ստեղծել ժողովրդավարական ինստիտուտների հետագա զարգացման համար:

Ստեփանակերտի մամուլի ակումբը և Մարդու իրավունքների պաշտպանության արցախյան ասոցիացիան հույս են հայտնում, որ հետագա ընտրությունների ժամանակ կամրակայվի ներկայիս ընտրություններում ձեռքբերված առաջընթացը և բարենպաստ հող կստեղծվի եղած թերացումները վերացնելու համար:

Ստեփանակերտի մամուլի ակումբ
Մարդու իրավունքների պաշտպանության արցախյան ասոցիացիա

ԿԱՐԾԻՔ
ԱՐԺԱՆԱՊԱՏՎՈՒԹՅԱՆ ԿԻՐԱԿԻ

Ստեփանակերտի քաղաքապետի ընտրությունները իշխանությունների համար ավարտվեցին Վաթեռլոոյով: Որքան էլ իշխանությունները ժողովրդավարության անունից հորդորում էին կյանքի հունը կորցրած ժողովրդին սատարել իրենց թեկնածուին, որի բարեմասնություններն, ըստ իրենց, այնքան բազմաշերտ էին ու առաջադիմական իր մրցակցից, որ ակամա խորհելու առիթ էին տալիս, թե ինչու դրանք միայն վերջին պահին հայտնագործվեցին, այնուամենայնիվ…

Իշխանության ողջ թևերն ու թևիկները, օլիգարխներն ու օլիգարխիկները և այլք «արտա-կարգ դրություն» էին հայտարարել՝ ժողովրդին պարտադրելով իր արդարացի քվեն նվիրելու իշխանական թեկնածուին: Նրբազգաց երևացող, բայց իրականում փոքրոգի չինովնիկական խավը դեմոկրատիայի գլխավոր ջահակրի հրահանգով դեմոկրատիա էր տարածում պարտադրանքով:

Ողջ նախընտրական մարաթոնի ընթացքում, արհամարհելով բարոյաէթիկական բոլոր նորմերը, գործող օրենսդրությունն ու ենթաօրենսդրական ակտերը, իշխանական մեքենան քարոզչություն էր հազում հեռուստաէկրանից, ռադիոյից, թերթերից, արդուկներից ու սառնարաններից և այլ խոսող ու չխոսող էլեկտրական սարքերից՝ անգործության մատնված ժողովրդի հետ հանդիպելով բակերում ու շքամուտքերում և այլ հնարավոր վայրերում, միայն թե խեղաթյուրեն ժողովրդի գիտակցությունը: Ինչքան զայրույթ կար այդ դյուրագրգիռ իշխանական սրտում սեփական ժողովրդի նկատմամբ, որն իր բազմադարյա գոյության ընթացքում որոշել էր գեթ մեկ անգամ շարժվել իր խղճի, մտքի ու սրտի թելադրանքով, ճաշակել դեմոկրատիայի համը, որի մասին ամեն օր խնամքով ու հարգանքով խոսում են եվրոպական շրջագայություններից վերադարձող, օտար ափերում Ղարաբաղի անկախությունը կռող, բայց ոչ մի բանի չհասնող մեր իշխանավոր այրերը:

Ռուսական բոլոր հեռուստաալիքներն այդ օրերին խոսում էին միայն հայերեն: Քաղաքապետի ընտրությունները գալիս էին հայերեն, բայց իշխանության թեկնածուն, ավա¯ղ, հայերենը լավ չէր սերտած: Նա մեզ ներկայանում էր՝ հայացքը հառած պատմական Ստեփանակերտին, ջանալով ապագայի անուրջների մեջ կառուցել իր երազած քաղաքը հնի ու նորի համաձուլվածքով, իսկ Թումանյան փողոցը, որտեղ իր այցն է աշխարհին բերել, պետք է դառնար թանգարան բաց երկնքի տակ, ինչպես բանաստեղծը կասեր՝ «նա տեսել էր երևի արևային մի քաղաք»:

Մինչ թեկնածուն քաղաքի ապագան էր կերտում իր խոհերում, իշխանական մեքենան իր շռնդալից հանճարը ծառայեցնում էր շանտաժին, աշխատանքից վտարելու սպառնալիքին, ամենուրեք հնազանդ լինելու մատ թափ տալով զբաղված էր ձայնահավաք մուրացկանությամբ:

Մանրազնին դիտարկումների վրա հիմնված ժողովրդական մտորումները հանգեցին այն եզրակացության, որ իշխանությունը հետապնդում է բացառապես անձնական նպատակներ, ինչն անմիջապես իր ազդեցության տակ գցեց քծնողների բանակը, ինչպես դա լինում է սովորաբար. նրանք սկսեցին ծայրահեղության հասցնել այն ամենը, ինչ համարում էին իրենց տիրոջ կարծիք: Այսպիսի խառնվածքի տեր մարդկանց աջակցություն էր ցույց տալիս ժողովրդի մի մասը, որը սովոր է ստրկությանը և իրեն բավականաչափ լավ է զգում միայն այն ժամանակ, երբ հրամայում են:

Այս ապաշնորհ իշխանական քարոզչության արդյունքում որոշ կուսակցություններ ու սրանց հավասարեցված հասարակական կազմակերպություններ կորցրին իրենց խանդավառությունը, իսկ հասարակական կարծիքը ավելի լուսավորյալ դարձավ՝ ընդլայնելով ազատությունը: Իշխանական միտքն անկարող եղավ հասկանալ, թե իշխանության ո՞ր մասը կարելի է վստահել ժողովրդին, և թե իշխանության ինչպիսի՞ փշրանքով կբավարարվի նա: Այս գեղեցիկ երկիրը աննկատելիորեն ավտորիտարիզմի հասցնելու իշխանական փափագը, վարագուրված ընտրական իրավունքի շղարշով, չկարողացավ ժողովրդին կտրել ազատությանը հաղորդակցվելուց:

Օրըստօրե խորացավ իշխանություն-ժողովուրդ անջրպետը, որի կիզակետը եղավ օգոստոսի նախավերջին կիրակին: Դա «արյունոտ կիրակի» չէր, զայրույթի կիրակի էր, քանի որ քվեատուփերի մեջ թափվեց իշխանության նկատմամբ ժողովրդի ունեցած ողջ զայրույթը, հոգևոր ու բարոյական հակակրանքը: Ընտրատուփերը այդ օրը սովորականից թափանցիկ էին ու ծանր, քանզի պարունակում էին ժողովրդի սեփական արժանապատվության գիտակցումը, դառը կենսակերպից ազատվելու հրամայական պահանջը, իշխանությանը «ոչ» ասելու երկար մտատանջությունների արգասիքը:

Ժողովուրդը ոչ միայն և ոչ այնքան ընտրեց  մյուս թեկնածուին (եկեք սխալ հասկանալու գայթակղություն չունենանք), որքան արտահայտեց իշխանության նկատմամբ իր վերաբերմունքը՝ անսալով սեփական ձայնին ու խղճին:

Սա աննախադեպ պատմական պահ է արցախյան հողում, որ ժողովրդին օծեց պատվո պսակով և 19-րդ դարից տեղափոխեց 21-րդ դար: Սա ինքնագիտակցության եկած ժողովրդի սեփական պատվախնդրության, արժանապատիվ կյանքի, ժողովրդավարական ապրելակերպի որդեգրման, օրենքի առաջ ստրկահաճ կեցվածքի մի փայլատակում էր և դեմոկրատական շառաչուն ապտակ իշխանությանը: Սեփական ժողովրդի երակներով սնվող ու այդ երակներից խորշող իշխանությունը մայրամուտի ապրումներ ունեցավ: Չկայացած քաղաքապետը, որի մի ոտքն իշխանական ձիու ասպանդակի վրա էր, և մտահոգված էր երկրորդով՝ չափելու ապագայի իր տիրույթները, զարմանալիորեն ձախողվեց: Մեծահոգի ժողովուրդը չծիծաղեց, այլ դառնորեն տխրեց. վերջապես նա էլ իր զավակն է, որ կառչել էր մի գաղափարից, որն իրենը չէ, խորթածին է ու արատավոր: Նա չգիտակցեց, որ, հնարավոր է, իր մտածումները լայնահուն էին, հանճարեղորեն մտածված, բայց անիրագործելի, որովհետև ինքն իշխանության դրածոն էր լինելու:

Խելացի ժողովուրդը, կշտացած կայունության, գալիք սերունդների մասին արտահայտություններից, հասկացավ, որ ոչ մի կայուն բան չկա, բացի պաշտոններ սեփականաշնորհած իշխանավորներից, և որ ոչինչ չի զորանում, բացի նրանց նյութական հզորություններից:

Ավարտվեց Վաթեռլոոյի ճակատամարտը, բայց պայքարը շարունակվում է…

 Ռաֆայել ՏԵՐ-ԱՂԱՍՅԱՆ

ԲԵՐՁՈՐ. ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԵՐԿՐՈՐԴ ՓՈՒԼ 

Օգոստոսի 22-ին, առավոտյան ժամը 9-ին արդեն Բերձորում էինք՝ որպես դիտորդ մասնակցելու քաղաքապետի երկրորդ փուլի ընտրություններին: Ընտրություններն արդեն ընթանում էին բնականոն հունով: Օրինակ, թիվ 1 ընտրատարածքում արդեն հասցրել էին քվեարկել 21 բերձորցի: Փոքր-ինչ առաջ անցնելով ասենք, որ բերձորցիները երկրորդ փուլի ընտրություններին մասնակցում էին ավելի ակտիվ (առաջին փուլում մասնակցել է ընտրողների 60 տոկոսը, երկրորդում՝ 66 տոկոսը) և բավականին կազմակերպված:

Հիշեցնենք, որ առաջին փուլում թեկնածուներից ոչ մեկին չհաջողվեց հավաքել ընտրությունների մասնակիցների ձայների կեսից ավելին: Առաջին փուլի տվյալների համաձայն, ամենաշատ ձայն հավաքել էր Կարեն Սահակյանը (331), որն, ինչպես մեզ ասացին, բավականին  հարգանք ունի Բերձորի երիտասարդների շրջանում: Սակայն մյուս թեկնածուի դիրքերն էլ չէին թույլ. նախկին քաղաքապետ Միքայել Ժամկոչյանն ընդամենը 36 ձայնով էր զիջում առաջինին: Երրորդ թեկնածուն՝ Մհեր Ոսկանյանը, հավաքել է ընդամենը 174 ձայն:

Երկրորդը փուլը փոխեց իրավիճակը: Նախնական տվյալներով, Կարեն Սահակյանը հավաքեց 350-ից ավելի ձայն, իսկ Միքայել Ժամկոչյանին քվեարկել էր ավելի քան 500 ընտրող:

Թիվ 2 ընտրատեղամասի աշխատանքին էինք հետևում: Մասնակի թերացումներ, անշուշտ, կային, բայց լուրջ թերություններ և օրենքի խախտումներ չեն արձանագրվել: Սակայն առնվազն տարակուսանքի տեղիք է տալիս այն փաստը, որ այդ օրը, բացի դատարանից, այլ իրավասու և պետական մարմիններ չէին աշխատում: Այդ իսկ պատճառով, դատավոր Վ. Ստեփանյանի վկայությամբ, ընտրություններին չկարողացան մասնակցել մոտ 10-15 հոգի: Այն ինչ, օրենքը պարզ փաստում է, որ բոլոր իրավասու պետական մարմինները պետք է աշխատեն: Դրա մասին վկայում է «Տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների մասին» օրենքի 13-րդ հոդվածը («Քվեարկության օրը ցուցակներում փոփոխություններ կամ լրացումներ կատարում է տեղամասային ընտրական հանձնաժողովի նախագահը, եթե ընտրողը ներկայացնում է իր անձնագիրը կամ անձնագրին փոխարինող փաստաթուղթը՝ հաշվառման վերաբերյալ համապատասխան նշումով կամ ներկայացնում է տեղեկանք իրավասու պետական մարմիններից՝ վերջին երեք տարվա ընթացքում անընդմեջ համայնքում տեղական տուրքեր ու վճարներ վճարողների ցուցակում ընդգրկված լինելու մասին»): Եվ «Դատարանի որոշման հիման վրա հանձնաժողովն ընտրողների ցուցակում ճշգրտումը կատարում է անհապաղ»:

Այսպես, Բերձորից հեռացանք մտահոգությամբ. ինչո՞ւ Բերձորի իրավասու պետական մարմինների ծառայողներն այդ օրը դուրս չեկան աշխատանքի:

Սուսաննա ԲԱԼԱՅԱՆ

ԽԱՆԴԱՎԱՌՈՒԹՅԱՆ ԽՈՍՔ 

Այսօր հստակ տեսանելի է, որ ժողովրդավարության շունչը արևի շողերի պես տարածվում է ողջ մոլորակով:

Այդ լույսի մի փոքրիկ շողն ընկավ մեր քաղաքի վրա՝ աննախադեպ թարմություն բերելով մեր ծարավ սրտերին…

Ժողովրդի միասնական կամքը վերջապես հաղթանակ տոնեց: Քաղաքապետ ընտրվեց իր ընտրյալը: Իշխանությունների «խաղը» ձախողվեց՝ ջախջախիչ հաղթանակ տարավ Էդուարդ Աղաբեկյանը:

Ամենուր մարդիկ ուրախությամբ շնորհավորում են միմյանց, նույնիսկ գրկախառնվում: Եվ դա ոչ այնքան նոր քաղաքապետի ընտրության փաստի համար, որքան այն հանգամանքի, որ ժողովրդի միասնական կամքը դարձավ գերագույն իշխանությունը:

Ոմանք արտահայտվեցին ավելի հեռահար մտքեր. «Ղարաբաղն առաջինը փշրեց բռնության շղթան՝ ազատության շունչ բերելով ժողովրդին, հիմա էլ առաջինը տոնեց ժողովրդի կամքի հաղթանակը»:

Այս պարագայում մենք բարձր ենք գնահատում նաև հանրապետության նախագահի պահվածքը՝ կատարվածի նկատմամբ կոշտ դիրքորոշում չընդունելու համար: Չթույլատրվեցին վարվելակերպի գռեհիկ դրսևորումներ, որը հենց վկայությունն է իր՝ նախագահի կողմից որդեգրված ժողովրդավարության կայացմանը:

Դե ինչ, նոր քաղաքապետին ցանկանանք ուժ ու եռանդ՝ իր դժվարին առաքելության գործում, որը նոր թափ կհաղորդի ժողովրդավարության թափանիվի հզորացմանը:

Գրիգոր ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

Հայաստան – տարածաշրջան
Հայաստանի ժուռնալիստների միության եւ Երեւանի մամուլի ակումբի հայտարարությունը

Երաշխավորել ժուռնալիստի անվտանգությունը նրա մասնագիտական պարտքը կատարելիս՝ աշխատելիս. այս կարգախոսը բազմիցս արձանագրվել է լրագրողական կազմակերպությունների հայտարարություններում, երբ հերթական բռնարարքներն են կատարվել ժուռնալիստների նկատմամբ:

Անպատժելիությունը արդարացված նախադեպային իրավիճակ է ստեղծել, եւ այսօր նորից ու նորից մեր զայրույթն ենք հայտնում 2004թ. օգոստոսի 24-ին Ծաղկաձորում տեղի ունեցած միջադեպի կապակցությամբ. բնապահպանության խնդիրներով՝ անտառների պահպանության մտահոգությամբ Ծաղկաձոր գործուղված «Ֆոտո-լուր» գործակալության աշխատակից, Հայաստանի ժուռնալիստների միության անդամ Մխիթար Խաչատրյանի վրա են հարձակվել անհայտ անձինք (մեկը՝ սափրած գլուխ), բռնության գործադրմամբ, կոպիտ հայհոյանքներով ու ահաբեկչական արտահայտություններով խլել են ֆոտոխցիկի հիշողության սարքը, ֆոտոժուռնալիստին պատճառելով մարմնական վնասվածք:

Կրկին փաստում ենք, որ լրագրողի նկատմամբ բռնարարքները եւ նրանց աշխատանքին խոչընդոտելը նախորդ միջադեպերի մեղավորներին չպատժելու հետեւանք են:

Խստորեն դատապարտելով իր մասնագիտական պարտքը կատարելիս ժուռնալիստի նկատմամբ հերթական բռնարարքը, մենք իրավապահ մարմիններից պահանջում ենք կոնկրետ միջամտություն՝ մեղավորներին հայտնաբերելու եւ պատժելու համար:

24 օգոստոսի, 2004թ.

ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐԱՑՄԱՆ ԵՐԿՐՈՐԴ ԱԼԻՔԻ ՃԱՆԱՊԱՐՀԻՆ 

Ժողովրդավարացման առաջին ալիքը, ինչպես հայտնի է, սկիզբ առավ ԽՍՀՄ կտրուկ թուլացմանը և փլուզմանը զուգընթաց, անցնելով ոչ միայն բուն ԽՍՀՄ անծայրածիր տարածքներով, այլև Արևելյան Եվրոպայով և Բալկաններով: Դրանով վերջ դրվեց Սառը Պատերազմին, որն ավարտվեց Խորհրդային բլոկի և Խորհրդային արժեհամակարգի կատարյալ և անդառնալի պարտությամբ: Այն, անկասկած, իր խոր հետքը թողեց նաև Աֆրիկայում, Ասիայում և Լատինական Ամերիկայում: Այդ գլոբալ փոփոխությունները մեծապես պայմանավորված էին նաև նորացվող և զգալիորեն փոքրացած Ռուսաստանի դերի էական և շեշտակի թու-լացմամբ, ռուսական կայսերապաշտական և հետադիմական այլ ուժերի բարոյական ջախջախ-մամբ, բուն Ռուսաստանում ժողովրդավարացման գործընթացներով, Ռուսաստանի և Արևմուտքի մերձեցմամբ:

Սակայն, ԱՊՀ կոչված հետ-խորհրդային տարածքում ստեղծված պետությունները, անկախանալով այդ առաջին ալիքի ազդեցությամբ, արդեն մեկուկես տասնամյակ խարխափում են դեպի քաղաքակրթություն և դեպի հետգաղութատիրական ճահիճ տանող ճանապարհների խաչմերուկում, միանգամայն «կոմպլեմենտարաբար»: Իսկ «մի քայլ առաջ, երկու քայլ հետ» նշանաբանով նրանց երթի ժամանակ այդ երկրներում իշխող ռեժիմներն իրենց գրեթե բոլոր հակաքաղաքա-կրթական նկր-տումներում միշտ վայելել և վայելում են ԱՊՀ առաջատար՝ Ռուսաստանի աջակցությունը: Դրա պատճառների պարզաբանումն, ինչ խոսք, առանձին քննարկման նյութ է, սակայն հստակ է մի բան, որ այս անկայուն հավասարակշռությունն անվերջ տևել չէր կարող: Եվ դրա պատճառը գլոբալ մասշտաբով ժողովրդավարացման երկ-րորդ ալիքի ծնունդն է՝ պայմանավորված սեպտեմբերի 11-ի աղետալի ցնցումով:

Իսկ ո՞ւր ենք գնում այսօր: Անցել է ընդամենը երեք տարի, բայց դա էլ բավարար էր, որպեսզի աշխարհում տեղի ունենան այնպիսի արմատական փոփոխություններ, որոնք պարզ քաղքենու տեսանկյունից անպատկերացնելի էին նույնիսկ հինգ տարի առաջ: Որովհետև Ամերիկան այդ օրվա խորհուրդը չափազանց լուրջ ընկալեց, ավելի լուրջ, քան նույնիսկ այսօր դեռ կարծում են նրա «լավատես» հակառակորդները: Նախ, հակաահաբեկչական պատերազմի ֆոնին (Աֆղանստան, Իրաք…) ՆԱՏՕ-ն և Եվրամիությունը, ընդլայնվելով, իրենց շարքերում ներգրավեցին ևս մի քանի երկիր, այդ թվում՝ նախկին ԽՍՀՄ 3 հանրապետություն-ներին: Բացի այդ, ներգրավելով հյուսիսաֆրիկյան, մերձավոր-արևելյան և հետխորհրդային մի շարք երկրներին տարբեր տարածաշրջանային գործընկերության և հարևանության ծրագրերում, մշտական հիմքի վրա դնելով իր ներկայությունը էներգակիրներով հարուստ Կենտրոնական Ասիայում, ԱՄՆ-ը ձեռնամուխ է եղել ռազմական ներուժի կազմակերպման, կիրառման և դաշնակիցների հետ համագործակցության նոր ռազմավարության իրականացմանը՝ ուղղված ուժերի նոր բալանսը և արդեն կայացած որակական փոփոխությունները փաստելուն արևելյան ամբողջ կիսագնդում: Փաստորեն «եվրաատլանտյան տարածք» հասկացությունն իր մեջ սկսեց պարունակել ոչ միայն Եվրոպան և Ատլանտիկան, ստանալով ավելի շուտ քաղաքակրթական և արժեհամակարգային իմաստ, քան զուտ աշխարհագրական: Եվ ամենակարևորը, ԱՄՆ քաղաքական պատասխանատուները բացեիբաց հայտարարեցին, որ ԱՄՆ-ի, որպես միակ գերտերության՝ ազգային անվտանգության երաշխիքը ազատական ժողովրդավարության և դրա արժեքների տարածումն է ամբողջ աշխարհում, և հատկապես՝ տարբեր ինտենսիվությամբ պերմանենտ կոնֆլիկտների պատճառով անկառավարելի և «փակ» դարձած տարածաշրջան-ներում, որտեղ իշխում են հակա-ժողո-վրդավար վարչակար-գերը: Եվ անկախ նրանց պրո- կամ հակաամերիկյան կողմնորոշումներից՝ հենց նրանք են ծնունդ տալիս այնպիսի գլոբալ վտանգների, որոնց և տրված է «հազարամյակի մարտահրավերի» կարգավիճակ, որի դեմ վարվում է լայնամասշտաբ պատերազմ թե’ ավանդական, թե’ այլ մեթոդներով:

Այս նոր ռազմավարության համար բարենպաստ ֆոն են ծառայում, ինչը շատ կարևոր է՝ տեղեկատվական հեղափոխությունն ու նրա «քույրը»՝ գլոբալիզացիան: Ի վերջո, ԱՄՆ նոր, այսպես կոչված, «մոդուլային ծավալման» ռազմավարությունը կիրառելի է միայն բաց և ինտեգրված տարածաշրջանների առկայության պայմաններում, ինչին և, անկասկած, ձգտում է և ձգտելու է ԱՄՆ-ը մոտակա տարիներին: Ուստիև, չնայած բազմաթիվ քննադատությունների՝ ԱՄՆ վարչակարգն առանց ափսոսանքի է ձերբազատվում սառը պատերազմից ժառանգություն մնացած շուրջ հինգ հազար մեծ ու փոքր ռազմակայաններից, որոնց պահել-փայփայելը արդի պայմաններում և արդի մարտահրավերներին դիմակայելու համար ժամանակավրեպ է և ծախսատար:

Բնական է, որ ԱՄՆ դերի և հնարավորությունների աննախադեպ մեծացումը չէր կարող անտարբեր թողնել և, ինչո՞ւ ոչ՝ կատաղի դիմադրության չմղել այն ուժերին, որոնց համար այս Նոր Իրողությունները մահացու վտանգ են ներկայացնում բոլոր առումներով: Այդ ուժերը բազմաշերտ են, ապակենտրոն, բազմաձև: Սակայն ի վիճակի են օգտվելու միմյանց մարտավարական հաջողություններից, որոնք անդրադառնում են միջազգային հարաբերությունների և համաշխարհային տնտեսության տարբեր ոլորտների, հատկապես՝ նավթի միջազգային գների վրա: Նույնպես ամենայն լրջությամբ ընկալելով սույն փաստը, ԱՄՆ քաղաքական պատասխանատուները ձեռնամուխ են եղել նավթի (իսկ Եվրամիությունը՝ նաև գազի) այլընտրանքային աղբյուրների շահագործմանը և նրա տեղափոխման ուղիների կառուցմանը: Դրա ուղղակի վկայությունն է Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան թանկարժեք նավթատարի արագընթաց կառուցումը: Դա է միակ ճանապարհը, որը թույլ կտա նվազեցնել ռուսական և ՕՊԵԿ-արաբական «էներգաշանտաժի» արդյունավետությունը: Հենց դա է պատճառը, որ Հարավային Կովկասն ու Իրաքն են այն՝ դեռ կիսափակ դարպասները, որոնց լիովին բացելը և թույլ կտա հետպոտսդամյան Նոր Աշխարհակարգի ձևավորումը պսակել հաջողությամբ: Եվ հենց այդ շրջաններում են տեղի ունենում ամենակատաղի բախումները, այդ թվում՝ զինված:

Իզուր չէ, որ եթե դեպի Եվրասիայի սիրտը՝ Կենտրոնական Ասիա, ամերիկյան ռազմական ներթափանցմանը կայսերապաշտության վերածնունդ ապրող Ռուսա-ստանը վերաբերվեց արտաքուստ շատ հանգիստ, ձգտելով իր չեզոքությանը միայն «լավ բացատրու-թյուն» տալ՝ ներքին օգտագործման համար, ինչպես նաև՝ փորձել օգուտներ քաղել իր այդպիսի դիրքորոշումից, ապա իր կողմից «զմռսված» Կովկասում ստատուս-քվոյի չնչին փոփոխությունների նույնիսկ հեռանկարը խիստ ցավոտ են ընդունվում ռուսների կողմից:

Բացի դրանից, Վրաստանում հաղթանակեց «վարդերի հեղափոխությունը» և դրան հետևեց Աջարիայի ժողովրդավարացումը և միավորումը Նոր Վրաստանին, ինչն է’լ ավելի թուլացրեց Ռուսաստանի դիրքերը Կովկասում: Իսկ վերջին ամիսներին վրացական վարչակազմը ձեռնամուխ է եղել մնացյալ երկու անջատողական տարածքների հաջորդական միավորմանը, այդ ճանապարհին վայելելով ԱՄՆ բացահայտ աջակցությունը և բախվելով Ռուսաստանի՝ նույնքան բացահայտ դիմադրու-թյանը և թշնամությանը: Դրա պատճառը հասկանալի է: Նախորդ հրապարակումներից մեկում մենք գրել էինք այն մասին, որ Հարավային Կովկասի կոնֆլիկտների հանգուցալուծումը, որին ձգտում են ԱՄՆ-ը և Եվրամիությունը՝ հղի է բուն Ռուսաստանի, մասնավորաբար՝ Հյուսիսային Կովկասի ապակայունացմամբ, ինչի ականա-տեսն ենք մենք վերջին մի քանի ամսվա ընթացքում (դեպքերը Չեչնիայում, Դաղստանում, իսկ վերջերս նաև՝ Կաբարդինա-Բալկա-րիայում, ինգուշական սպանդը): Բացի դրանից, հենց Կովկասն է ամբողջ հետխորհրդային կոնստրուկցիայի հենասյունը, որը հանելուց այն ամբողջությամբ կարող է փուլ գալ: Ուստի դժվար չէ պատկերացնել, թե Ռուսաստանի կողմից արված խաղադրույքները ինչ գին ունեն իր համար այս «Կովկասյան տոտալիզատորում» և ինչ կարժենա պարտությունն այս խաղում, այլ ոչ թե ռուսներն, ասենք, այդքա¯ն մտահոգված են Հարավային Օսիայի և օս ժողովրդի ապագայով կամ լրջորեն մտադիր են «անշլյուսի» ենթարկել Աբխազիան: Ուղղակի «վա-բանկի» տրամաբանությունն է այդպիսին՝ ամեն ինչ կամ ոչինչ:

Այս ամենը տեսնում և հասկանում են նաև ամերիկացիները: Նրանք, հետևաբար, հարցին զուտ ռացիոնալ կերպով մոտենալով, փորձում են Ռուսաստանին շահա-գրգռել քաղաքական և տնտեսական սպասվելիք օգուտներով այն կայունությունից, որը կհաստատվի Հարավային Կովկասում ամերիկյան գերակայության պայմաններում: Մյուս կողմից էլ ԱՄՆ-ում հասկանում են, որ հաղթանակը՝ հաղթանակ, բայց «անկլավային դեմոկրատիան», որը հաստատվել է Վրաստանում, կարող է կամ փլուզվել ռուսական ճնշումներից, կամ վարկաբեկվել և այլասերվել, եթե չհասնի Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի շուտափույթ և, շեշտենք՝ խաղաղ վերամիավորմանը: Ռուսական աննախադեպ ճնշման ֆոնին ժողովրդավարացման ալիքը Հարավային Կովկասում, թվում է, թե տեղատվություն է ապրում: Սակայն կրկին պետք է նշենք, որ դա թվացյալ է, քանի որ հետհեղափոխական «զինադադարը» պայմանավորված է նաև ԱՄՆ նախագահական ընտրություններով և նավթի աննախադեպ բարձր գների պայմաններում Իրաքի կայունացման ժամանակավոր դժվարություններով: Եվ այս փուլում պայքարը կովկասյան մայրաքաղաքներից ժամանակավորապես տե-ղափոխվել է դեպի կառավարվող կոնֆլիկտներով ձևավորված՝ բաժանարար գծեր, չխախտելով հիմնական գործընթացի տրամաբանությունը: Որպեսզի առաջիկա ամիսներին այն վերադառնա դեպի որոշ մայրաքաղաքներ, դեպի ներքաղաքական և ժողովրդավարական հարթություն…

Կասկածից վեր է, որ 2 և ավելի մլրդ դոլար արդեն ծախսելով Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթատարի շինարարության վրա, արևմտյան նավթային ընկերությունները պարզապես չեն հանդուրժի Սահակաշվիլու դիրքերի վտանգումը: Ուստի ԱՄՆ-ը, ուղղակիորեն շահագրգռված լինելով այդ նավթատարի շուտափույթ և երաշխավորված գործունեությամբ, Մեծ Խաղը հասցնելու է իր տրամաբանական վերջաբանին, դրա համար ունենալով, ի տարբերություն իր մրցակիցների՝ անհրաժեշտ բոլոր կարգի ռեսուրսները և լծակները:

Նախ, Վրաստանը շարունակելու է ԱՄՆ-ից ստանալ համակողմանի աջակցություն իր առջև կանգնած բոլոր դժվարությունները հաղթահարելու համար՝ կոնֆլիկտների վերջնական կարգավորման, տնտեսական խնդիրների լուծման ուղղությամբ: Դրան զուգահեռ, ԱՄՆ-ը կատարելու է բոլոր անհրաժեշտ քայլերը, որպեսզի հանի Վրաստանին իր «անկլավային» վիճակից, ձգտելով հասնելու ողջ տարածաշրջանի կոնֆլիկտների հանգուցալուծմանը, սկիզբ դնելով կովկասյան ինտե-գրացիային, «բացելով» տարածաշրջանը, մասնավորապես՝ վերականգնելով Թուրքիա-Կովկաս հաղորդակցությունը, այդ թվում՝ Հայաստանի միջոցով: Այդ ճանապարհին ԱՄՆ-ի համար ամենահրատապը Ռուսաստանի ճնշումների և ռուսական ազդեցության չեզոքացումն է: Բացի դրանից, ոչ պակաս հրատապ է Վրաստանին հարևան երկրներում «վարդերի հեղափոխության» իդեալներին հոգեհարազատ ուժերի ստեղծումը և սատարումը, հատկապես Հայաստանում, որտեղ առկա է իշխանական համակարգի վստահության և լեգիտիմության պերմանենտ և խոր ճգնաժամը: Քանի որ Հայաստանն այսօր հանդիսանում է Ռուսաստանի ամենալուրջ հենարանը ողջ Կովկասում, ուստի այստեղ ռուսների քաղաքական ներուժը «շեղելով», կարելի է էապես հեշտացնել Սահակաշվիլու գործը: Այս ամենից հետևում է, որ առաջիկա ամիսներին էապես կուժգնանան ճնշումները Հայաստանի վրա և բոլոր ուղղություններով:

Եվ ընդհանրապես, հետխորհրդային այս բոլոր երկրների անկախության տարիները միջազգային հանրությանը ցույց տվեցին, որ ժողովրդավարեցման գլխավոր խոչընդոտն ավելի շուտ հենց կոնֆլիկտների չլուծված լինելն է, քան  «մենթալիտետային» բնույթի որոշ խնդիրները, ինչի մասին հատկապես շատ են սիրում խոսել ընտրապայքարների ժամանակ՝ այս սառեցված կոնֆլիկտները կապիտալի կոնվերտացնելու գործում ամենահաջողակ քաղաքական գործիչները: Ավելին, մասնավորապես, հայկական քաղաքականության մեջ չի երևում այն ներուժը, որն ի զորու կլինի համարժեք քաղաքական որոշումներ ընդունել:

Ռուբեն ՄԵՀՐԱԲՅԱՆ
(Երևան)

ՀԱՑԱՀԱՏԻԿԻ ԲԵՐՔԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ ՆՎԱԶԵԼ Է 

Ինչպես հայտնի է, անցած տարին բարենպաստ էր հացահատիկ արտադրողների համար: Մեկ հեկտարի միջին բերքատվությունը կազմում էր 21.9 ցենտներ: Այս տարի, օգոստոսի 23-ի տվյալներով, բերքատվությունն ընդամենը 14.3 ց/հա է:

Գյուղնախարարությունից տեղեկացանք, որ օգոստոսի 26-ի դրությամբ հնձվել է 53403 հեկտար հող, բերքը կազմել է 76236 տ: Փաստորեն, դա ամբողջ ցանքատարածքի 95.8 տոկոսն է (այս տարի հացահատիկ է ցանվել է 55771.5 հեկտարի վրա):

Հացահատիկի արտադրությունը շատերի համար դարձել է շահութաբեր բիզնես: Հողերի մի զգալի մասը վարձակալել են խոշոր հողօգտագործողները, հանրապետությունում նույնիսկ հողահանդակների պակաս է զգացվում: Դա, շատերի կարծիքով, կայունության նշան է: Անհանգստացնում է միայն այն, որ հացահատիկի արտադրության աճին զուգընթաց ավելանում է հացի գինը: Այսպես, թեև անցած տարի այս նույն ժամանակահատվածում 36347 հեկտարից հնձվել է 79461 տ ցորեն՝ հացի գները աշնան վերջին ավելացել են մոտ 40 տոկոսով: Արդյո՞ք այս տարվա բերքատվության անկումը կհանգեցնի գների նոր աճի:

ԱԺ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎԸ ՆՈՐ ՆԱԽԱԳԱՀ ԿՈՒՆԵՆԱ

Խորհրդարանի սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Էդուարդ Աղաբեկյանը, ինչպես հայտնի է, ընտրվել է Ստեփանակերտի քաղաքապետ և, հետևաբար,  այլևս իրավունք չունի մշտական աշխատանք ունենալ խորհրդարանում (բայց կպահպանի պատգամավորի լիազորությունները): Ամենայն հավանականությամբ ԱԺ սեպտեմբերյան նիստում խորհրդարանը կընտրվի այս մշտական հանձնաժողովի նոր նախագահ:

Նոր նախագահը կաշխատի ընդամենը 10 ամիս, քանի որ գարնանը լրանում է 3-րդ գումարման Ազգային ժողովի լիազորությունների ժամկետը, ուստիեւ լինելու են խորհրդարանական հաջորդ ընտրությունները: 10-րդ նստաշրջանում (սեպտեմբեր-դեկտեմբեր) խորհրդարանը պատրաստվում է քննարկել մոտ 30 հարց: Սակայն նույնիսկ մինչ այդ ընդունած օրենքների քանակով այս գումարման խորհրդարանը գերազանցել է նախորդներին: Մի հատկանշական երևույթ ևս՝ այս խորհրդարանում   առաջին անգամ ձևավորվել է երկու խմբակցություն՝ ԺԱՄ և ՀՅԴ:

ՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՆԵՐԸ ՔՆՆԱՐԿԵՑԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂՅԱՆ ՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐԸ

Ղարաբաղցիների ականջներին արդեն անսովոր չեն հնչում «հասարակական սեկտոր», «թրենինգ», «կրեատիվ խաղ», «գրանտ» հասկացությունները: Վերջին ժամանակներս հասարակական դաշտը բավականին ակտիվացել է և, որ ամենաուրախալին է, նկատվում է հատկապես երիտասարդների ակտիվ մասնակցություն զանազան միջոցառումների:

Օգոստոսի վերջին «Հանուն գիտության զարգացման» հայաստանյան նախաձեռնող խումբը Ստեփանակերտում կազմակերպեց «Հայաստանի արտաքին քաղաքականության գերակայությունները ղարաբաղյան կարգավորման համատեքստում» թեմայով սեմինար, որին մասնակցել են արցախյան մի շարք երիտասարդական կազմակերպություններ: Արտաքին քաղաքականության մեջ քիչ թե շատ տեղեկացված երիտասարդները քննարկեցին ղարաբաղյան կարգավորման ուղիներն ու միտումները: Մեր տեղեկություններով՝ սեմինարին չեն մասնակցել պետական մարմինների ներկայացուցիչները, ինչը ցավալի է, քանի որ նման շփումները կարող էին շատ օգտակար լինել երիտասարդ մասնագետների համար, նպաստելով գոնե նրանց իրազեկվածությանը:

 ՓԱԽՍՏԱԿԱՆՆԵՐԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆԸ ԿԱՅԱՆՈՒՄ Է

Փախստականների թիվը մեզ մոտ ճշգրիտ հայտնի չէ, մանավանդ, որ մեզ մոտ չկա փախստականի կարգավիճակ և այս կատեգորիային նպատակաուղղված մարդասիրական օգնություն չի տրամադրվում:  Այս հարցում իշխանությունների վարած քաղաքականության նպատակը նրանց հնարավորինս արագ ինտեգրելն էր հասարակությանը, թույլ չտալու համար, որ նրանք մեկուսանան հանրությունից: Դա հիմնականում հաջողվեց. փախստականների մի զգալի մասն ունի բնակարան, աշխատանք: Նրանք մասնակցել են արցախյան պատերազմին, հիմնականում մերվել հանրությանը:

Այդպես էլ կշարունակվեր, եթե չլիներ քաղաքական գործոնը: Այսօր, երբ ղարաբաղյան հիմնախնդրի քաղաքական կարգավորման գործընթացում Ադրբեջանը շահարկում է փախստականների խաղաքարտը, առավելս ցցուն երևակվեց մեզ մոտ փախստականների գրանցված չլինելը: Եւ սրա հետևանքներն էլ գնալով առավել տեսանելի են դառնում: Եթե Ադրբեջանին տարբեր կազմակերպություններ միլիոնավոր դոլարներ են հատկացնում փախստականների կյանքը բարելավելու համար, ապա մեր փախստականների հոգսն իրենց վրա է միայն: Ավելին՝ ստանալով նոր անձնագրեր, նրանք փաստորեն կորցրել են իրենց նախկին գրանցման մասին միակ ապացույցը:

Եվ բոլորովին պատահական չէ, որ վերջերս ընդունվել է «Փախստականների մասին» օրենք և ստեղծվել համապատասխան կազմակերպություն: Արդեն կայացել են կազմակերպության կազմավորման հետ կապված որոշ միջոցառումներ: Վարչության նախագահ է ընտրվել շուշիաբնակ Սանասար Սարոյանը: Մոտ ժամանակներս կկայանա կազմակերպության առաջին համագումարը, որին կմասնակցեն ներկայացուցիչներ բոլոր շրջաններից և Ստեփանակերտից:

Եվ, ընդհանրապես, ի՞նչ է նշանակում փախստական: Արդյո՞ք փախստականներ չեն մարտակերտցիներն ու շուշեցիները, որոնք ստիպված թողել են իրենց բնակավայրերը և որոշ ժամանակ անց վերադառնալով՝ իրենց տների ավերակներն են գտել: Եւ հետո, ինչպե՞ս կլուծվի անձնագրային տեղեկությունների հարցը: Կկարողանա՞, արդյոք, կազմակերպությունը կապեր հաստատել միջազգային կազմակերպությունների հետ, կճանաչի՞, արդյոք, միջազգային հանրությունը ղարաբաղցի փախստականի կարգավիճակը:

ԱՐՑԱԽ ԱՅՑԵԼՈՂՆԵՐԻ ԹԻՎՆ ԱՄԵՆ ՏԱՐԻ ԱՃՈՒՄ Է 30-40 ՏՈԿՈՍՈՎ

ԼՂՀ արտգործնախարարության հյուպատոսական վարչության տվյալներով՝ այս տարի մինչև օգոստոսի 25-ը Արցախ է այցելել 1610 մարդ: Խոսքը նշված վարչությունում գրանցվածների մասին է, մինչդեռ գաղտնիք չէ, որ այցելողները, որպես կանոն, ավելի շատ են լինում: Այսպես թե այնպես, կան կանխատեսումներ, որ սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին հիշյալ թիվն առնվազն կկրկնապատկվի:

Վարչության պետ Յու. Զաքարյանի խոսքերով՝ եկողների մեծ մասը զբոսաշրջիկներ են, մյուս մասը (հիմնականում Ռուսաստանից) Արցախ է գալիս այցելելու բարեկամներին: Այցելողների մոտ 20-25 տոկոսը կազմում են նրանք, ովքեր մեզ մոտ բիզնես-հետաքրքրություն ունեն: Վարչության պետի հավաստմամբ, գրանցվածների թիվն ամեն տարի աճում է 30-40 տոկոսով:

Ինչպես տեղեկացանք, վիզայի համար տրվող վճարը կազմում 25-45 ԱՄՆ դոլար (չափանիշները տարբեր են): Այնպես որ, զբոսաշրջիկները վատ ծառայություն չեն մատուցում պետբյուջեին: Նաև նպաստում են զբոսաշրջության զարգացմանը մեզ մոտ: Բարեկարգվում են «տաճար տանող» ճանապարհները, արդեն ունենք 7-8 ժամանակակից հյուրանոց, իսկ «Ասպար» ընկերությունն էլ վերջերս զբոսաշրջիկների համար հրատարակել է Արցախի քարտեզը: Առաջընթաց, ինչ խոսք, նկատվում է, բայց անելիքներն էլ դեռ շատ են:

Ավելացնենք, որ Արցախ են այցելել աշխարհի մոտ 50 երկրների քաղաքացիներ (ամենաշատը՝ ԱՄՆ-ից, Ֆրանսիայից, Իրանից և Ռուսաստանից):

ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ 1-Ի ՈՒՐԱԽՈՒԹՅՈՒՆՆ ՈՒ ԾԱԽՍԵՐԸ

Մեր ունեցած տեղեկությունների համաձայն՝ սեպտեմբերի 1-ին հանրապետության դպրոցների շեմին առաջին անգամ ոտք կդնեն մոտ 1800 երեխաներ, մոտավորապես 500-ը՝ մայրաքաղաք Ստեփանակերտում: Վերջին մի քանի տարիներին առաջին դասարան հաճախողների թիվը համեմատաբար նվազել է:

Երջանիկ առաջինդասարանցիների ծնողները, կիսելով այդ երջանկությունը, պիտի նաև կարողանան ինչպես հարկն է նախապատրաստվել սեպտեմբերի 1-ին: Օգոստոսի վերջը  գնումների եռուն շրջան է: Դպրոցական շոպինգը որքան հաճելի, նույնքան էլ թանկ է: Մեր մոտավոր հաշվարկներով, երեխային առաջին դասարան ուղարկելու համար ծնողը ծախսում է միջինը 15 հազար դրամ՝ զգեստ, պայուսակ, տետրեր և մատիտներ: Իսկ այսօր շուկան բավականին բազմաբղետ է, տետրերի շապիկներն արդեն զարդարում են ոչ թե հայտնի գիտնականների, այլ «Կլոն» սերիալի Ժադիի կամ չգիտես ում նկարները:

Չեն վաճառվում, սակայն, դասագրքեր, որոնք այսօր էլ, ցավոք, չեն հերիքում:

Այսպես թե այնպես, բարի երթ, նոր ուսումնական տարի:

ՀԱԿԱԴԻՐ ԲԵՎԵՌՆԵՐ

Ալեք Մանուկյան փողոցի վերջերս շահագործման հանձնած բազմահարկ նոր շենքից ձգվող  սանդուղքի զույգ կողմերում դրված լուսամփոփները լրիվությամբ ջարդեցին: Գտնվեց, արդյո՞ք, մեկը, որ հետաքրքրվեր, բացահայտեր այդ բարբարոսությունը: Ոչ: Որովհետև դա պետական սեփականություն է:

Հարց է ծագում՝ ինչո՞ւ չեն փչացնում անհատական շենքերի, դղյակների «բարեմասնությունները»: Պատասխանը պարզ է՝ սեփական միջոցներ ներդնողի վերահսկողությունն ուժեղ է, պետական գույքի վերահսկողություն չկա:

Արմատահան են արվում կամ կոտրատվում թանկ գներով Հայաստանից բերված տնկիները, կոխկրտվում և փչացվում են գազոնների կանաչ խոտերը, թփերն ու ծաղիկները: Քաղաքի կենտրոնական կանաչապատ վայրերում անգամ հայտնվում են կովեր, ձիեր, ընտանի թռչուններ: Եվ ոչ մեկը  պատասխանատվություն չի կրում, չի պատժվում, որովհետև դա պետական է, չկա սրտացավ վերաբերմունք:

«Կոլցովոյ» կոչվող տեղամասի փոփոխությունների մասին: Խոսք չկա, որոշ չափով տեսքը փոխվել, գեղեցկացել է: Բայց ի՞նչ գումարներով և ինչպե՞ս են կատարվել աշխատանքները: Սկզբում հողով ծածկել են, հետո գտել են, որ դա սխալ է, պետք է խճով ծածկել: Խճով ծածկելուց հետո նորից են ուղղել իրենց «սխալը» և սկսել ծածկել հողի նոր շերտով, խոտ ցանել և այլն: Բայց ամենածիծաղելին այն է, որ մեր զարմանահրաշ մասնագետներն այդ 3 շերտի տակով անց են կացրել ջրի խողովակ և մոռացել են խողովակի կենտրոնում դնել ջրացայտ «վինտիլ»՝ հետագայում կանաչ թփերը, ծաղիկները ջրելու համար:

Մի քանի ամսից հետո իրենց սխալն ուղղելու համար բանվորներին ստիպել են մեկ մետր խորության վրա փորել և գտնել ջրի խողովակը, սակայն այն այդպես էլ չգտնվեց: Հարց է ծագում՝ եթե այդ «շինարար ինժեներներն» այդպես աշխատեն մասնավոր սեփականատիրոջ համար, կվարձատրվե՞ն նրանք: Իհարկե՝ ոչ: Բայց հիշյալ դեպքում վարձատրվել են, որովհետև պետական է:

«Դեմո»-ի թիվ 6-ում տպագրվել է «Ո՞ւր է չքվել 386 միլիոնը» հոդվածը: Պարզ է, որ խոսքը պետությանը, ժողովրդին պատկանող գումարների մասին է, ըստ որում՝ ոչ թե 5, 10 հազար դրամի, այլ միլիոնների մասին: Ժողովուրդը, որի ներկայացուցիչն եմ նաև ես, այսպես է գտնում. եթե գրվածը սխալ է, հերյուրանք, ապա հոդվածի հեղինակ Մարինե Մկրտչյանը պետք է պատասխան տա, եթե ճիշտ է՝ մեղավորը պետք է դատվի որպես հանցագործ: Բայց չի եղել ոչ մեկը, ոչ մյուսը: Ստացվում է այսպես. գրեցե’ք, խոսե’ք ինչքան ուզում եք, մեկ է՝ մենք ինչ ուզում ենք, կանենք:

Բարձրաստիճան մեր այրերի մի մասը՝ զինվորական թե քաղաքացիական, զբաղվում է բիզնեսով: Ունեն խանութներ, հյուրանոցներ, հարյուրավոր հեկտարներով ցանքատարածություներ, անասնաֆերմաներ, երթուղային տաքսիներ և այլն (մեծամասամբ՝ ուրիշների անվամբ), որոնց աշխատանքները կատարվում են իրենց հիմնական պարտականություններին զուգահեռաբար:

Անկասկած՝ մեկի ուղղությամբ աշխատելիս անպայման տուժում է մյուսը: Դա անխուսափելի է: Ասում են՝ միայն Նապոլեոնին է հաջողվել միաժամանակ կատարել երկու տարբեր գործ:

Եվ, վերջապես, ամենազարմանալին՝ մի անգամ նստել եմ թիվ 61 երթուղային տաքսին, որը Վ. Սարգսյան պողոտայով բարձրացել, Հակոբյան փողոցով շրջվել է դեպի Թումանյան փողոցը և իջել ցած: Երկրորդ անգամ նույն համարը նստել եմ, որը ոչ թե շրջվեց Հակոբյան փողոցով, այլ բարձրացավ մինչև պոլիկլինիկա և հետո շրջվեց Թումանյան փողոցի վրա: Հարցրի վարորդին, թե ինչո՞ւ է այդպես, պատասխանեց, որ Հակոբյան փողոցն ուրիշի է պատկանում, ինձ արգելում են այդտեղով քշել… Ուրեմն՝ քաղաքի փողոցներն է՞լ են արդեն «սեփականաշնորհել»…

Հավատացնում եմ, որ փողոցներում հավաքված մարդկանց ամենափոքր խմբերի խոսակցություններն այդպիսի թեմաների շուրջ է:

Թերթերում մի անգամ չէ, որ գրել են պայթունավտանգ իրադրության մասին: Ուրեմն՝ այդպես երկար չի շարունակվի: Մի օր էլ ժողովուրդը կասի՝ «րՑՏտ», այլևս այդպես շարունակել չի կարելի:

Իսկ դա նշանակում է, որ պետական այրերը պետք է ամենայն պարտաճանաչությամբ և բարեխղճությամբ կատարեն իրենց պարտականությունները, հաշվետվություններով հաճախակի հանդես գան ժողովրդի և պետական մարմինների առաջ, անհետևանք չթողնեն ժողովրդի կողմից բարձրացված յուրաքանչյուր հարց: Ամենագլխավորը՝ լինեն պահանջկոտ, առաջին պլան մղեն ժողովրդականը, պետականը: Եվ, վերջապես, առաջնորդվեն «Ժողովրդի մեջ, ժողովրդի հետ, ժողովրդի համար» սկզբունքով:

Սերգեյ ՀԱԽՈՒՄՅԱՆ

ԻՍԿԱՊԵՍ, Ի՞ՆՉՆ Է ՊԱՏՃԱՌԸ

Անշուշտ, շատ կզարմանաք, եթե ասեմ, որ մեր գյուղում շատ ծնողներ իրենց նորածինների ծննդյան վկայականները մեկ-երկու ամիս հետո են վերցնում, երբեմն էլ՝ ավելի ուշ: Պատճա՞ռը: Միջոցները չեն ներում: Այո’, այո’, միջոցները չեն ներում: Բանը նրանումն է, որ սրանից մի երկու-երեք տարի առաջ «վերևից» զանգել ու շատ կարճ, առարկություն չվերցնող տոնով ասել են.

– Այսուհետ ծննդյան վկայականը տրվելու են զագսի շրջանային բաժնի կողմից: Կառավարության որոշում է: Գյուղական համայնքները զրկվում են մինչ այժմ իրենց ունեցած իրավունքից: Վե’րջ:

– Ինչո՞ւ,- զարմացած հարցրել է համայնքի քարտուղարուհին:

– Մենք այդ «ինչո՞ւ»-ին պատասխանել չենք կարող,- հետևել է պատասխանը:- Նորից եմ ասում՝ կառավարության որոշում է: Հասկացե’ք: Եվ՝ վե’րջ:

Ճիշտն ասած՝ բոլորս ենք ուզում, բոլորս ենք ջանում հասկանալ: Բայց մինչ օրս չի ստացվում: Ո’չ մի կերպ: Չի ստացվում, որովհետև, այնուամենայնիվ, մարդիկ գլխի չեն ընկնում, թե իսկապես ինչն է պատճառը, որ…

Եթե մի հիմնավոր պատճառ կա, ինչո՞ւ չեն մարդկանց ասում, թերթերում գրում կամ հեռուստատեսությամբ հայտարարում, բացատրում: Իսկ եթե չկա, ինչո՞ւ են արհեստական դժվարություններ ստեղծում, մարդկանց զուր տեղը չարչարում, նրանց մտատանջության մեջ գցում:

Չէ՞ որ Թաղերից շրջկենտրոն գնալը (պատահում է՝ ստիպված երկու, երեք անգամ են գնում) ամենևին էլ դյուրին գործ չէ, ինչպես թվում է փափուկ աթոռներին նստածներին: Չէ՞ որ դրա համար միջոցներ են պետք, առնվազն՝ երեք-չորս հազար դրամ: Իսկ երեք-չորս հազարը, համաձայնեք, անգործ մարդու կամ լավագույն դեպքում չնչին աշխատավարձ ստացող մարդու համար ահագին գումար է: Դե, ուրեմն՝ եկեք չերկարացնենք, չմեկնաբանենք, քանզի նման պարագայում մեկնաբանություններն ավելորդ են:

Ասել է թե՝ ավելորդ է և’ վերը նշված որոշումը, քանի որ այն չի բխում շարքային մարդու, հասարակ մարդու շահերից: Ի դեպ, կոմունիստների օրոք, անգամ խորհրդային այն խստագույն տարիներին ծննդյան վկայականները տրվում էին տեղում, գյուղխորհրդում: Տրվում էին ձրի, անվճար:

Հիմա ի՞նչն է խանգարում, մարդ չի հասկանում: Ինչո՞ւ առաջներում գործող կարգը չեն հավանում, ինչո՞ւ ամեն օր մի «նոր» որոշում են հորինում: Հետաքրքիր է, վերևներում գիտե՞ն, որ նման չարաբաստիկ որոշումներով ոչ միայն իրենց վարկն են գցում, այլև երկրի: Վերջապես, հերիք է սին ու դատարկ որոշումներով մարդկանց սար ու ձոր գցել, մարդկանց վերջին կոպեկից զրկել: Մինչդեռ երեխայի (մանավանդ՝ առաջնեկի) ծննդյան վկայականը ծնողը պիտի ստանա ժպիտը դեմքին, մեծ ու բուրումնավետ ծաղկեփունջը ձեռքին և ոչ թե, մեղմ ասած, դժգոհության ու դժկամության (չեմ ասում՝ անեծքի) բառերը շուրթերին, ճանապարհի կեղտն ու փոշին ճմրթված շորերին, հոգնած աչքերին: Ախր երեխայի ծնունդն ինքնին մեծ ուրախություն է, ախր ծննդյան վկայական վերցնելն անմոռաց իրադարձություն է, ախր ամեն մի երեխա մի աշխարհ է, ախր…

Նման անիմաստ ու անհիմն որոշում կայացնողներին ես միայն մի բան կասեի: Հարգարժան ղեկավար ընկերներ, մի՞թե չգիտեք, որ այն, ինչ առնչվում է մանկան կյանքին, նրա գալիքին (լինի դա հոգևոր հոր օրհնանք, «վերևից» տրված ցուցում ու հրահանգ թե պետական որոշում) պիտի մտածված, չափված ու ձևած լինի, պիտի հասնի մեծի ու փոքրի սրտին, պիտի ուրախություն (լսո՞ւմ եք՝ ու-րա-խու-թյուն) պատճառի բոլորին:

Հետևությունը մեկն է՝ անհրաժեշտ է վերանայել այդ «նոր» որոշումը, անհրաժեշտ է հաշվի առնել տեղերից եկող, տեղերից լսվող դժգոհություններն ու բողոքները և տեղական համայնքներին «վերադարձնել» նրանցից հանիրավի խլված իրավունքները:

Ինչքան շուտ՝ այնքան լավ:

Ի դեպ, նույն որոշման համաձայն, գյուղական համայնքները հիմա զրկված են նաև ամուսնության վկայական տալու իրավունքից: Ինչ խոսք, սա ևս զարմանք ու զայրույթ է պատճառում բոլորին, մանավանդ՝ նորապսակներին: «Չար լեզուներն» ասում են, որ տասնյակ ու տասնյակ ամուսնական զույգեր շարունակում են իրենց համատեղ կյանքը վայելել, չնայած այն բանին, որ նրանց ամուսնությունը գրանցվել, օրենքի ուժ է ստացել… գյուղական համայնքի քարտուղարի կողմից: Պատկերացնո՞ւմ եք: Դեռ երեխաներ էլ ունեն, սիրուն, խելոք տղաներ ու աղջիկներ, նաև՝ թոռներ: Եվ ասում են՝ մինչև հիմա ոչ մի մարդ, ոչ մի տեղ չի հանդգնել բռնել նրանց օձիքից ու հարցնել՝ ինչո՞ւ չեք ամուսնական վկայականը շրջկենտրոնից վերցրել: Չեն հարցրել, չեն ասել, որովհետև դա հարցնելու, ասելու բան չի: Եվ՝ հակառակը: Ես գիտեմ նոր ընտանիք կազմած զույգերի, որոնք իրար հետ լեզու չեն գտնում, ամեն օր կռվում են, գժտվում ու, հավատացեք, մեկը չկա, որ նրանց կանգնեցնի, ասի՝ այդ ի՞նչ իրավունքով եք իրար հետ կռվում, անտեղի վիճում, չէ՞ որ ձեր ամուսնության վկայականը զագսի շրջանային բաժինն է տվել, այն էլ՝ կառավարության ընդունած բոլորովին նոր որոշման համաձայն, այն էլ՝ հանդիսավոր պայմաններում, մեծ մարդկանց վկայությամբ:

Դե, արի ու մի զարմացիր: Ծիծաղելի է, չէ՞: Ամուսնացող զույգին, սիրող երիտասարդին ու ինքն իրենով հմայված օրիորդին պարտադրես, «օրենքի ուժով ստիպես», թե վեր կացեք-գնացեք ձեր սիրո խոստմանը շրջանային «ուժ ու երանգ» տվեք (փողով, իհարկե) ու նոր միայն ընտանիք կազմեք, իրո’ք, զավեշտական է:

Մարդ մտածում է. ի՞նչ է, մեր ծնողները, մեր տատիկ-պապիկները, որ իրենց ամուսնությունը հայրենի գյուղում, ծննդավայրում, իրենց փոքր ու անհրապույր «կոնցիլարում» են վավերացնել տվել, պակա՞ս մարդիկ են եղել, պակա՞ս հավատարիմ ամուսիններ են եղել: Դե, ուրեմն՝ հարկավոր է սթափ մտածել, հարկավոր է օրենք ու որոշում ընդունելուց առաջ, ինչպես մեր մեծերն են ասել՝ յոթն անգամ չափել, մեկ անգամ կտրել:

Եզրակացություն. չի կարելի գրչի մի հարվածով հարյուրներին, հազարներին վերաբերող հապշտապ որոշում ընդունել ու հանգիստ, անտարբեր մի կողմ կանգնել: Պիտի հետևել, պիտի հետաքրքվել, պիտի իմանալ, պարզել, թե մարդիկ ինչ են ասում, ինչ կարծիք են հայտնում, ինչ սրտով, ինչ հոգով են ընդունում որոշումը: Այլ կերպ ասած՝ մարդկանց կարծիքն իմանալ է պետք: Իմանալը դեռ քիչ է, ունկնդրել, հաշվի առնել է պետք: Այ, տեսեք, ինչ է գրում ֆրանսիացի նշանավոր գրող, հրապարակախոս Անդրե Մորուան. «…Ինքնասեր ղեկավարը վտանգավոր է: Նա ուզում է պնդել իրենը, առանց փաստերի հետ հաշվի նստելու: Դա անհնար է: Ղեկավարը պետք է ելնի իրերի իրական վիճակից և երբեք ցանկալին իրողության տեղ չընդունի… Պատասխանատու պաշտոն զբաղեցնելով՝ շարունակեցեք ձեզ բնական պահել… Անձնական հաճույքի համար ապրելն ու հեղինակություն վայելելն անհամատեղելի են…»:

Միքայել ԲԱԼՅԱՆ
Թոշակառու ուսուցիչ, գ. Մեծ Թաղեր

1 сентября в Карабахе отмечается День Знаний. Новый учебный год традиционно начинается с урока Мира. А уже на следующий день карабахцы отмечают свой самый главный праздник – День Независимости. Поздравляя всех с праздниками, “Демо” присоединяется к прозвучавшим пожеланиям. Мира вам, добра и процветания!

С КОГО И С ЧЕГО НАЧИНАЕТСЯ РОДИНА?..

Опять была весна на белом свете… Опять она, победив стужу и морозы, прошлась победным легким ветерком по гранитным плитам могил победителей двух великих войн, и, нежно обходя застывшее время на Братской могиле, заворошила светлую память, превращая ее в цветы-бессмертники. Может, именно с этой победной весны и начинается наша Родина!

А может, она начинается от безумных и мужественных подвигов юности и молодости земли карабахской! Ведь героизм карабахцев глубокими корнями уходит в далекие прошлые века. Сын гор всегда храбро защищал свою Родину, оставляя в ее недрах свою молодость и жизнь… Может потому Карабах, вырастая из руин и пепла, молодеет и горделиво охраняет тишину гор и полей, где полегла живая и светлая память защитников всех времен и веков.

А может, наша Родина начинается с тех ожесточенных дней, когда смерть смело шагала по лесным тропинкам, по широким трассам, по горным дорогам… Навстречу ей шли карабахские сыновья и дочери, заслоняя собою отчий дом и материнский порог. Откуда такое безумство в 18-20 лет?! Родина позвала их, и они, опережая время, помогли народу расправить крылья и вернуть то заветное, что называется Родиной! Может, с этого безумства и начинается Родина?

А может, она начинается с  непобедимой силы материнства, которая раз за разом рождает новые поколения? Говорят, время лечит даже сердечную боль Матерей. Может быть. Но чтобы понять эту боль, надо остановиться на миг у обелиска неизвестного скульптора, языком гранита рассказавшего о сердечной боли женщин-матерей, вдов и детей-сирот. Этот обелиск-женщина стоит гордо и не покоряется жестокостям времени! Боль опустилась на ее плечи, а бессмертие расправило ее руки, превратив в большие крылья. И полетела она, застыв на пьедестале памяти погибших сыновей и дочерей! Может, и с этой памяти начинается наша Родина!

А может, она начинается с шагов Учителя, несущего детям великую силу добра, знаний и счастья? Сегодня Учителю очень трудно и сложно. Ведь на смену вчерашнему пришло сегодняшнее “трудное” поколение: осиротевшее в эту войну, потерявшее дорогих сердцу людей, ищущее себя в водовороте сегодняшней жизни. Учитель… Жаль, конечно, но порою мы не можем достойно оценить тех, кто дарит детям любовь, внимание, жар души, бесконечное добро! Может, именно с этих понятий и начинается Родина!

А может, она начинается с мира? Ведь мир – великое начало всего на Земле. Земля рождает мир, а мир рождает Родину, которую любим, бережем и защищаем самой дорогой ценой – ценой своей Жизни!

Елена БАБАЯН

МЫ – ЗА МИР!

Война является отрицанием жизни.

Прошло чуть более десяти лет со дня подписания соглашения о перемирии, но память об ужасах войны в нашем сознании живет до сих пор. И известно, что новое военное столкновение с применением оружия, направленного на  города и села, где живут женщины и дети, грозит не только жизни на нашей земле, но и замахивается на культуру, созданную трудом наших предков на протяжении веков. Войны могут вестись без бомб (мало ли их было!), но не без солдат.

Сегодня некоторые склоняются к пессимизму и поддаются лживой пропаганде о том, что война, якобы, неизбежна. Но абсурдно считать неизбежным зло, если все мы, весь наш народ хочет предотвратить его: мы – за мир! Мир – не просто результат упорядоченной общественной жизни в национальных или межнациональных рамках. Мир – это также необходимое условие для создания упорядоченной жизни в обществе. Тот, кто борется за мир, сражается против слепой жестокости, которая вызывает ужас. А победа не с теми, у кого сила, а с теми, у кого правда!

Давайте подумаем, что означает обеспечение мира для нашей земли. Для нас выиграть мир – значит не только предотвратить преступление, осуждаемое мужчинами и женщинами многих государств. Это значит также одержать победу над политикой той клики, которая для развязывания войны нуждается в усилении своего господства над нашей страной. Для нашего народа выиграть мир – значит поразить в самое сердце ту силу, которая делает все возможное, чтобы затормозить развитие нашей страны.

День, когда можно будет всем объявить, что мир обеспечен, будет знаменательным в истории Арцаха. А мир наступит в том случае, если Азербайджан признает независимость Нагорного Карабаха. И тогда у нашего народа появятся силы, о которых мы даже и не подозреваем. Я думаю, в кратчайшие сроки мы достигнем поразительного уровня экономического развития, политического освобождения, умения использовать наши богатства. И, благодаря развитию в нашей стране образования и культуры, займем, я уверен, достойное нас место в мире.

Величие Арцаха не за горами, хотя полное торжество его увидят только наши дети. Давайте же в ближайший праздничный день, в День независимости республики, произнесем здравицу в честь будущего Арцаха, в котором десятки людей, страдающих сегодня и несчастных из-за нехватки рабочих мест, смогут посвятить себя своей профессии. Неистощимость наших  духовных ресурсов зовет к новым начинаниям, границы и пределы которых сейчас невозможно предвидеть.

Грайр БАГДАСАРЯН

Правовое образование
О порядке обжалования действий правоохранительных органов

Многие читатели задают вопрос: имеются ли возможности обжалования действий правоохранительных органов и суда? Если да, то как это регламентируется Законом?

Поясняет автор нашей постоянной рубрики, председатель Арцахской ассоциации защиты прав человека Георгий Сафарян.

Ответ на эти вопросы никак не может быть сформулирован в одной статье, поэтому, с позволения читателей, отвечаю лишь на часть вопроса, а об остальном – в наших следующих публикациях.

Во-первых, необходимо уточнить, о каких действиях правоохранительных органов и суда идет речь?

Во-вторых,  во всех случаях они, естественно, регулируются определенными Законами. В этой  публикации мы попробуем сформулировать  вопрос в конкретном ракурсе: какими Законами регулируются и подаются обжалованию действия правоохранительных органов и судов в уголовном судопроизводстве?

Ответ на этот вопрос регламентирован ст. 103 Уголовно-процессуального кодекса НКР, имеющей 10 частей. Часть1 ст. 103 УПК гласит, что действия органа, осуществляющего уголовное производство  в  порядке, предусмотренном Уголовно-процессуальным кодексом НКР, могут быть обжалованы всеми участниками судебного производства. К сведению наших читателей сообщаем, что органами,  осуществляющими уголовное  производство, являются:

1. органы дознания, к которым относятся: полиция, командиры воинских подразделений,  органы пожарного надзора, налоговые органы, таможенные органы, органы государственной безопасности;

2. суды: суд первой инстанции, апелляционный суд, кассационный суд.

Участниками судебного производства являются:

1. потерпевший (а также его представитель)
2. гражданский истец (а также его представитель)
3. подозреваемый (а также его защитник)
4. обвиняемый (а также его защитник)
5. подсудимый (а также его защитник)
6. оправданный (а также его защитник)
7. гражданский ответчик (а также его представитель).

Кроме того, иными участниками судебного производства являются:

1. понятые
2. секретарь судебного заседания
3. переводчик
4. специалист
5. эксперт
6. свидетель (его представитель).

Какие же действия правоохранительных органов и суда могут быть обжалованы участниками судебного производства в соответствии со ст.103 УПК НКР?

В соответствии с Законом, любые действия и постановления   правоохранительных органов, а также решения судов могут быть обжалованы.

Кому же адресуется эта жалоба?

Жалоба адресуется:

а) надзирающему прокурору – на действия органа дознания или следователя
б) вышестоящему прокурору или же в предусмотренных Законом случаях, суду – на действия прокурора
в) в вышестоящий суд – на действия суда.

В какой  форме должна подаваться жалоба?

Жалоба может быть подана в устной и письменной форме. Устная жалоба заносится в протокол следственного действия или же в протокол судебного заседания. Письменная жалоба подается в предусмотренных Законом случаях.

Каков порядок подачи жалобы?

Жалоба подается как самостоятельно, так и через орган, действия которого подаются обжалованию. Орган, получивший такую жалобу, обязан в течение 24 часов направить эту жалобу адресату. Поданная жалоба приостанавливает исполнение обжалуемых постановлений (решений).

В какие сроки жалоба должна быть принята к рассмотрению? Она должна быть принята к рассмотрению не позднее 3-х суток с момента ее получения.

В каких случаях жалоба не может быть принята к рассмотрению? Жалоба может быть оставлена без рассмотрения и возвращена только в случаях:

1. если она не подписана

2. если в ней не указано конкретное действие или обжалуемое постановление (решение).

Можно ли жалобу взять обратно? Все участники судебного производства наделены этим правом. Вместе с тем  подозреваемый, обвиняемый, гражданский истец, гражданский ответчик имеют право отозвать жалобу, принесенную их защитниками или представителями.

Что же происходит после рассмотрения жалобы? После рассмотрения жалобы должно быть принято решение, о котором уведомляется лицо, подавшее жалобу.

Кроме того, ст. 103 УПК НКР допускает право осужденного на подачу жалобы в международные организации, защищающие свободы и права человека, но только в том случае, если исчерпаны все предусмотренные уголовно-процессуальным законодательством нашей страны возможности органов, рассматривающих жалобу.

—————————————————————————————

Политика и СМИ 

Джон Керри: Америка должна ходить мягко, но иметь в руках большую дубинку.

В США в разгаре президентская кампания. Как и всегда, борьба идет между традиционными соперниками – республиканской и демократической партиями, которых представляют соответственно действующий президент Джордж Буш-младший и сенатор Джон Керри. И опять как в академических, так и в политических кругах идут бурные дебаты относительно того, что будет, если в Белом Доме одна партия сменит другую. Многие утверждают, что демократы проводят относительно более сдержанную и менее напористую политику, нежели республиканцы. Кто-то может с этим согласиться, кто-то – нет. Однако ясно одно: проецировать политику администрации той или иной партии, основываясь исключительно на прошлом, не совсем корректно. Основные контуры политики Джорджа Буша за первый срок его президентства более или менее ясны и вряд ли существенно изменятся, если он переизберется на второй срок. А что за политику будет проводить Джон Керри, если станет следующим хозяином Белого Дома?

Для получения более полной картины было бы целесообразно на основе официальных заявлений Дж. Керри попытаться рассмотреть основные контуры его политики по ряду главных направлений.

Общая концепция роли США в мировой политике

Данная сфера является основополагающей для понимания общей философии, концепции политики США на международной арене. Джон Керри много раз озвучивал свое видение роли Соединенных Штатов в мире. В данном контексте хотелось бы привести его слова, сказанные 27 мая с. г. в Сиэтле по вопросам Ирака и внешней политики. Критикуя администрацию Буша, Керри заявил, что она прибегает к силе до того, как исчерпываются дипломатические средства; она запугивает – вместо того, чтобы убеждать; она идет в одиночку –        вместо того, чтобы собирать команду.

На фоне этого Керри представил свое видение роли Америки в международной политике. При этом в качестве примера, достойного подражанию, Керри приводит осознание лидерами США роли этой страны во время двух мировых и Холодной войн. Тогда, как убежден кандидат в президенты США, американские лидеры осознавали, что сила Америки не только в мощи ее оружия, но и в доверии и уважении других стран планеты. Америка тогда не шла в одиночку, а шла первой. Америка тогда протягивала руку, а не кулак. “Мы уважали мир, а мир уважал нас”. В качестве общей концепции политики США на мировой арене Керри приводит слова президента Теодора Рузвельта, сказанные почти век назад: «Америка должна ходить мягко, но иметь в руках большую дубинку».

Джон Керри считает, что для восстановления своей прежней позиции США должны следовать прогрессивному интернационализму, основанному на новых реалиях информационной эры: глобализации, американскому превосходству, возникновению новых угроз, включающих такие явления, как региональные и этнические конфликты, распространение биологического, химического и ядерного оружия.  Джон Керри убежден, что основой глобального лидерства США являются технологически превосходящие вооруженные силы. Тем не менее, Керри считает, что Америка все еще использует устаревшую тактику времен Холодной войны, ввиду чего военное ведомство плохо подготовлено для ответа на новые вызовы. Поэтому Керри считает, что необходимо усилить темпы «революции в военных вопросах, что позволит использовать технологическое превосходство США для дислокации сил в любой непредвиденной ситуации – в том числе,  в ситуации изменяющихся и неопределенных угроз, таких, как терроризм и информационная война.”

Стратегия национальной безопасности Джона Керри, направленная на поддержание американского лидерства, имеет четыре составляющие: 1) лидерство в сильных международных союзах; 2) модернизация сильнейших в мире вооруженных сил для противостояния новым вызовам; 3) использование дипломатии и разведки, экономической мощи, а также идей и ценностей; 4) ликвидация опасной зависимости Америки от ближневосточной нефти в целях обеспечения полной независимости и свободы  США.

Основные вызовы

Как было уже отмечено, основными вызовами для США Керри считает терроризм, региональные и этнические конфликты, распространение биологического, химического и ядерного оружия. При этом Керри, наряду с концептуальными формулировками типа “укрепление альянсов, модернизация вооруженных сил” и т. д., упоминает и конкретные страны, от которых исходят вышеуказанные угрозы. Поэтому особый интерес представляют предложения Джона Керри относительно политики США к данным странам.

Кандидат в президенты США считает, что администрация Буша сконцентрировала все свое внимание на Ираке, в то время как ядерные угрозы со стороны Северной Кореи многократно увеличились. Он обвиняет действующую администрацию в том, что по ее попустительству Северная Корея уже в состоянии произвести от 6 до 9 атомных бомб. Согласно Керри, Северная Корея уже дала понять миру и террористам, что готова продавать ядерные материалы. При этом Керри официально заявил, что не питает каких-либо иллюзий по отношению к Ким Чен Иру и поэтому любые соглашения с Северной Кореей должны строго и тщательно проверяться для того, чтобы окончательно и бесповоротно уничтожить ядерный потенциал Северной Кореи. При этом Керри все таки считает, что необходимо быть готовым вести прямые двусторонние переговоры с этой страной. «Проблема слишком актуальна, чтобы допустить Китай или другие страны за стол переговоров, чтобы они вели переговоры за нас», – заявил Керри.

Джон Керри является ярым приверженцем усиления позиций США на Ближнем Востоке. Он был активнейшим сторонником американской военой акции в Афганистане против Талибана и Бен Ладена. При этом он считает, что военный контингент НАТО в Афганистане должен быть увеличен. Керри также считает, что необходимо ужесточить позицию по отношению к Ирану, где, по его словам, вовсю идет ядерная программа.  «Имеющий ядерное оружие Иран для нас неприемлем. И Америка, чьи интересы и союзники могут стать мишенью, не должна быть пассивным наблюдателем», – считает Керри. Керри против строительства в Иране каких-либо мощностей, способных производить радиоактивные материалы и считает, что Вашингтон должен возглавить коалицию по недопущению экспорта в Иран соответствующей технологии.

Керри также является сторонником смещения режима Фиделя Кастро на Кубе. По его словам, “необходимо эффективными и мирными способами поставить точку на режиме Кастро как можно раньше.” Керри заявил, что будет добиваться от мирового сообщества ужесточения политического и дипломатического давления на режим Фиделя.

Союзники

Керри признает, что в течение всего ХХ века самыми надежными союзниками Америки были демократы Европы. Он считает, что политика Буша разъедает трансатлантическое партнерство, оставляя США в изоляции. Для изменения ситуации Керри будет еще более углублять связи США с Европой, усиливать и далее расширять НАТО. Кстати, Керри всегда был сторонником расширения НАТО.  В свое время он, к примеру, проголосовал против того, чтобы расширение НАТО ограничивалось лишь Польшей, Венгрией и Чехией.

Керри также против уменьшения военного присутствия США в стратегически важных регионах планеты. Недавно он подверг резкой критике план нынешней американской администрации по выводу войск из Европы и Азии. «Объявленная Джорджем Бушем программа передислокации 70 тыс. американских военных за рубежом может нанести урон национальной безопасности США», – заявил Керри.

Джон Керри также намерен еще больше углублять связи с Японией, Южной Кореей, Индией и Пакистаном как ключевых компонентов усиления позиций Америки в Азии.  При этом он также заявил, что будет поддерживать демократию на Тайване и продолжит поставлять острову вооружение.

Как видно из вышеприведенных данных, планы Керри по внешнеполитическим вопросам мало чем отличаются от нынешней политики Вашингтона.  Единственным отличием будет лишь то, что если к власти придет Керри, то Вашингтон будет более обходительным с союзниками. Но что касается национальных интересов США и лидерства Америки, то они будут поддерживаться несмотря ни на что. Это естественно, так как данный процесс является объективным.  На сегодня США являются единственной в мире супердержавой и не имеют равного себе соперника. И поэтому Америке нужен лидер, проводящий именно политику супердержавы. Действительно Америка будет ходить мягко, но иметь в руках большую дубинку.

Давид БАБАЯН
Преподаватель международного права

Российско-армянской современной гуманитарной академии

 —————————————————————————————

Результаты мониторинга освещения карабахскими СМИ второго тура избирательной кампании по выборам мэра г. Степанакерта

22 августа 2004 года в НКР состоялся второй тур выборов в органы местного самоуправления. Как и в первом туре, Степанакертский пресс-клуб вел мониторинг различных карабахских СМИ по освещению предвыборной кампании кандидатов на пост мэра г. Степанакерта.

Объектами мониторинга стали 9 карабахских СМИ: Общественное ТВ, Общественное радио, газеты «Азат Арцах», «Айреник», «Апараж», «Арцахи комунист», «Демо», «Степанакерт» и независимый «Молодежный радиоканал».

Как и в первом туре, мониторинг теле- и радиоканалов велся в течение всего эфирного времени. Измерялось как количественное время упоминаний кандидатов, так и характер этих упоминаний. Мониторинг печатных СМИ призван был выявить объем газетной площади, предоставленной тому или иному кандидату, и определить отношение средства массовой информации к тем или иным упоминаниям.

Обобщив результаты наблюдения, мониторинговая группа выявила следующее:

Общественное ТВ – освещало предвыборную кампанию второго тура только на платной основе. Оба кандидата использовали почти одинаковое количество  эфирного времени: Э. Агабекян – 40 мин. 30 сек., П. Наджарян – 42 минуты. Если в течение первого тура предвыборная кампания шла посредством рекламных роликов и интервью с кандидатами, то во втором туре преобладали выступления доверенных лиц кандидатов или различные заявления в поддержку того или иного кандидата. Как и в первом туре, сами кандидаты в выступлениях в основном сохраняли нейтральную тональность по отношению к сопернику. Но, в отличие от первого тура, в выступлениях доверенных лиц кандидатов были замечены элементы антирекламы.

Общественное радио – в отличие от первого тура, в период предвыборной кампании второго тура в эфире радио появились платные выступления кандидатов или их доверенных лиц. Еще одно отличие – отсутствие в эфире социальной рекламы. Количество упоминаний следующее: Э. Агабекян – 7 упоминаний (4 позитивных, 3 – нейтральных) 16 мин. 11 сек. – при наличии одного платного эфира. Количество упоминаний П. Наджаряна – 9 (5 – позит., 4 – нейтр.) 16 мин. 30 сек – платный эфир использовался 2 раза. Кандидаты упоминались также в событийных сюжетах.

«Азат Арцах» – в период мониторинга вышли в свет 6 номеров главной республиканской газеты. Количество упоминаний кандидатов: Э. Агабекян – 3, П. Наджарян – 3. Занимаемая газетная площадь: Э. Агабекян – 10%, П. Наджарян – 90% газетной полосы. Тональность упоминаний – нейтральная.

«Айреник» – объектом мониторинга стал 1 номер органа общественно-политической организации «ЖАМ». Газета предоставила теме выборов в целом 2 газетных полосы. Кандидат П. Наджарян упоминался 3 раза, тональность упоминаний – 2 позитива, 1 – нейтральная. Ему предоставлено  в целом 35% газетной полосы. Имя кандидата Э. Агабекяна упоминалось 1 раз, причем косвенно – с негативным знаком отношения.

«Апараж» – печатный орган АРФД «Дашнакцутюн» посвятил теме выборов 3 и 55% газетной полосы номера, ставшего объектом мониторинга. Упоминания кандидатов распределились следующим образом: Э. Агабекян – 3 упоминания со знаком отношения «позитивный». Ему предоставлено 75 % газетной полосы. Имя П. Наджаряна упоминалось 2 раза. Знаки отношения – 1 – нейтральный, 1 – косвенный негатив.

«Арцахи комунист» – в органе ЦК компартии НК теме выборов посвящено 70 % газетной полосы, при этом ни один из кандидатов на пост мэра столицы не упоминался.

«Демо» – независимая газета посвятила теме выборов 4,5 полосы. Количество упоминаний кандидатов одинаковое – по 9, но тональность этих упоминаний отличается. Э. Агабекян упоминается 1 раз с позитивным знаком отношения, остальные 8 упоминаний нейтральны. П. Наджарян  2 раза упоминается с косвенно негативной тональностью, 7 раз – нейтрально. Количество занятой газетной площади: Э. Агабекян – 62% (50% – с пометкой «Платная реклама»), П. Наджарян – 12%.

«Степанакерт» – орган столичной мэрии из двух номеров своей газеты, вышедших в период мониторинга, предоставил теме выборов 2 и 30% газетной полосы.  Оба кандидата упоминались по 3 раза, тональность упоминаний – нейтральная.

«Молодежный канал» – за весь период избирательной кампании второго тура имена кандидатов  в эфире независимого радиоканала почти не звучали. Лишь за день до самих выборов, 21 августа, в эфире радио прозвучало интервью, в котором оба кандидата были упомянуты. Тональность упоминаний: Э. Агабекян – негативный знак отношения (время – 1 мин. 23 сек.),  П. Наджарян – позитивный знак отношения (время эфира – 22 мин. 45 сек.).

В целом группа, проводящая мониторинг, заметила следующее:

– в течение избирательной кампании 2 тура средства массовой информации, подвергшиеся мониторингу, уделили социальной рекламе намного меньше внимания, чем это было сделано в первом туре.

– как и в первом туре, во втором СМИ лишь за редкими исключениями предоставляло информацию о том, какого рода материал рекламного характера (платный или бесплатный) звучит в эфире или идет в печати

– в отличие от первого тура, тональность упоминаний во втором туре не ограничилась знаками «нейтральный» или «позитивный». Были отмечены и упоминания с «негативом», а это позволяет констатировать, что кандидаты и журналисты в ходе предвыборной борьбы не смогли отказаться от элементов антирекламы и черного пиара

– несмотря на те или иные предпочтения, карабахские СМИ, ставшие объектами мониторинга, в целом были доступны для кандидатов и создали предпосылки для отображения целостной картины всей предвыборной кампании.

Мониторинговая группа СПК.

———————————————————————————–

США и карабахский конфликт

Бренда ШАФФЕР
директор центра исследований Каспийского

региона Гарвардского университета США.

Во многих вопросах внешней политики говорить о монолитной позиции США довольно трудно. По сравнению с парламентскими демократиями, Соединенные Штаты имеют такую структуру власти, которая позволяет законодательной ветви оказывать значительное влияние на внешнюю политику страны и ее результаты.

Соответственно, многие внешнеполитические шаги зависят от внутриполитических интересов, особенно в отношении стран, у которых есть этнические связи с достаточно влиятельными американскими общинами.

В случае нагорно-карабахского конфликта политика США представляет собой сплав позиций и действий нескольких государственных структур, которые время от времени поддерживают отличающиеся, а порой просто несовместимые подходы. Даже внутри самих структур часто нет единомыслия – например, между подразделениями государственного департамента.

В то время как Соединенные Штаты постоянно поддерживают усилия по разрешению карабахского конфликта, это не стало приоритетным направлением американской политики в Каспийском регионе. Вашингтон не видит в конфликте главное препятствие для успешной реализации энергетических проектов в регионе, которым он столь активно способствует.

Согласно официальным документам, Вашингтон признает Нагорный Карабах как часть Азербайджанской Республики, именно так территория представлена на официальных картах госдепартамента США. В то же время в других внешнеполитических документах декларируется, что “будущий статус Нагорного Карабаха является предметом переговоров между сторонами-участницами Минского процесса”.

Противоречия в документах 

Из документов госдепартамента США неясно, чьи вооруженные формирования оккупировали территорию Азербайджана: Армении или карабахских армян. Вдобавок, в ряде документов говорится, что Азербайджан установил “эмбарго” на связи с Арменией, в других говорится о “блокаде” Армении. Между двумя понятиями в международном праве существует огромная разница.

В результате, терминологические казусы во многих вопросах, связанных с карабахским конфликтом, часто приводят к тому, что враждующие стороны приходят к противоречивым выводам относительно позиции, занимаемой Вашингтоном.

В отличие от позиции государственного департамента, конгресс США с самого начала явно склонялся на сторону Армении. Свидетельство тому – 907-я поправка к “Закону о защите свободы”, согласно которой был наложен запрет на помощь от США правительственным структурам в Азербайджане. Поправка была временно отменена президентом Джорджем Бушем в начале 2002 года. Конгресс США постоянно выделял Армении значительно больше средств, чем Азербайджану, и даже ввел отдельную статью помощи для Нагорного Карабаха.

907-я поправка 

Администрации Клинтона и Буша твердо выступали против 907-й поправки. Многие официальные представители ведомств США, включая министерство обороны и госдепартамент, выступили с заявлениями, призывающими к ее отмене, часто аргументируя это тем, что поправка лишает Вашингтон способности служить объективным посредником в карабахском конфликте.

Лишь после 11 сентября 2001 года, когда Вашингтону понадобилось отменить поправку для активизации сотрудничества с Азербайджаном в области безопасности, администрация Буша смогла добиться в конгрессе поддержки для временной отмены.

Конгресс также выделил средства для выполнения мирного соглашения между Азербайджаном и Арменией, если его удастся достичь.

В дополнение, когда весной 2001 года в Вашингтоне пришли к выводу, что мир вот-вот будет установлен, готовность выделить средства для реализации урегулирования выразили страны Евросоюза – под нажимом США.

Провал в Ки-Уэсте 

Для активизации усилий США по урегулированию нагорно-карабахского и других конфликтов на территории бывшего Советского Союза, в 1995 году конгресс создал новую должность специального представителя по Евразийским конфликтам.

В апреле 2004 года на эту должность был назначен посол Стивен Манн. В настоящее время он является старшим советником по энергетическим проектам Каспийского бассейна.

США также сконцентрировали усилия по разрешению карабахского конфликта в рамках Минской группы Организации по безопасности и сотрудничеству в Европе (ОБСЕ), где сопредседательствуют вместе с Россией и Францией.

Соединенные Штаты не пытаются возглавить в одиночку усилия по решению конфликта и согласовывают свои действия с другими странами, имеющими интересы в регионе конфликта – в первую очередь с Россией. В рамках ОБСЕ Вашингтон также информирует о продвижении на переговорах ряд других стран, включая Иран.

Одной из попыток решить карабахский конфликт стала встреча лидеров Азербайджана и Армении в городе Ки-Уэст (штат Флорида) в апреле 2001 года, спонсированная США.

Встреча прошла на очень высоком уровне, в ней принял участие госсекретарь США Колин Пауэлл, стороны также встретились с президентом Бушем. Это было особенно примечательно, учитывая заявления Буша, сделанные им во время предвыборной кампании 2000 года, о том, что во время его президентства США воздержатся от активного посредничества в разрешении конфликтов в мире.

Во время встречи в Ки-Уэсте в Вашингтоне наблюдался оптимизм в отношении урегулирования карабахского конфликта, чем и объясняется высокий уровень участников, однако существенного продвижения достичь так и не удалось.

Возможные сюрпризы

Так что пока Вашингтон решил сконцентрировать усилия на гуманитарных аспектах, например, обеспечить средства для реализации программ по обезвреживанию мин в зоне конфликта.

До президентских выборов в ноябре 2004 года Вашингтон вряд ли станет выступать с крупными политическими инициативами, связанными с Нагорным Карабахом: нынешняя администрация предпочитает в предвыборный период избегать обсуждения внешнеполитических проблем насколько это возможно. Хотя возможны и сюрпризы.

Ведущие политические группировки, представляющие интересы более миллиона американцев армянского происхождения, выразили активную поддержку кандидату в президенты от демократической партии сенатору Джону Керри.

Чтобы перетянуть на свою сторону этих избирателей, президент Буш может сделать заявление по вопросам, которые важны для американских армян. Вполне вероятно, что такой темой может оказаться Нагорный Карабах.
BBCRussian.com 

——————————————————————————————

Карабах в обмен на нейтралитет? 

Марина ГВОЗДИЕВСКАЯ
Москва

Накануне визита в Москву министра иностранных дел Азербайджана Эльмара Мамедъярова эксперты отмечали новые акценты во внешней политике Баку.

На переговорах со своим российским коллегой Сергеем Лавровым новый шеф азербайджанской дипломатии, как и положено, намерен был обсудить двусторонние экономические отношения, проблему раздела Каспия, вопросы гуманитарного сотрудничества и борьбу с терроризмом.

Но главным вопросом повестки дня стал Нагорный Карабах.

Несколько недель назад в Азербайджане произошло событие, имеющее, как считают наблюдатели, самое прямое отношение и к визиту министра, и к карабахской проблеме.

Вступил в силу новый закон о национальной безопасности, который запрещает размещение на территории страны иностранных военных баз.

Если вспомнить недавние разговоры о возможной переброске в Азербайджан американских войск, такой шаг должен понравиться России.

По мнению экспертов, на встрече в Москве Мамедъяров сделал на этом упор.

В обмен, как предполагается, Баку попросил Москву пойти на некие решительные шаги по урегулированию нагорно-карабахского конфликта.

Азербайджанский политолог Эльдар Намазов считает, что 15-летний конфликт требует немедленного решения.

“Армения настаивает на том, чтобы Нагорному Карабаху была предоставлена независимость. Это нарушило бы территориальную целостность Азербайджана. Поэтому необходимо оказать нажим на Армению. Она ведет себя очень жестко, потому что чувствует за собой поддержку Москвы”, – говорит он.

В начале 1990-х годов обе стороны конфликта заявляли, что ключ от его решения находится в Москве.

Курс неизменен

В Азербайджане разуверились в способности Минской группы ОБСЕ урегулировать конфликт и вновь надеются на Россию.

Сам Мамедъяров, впрочем,  заявил в интервью “Независимой газете”, что курс на интеграцию Азербайджана в евроатлантические структуры остается неизменным.

Недавно он встречался с министром обороны США Дональдом Рамсфелдом, и об этой встрече говорили, что она прошла в дружеском ключе.

Однако Баку отказался предоставить Вашингтону дополнительные подразделения для участия в иракской операции.

Одновременно Мамедъяров весьма положительно высказался об инициативе Владимира Путина по созданию единого экономического пространства в СНГ.

Политолог Намазов недоволен тем, что Баку тем самым отдаляется от Запада.

“У нас в Азербайджане политические решения порой принимаются элитой под влиянием ее собственных корпоративных интересов. Я думаю, что если элита испытывает недовольство давлением Запада в вопросах прав человека, коррупции и демократии, то выход должен быть в политических реформах, а не каких-то резких шагах”, – говорит он.

Москва, как отмечают азербайджанские эксперты, должна высоко оценить новый курс Баку.

Сохранить статус-кво 

На фоне напряженных отношений с Грузией Россия должна быть заинтересована в том, чтобы в других государствах Кавказа воцарилась стабильность, столь необходимая для реализации нефтяных интересов России в регионе.

И все-таки российский востоковед Владимир Жарихин считает, что Москва постарается сохранить статус-кво в Нагорном Карабахе.

“Россия, конечно, может признать территориальную целостность Азербайджана, потому что это универсальный международный принцип, и его никто не отменял, – полагает Жарихин. – Но это ничего не меняет: ведь весь мир признает территориальную целостность Сербии, но мало кто сомневается в том, что вряд ли при жизни ближайших поколений Косово фактически вернется в состав Сербии”.

Жарихин считает, что российско-азербайджанские отношения развиваются в данный момент к выгоде Москвы, и стремление Баку в Европу этому не мешает, так как в любом случае реализовано оно будет нескоро.

Между тем визиты в Москву высоких азербайджанских чиновников пока мало что меняют в зачастую незавидном положении двух миллионов азербайджанцев, живущих в России.

—————————————————————————————–

Муниципальные выборы: качественный сдвиг в общественном сознании 

Еще древние мира сего определили простейшую формулу существования государства: сильная власть – сильный общественный контроль. Только лишь власть, осознающая, что она подконтрольна, может действовать во благо народа и страны. Только оппозиция, ставящая во главу угла интересы государства, может уравновешивать власть.

Способы для обеспечения такого баланса тоже придуманы давно: 1. избираемый президент и парламент, в котором представлены различные конкурирующие политические силы; 2. назначение или утверждение членов правительства со стороны избирательного органа; 3. облаченный правом участия в государственной жизни общественный сектор; 4. максимально прозрачный и объективный процесс выборов и отзыва депутатов; 5. объективная и открытая пресса.

Если спроецировать эти параметры на муниципальные выборы в НКР, можно заметить прежде всего качественный сдвиг в общественном сознании – благодаря общественному контролю, в ходе выборов удалось избежать вопиющих нарушений и вовсе исключить их во время подсчета голосов. Таким образом, можно уже начинать говорить о формировании общественного контроля и о внутриполитическом балансе в НК.

Некоторые оценивают установление такого баланса как весьма положительный факт, мотивируя свое мнение тем, что, несмотря на применение административного ресурса и поражение кандидата от Союза Демократический Арцах (в выборах мэра Степанакерта) власти, продекларировавшие курс на демократию, все-таки не прибегли к “крайним” мерам и не нарушили нормального хода выборов грязными технологиями. Другая часть аналитиков (кстати, и азербайджанская пресса) оценивает итоги выборов как поражение партии власти. Бакинская “Эхо” пишет даже о начавшемся расколе в лагере властей. Еще один ракурс – не стоило так политизировать самые рядовые муниципальные выборы и выливать их в противостояние между обществом и властями.

Все эти мнения имеют право на существование, однако, как нам кажется, выборы эти интересны не просто сами по себе: они действительно получили политическую значимость, и прежде всего потому, что вызвали огромный общественный интерес. Пожалуй, ни одни выборы до сих пор не интересовали степанакертцев – традиционно пассивный электорат – так, как нынешние. Почему? Во-первых, потому, что соперником кандидата от власти был человек, имеющий реальный авторитет, завоеванный публично – в выступлениях в парламенте, в средствах массовой информации. Во-вторых, власть применила настолько большой административный ресурс, причем настолько открыто, что люди просто не стерпели такого давления. Одна из избирательниц высказала следующее мнение: “Я ничего против Наджаряна или Агабекяна не имела, но нас так заставляли, даже угрожали снять с работы, так убеждали, что ничего от нас не зависит и мэр давно избран, что я пошла и проголосовала за Э. Агабекяна. Власть сделала все, чтобы люди избрали последнего”. Еще одно мнение: “Было очень интересно, смогут ли доверенные лица Э. Агабекяна до конца проконтролировать процесс или избирательные комиссии сделают так, как хотят власти? Когда в первом туре Наджаряну не удалось пройти, я понял, что и в Карабахе возможны честные выборы. И не прогадал”. А одна немолодая избирательница возмущается: “Власти так обозлились, как будто мы избрали какого-то хулигана, а не просто порядочного человека…”  “Я думаю, все это специально подстроено. Все прекрасно знают, что Агабекян не ладит с премьер-министром. Кто-то хочет подставить или Анушавана Даниеляна, или самого Э. Агабекяна. Аркадий Гукасян не зря уехал в отпуск”, – делает далекоидущие политические выводы пожилой избиратель.

Все это, к сожалению, говорит о том, что люди так и не смогли до конца поверить в возможность честного выбора. Даже при таком исходе голосования они сомневаются: не провели ли их в очередной раз.

Пожалуй, самыми характерными для нынешних (да и прошлых) выборов нарушениями и недочетами являются состояние избирательных списков (это отметил в беседе с нами Э. Агабекян) и активное участие в предвыборной агитации государственных чиновников. В разговоре с нами председатель Центральной избирательной комиссии Сергей Давидян отметил, что еще до начала выборов ЦИК предупредил предвыборные штабы кандидатов о недопустимости участия в агитации государственных чиновников, находящихся при исполнении своих обязанностей. В ЦИК обратились с запросом, могут ли чиновники агитировать после 6 вечера. Председатель ЦИК ответил, что рабочий день министра ненормирован, поэтому он может участвовать в предвыборной кампании, только находясь в трудовом отпуске. С. Давидян отметил, что письменных жалоб на такого рода нарушения в ЦИК не поступило. По его словам, в день выборов жалоба по поводу скопления у избирательных участков каких-то машин и людей поступила от Э. Агабекяна. “ЦИК обратился в соответствующие органы, и к 11. 00 явление было ликвидировано,” – сказал С. Давидян.

Однако, главной особенностью нынешних выборов степанакертского мэра все-таки стала беспрецедентная активность избирателей во втором туре. Резкий скачок на целых 10% многое значит. Можно действительно говорить о сдвиге в общественном сознании, корни которого, возможно, восходят к декабрю прошлого года, когда после принятия закона о повышении зарплат высшим должностным лицам – вопреки обещаниям поднять зарплаты и пенсии всем – народ забурлил. Тогда ему негде было выпустить пар. Теперь такая возможность представилась.

Как бы то ни было, выборы оказались очень интересными и полезными. Пользы, особенно международной, было бы гораздо больше, если б власти пригласили и международных наблюдателей. В конце концов, возможность честного выбора – это первый признак демократии. Что очень важно для имиджа нашего государства, пытающегося доказать, что оно может жить самостоятельно и без внешнего давления.

Наира АЙРУМЯН

—————————————————————————————–

Репортаж с места события
Я – местный наблюдатель 

Обстановка на месте 

Степанакертский избирательный участок ¹3. Сколько себя помню, всегда голосую именно там. Но на нынешних выборах посещаю этот участок не только в качестве избирателя. В моем паспорте – документ о том, что я  – местный наблюдатель на выборах от общественной организации «Степанакертский пресс-клуб». Этот документ дает право следить за ходом выборов «изнутри», слышать каждое слово и видеть каждый жест в пределах самого избирательного участка. И наблюдение это действительно очень интересно. Помимо 9 членов самой комиссии, в избирательном участке находятся еще и доверенные лица двух кандидатов на пост мэра, наблюдатели от других организаций и учреждений. Внешне все выглядит довольно мирно и спокойно. Но, ясное дело, реальная политическая борьба отражается на поведении каждого, кто так или иначе вовлечен в процесс выбора. Будничный рабочий шум членов комиссии с одной стороны, с другой – внутреннее недоверие, подозрительные взгляды и  желание доверенных лиц «что-то пресечь». Подхожу к председателю комиссии избирательного участка ¹3 В. Симоняну.  Вполне благодушно реагирует на все вопросы и сообщает, что активность избирателей превышает статистические данные первого тура. Что касается нарушений, то,  по его словам, «ничего такого не зарегистрировано, все идет нормально». Доверенное лицо кандидата на пост главы Степанакертской администрации П. Наджаряна  подтверждает, что доволен ходом выборов – никаких правонарушений он не заметил. А вот доверенное лицо Э. Агабекяна почему-то подозрителен. Отказывается отвечать на вопрос о замеченных им в ходе выборов правонарушениях даже после того, как я представляю ему удостоверение местного наблюдателя. Невежливо как-то… Но первое впечатление проходит, потому что чем больше сидишь в избирательном участке, тем больше понимаешь, что становишься частью чего-то большего, что идет независимо от тебя. А впрочем, настолько ли независимо?

Часть 2: люди 

Они всегда разные. С разными взглядами, различной манерой поведения, разными интересами и предпочтениями. Их схожесть только в том, что они тоже – часть чего-то большего, на сегодняшний день умещаемого в понятие «электорат». Именно от этих простых и разных людей в конечном итоге зависит тот, кто хочет быть избран на тот или иной пост. Встречи с избирателями ДО выборов традиционны. Но много ли на нашей памяти подобных встреч ПОСЛЕ выборов? Может, потому люди в большинстве своем приходят на выборы уставшие и скептически настроенные? Многие считают, что от его голоса мало что зависит. Но реальность второго тура подтверждает другое: каждый голос – на счету, а каждый в избирательной кабине – со своим голосом один на один. Значит, возможность выбора как такового есть. Просто человек должен осознать, что хозяином своего голоса является только он.

Ближе к восьми 

В восемь часов все избирательные участки закрываются. Минут за десять до восьми почему-то народу в участке стало больше – непонятная активизация. Доверенное лицо П. Наджаряна Д. Согомонян заходит в кабину, кладет свой бюллетень на урну и выходит на минутку – почему-то хочет проголосовать последним. Но… резким окриком председателя избирательного участка возвращается назад. «Не потерплю у меня в участке никаких нарушений!» – говорит тот.

После закрытия один из членов избирательной комиссии предлагает пересчитать все неиспользованные бюллетени. Ропот недовольства в самой комиссии. Понятное дело, люди устали, уже вторые выборы за последние две недели. Но подозревающий товарищ невозмутим. Он садится и в одиночку начинает пересчитывать неиспользованную кипу. Председатель участка немного обижается – «кому не доверяешь? мы же столько времени вместе тут проработали! неужели непонятно, все будет в норме?» Но все вместе приходят к общему выводу – раз сомневается, пусть считает. В итоге все сомнения рассеиваются. Все честно, объективно – придраться не к чему.

Подсчеты 

Трудное это дело – после почти бессонной ночи, тяжелого и насыщенного рабочего дня сохранить силы еще и для подсчетов: сначала тех, кто проголосовал, а потом и самих бюллетеней. Усталость не скрывал никто из членов комиссии. Поочередное монотонное называние фамилий прерывалось лишь шутками типа: «Какой номерок лото достать дальше? Кто-нибудь ждет?». Или же мерное течение подсчетов прерывал вздох  члена комиссии «Я голоден, хочу домой»… В общем, нормальная и человеческая атмосфера. Люди – они, конечно, разные, но всегда в них находится еще что-то общее и объединяющее…

Лирическое отступление 

Наверно, самыми интересными в процессе подсчета бывают недействительные бюллетени. Несмотря на большое количество социальных реклам и разъясняющих роликов о том, как надо их заполнять, находятся веселые и находчивые избиратели, которые придумывают собственные правила заполнения. Плюсы и минусы рядом с именами кандидатов, жирное перечеркивание одного из них, какие-то понятные только самому избирателю знаки – дело само собой разумеющееся. Но нет пределов человеческой фантазии! Находятся и такие, кто рядом с кружочками рисует свои собственные кружочки, при этом нигде не ставя знак предпочтения. Или же рядом с «птичкой» дописывает: «Он достоин»! Пишут также небольшие пожелания: «Хотим, чтоб избранный мэр был демократичным». Или вообще из ряда вон выходящее: в бюллетень с именами двух кандидатов кто-то написал: «Я выбираю Сергея Газаряна!» Воистину, народному творчеству нет границ…

Послесловие 

Наблюдение закончилось. Политические, человеческие, предвыборные и послевыборные страсти позади. Последний замеченный штрих –  многие считают, что за прошедшие лет десять именно эти выборы – наиболее демократические и объективные. Впервые за многие годы слово «выбор» актуализировалось и появилась реальная возможность альтернативы. Борьба со всеми ее атрибутами была настоящей, а в процессе самих выборов действительно заработали многие демократические механизмы. По большому счету, ведь не имеет значения, кто именно победил – главное, чтобы это решение на самом деле принадлежало большинству избирателей. И как правильно замечают сегодня многие карабахцы – сегодня мы вправе гордиться, потому что провели такие выборы, каких не было ни в Армении, ни в Азербайджане, ни в Грузии.

Карине ОГАНЯН

——————————————————————————————

Соседи

Приглашение в оазис

«Любое межнациональное общение должно начаться с культуры. В противном случае средством межнационального общения станет война».

Даур Зантариа

Абхазский писатель Даур Зантариа был моим другом. Мы вместе окончили Сухумский педагогический  институт, только разные секторы, также вместе издали свои первые книги в сухумском издательстве “Алашара”. Даур скончался несколько лет назад. Его похоронили в родном селе Тамыш, которое не пощадила война. Даур был замечательным писателем и человеком, носителем большой культуры. После смерти он потерял супругу.

Даура подвело сердце, подвел мир, подвели жизнь, время. Его, его село, его Сухуми, его Абхазию не пощадила война. Война никого из нас не пощадила.

Никогда не мог себе представить, что мне придется написать эту статью и предварить ее словами Даура, что между нами встанет война, что…

Война и культура вечно боролись друг с другом. Стоило победить войне, она тотчас же заболачивала пространство войны и создавалось впечатление, что культура гибла окончательно. Помните, в одном из фильмов Феллини маленький мальчик спрашивает: “Куда девается музыка, когда музыканты перестают играть?”

Действительно, куда девается культура, когда приходит война?

Куда девается наша культура, которая всегда, в любом столетии, опережала нашу экономику, которая всегда стояла выше нашей политики?! Культура, которую никак не смогли сделать воином, источником кровопролития?!

Куда, куда девается спасительная мудрость культуры, когда приходит война?!

Война стала нашим роком, нашим одиозным экзаменатором.

Война забросила нас в прошедшие века, заставила нас найти керосинку, лампу, изолировала и нас, и нашу культуру.

Мы, кавказские общества, и не только мы – все страны-зачинатели конфликтов – стали обществами, неспособными разрешить конфликт.

Война поселила нас в новом Вавилоне – казалось бы, мы беседуем, но не слышим друг друга.

Волны от взрывов нас разметали далеко, рассеяли и мы беседуем друг с другом на расстоянии посредством жестов, подобно тому, как моряки переговариваются с помощью флагов.

Наши войны становятся крайне бесчеловечными, со временем их жертвами становится все больше мирных людей – число жертв среди военных, по сравнению с жертвами среди населения, уменьшается.

Война создает собственную антикультуру, или ситуацию, в которой людей больше сближает зло, а не добро.

Действительно, война и культура – вечные враги, и если перефразировать известные слова Ф. Достоевского, можно утверждать: «война и культура борются друг с другом, а поле боя – сердца людей».

Наши конфликты – горячо замороженные конфликты. Мир во время конфликта, замороженного в горячем состоянии, не менее опасен, чем война. Такой мир – уставший мир, потерявший надежду и ориентиры, населен людьми, неспособными разобраться в настоящем.

Часто они создают молчаливые, вежливые ненавидящие общества.

Там, где завершается диалог, начинается война. Создается огромное заминированное поле. Поле, на котором не прогуляешься, которое не перебежишь, более того, по нему нельзя пройти.

По заминированному полю не ходят, на нем время окаменевает.

Там существует лишь запрещенное время, настоящее и будущее сращивается с прошлым.

Правда, война отняла у нас мир, но она не смогла отнять культуру мира.

Война создала обстоятельства, в которых, как в рентгене, проявляется глубина нашей некультурности и бессовестности и, в то же время, высота нашей культуры и совести.

И невозможно с этой высоты не уважать любую религию и не любить культуру любого народа.

Культура – оазис в пустыне наших конфликтов, нашего отчуждения друг от друга.

Культура – зона, где можно отвести душу.

Взаимоотношения культур – приглашение в оазис для спасения друг друга.

Взаимоотношения культур – кратчайший путь, ведущий к сердцам людей. Оно – кратчайший путь от ксенофобии к толерантности.

Если мы желаем завтра испытать большую радость, то сегодня нас должна объединить большая боль. Культура – верный переводчик боли друг друга.

Нет ни вечной вражды, ни вечной дружбы.

Конечно, противостоящие стороны не должны начинать диалог как враги; не должны беседовать и как друзья (не нужно ложной патетики, не стоит обманывать себя), но они обязательно должны его вести как потенциальные друзья.

Первейшее, что поможет нам в деятельности в ограниченном войной пространстве – это культура. Правда, эта деятельность иногда похожа на хождение на полунатянутом канате, но это все же движение.

Истинная культура создает общую родину людей, в которой политические ценности не существуют.

В деле решения сложных проблем (допустим, в урегулировании конфликта) холодный разум – плохой спутник. Один из главнейших компонентов, служащий разрешению сложных проблем – поэзия диалога, человеческих взаимоотношений. И у народной дипломатии есть свои романтические периоды.

Ни Будда, ни Христос, ни Мухаммед не смогли изменить политическую жизнь собственных стран, но они изменили весь мир, сделали его более человечным.

Любой мусульманин мог стать христианином, буддистом… и наоборот. Любой из нас мог родиться в любой стране. Мы – дети божественных возможностей, непостижимых для нашего разума. Мы также дети комбинации непознаваемых для нас законов природы, граждан вселенной. И в то же время мы –  представители наших обществ, наших культур.

Главное не то, где и как молишься, главное – как любишь.

Человечество становится лучше, когда становится лучше каждый из нас, становится высок духом, становится последователем религии культуры.

Мы никогда не сможем стать счастливыми порознь. Этого должны добиться вместе.

Мы должны молиться друг на друга.

Вспоминается одна удивительная молитва хасидов: “Господи, помоги мне, моей семье, помоги моей стране, но если не поможешь нам, Господи, тогда хотя бы спаси других, семью других, его страну”.

Эта молитва, фактически, пригласительная открытка в оазис.

«Любое межнациональное общение должно начаться с культуры. В противном случае средством межнационального общения станет война».

Это уже слова Даура Зантариа, написанные им за год до смерти.

Мою статью я начал и заканчиваю его словами. И я тоже вместе с ним приглашаю всех в оазис!

Добро пожаловать!

Гурам ОДИШАРИЯ
Тбилиси

События в Южной Осетии в мировых СМИ

Последние события в Южной Осетии вновь заставили заговорить об этом маленьком регионе Южного Кавказа. По опыту освещения в мировых масс-медиа конфликта вокруг Нагорного Карабаха, конечно, сразу можно догадаться о подтекстах и  информации “между строк”, продиктованных  скорее  позицией государств, в которых печатаются те или иные материалы. Предлагаемая вашему вниманию подборка материалов представляет взгляд западной прессы на конфликт вокруг Южной Осетии.

“Как именно может мировое сообщество помочь найти мирное решение путем политического диалога? Хорошим началом было бы, если бы мировое сообщество, а именно США, ЕС и ОБСЕ, приняли активное участие в переговорах между непосредственными участниками конфликта. Такой диалог должен затрагивать следующие вопросы. Во-первых, демилитаризация Южной Осетии. Военизированные группы и поставки вооружений из России сыграли основную роль в эскалации напряжения. Поэтому, чтобы обеспечить безопасность населения и создать условия для политических переговоров, в Южной Осетии необходимо санкционировать сбалансированную международную миротворческую операцию, принимая во внимание евроатлантических партнеров Грузии. Это единственный реалистичный способ достичь длительного мира в регионе. Второе: срочно необходимо существенно расширить миссию международных наблюдателей в Южной Осетии, особенно представительство ОБСЕ. До настоящего момента их миссия ограничивалась шестью представителями. Кроме того, Россия пыталась не пустить миссию в северную часть Южной Осетии. Именно туда поступает основная масса контрабанды наркотиков, оружия и прочего из России через единственную дорогу, ведущую в Южную Осетию – Рокский тоннель. Поэтому третье, что необходимо сделать, это установить совместный российско-грузинский таможенный пограничный пункт в Рокском тоннеле, чтобы предотвратить проникновение на территорию Южной Осетии иностранных боевиков, незаконного оружия и контрабанды. Россия продолжает препятствовать созданию такого КПП, несмотря на то, что признает, что Южная Осетия действительно является частью грузинской территории. Грузинское правительство придерживается четкой позиции. Международное сообщество должно сыграть ключевую роль в разрешении кризиса”. Уолл-Стрит Джорнэлл, США (Михаил Саакашвили «Долгое жаркое лето» 16.07.04)

“Мы хотим использовать все шансы, чтобы разрешить кризис мирным путем. Однако это будет последний мирный шанс”, – сказал Саакашвили. Файнэншл Таймс, Великобритания (Том Уорнер «Грузия дает Осетии последний шанс» 20.08.04)

«Если так называемые “замороженные” конфликты в странах Черноморского региона когда-либо “оттают”, то кому-то придется подставлять очень, очень большое ведро.

Для стороннего наблюдателя такое предупреждение может показаться странным. Если у вас нет особой заинтересованности в безвестных анклавах маленьких, обнищавших государств, где периодически вспыхивает и затем угасает междоусобная вражда, «замороженный конфликт» для вас – это конфликт, о котором можно забыть. Однако такое заключение ошибочно. Неразрешенные конфликты региона – в Приднестровье, Абхазии, Южной Осетии и Нагорном Карабахе – являются одной из главных причин, по которым новые независимые государства бывшего Советского Союза терпят жалкие неудачи в реализации собственного потенциала и возможностей. Вместо того, чтобы радоваться своей свободе, они вошли в современный мир как отсталые, озлобленные и плохо управляемые государственные образования. А если там вновь начнутся боевые действия, как это происходит сейчас в Южной Осетии, ситуация намного ухудшится.» Экономист, Великобритания («Опасность затяжных и тяжелых заморозков» 20.08.04)

«Черноморская республика Грузия стала для администрации Буша своего рода плацдармом для внедрения демократии в Евразию и на территорию всего Ближнего Востока. Она также стала потенциально большой проблемой в американо-российских взаимоотношениях»…

«Главная задача Саакашвили как президента заключается в переподчинении этих двух областей центральным властям республики. Всего за два дня до победы в Аджарии Саакашвили сказал мне, что его следующей задачей будет возвращение в состав Грузии Южной Осетии, после чего, до конца срока своего президентского правления, он намерен заняться убеждением жителей Абхазии в том, что их ждет гораздо лучшее будущее при возвращении в лоно Грузии, чем жизнь в качестве отколовшейся территории при руководителях, не способных обеспечить политическую и экономическую безопасность региона. В Южной Осетии Саакашвили рассчитывает на ряд целенаправленных инициатив, рассчитанных на политическое урегулирование конфликта, включая следующие мероприятия: бесплатную раздачу удобрений и пестицидов бедным осетинским крестьянам, выплату пенсий и задолженностей по зарплате, чем южноосетинские власти пренебрегали, начало телевещания на осетинском языке на территорию Южной Осетии.

Все эти инициативы Саакашвили вроде бы неплохо претворялись в жизнь, но только до того момента, пока он не высказался на саммите НАТО в Стамбуле о стремлении Грузии вступить в эту организацию. Русские и без того чувствовали себя окруженными НАТО, после того как границы альянса распростерлись до Балтики и Балкан. Их реакция не заставила себя ждать, и они ответили целым рядом агрессивных мер»…

«При любой военной конфронтации Грузия не только потерпит военное поражение, но и может лишиться поддержки своих западных покровителей»…

«Задача, стоящая перед Саакашвили, не из легких, и если к ее решению неправильно подойти, это может привести к «малой» войне между Россией и Грузией, которая будет иметь дополнительные последствия в виде создания большой проблемы для США и  союзников по НАТО, особенно Турции»…

«Настало время для России и Грузии снизить накал военной напряженности и идти по пути поиска долгосрочных политических решений, которые могли бы дать Южной Осетии полные политические права при сохранении территориальной целостности Грузии. Руководство Грузии должно продолжать настаивать на проведении прямых переговоров с руководителем Южной Осетии Эдуардом Кокойты и, возможно, обратиться к Путину с просьбой о содействии в организации подобной встречи, что было бы знаком доброй воли со стороны России. В то же время руководство Грузии должно обеспечить поэтапный вывод своих вооруженных сил, и при этом обратиться к международному сообществу с просьбой увеличить количество наблюдателей ОБСЕ на наиболее ответственных и важных участках.

Теоретически минская группа ОБСЕ могла бы обеспечить проведение подобных обсуждений. В действительности же Минская группа мало что сделала за истекшее десятилетие, во многом из-за проволочек со стороны России, которые продолжаются по сей день.» Ин зе Нэшнл Интэрест, США (Зейно Баран «Задачи Америки в Грузии» 19.08.04)

При подготовке публикации использованы материалы веб-сайта Иносми.ру

Составил Рубен МЕГРАБЯН

———————————————————————————–

հայոց հարց

ՀԱՅ ԴԱՏ

ՀԱՅԵՑԱԿԱՐԳԻ ԱՐԴԻԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ

Մտորումներ «Ի՞նչ են ուզում, և ի՞նչ ենք ուզում» հոդվածի շուրջ («Դեմո», 30 հունիսի 2004թ.)

«Դեմո»-ի առավել ուշագրավ հրապարակումներից մեկն է «Ի՞նչ են ուզում, և ի՞նչ ենք ուզում» հոդվածը: Նրա մեջ ներկայացված է մեր Հայրենիքի ապագայի համար բախտորոշ նշանակություն ունեցող Հայ Դատի մի հայեցակարգ, որն արժանի է մանրամասն մեկնաբանությունների:

Հոդվածի մեջ հեղինակը փորձում է ճշգրտել պատկերացումներն այն մասին, թե ինչում պետք է տեսնել Հայ Դատի էությունը: Մասնավորապես, նա գտնում է, որ Հայ Դատի գլխավոր նպատակը չի կարելի հանգեցնել Ցեղասպանության միջազգային դատապարտմանը, Թուրքիայի կողմից նրա ճանաչմանը և Ցեղասպանության զոհերի հետնորդներին դրամական փոխհատուցման վճարմանը: Սա օգտակար նախազգուշացում է, քանի որ իսկապես գոյություն ունի Հայ Դատի համանման աղավաղված մակերեսային ընկալման վտանգ:

Իսկ ո՞րն է Հայ Դատի էությունն ըստ հեղինակի: Այս հարցին տրվում է միանգամայն հստակ պատասխան` «Հայ Դատն առաջին հերթին Հողի դատ է, հայոց Հայրենիքի վերատիրման խնդիր», որի տակ հեղինակը հասկանում է Հայկական լեռնաշխարհն ամբողջությամբ:

Հեղինակի այսպիսի դիրքորոշումը ոչ միայն հասկանալի է, այլ հարուցում է նաև անկեղծ հարգանք և համակրանք: Նրա մեջ արտահայտված է հայերի բոլոր սերունդների չհանդարտվող ցավը «չքնաղ երկիր մեր Արմենիայի» կորստի համար, նրանց անմար երազանքը երբևէ վերագտնել կորուսյալ Հայրենիքը: Բարեբախտաբար թե դժբախտաբար՝ հայերին բնորոշ կարոտախտի զգացմունքը ծանոթ է նաև ուրիշ ժողովուրդներին (Կազանի թաթարներին, որոնք ընկել են Ռուսական կայսրության հպատակության տակ, ամերիկյան հնդիկներին, որոնց պապենական հողերը զավթվել են եվրոպական գաղութարարների կողմից):

Իրականանալի՞ է, արդյոք, Հայկական լեռնաշխարհին վերատիրելու գեղեցիկ երազանքը:

Միջազգային հանրությունը ընկալումով և կարեկցանքով է վերաբերվում համանման իրավիճակներին, փորձում է դրանք իմաստավորել, սահմանել նրանց համարժեք վերաբերվելու ինչ-որ կանոններ: Այդ որոնումների արդյունքները չեն կարող, ավաղ, ոգևորել այն ժողովուրդներին, որոնք հաշիվներ ունեն ներկայացնելու պատմությանը: Խոսք է գնում ընդամենը միջազգային մի կոնվենցիայի մշակման անհրաժեշտության մասին, որի համաձայն անօրինական չեն կարող ճանաչվել հողային այն զավթումները, որոնք կատարվել են 3-4 սերունդների կյանքի տևողությանը համապատասխանող ժամանակահատվածից ավելի վաղ:

Այսպիսով, հողերի վրա պատմական իրավունքը, այո, փաստարկ է, բայց թույլ ու խախուտ փաստարկ: Եվ այն բոլորովին չի գործում մեզ հետաքրքրող՝ Հայկական լեռնաշխարհի պարագայում: Այստեղ միջազգային իրավունքը մեզ ոչ մի շանս չի տալիս:

Եթե Հայոց հայրենիքի՝ Հայկական լեռնաշխարհի վերատիրումը հնարավոր չէ միջազգային իրավունքի շրջանակներում, ապա այդ խնդիրը պետք է, ինչպես համոզված է հոդվածի հեղինակը, լուծել զենքի ուժով՝ «մարտի դաշտում»: Սա արդեն մի պատկերացում է, որն առնվազն տարակուսանք է հարուցում: Տարակուսանք է հարուցում շատ առումներով: Նախ, հավաստենք մի հասարակ ճշմարտություն: Մենք հավակնում ենք դառնալ աշխարհի երկրների ընտանիքի արժանավոր անդամը: Ուրեմն, պարտավոր ենք ընդունել համակեցության համընդհանուր սկզբունքները: Այն սկզբունքները, որոնք սահմանված են ՄԱԿ-ի Կանոնադրության մեջ (հ.2, կ.կ. 3 և 4) և որոնք ավելի ծավալուն և կատարյալ շարադրված են Միջազգային իրավունքի 10 կարևորագույն սկզբունքների մասին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլիայի կողմից 1970թ. հոկտեմբերի 24-ին ընդունված հռչակագրում: Որպես առաջինն այդ սկզբունքների մեջ նշված է այն սկզբունքը, որի համաձայն իրենց միջազգային հարաբերություններում պետությունները պետք է զերծ մնան ուժի սպառնալիքից կամ նրա կիրառումից: Եթե մենք պարտավոր ենք հարգել այս սկզբունքը, ապա դա նշանակում է, որ Հայկական լեռնաշխարհին զենքի ուժով վերատիրելու մասին հեղինակի պատկերացումը անընդունելի է զուտ իրավաբանական տեսակետից:

Հիմա հիշենք, որ Հայկական լեռնաշխարհը ընդգրկում է իր մեջ թուրքական, իրանական և վրացական տարածքներ: Դա նշանակում է, որ մենք, հետամուտ լինելով Հայկական լեռնաշխարհին վերատիրելու գաղափարին, դրանով իսկ առճակատման մեջ ենք մտնում միանգամից 3 պետությունների (Թուրքիայի, Իրանի, Վրաստանի) հետ: Չի՞ հանդիսանում դա, արդյոք, չափից դուրս մեծ շռայլություն Հայաստանի Հանրապետության՝ մի պետության համար, որը դեռ  ամուր չի կանգնել ոտքերի վրա և ունի, մեղմ ասած, ոչ այնքան բարեկամական շրջապատ:

Այնպես որ՝ ստիպված պիտի ընդունենք, որ չի կարող իրականություն դառնալ «չքնաղ երկիր Արմենիայի» մասին գեղեցիկ երազանքը. այսինքն՝ սա այն դեպքն է, երբ անհրաժեշտ է, հիշելով իմաստուն արևելյան ասացվածքը և հրաժեշտ տալով ռոմանտիկ պատրանքներին, հասկանալ, որ պատմության գնացքն արդեն անցել է և, որ հնարավոր չէ վերատիրել Հայկական լեռնաշխարհին ամբողջությամբ վերցրած: Մեզ ոչինչ չի մնում, քան հաշտվել մեր ծանր տարածքային կորուստների մտքի հետ:

Սա, իհարկե, հոգեբանական տեսակետից դժվար եզրակացություն է, բայց իրավիճակը ոչ այնքան ողբերգական է, ինչպես կարելի է պատկերացնել: Լավ փնտրելու դեպքում, ամեն մի իրավիճակում կարելի է գտնել ինչ-որ մխիթարիչ բան: Փնտրենք այդ մխիթարիչ բանը:

Հասկանալի է, ինչքան մեծ է երկրի տարածքը, այնքան մեծ է նրա կշիռն աշխարհում: Այո, դա այդպես է: Սակայն տարածքի նշանակությունը չպետք է գերագնահատվի. այն երկրի հեղինակության ոչ միակ և նույնիսկ ոչ վճռական չափանիշն է: Եթե դա այդպես լիներ, ապա Լյուքսեմբուրգը, որի տարածքը ընդամենը 2.6 հազ. քառ. կմ է (11.5 անգամ ավելի փոքր, քան ՀՀ տարածքը), պետք է իրեն նվաստացած զգա. այնինչ, համարձակվենք ենթադրել, որ այդ երկիրը չի տառապում թերարժեքության բարդույթով, և նրա բնակիչները հանգիստ, արժանապատվության զգացումով վայելում են ժամանակակից քաղաքակրթության բարիքները:

Ուրեմն, երկրի հեղինակությունը վճռականորեն որոշում է նրա բնակիչների բարեկեցության մակարդակը, որին հաջողությամբ կարելի է հասնել նաև փոքր երկրում, այդ թվում՝ և Հայաստանում:

Եթե ընդունենք այս պարզ ճշմարտությունները, ապա Հայկական լեռնաշխարհին ամբողջությամբ վերատիրելու երազանքի անիրականալիությունը չի ընկալվի որպես մեր ժողովրդի հավերժական ողբերգություն:

Դրա հետ միասին կան ուրիշ, նույնպես ծանրակշիռ հանգամանքներ, որոնք արդարացնում են հայերի չափավոր, իրատեսական, արդարացի հողային հավակնությունները Թուրքիայի նկատմամբ: Խոսքը վերաբերվում է Արևմտյան Հայաստանի այն հողերը վերադարձնելուն, որոնց հանձնումը Հայաստանին նախատեսված էր Սևրի հաշտության պայմանագրով և որոնք իսկապես կարող են դառնալ մեր Հայրենիքի առաջընթացի հզոր կատալիզատոր:

Ստեփան ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

ՋԱՎԱԽՔ

Մինազցիները փոխհատուցում ստանալու մերժումից հետո դիմել են դատարան

Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղի շինարարության կապակցությամբ իրենց բողոքն են հայտնում նաեւ Ախալցխայի շրջանի Մինազ (Մինաձե) գյուղի բնակիչները:

Մինազցիների բողոքի պատճառն այն է, որ նավթամուղի շինարարության համար օգտագործվող ծանրաքաշ տեխնիկայի երթեւեկությունից առաջ եկող ցնցումները զգալի վնաս են հասցրել իրենց տներին, որոշ տներ արդեն վթարային են համարվում եւ  փլվելու եզրին են: Հարուցած վնասի համար գյուղի բնակիչները փոխհատուցում են պահանջում: Սակայն շինարարությունն իրականացնող ընկերությունը պնդում է, որ իրենց տրանսպորտային միջոցների երթեւեկությունից առաջ եկող ցնցումների մակարդակը ստուգելու համար գյուղում անցկացվել է համապատասխան թեստավորում, որոշվել է ցնցումների մակարդակը, եւ, որ իրենց երթեւեկությունը չպիտի ազդեր գյուղի տնային կառույցների վիճակին:

Ավելին, BP-ի ներկայացուցիչները գտնում են, որ Մինազի տների խարխուլ վիճակը, որն ըստ նրանց եղել է նաեւ մինչեւ նավթամուղի շինարարությունը, կապված  է տեղանքի հողի հոսքի հետ:  Մինազցիները փոխհատուցում ստանալու մեժումից հետո դիմել են դատարան:

Միայն ազգությամբ հայերը պետք է ազատվեն աշխատանքից

Դժգոհության ալիք է հասունանում Վրաստանի` Հայաստանի Հանրապետության սահմանի մոտ գտնվող «Նինոծմինդա» մաքսատան հայ աշխատակիցների մոտ: Վրաստանի մաքսային դեպարտամենտում տեղի ունեցած փոփոխություններից հետո« ըստ հավաստի աղբյուրների« կադրային կրճատումներ են նախատեսվում նաեւ մաքսային այս կետում: Եւ, ըստ նույն աղբյուրների, միայն ազգությամբ հայերը պետք է ազատվեն աշխատանքից: Մաքսատան աշխատակիցների թիվը լինելու է խիստ սահմանափակ, եւ նրանք անպայման ազգությամբ վրացի են լինելու: Եթե նման ծրագիրը փորձ արվի իրականացնել, մաքսատան ներկայիս հայ աշխատողները բողոքի միջոցառումներ կանցկացնեն: Չեն բացառվում նաեւ համընդհանուր ազգաբնակչության բողոքի ցույցերը:

Արհամարհական վերաբերմունք հայկական սրբությունների, պատմության, սովորույթների հանդեպ

Արդեն հինգերորդ անգամ վրաց ուղղափառ եկեղեցու, այսպես կոչված, Գումբուրդոյի եւ Ախալքալաքի թեմի առաջնորդ Նիկոլոզ աբեղայի նախաձեռնությամբ եւ անմիջական ղեկավարությամբ Թբիլիսիի մի շարք բուհերի ուսանողներ «Փարվանա» կոչվող արշավախմբով այցելում են Ջավախք:

Եթե անցյալ տարի արշավախումբը հիմնականում զբաղվել էր Աբուլ սարի վրայից Փոկայի վանական համալիրի պարսպի համար քարեր հավաքելով, ապա այս տարի որոշել էին ճանապարհորդել Ջավախքով:

Մոտ 50 հոգուց կազմված խումբը այցելել է Ջավախքի տարբեր վայրեր: Ուսանողների «ուխտագնացությունը» սկսվել է Փոկա հայկական գյուղից, որի հարեւանությամբ գտնվում է նորաստեղծ վրացական վանական համալիրը, եւ ավարտվել նույն տեղում:

Վրաց ուսանողների այցը Ջավախք, ինչպես միշտ, այս անգամ էլ հարուցել է տեղացիների դժգոհությունը, որի պատճառը հայկական սրբությունների, պատմության, սովորույթների հանդեպ ցուցաբերած արհամարհական վերաբերմունքն է: Առանձնապես մեծ դժգոհություն է եղել Գումբուրդո, Փոկա գյուղերում: Այսպես` Գումբուրդոյում դժգոհել են, որ հյուրերը տեղի հայկական եկեղեցին փորձում են որպես վրացական ընդունել: Փոկայում դժգոհություն է եղել այն բանի համար, որ վրաց ուսանողները թմրանյութեր են տարածել գյուղի երիտասարդության շրջանում եւ այլն:

Հունական բժշկական աջակցություն Ախալքալաքի բնակիչներին

Հունաստանի կառավարության եւ հունական միջազգային կազմակերպության (CAE) հովանավորությամբ, ինչպես նաեւ Թբիլիսիի «Հիպոկրատ» ֆիրմայի աջակցությամբ« Թբիլիսիի հունական պոլիկլինիկայի բժիշկներն այցելել են Ախալքալաք: Նրանք այստեղ եկել են վերջերս ստեղծված «Ջավախքի հույների միության» հրավերով: Հույն բժիշկների այցելության ընթացքում բժշկական ստուգման ենթարկվեցին ոչ միայն ջավախքաբնակ հույները, այլեւ Ախալքալաքի շրջանի հայ բնակիչներ եւս: Հույն բժիշկները բժշկական ստուգումից զատ անվճար դեղորայք են բաժանել հիվանդներին:

Ծալկայի շրջանային սակրեբուլոն որոշել է վերանորոգել 11 դպրոց

Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղի շինարարության աշխատողներին որոշ շինություններ վարձակալությամբ տրամադրելու կապակցությամբ Ծալկայի շրջանային բյուջեն հարստացվել է հարյուր հազար լարիով, որն օգտագործվելու է շրջանի առավել վատթար վիճակում գտնվող դպրոցների վերանորոգության վրա: Ըստ շրջանային սակրեբուլոյի նախագահ Ռազմիկ Հանեսյանի« սակրեբուլոն որոշել է վերանորոգել 11 դպրոց, որոնց թվում են Այազմա, Օձնի, Դաշբաշ, Նարդեւան հայկական գյուղերի դպրոցները: Արդեն երկուշաբթի օրվանից շինարարության աշխատանքները կսկսվեն, եւ մինչեւ նոր ուսումնական տարվա սկիզբը` սեպտեմբերի 20-ը, ամեն ինչ ավարտված կլինի:

Ախալքալաքի համույթը վերադարձել է

Համահայկական «Մեկ ազգ, մեկ մշակույթ» փառատոնին մասնակցելու համար Հայաստան էր ժամանել նաեւ Ախալքալաքի շրջանային մշակույթի տան «Ջավախք» ազգագրական երգի-պարի համույթը՝ Ալիկ Քսպոյանի ղեկավարությամբ:

Փառատոնի ընթացքում «Ջավախքը» հանդես է եկել Դիլիջանում, Աշտարակում, Կապանում, Մեղրիում, ինչպես նաեւ Երեւանում` այդ թվում եզրափակիչ համերգի ժամանակ: Համերգների ընթացքում Ախալքալաքի համույթը ներկայացրել է ջավախքյան այնպիսի պարեր, ինչպիսիք են «Կլոր պարը», «Բուլուլը» եւ այլն:

«Ա-ԻՆՖՈ»

 նամականի

ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՆ ԸՆԴԴԵՄ ՀԱՇՄԱՆԴԱՄՆԵՐԻ՞

ԼՂՀ վարչապետի 2000թ. հուլիսի 4-ի թիվ 18 որոշման և քաղաքապետարանի 2000թ. հուլիսի 25-ի թիվ 422 որոշման համաձայն՝ մեր ընտանիքին հատկացրել են Թումանյան փողոցի (շենք 79ա, բն. 15) 4 սենյականոց բնակարանը (N 0337 օրդերով)՝ որպես Արցախյան պատերազմի առաջին կարգի հաշմանդամ: Սակայն օրդերում չեն նշվել ոչ սենյակների քանակը, ոչ էլ բնակելի մակերեսի չափը՝ պատճառաբանելով, թե իրենք դեռ չեն մտել այդ բնակարանը:

2003թ. դեկտեմբերի 23-ին մեզ տվեցին նշված բնակարանի բանալին: Քաղաքապետի ներկայացուցչի հետ միասին մտանք բնակարան և տեսանք, որ ոչ թե 4 սենյականոց է, այլ՝ 3 սենյականոց՝ պատերը լրիվ ջուր, առաստաղը՝ ջուր, խոհանոցի պատերը՝ ջուր: Մեր բազմաթիվ բողոքներից հետո մի քանի մասնագետների հետ եկել են տեսել, որ հնարավոր չէ վերանորոգել, քանի որ մեծ ծախսեր են պահանջվում: Բոլորը հրաժարվեցին: Մինչև հիմա էլ այդ բնակարանում ոչինչ չի փոխվել:

Այդքանից հետո քաղաքապետարանը ստիպել է, որ առանց վերանորոգման զբաղեցնենք նշված բնակարանը և ազատենք մեր սեփականաշնորհված բնակարանը: Մինչդեռ այդ 3 սենյակում չենք կարող ապրել 5 հոգով, իսկ երեխաներից երկուսը չափահաս են ու տարբեր սեռի: Մյուս կողմից՝ էպիլեպսիայով տառապող հիվանդներին չի կարելի պահել նույն սենյակում: Եվ հետո՝ մի՞թե նրանք չեն մտածում, որ այս 4 տարիների ընթացքում անչափահասները չափահաս են դառնում:

Եթե այդպիսի հիվանդներին կարելի լիներ միևնույն սենյակում պահել, ապա առողջապահության նախարարը հրաման չէր ձևակերպի՝ առանձին լրացուցիչ բնակարան հատկացնելու մասին: Ինչո՞ւ բոլորի հանդեպ չեն կիրառում այդ օրենքները. որովհետև իրենց ձեռնտու չէ: Ուրեմն՝ իմանալով, որ ես հաշմանդամ եմ և չեմ կարող բողոքել, ուզում են խեղճացնել, վախեցնել, արհամարհել և, վերջապես՝ կոխկրտել իմ իրավունքները:

Ուզում են ուժի միջոցով խլել սեփականաշնորհված բնակարանը՝ անտեսելով հաշմանդամի իրավունքները՝ բավարարելով բնակարանն անօրեն զբաղեցրած մարդկանց պահանջները: Ասել է թե՝ Ռուսաստանից գրպանները լիքը կգան մար-դիկ և կապահովվեն բնակարանով:

Ուրեմն՝ որոշ պաշտոնյաներ եկել են այն համոզման, որ եթե ոչ մի բարեկամդ չի աշխատում «վերին մարմիններում», ապա իրենք ազատ կերպով կարող են կոխկրտել շահերդ:

Դրանից հետո ես դիմեցի դատարան, բայց ոչ մի արդյունք: Զ. Օհանյանը բանավոր պատասխանել է՝ եթե գործը ընթացքի մեջ է, քաղաքապետարանն իրավունք չունի ոչ մի գործողություն կատարել: Բայց գրավոր ոչ մի տեղ չի նշել, որովհետև չի ցանկացել վատամարդ դառնալ: Հարց է ծագում. ինչի՞ հիման վրա են գրանցել այդ մարդուն, որը նույնիսկ հերթում էլ չկա: Նրա համար, որ իրենց բարեկա՞մն է, թե՞ նրա համար, որ շահ ունեն: Թողնում են, որ խանութներ ու մեքենա գնեն, վերջում էլ անօրեն ձևով տուն ձեռք բերեն, որպեսզի առոք-փառոք ապրեն ու գիրանան:

Բայց չէ՞ որ հաշմանդամի և զոհվածի շնորհիվ են նրանք այս հողի վրա ապրում…

Ես չեմ փոշմանում, որ կռվել եմ Արցախն ազատագրելու համար, այլ ափսոսում եմ, որ այդպիսի մարդիկ են ղեկավարում մեր հանրապետությունը: Մի՞թե դրանց նմանների համար ենք կռվել, արյուն թափել:

Ես դիմեցի առաջին ատյանի դատարան, որն էլ որոշեց Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի հայցը բավարարել, մեր ընտանիքի անդամների Հեքիմյան փողոցի թ. 4/24 երկսենյականոց բնակարանի նկատմամբ սեփականության իրավունքը ճանաչել դադարեցված, այդ իրավունքից սեփականատերերի հրաժարման հիմքով նրանց վտարել նշված բնակարանից: Վճիռը կամովին չկատարելու դեպքում ի կատար կածվի ԴԱՀ ԿԾ-ի կողմից:

Այդ որոշումից հետո քաղաքապետարանը անօրեն կերպով իմ հասցեում գրանցում է Արթուր Բալայանին, որի անունը ոչ մի տեղ գրված չէ և, վաճառքի դնում իմ սեփականաշնորհված բնակարանը, որի բոլոր փաստաթղթերը գտնվում են ինձ մոտ: Ես դիմեցի վերաքննիչ դատարան: Սակայն քաղաքապետարանի թելադրանքով արտագրվեց առաջին ատյանի դատարանի վճիռը:

Որտե՞ղ եք տեսել, որ 2000թ. բնակարանի օրդեր տան, բայց բանալին հանձնեն միայն 2003թ. դեկտեմբերին: Այդքանից հետո ի՞նչ կեզրակացնեք: Ուրեմն՝ հասարակ, շարքային մարդն արհամարհված է այս երկրում: Նրա խնդիրները իշխանություններին չեն հետաքրքրում, քանի որ ղեկավարները ժամանակավոր են և զբաղված են իրենց սեփական գրպանի խնդիրներով:

Ս. Շ. ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Արցախյան պատերազմի առաջին կարգի հաշմանդամ

Թանկագին հայրենակիցներ

Անչափ ուրախ եմ ձեր թերթի ու սայթի համար: Ինչ վերաբերում է բովանդակությանը, ապա այդպես պահեք և ավելի լավացրեք: Բայց ահա վեբ-սայթը, կարծում եմ, այնքան էլ լավ չէ ձևավորված: Սթար Տրեկ գիտաֆանտաստիկ սերիալից վերցված այլմոլորակային տիեզերանավի պատկերն ի՞նչ կապ ունի Ղարաբաղի հետ (խոսքը ռուսերեն տարբերակի մասին է): Այն հարկավոր է փոխել: Որքան պարզ ու անպաճույճ և ընթերցվող լինի, այնքան լավ:

Շնորհակալություն:

Էմիլ ՍԱՆԱՄՅԱՆ
Վաշինգտոն, ԱՄՆ

ԻՆՉՈ՞Ւ ՋՈՒՐ ՉԵՆՔ  ՍՏԱՆՈՒՄ

Տոթակեզ օգոստոս է, շոգի նեղելը քիչ է, ջրի պակասն էլ իր հերթին է խեղդում: Ո՞վ է մեղավոր, ո՞ւմ պատասխանատվության ենթարկել՝ ամառվա այս տապին հարյուրավոր և հազարավոր ստեփանակերտցիների վերին աստիճանի տհաճ այս վիճակի մեջ գցելու պատճառով: Ախր, 3-4, երբեմն էլ 5 օրով բարձրահարկերի բնակչությունը ջուր չի ստանում: Ենթադրում եմ, որ ջրի առյուծի բաժինը հոսում է դղյակների ու առանձնատների վճարովի ու անվճար սեփական ջրամբարներն ու պուրակները: Բայց որքա՞ն կարելի է անպատկառ նստել ժողովրդի շլինքի վրա, չարաշահել նրա համբերությունը և հուսահատության դուռը հասցնել նրան: Եղածն անորակ, առողջության համար վնասաբեր գետաջուր է, այն էլ՝ չկա: Ջուր չկա, կյանք չկա: Մի շատ լավ օրի է թերսնվող մեծամասնությունը, հիմա էլ հացի խնդրին ջրի խնդիրն էլ հավելվեց:

Գուցե թե տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունները նպաստավոր հող ստեղծեն ջրագողերի ու օրինազանցների համար (օրինականության ուղեգիծ հռչակած մեր երկրում այս որքա¯ն շատ են օրինախախտները): Ո՞ւր են քաղաքի ջրային տնտեսության ղեկավար մարմինները, այս ի՞նչ բարձիթողի վիճակ է:

Ս. ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

ԴԵՌԱՀԱՍՆԵՐԻ ՄՈՒՐԱՑԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԴԱՌՆՈՒՄ Է ԿԵՆՍԱԿԵՐՊ

Մեր կյանքում տեղ գտած սոցիալական լուրջ պրոբլեմները ծնել են ևս մի արատավոր երևույթ՝ մուրացկանությունը: Այսօր Ստեփանակերտի փողոցներում թափառում են շատ մուրացկաններ, որոնց մեջ, ցավոք, քիչ չեն նաև դեռահասները: Տնտեսական ծանր պայմանները ուղղակիորեն վատ ազդեցություն են թողել նաև նրանց վրա: Անչափահասները փոխվել են, փոխվել է նրանց վերաբերմունքը ընտանիքի և շրջապատի նկատմամբ: Ցավալին նաև այն է, որ ուշադրությունից վրիպել է նրանց դաստիարակության գործը:

Մեր օրերում դեռահաս մուրացկանները փորձում են փող վաստակել հեշտ միջոցներով և, ցավոք, նրանց մոտ ուրիշի հաշվին ապրելը դարձել է սովորություն, ապրելակերպ: Ամբողջ օրը թափառելով փողոցից փողոց, նրանք փող են մուրում, մինչդեռ նրանցից շատերը կարող են մեկին որևէ գործում օգնել և դրա դիմաց ստանալ, այսպես ասած, սեփական քրտինքով վաստակած նյութական փոխհատուցում: Եվ այդ փոքրիկ, բայց դժվարությամբ վաստակած գումարով՝ օրվա հացը գնել: Սակայն ուրիշի հաշվին ապրելը, և հատկապես՝ հեշտ ապրելը, նրանց ավելի է հրապուրում:

Այս փաստը հասարակության համար աղետ է, և իրավապահ մարմինները պետք է ձեռնարկեն բոլոր անհրաժեշտ միջոցները՝ անչափահասներին ետ պահելու մուրացկանությունից:

Քիչ հավանական է, որ դեռահաս մուրացկանը, վաղը դառնալով չափահաս, հրաժարվի հեշտ և անքրտինք հաց վաստակելու իր վատ սովորությունից:

Դիանա ՄԱՆԳԱՍԱՐՅԱՆ
ԱրՊՀ, ժուռնալիստիկա, 3-րդ կուրս

…Ձյուներդ հայերեն են լալու,
Գարունդ հայերեն է գալու,
Հայերեն են գալու դարերդ….

Հայաստանի Հանրապետության Նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանին

Մեծարգո Նախագահ

Վերջին շրջանում հանրապետության հոգևոր – մշակութային կյանքում տեղի են ունենում զգալի դրական տեղաշարժեր. երաժշտական փառատոները, թատերական ներկայացումները, նկարչական ցուցահանդեսները հաջորդում են մեկը մյուսին, աշխուժանում է գրական կյանքը, վերակառուցվում են ստեղծագործական միությունները, մեծ աշխատանք է տարվում մշակութային օջախների վերանորոգման, դրանցում նորագույն սարքավորումներ տեղադրելու ուղղությամբ: Այդ ամենը հավատ է ներշնչում, որ Հայաստանի մշակույթի հետագա զարգացման համար առաջիկայում նույնպես մեծ ջանքեր են գործադրվելու:

Միաժամանակ հարկ է նշել, որ հանրապետության բարոյահոգևոր կյանքում տեղի են ունենում երևույթներ, որոնք սպառնում են խաթարել ժողովրդի ազգային – բարոյական նկարագիրը: Խոսքն այն մասին է, որ դրսից անարգել շարունակում են մեր կյանք ներխուժել մշակութային ցածրորակ արժեքներ, որոնք անհարիր են մեր ազգային, ընտանեկան և մարդկային ավանդույթներին ու նկարագրին: Հայաստանի հեռուստակայանները անարգել եթեր են հեռարձակում մատաղ սերնդի միտքն ու հոգին ապականող կինոնկարներ և այլ տեսանյութեր, գրքերի շուկան հեղեղված է պոռնոգրաֆիկ, ագրեսիա և սադիզմ քարոզող հրատարակություններով, մեկը մյուսի հետևից ստեղծվում են մանկական պարախմբեր, որոնց մեջ ընդգրկված մանկահասակ աղջիկ – տղաներին պարուսուցողները սովորեցնում են աֆրիկյան, մեքսիկական, իսպանական, գնչուական և այլ, բայց ոչ երբեք հայկական պարեր: Եվ որ հատկապես անընդունելի է, 6 – 7 տարեկան մանուկներից կազմված պարախմբերի խաղացանկում հիմնականում սիրո և ամուսնության թեմաներն են: Ցավոք, արդեն մեր երկրում ոչ թե նշմարվում, այլ շարունակաբար աճում է անգամ անգրագիտությունը: Շրջանավարտների մեջ տարեց-տարի աճում է ոչ միայն ընդհանուր թերիմացությունը, այլև շատերն անգամ կաղում են Հայոց լեզվի, Հայոց պատմության տարրական գրագիտությունից, ինչպես և թվաբանական պարզ գործողությունների՝ անգամ թվաբանական աղյուսակի իմացության հարցերում: Օրինակները կարելի է շարունակել, բայց սահմանափակվենք այսքանով, քանզի ակնհայտ են մեր երկրում հոգևոր – մշակութային աղետը և նրա հետագա խորացման միտումները:

Հոգևոր – մշակութային կյանքի առողջացման խնդիրը հուզում է հանրապետության լայն հասարակայնությանը, որոնք ակնկալում են պատկան մարմինների ակտիվ միջամտությունը: Այդ միջամտությանն ավելի գործուն և նպատակաուղղված տեսնելու ցանկությամբ, մենք՝ ներքոստորագրյալներս, գտնում ենք, որ նպատակահարմար է ՀՀ Նախագահին կից ստեղծել Հայ Մշակույթի՝ արվեստի, գիտության, կրթության և բարոյահոգևոր ոլորտների ներկայացուցիչներից՝ գիտության և արվեստի ակտիվ գործիչներից կազմված և հասարակական հիմունքներով գործող հանձնախումբ, որի հիմնական խնդիրը պետք է լինի ուսումնասիրել, հիմնավորել և գործադիր իշխանության առջև բարձրացնել հանրապետության հոգևոր – մշակութային կյանքի առողջացմանը միտված համապատասխան ժողովրդավարական – կառուցողական առաջարկություններ և մոտեցումներ:

Սիլվա Կապուտիկյան
ՀՀ ԳԱԱ Աակադեմիկոս                                                                             

Պերճ Զեյթունցյան
Գրող, հրապարակախոս

Արմեն Հովհաննիսյան
Հրապարակախոս, թարգմանիչ               

Արքեպիսկոպոս Շահե Աճեմյան
Պրոֆեսոր, Աստվածաբանության դոկտոր 

Կարեն Աղամյան
Հայաստանի Նկարիչների միության նախագահ 

Լևոն Անանյան
Հայաստանի Գրողների միության նախագահ                                             

Ռոբերտ Ամիրխանյան
Հայաստանի Կոմպոզիտորների միության նախագահ 

Երվանդ Ղազանչյան
Հայաստանի Թատերական գործիչների միության նախագահ                                              

Մկրտիչ Մինասյան
Հայաստանի Ճարտարապետների միության նախագահ                                              

Ռուբեն Գևորգյանց
Միջազգ. Ակադեմիայի Աակադեմիկոս, 
Հայաստանի Կինեմատոգրաֆիստների միության նախագահ 

Աշոտ Բաղդասարյան
Հայաստանի Դիզայներների միության նախագահ 

Տիգրան Լևոնյան
ՀՀ Ժողովրդական արտիստ 

Սոս Սարգսյան
Դերասան 

Վարազդատ Հարությունյան
ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս 

Վլադիմիր Բարխուդարյան
ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս 

17 նոյեմբերի 2003թ.

Հայաստանի Մշակույթի գործիչներին, ժողովրդի, երկրի և իրենց ներկայով ու ապագայով անհանգստացող ՀՀ բոլոր քաղաքացիներին

Պատճեն. ի պաշտոնե ՀՀ-ում  Մարդու Իրավունքների, ՀՀ օրենսդիր և գործադիր գործունեության, նաև Սահմանադրական կարգը տարատեսակ ոտնձգություններից պաշտպանող կառույցների ղեկավարներին.

ՀՀ Նախագահ
Ռոբերտ Քոչարյանին,

ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպան
Լարիսա Ալավերդյանին,

ՀՀ Ազգային Ժողովի Նախագահ
Արթուր Բաղդասարյանին,

ՀՀ վարչապետ
Անդրանիկ Մարգարյանին

ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայության տնօրեն Կառլոս Պետրոսյանին

ՀՀ զանգվածային լրատվամիջոցներին

ՀՀ Նախագահի հրամանագիրը ահազանգ է. մեր եկրում խորանում է մշակույթի օրենսդրական և գործադիր վտանգվածությունը

Սույն թվականի հուլիսի 16-ին ստորագրված «ՀՀ Նախագահին առընթեր մշակույթի հարցերի խորհուրդ ստեղծելու մասին» հրամանագրով ստեղծվեց մի կառույց, որն ըստ մեզ, համակարգված միջոցներով ու ոչ կառուցողական ձեռագրով, նպատակային հետևողականությամբ էլ ավելի է խորացնելու մեր երկրում մշակութային կյանքի՝ այն է՝ արվեստի, գիտության և կրթության կենսագործունեության փաստացի ճգնաժամը. փոշիացման, խեղաթյուրման և ոչնչացման տանելով ՀՀ ազգային հարստության մշակութային արժեքները, մտավոր և մշակութային կարողությունները:

Նախագահի ապարատի կողմից նշված գործունեությունն իրականացնող սույն կառույցի ստեղծումը պայմանավորված է մեր կողմից 2003թ. նոյեմբերի 22-ին Նախագահին առաջարկած «ՀՀ Մշակույթի Անվտանգության և Զարգացման Հանձնաժողովը» չստեղծելու, ինչպես և առաջիկայում այդօրինակ կառուցողական և դրական հնարավոր գործընթացները իրենց նորաստեղծ «խորհդի» միջոցով արգելափակելու միտումով: Սույն հրամանագրի հրապարակումը վերջին այն ակորդն է, որն ի լրումը մի շարք այլ հանգամանքների, փաստում է այն, որ ժողովրդավարություն և մարդու իրավունքներ տարփողող մեր երկրում այսուհետ գործնականորեն ոչ միայն արգելվելու են ստեղծագործող մարդու` արվեստագետի, ուսուցչի ու գիտաշխատողի մասնագիտական իրավունքները, նրանց կողմից հասարակության նկատմամբ պատասխանատվության բնական` անօտարելի իրավունքը, այլև մերժվելու են մշակույթի գործիչների կողմից ստեղծվելիք արժեքներից օգտվելու յուրաքանչյուր ՀՀ քաղաքացու իրավունքը:

Նոր ստեղծված այս, իբր մշակույթի հարցերով զբաղվող կառույցի կառուցվածքային ձևը և նրա միջոցով առաջիկայում իրականացվելիք մշակութային քաղաքականության հնավորությունները շատ ավելի ամբողջական և տեսանելի են լինում, երբ այն համադրում ես ԱԺ ընդդիմադիր և իշխանական մեծամասնություն պատգամավորներ` Վիկտոր Դալլաքյանի և Ռուբեն Հովսեփյանի կողմից գրված Ստեղծագործական Միությունների մասին նեգատիվ` ապակառուցողական օրենքի նախագծերի հետ կապված վերջին 1 տարվա ԱԺ օրենսդրական «նախաձեռնության» համառումների հետ, որոնք նպատակայնորեն և ուղղակի փորձում են գալ և վտանգում են ՀՀ Մշակույթն ու մշակութային կյանքը:

Իսկ, ինչպես հայտնի է, ուղղակի վտանգել երկրի մշակույթը կամ էլ այն աստիճանաբար ապազարգացման տանել, առնվազն նշանակում է քանդել երկրի հիմքերը` սահմանադրական կարգը, կործանել ներկան և ժողովրդին պարտադրել ապագա չունենալու` ինքնաոչնչացումային մղձավանջ:

Սույնով ահազանգում ենք մեր երկրում մարդու իրավունքներն ու ժողովրդավարությունը արգելափակող և դրանց էությունը նենգափոխել փորձող քաղաքակրթական վտանգի մասին և կոչ ենք անում իրենց ու երկրի ներկայով և ապագայով անհանգստացող ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացու, վերջ տալ հուսալու և սպասելու վերջին 10 տարիների այս մղձավանջին: Մեր` յուրաքանչյուրիս ու հավաքական մեր ամբողջությունով` ժողովրդի մեր իրավունքով տեր կանգնել մեր երկրին, մեր մշակույթին, մեր երկրում մարդուն վայել արժանապատվությամբ ապրելու մեր իրավունքին: Զերծ պահելով մեր երկրի սահմանադրական կարգն ու մեր իրավունքները մեր իսկ երկրի որոշ իշխանավորներից և իշխանությունների «ապարատչիկներից», նրանց կողմից տարվող տարատեսակ ոտնձգություններից:

Կոչ ենք անում նաև մեր երկրում ի պաշտոնե սահմանադրական կարգն ու մեր իրավունքները օրենքի ուժով պաշտպանելու ծառայող կառույցների աշխատակիցներին ու ղեկավարներին սատար կագնել մեր ժողովրդին՝ մեր երկրում սահմանադրական կարգ ու կանոն հաստատելու վճռականությունում:

Մշակույթի աջակցման և ռազմավարության Հայկական Կենտրոնի համանախագահներ`

Արմեն Հովհաննիսյան
Հայսատանի Գրողների միության նախագահության անդամ

Սիմոն Կամսարական
Հինմարար Գիտությունների Հայկական Կենտրոնի տնօրեն

Արմեն Աթանյան
Հայաստանի Նկարիչների միության վարչության անդամ

5 օգոստոսի 2004թ.

ՄԵԿ ԱԶԳ, ՄԵԿ ՄՇԱԿՈՒՅԹ. ՄԵՐ ՄԱՍՆԱԿԻՑՆԵՐԸ

Ամռան սկզբին համաշխարհային ինտեռնետ ցանցում  http://www.mcya.am հասցեով, բացվեց «Մեկ ազգ, մեկ մշակույթ» համահայկական մշակութային առաջին փառատոնի պաշտոնական սայթը: Փառատոնն անցկացվեց Երևանում և Հայաստանի մարզերում՝ օգոստոսի 14-ից 23-ը: Մասնակցեցին ավելի քան 15 երկրներից ժամանած հարյուրավոր հայ  արվեստագետներ: Թատերարվեստ, կերպարվեստ, ժողարվեստ, պարարվեստ, երաժշտարվեստ, կինոարվեստ. մի խոսքով, այդ տաս օրերի ընթացքում Երևանում իսկական մշակութային տոն էր, չնայած այն հանգամանքին, որ իրենց գալ-գնալու, ինչպես նաև մնալու ծախսերը պիտի հոգային իրենք՝ մասնակիցները: Միջոցառման շրջանակներում Երևանում անցկացվեց նաև «Նռան հատիկ» մանկապատանեկան թատերական փառատոնը, որն, ի տարբերություն առաջինի, արդեն չորս տարվա պատմություն ունի:

Տասնօրյա այս փառատոնին մասնակցեցին  նաև արցախցի արվեստագետները՝ «Արցախի բալիկներ» պարի խումբը, «Մեղեդի» պարային համույթը (Շուշի), Արցախի պետական երգչախումբը, «Մենք ենք, մեր սարերը» պետական ազգային համույթը (նյութը գրելու ժամանակ խումբը դեռ չէր վերադարձել Արցախ), Վ. Փափազյանի անվան դրամատիկական թատրոնը: «Վերնատուն» փոփ-ֆոլկ քառյակը, որը նույնպես հրավիրված էր, փառատոնին մասնակցել հրաժարվեց: Քառյակի գեղարվեստական ղեկավար  Տիգրան Մկրտչյանի խոսքերով՝ պատճառը «ֆաքսային պայմաններն էին», որտեղ նշված էր գնալ-գալու և մնալու մասին:

«Կարծում եմ՝ համահայկական փառատոն անցկացնելու գաղափարը հիանալի միտք էր,-ասում է Արցախի պետական երգչախմբի գեղղեկավար Նինա Գրիգորյանը,- բացի այդ, ես որպես մարդ, կողմնակից եմ ցանկացած հայրենասիրական գաղափարի՝ ազգի միավորման գաղափարի: Եվ, կարծում եմ, համահայկական մարզական խաղերից հետո, մշակույթի ասպարեզում ևս նման միջոցառման կարիք կար: Պարզապես երևում էր, որ փառատոնն առաջին անգամ է  անցկացվում, այդ իսկ պատճառով փառատոնի թափը այնքան էլ մեծ չէր: Որպես օրինակ ասեմ, որ արհեստավարժ խմբեր քիչ կային, իսկ ուրիշ երգչախումբ, մեզանից բացի, չկար: Ուզում եմ նշել փառատոնի բացման արարողությունը, որին մասնակցում էին Հայաստանի լավագույն երաժիշտները,  Սևանը, որտեղ հանգստանալու հնարավորություն էր տրված փառատոնի բոլոր մասնակիցներին: Ի դեպ, Սևանում կայացած համերգից հետո խարույկ էր կազմակերպվել՝ հրաշալի խարույկ: Հրաշալի համերգ ունեցանք Երևանի Ս. Սարգիս եկեղեցում, որտեղ երգեցինք Կոմիտասի հոգևոր երգերից: Իսկ ահա  Կոմիտասի աշխարհիկ երգերը արգելեցին երգել, ինչի հետ ես համաձայն չեմ, քանզի Կոմիտասը սուրբ մարդ էր, և անկախ երգի բառերից, նրա երգերի մեղեդիները հոգևոր հնչեղություն ունեն:

Ինքը՝ մտահղացումը շատ լավն էր, տա Աստված, որ նման մտահղացումներ ավելի շատ լինեն, և ավելի արհեստավարժ, որովհետև, կարծում եմ, որ «ձեր հաշվին» հանգամանքը խանգարեց, որպեսզի ավելի շատ  խմբեր մասնակցեին»:

Ստեփանակերտի Վ.Փափազյանի անվան դրամատիկական թատրոնը փառատոնին ներկայացրեց երկու ներկայացում: Մեկը թատրոնի մեծահասակ, մյուսն էլ՝ «Աստղիկ» մանկապատանեկան թատրոնի դերասանների ջանքերով: Վերջիններս Ռ. Աբրահամյանի «Կսմիթներ» ներկայացմամբ մասնակցեցին «Նռան հատիկ» փառատոնին, «մեծերը» ներկայացրեցին Գ.Սարգսյանի «Դաս կանանց» պիեսը: «Մենք ուղղակի հիացած ենք  փառատոնի բացումից,-ասում են թատրոնի դերասանները,- ծրագիրը շատ հագեցած էր, բացի ներկայացումներից, կարողացանք այցելել նաև տեսարժան վայրեր: Համեմատած Ղարաբաղից գնացած մնացած խմբերի հետ, մեր խումբը, կարելի է ասել, շատ լավ էր տեղավորվել: Ներկայացումներ ենք խաղացել Երևանում, Վանաձորում, հանդիսատեսից շատ գոհ ենք, հատկապես՝ Վանաձորի հանդիսատեսից»: Փառատոնից հիացած են նաև «Աստղիկ» թատրոնի դերասանները, որոնք արդեն երրորդ անգամն է, ինչ մասնակցում են փառատոնին, և այն կարծիքին են, որ «տարեցտարի  ավելի լավ արդյունքներ են ցուցաբերում»:

«Իր տեսակի մեջ այս փառատոնը եզակի էր,- ասում է թատրոնի տնօրեն և գեղ.ղեկավար Լ. Հարությունյանը,- ինչ վերաբերվում է կազմակերպչական խնդիրներին, ապա երբ հազար, երկու հազար հյուր ես ընդունում, բնական է, որոշակի թերացումներ կլինեն, դրանցից ամենացցունը մեզ համար այն է, որ ազդագրերի վրա գրված էր՝ «Վ. Փափազյանի անվան պետական թատրոն, Վրաստան». գուցե պատճառն այն է, որ մենք երկու ներկայացում էինք տարել, և նրանք էլ շփոփթվել էին՝ մտածելով, որ հնարավոր չէ, որ մի թատրոնը երկու ներկայացում բերի: Համարձակորեն կարող եմ ասել, որ մեր թողած տպավորությունը բարվոք էր: Հատկապես հիացած եմ Վանաձորի հանդիսատեսից, որը, չնայած (ոչ մեր մեղքով) ուշացումին, այնուամենայնիվ,  սպասեց երկու ժամ, մինչև մենք սկսեինք ներկայացումը: Ընդհանուր փառատոնը, կարծում եմ, իր բոլոր թերություններով հանդերձ, հրաշալի երևույթ էր»:

«Մշակույթի նախարարությունը հոգացել է մեր տրանսպորտային ծախսերը և ապահովել է մնալու տեղը,- ասում է «Արցախի բալիկներ» խմբի գեղ.ղեկավար Սերգեյ Հարությունյանը,- իսկ սննդի հարցը հոգացել ենք ինքներս: Շատ հավանեցինք հատկապես փառատոնի բացման արարողությունը: Ծանոթություններ ենք հաստատել տարբեր մանկապատանեկան խմբերի հետ: Տեսանք արհեստավարժ  արվեստ, բայց և եզրահանգեցինք, որ մենք շատ հարցերում նրանց չենք  զիջում: Մեր բեմադրիչ Գ. Բադալյանի շնորհիվ ներկայացրել ենք հայկական տարբեր պարեր: Նա իր գործին տեղյակ մարդ է, ուստի գիտի, որ տարբեր փոփ, ռեպ պարերով ոչ ոքի չես զարմացնի. հայկականն է պետք: Կային, իհարկե, նաև բացթողումներ, օրինակ՝ ծառայությունները լավ չէին կազմակերպված, երեխաները այնքան էլ լավ սենյակներում չէին տեղավորված, օգոստոսի սարսափելի շոգին ջուր չկար: Տրանսպորտի հետ կապված որոշակի խնդիրներ կային, բայցևայնպես… Համերգներից բացի երեխաներին տարել ենք տարբեր տեսարժան վայրեր: Ցանկություն կար վճարովի համերգներ տալ, սակայն, քանի որ տրանսպորտ չկար, ծրագիրը չիրականացավ: Հանդես ենք եկել Երևանում, Մարտունիում, պետք է հանդես գայինք նաև Սևանում, բայց քանի որ խմբերը շատ էին, մենք էլ ուշանում էինք, այդպես էլ չստացվեց: Սակայն վերջին օրը մասնակցել ենք Սևանում կազմակերպված խարույկին: Իհարկե, ցանկալի է, որ նման փառատոներ շատ լինեն, միայն այստեղ  պետք է ուշադրություն դարձնել մասնակիցների պրոֆեսիոնալիզմին, քանի-որ  սիրողական խմբեր շատ կային, որի արդյունքում լավն ու վատը չէր տարբերվում: Մեր խմբի ելույթը կգնահատեի լավ, գտնում եմ, որ ոչ միայն չենք զիջել,այլ  դեռ ինչ-որ տեղ էլ ավելի բարձր էինք:»

Քրիստինե ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ

ՎԵՐԱԴԱՐՁ ԱՐՄԱՏՆԵՐԻՆ

Օգոստոսի 19-ին Հայաստանի գրողների միությունում հավաքվել էին հայրենի և սփյուռքահայ մի շարք գրողներ, գրականագետներ, գրասերներ՝ նշելու  արգենտինահայ արվեստագետ  Խուան Ռեյնալդո Սամուել Ելանգեզյանի ՀԳՄ-ին անդամակցությունը: Երեկոյի ընթացքում ելույթ ունեցան ՀԳՄ նախագահ Լևոն Անանյանը, Հենրիկ Էդոյանը և ուրիշներ, իսկ Խուան Ելանգեզյանի բանաստեղծությունները ներկաներին հրամ-ցրեց դերասան Ազատ Գասպարյանը:

Կոմպոզիտոր, երաժշտագետ, խմբավար, մանկավարժ, նկարիչ, բանաստեղծ, թարգմանիչ և գրող Խ. Ելանգեզյանը ծնվել է կիլիկիացի արվեստագետների ընտանիքում, որի վրա խոր ազդեցություն են թողել իր ծնողները, հատկապես տատը՝ Սիրանույշը:

«Մեր արմատները շատ խորն են, մեր ազգն ունի հինավուրց մշակույթ և իր արվեստը կդառնա ջրվեժ, իսկ այդ ջրվեժի աղբյուրները տարբեր ճամբաներե և ուղղություններե ծնունդ կառնեն»,- ասում է Խ. Ելանգեզյանը: Նա ուսանել է Արգենտինայի կաթողիկե համալսարանում՝ սկզբում Ռոբերտո Քամանոյի, ապա՝ Գիլյերմո Գրեթցերի մոտ: Հետագայում կրթությունը շարունակել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում: Նրա երաժշտական ստեղծագործությունները հնչել են Բուենոս Այրեսում, Փարիզում, Վառնայում, Կ.Պոլսում, Աթենքում և Սան Ֆրանցիսկոյում: Նրա  գրական գործունեությունն ընդգրկում է բանաստեղծություններ հայերենով և իսպաներենով, «Սրինգ» վեպը՝ տպագրված Բուենոս Այրեսի «Շարժում» շաբաթաթերթում, հայ հեղինակների գործերի թարգմանությունը իսպաներենի, և դոկտոր Կարապետ Հաչերյանի «Իմ Իզմիրի 1922-ի աղետը» թարգմանությունը՝ Դորա Սաքայանի հեղինակությամբ: Նրա գրչին է պատկանում նաև «Հայկական մշակույթ՝ գիտություն և ավանդույթ» գիրքը, որը հրատարակվել  է  2001 թվականին:

«Ինձի համար Հայաստանը իմ նախնիներն են, իմ հիմքը, իմ արմատը, իմ կենսասիրությունը: Եթե մարդը գիտե՝ ուր կգտնվին իր արմատները, կրնայ շրջել աշխարհը և իր ինքնուրույնությունը պահել, և իր  ուժը չկորցնել»,- համոզված է նա: Ելանգեզյանը ղեկավարել է երգչախմբեր, դասավանդել հայ երաժշտության պատմություն և տեսություն՝ Հայ Բարեգործական Ընկերության բարձրագույն վարժարաններում: Այժմ դասավանդում է Արգենտինայի կաթողիկե համալսարանի մշակույթի ինստիտուտում: Նա Արգենտինայի հայ գրողների միության հրատարակչության հայերենի քարտուղարն է:

Դվին ԳԱԼՍՏՅԱՆ
Երևան

Լույս է տեսել

…Հոգևոր հովիվ, վերապատվելի Ահարոն Գայաեանի «Նոր Կտակարանի Ընդհանուր Ներածություն»(«Հավատք և կյանք» Հայաստան 2003) և «Հին Կտակարանի Ներածություն» («Հավատք և կյանք», Հայաստան 2004) գրքերը՝ ֆրանսերենից Սուսաննա Խաչատրյանի թարգմանությամբ:

Գրքերը հրատարակության են պատրաստվել Երևանի պետական համալսարանի աստվածաբանության ֆակուլտետի դեկան, դոկտոր, պրոֆեսոր Շահե արքեպիսկոպոս Աճեմյանի երաշխավորությամբ, և, ինչպես նշում  է թարգմանիչը, գիրքն ընդգրկման, փաստերի և իրադարձությունների համակողմանի մեկնաբանության առումով, մեզանում նորություն է և կարող է դասվել Աստվածաշնչական արժեքավոր հետազոտությունների շարքը, այն ուսուցողական շեշտավորված բնույթ ունի, ինչը դյուրին է դարձնում ընթերցանությունը. «Խոստովանենք, սակայն, որ Հին Կտակարանը ընթերցանության համար դյուրին գիրք չէ: Հնարավոր է մոլորվել իրարից շատ  հեռու դարաշրջանների զանազան գրվածքների ու ոճերի թավուտում: Մեր նպատակներից մեկն էլ նրա քրիստոնեական մեկնության սկզբունքների բացատրությունն է: Մեր առաջարկած ուսումնասիրությունը, հավատացած ենք, բարերար կլինի քրիստոնեական հավատքի համար»,-ասվում է գրքի ներածության մեջ:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s