№ 12 / 30 հունիս

ՀԵՏԸՆՏՐԱԿԱՆ ԴԱՍԵՐ

Եւ այսպես՝ եղավ այն, ինչ եղավ: Կատարվեց մի բան, որ ոչ ոք չէր կարող կանխատեսել, քանի որ դուրս էր ամեն մի տրամաբանությունից, քանի որ ակնկալվածի ու ստացածի՝ նման ահռելի տարբերություն նույնիսկ ամենահոռետեսական կանխագուշակումներում տեղ չէր գտել: Հասարակական տրամադրություններն ու ստացած խորհրդարանը, մեղմ ասած, իրար հետ չեն խոսում: Եւ ոչ մեկի գլխում չի տեղավորում հետևյալ աբսուրդը՝ ինչպե՞ս կարող էր համամասնական ընտրակարգով նախատեսված 11 տեղից 3-ը գրաված քաղաքական ուժը ոչ մի տեղ չգրավել 22 մեծամասնական ընտրատարածքներում, ինչպե՞ս կարող էր երրորդ (եթե հավատալու լինենք ընտրությունների արդյունքներին) ազդեցիկ քաղաքական ուժը զրոյական արդյունք գրանցել մեծամասնական ընտրակարգով: Ստացվում է, որ Դաշինքին վստահել են, բայց նրա ներկայացուցիչներին չեն վստահել:

Ինչ որ է, կատարեց այն, ինչ կատարվեց: Իսկ կատարվեց նախ այն պատճառով, որ իշխանություններն ըստ ամենայնի օգտագործեցին վարչական ռեսուրսը՝ թե մինչև նախընտրական քարոզչությունը, թե քարոզարշավի ընթացքում և թե ընտրությունների օրը: Վճռորոշ եղան բանակի և ոստիկանության գործոնները: Եղան ընտրակաշառքներ, մարդկանց վախեցնելու փորձեր: Մեզ խոստացան ազատ, արդար և թափանցիկ ընտրություններ, բայց տվեցին ազատ ու թափանցիկ անարդարություններ:

Սակայն սա մեդալի միայն մի երեսն է: Ամենադառը ճշմարտությունը հետևյալն է՝ մարդիկ գործարքի գնացին իրենց իսկ խղճի հետ: Նշված բոլոր անարդարությունները չէին լինի առանց մարդկանց աջակցության, առանց նրանց մասնակցության: Մարդկանց մի զգալի հատվածը տեր չկանգնեց իր իրավունքներին, իր խղճին ու պատվին: Սա էր ամենամեծ հիասթափությունը: Մարդկանց մի զգալի մասն առաջնորդվեց իր այսրոպեական շահերով, չմտածելով երկրի ապագայի մասին, չգիտակցելով, որ նմանատիպ «արժանապատիվ ուշադրության» կենտրոնում հայտնվելու է մեկ էլ հինգ տարի հետո, որ հինգ տարի շարունակ նորից լինելու է դեպքերի ետնաբեմում: Ինչ որ է, մարդկանց մի զգալի հատվածն իր վրա վերցրեց կատարվածի համար պատասխանատվությունը, կամ պատասխանատվությունը կիսեց կազմակերպիչների հետ:

Այսպես թե այնպես, հենց սա է ամենամեծ պարտությունը: Ոչ միայն ընդդիմության համար: Եթե կուզեք՝ ավելի շատ երկրի համար, ժողովրդավարական բարեփոխումների ապագայի համար: Սա է ցավալին: Եւ սա է ընդդիմության բացթողումը: Այսինքն՝ այն, որ չհաջողվեց ժողովրդի մի զգալի հատվածին ապացուցել նման վերաբերմունքի անհեռանկարայնությունն ու վտանգավորությունը:

Ինչ որ է՝ կատարվել է այն, ինչ կատարվել է: Հիմա մի վտանգն էլ լրացուցիչ բարդույթ ձեռքբերելն է: Այո, կատարվածը դաս պիտի լինի, բայց ոչ թե ինքնակեղեքման ու ինքնաոչնչացման համար, այլ նույնը չկրկնելու համար: Ի վերջո, անսրբագրելի ոչինչ չի կատարվել, պարզապես մարդկանց մի զգալի հատվածը սխալվել է: Հիմա պիտի համատեղ ջանքերով այնպես անենք, որ այդ սխալը ծանր չանդրադառնա նրա վրա, որ իրավիճակը շտկելու հնարավորություն լինի: Այո, չհաջողվեց ստեղծել իշխանությունների գործունեության վերահսկողության գործուն լծակ ի դեմս նորաստեղծ խորհրդարանի: Բայց նույն այդ վերահսկողության գոնե մասնակի իրականացման համար կան այլ լծակներ: Եւ այդ լծակները հնարավոր է գործի դնել, եթե մարդիկ տեր կանգնեն իրենց իրավունքներին (ընտրելու իրավունքն ընդամենը մեկն է մարդու իրավունքներից), չկորցնեն իրենց արժանապատվությունը, թիկունք կանգնեն մեկմեկու:

Ամենակարևորը՝ ոչ ոք իրավունք չունի նեղանալու ժողովրդից, ոչ ոք իրավունք չունի ամբողջ մեղքը բարդել ժողովրդի վրա: Պիտի մտածել այն մասին, թե ինչու չհաջողվեց համոզել մարդկանց մի զգալի մասին: Ուրեմն՝ թերացել ենք: Բայց մյուս կողմից էլ՝ չէ՞ որ մի զգալի մասն էլ տեղի չի տվել, չի վախեցել, չի ընկրկել, իր խղճի հետ գործարքի չի գնացել: Ուրեմն՝ պիտի տեր կանգնենք նրանց, չլքենք նրանց, որպեսզի նրանց մեջ հույսնուհավատը չմեռնեն:

Սա է կարևորը: Թե չէ, ինչպես ասում են, կռվից հետո բռունցքներ չեն ճոճում: Ի դեպ, բռունցքների մասին: Հաղթողն, այնուամենայնիվ, գործի դրեց բռունցքները՝ պաշտպանության բանակի շտաբում ոտնատակ տվեցին մեր ազատամարտի խորհրդանիշերից մեկին՝ Պավել Մանուկյանին: Դիմեցին նման քայլի այն դեպքում, երբ ընդդիմությունն իրեն ասպետավարի պահեց ընտրություններից հետո: Քննադատելով ընտրությունների անցկացման եղանակը, ընդդիմությունը, միևնույն ժամանակ, շնորհակալություն հայտնեց ժողովրդին, հաջողություն մաղթեց հաղթած քաղաքական ուժերին, մտորեց սեփական սխալների վրա, հավաստիացրեց, որ ցնցումների ճանապարհով չի գնալու, քանի որ իր համար ամենակարևոր արժեքը երկրի կայունությունն է և այլն: Այսինքն՝ արեց այն, ինչ պահանջում էր երկրի շահը: Բայց հաղթողների համար սա բավարար չէր, նրանց պետք էր ընդդիմախոսներին «դաս տալ»: Ու դասը սկսվեց:

Ահա այստեղ է երկրորդ փորձությունը ժողովրդի համար: Եթե թույլ տվեց շարունակել՝ ապա ծայրը չի երևալու, ապա թունելի վերջի լույսը չի երևալու: Եթե թույլ տվեց շարունակել, ապա ինքն է անպաշտպան մնալու վերջին հաշվով:

Գեղամ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

 

Ծնողների հետ ընտրատեղամաս եկած այս փոքրիկի համար դեռևս անհասկանալի ու մշուշապատ է, թե ինչ ասել է` խորհրդարան, ընտրություն, ժողովրդավարություն և այլն… Խորհրդարանական այս ընտրությունները ցույց տվեցին, որ դեպ իրական ժողովրդավարություն տանող ուղին մեր ժողովրդի համար ևս դեռ մշուշապատ է…

——————————————————————————————-

ԱՆՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ ՍԵՓԱԿԱՆ ՃԱԿԱՏԱԳՐԻ ՀԱՆԴԵՊ

Խորհրդարանական ընտրությունները ցույց տվեցին, որ մեր ժողովուրդն ու իշխանություններն ուղիղ համեմատական են իրար: Լավ ժողովրդի և վատ իշխանության առասպելը հօդս ցնդեց: Եթե այսուհետ որևէ մեկը փորձի վարկաբեկել մեր իշխանություններին, դրանով նա անպատված կլինի մեր ժողովրդին՝ իր ընտրյալներին վիրավորելու համար:

Խորհրդարանական ընտրությունները ցույց տվեցին նաև, որ իշխանությունները հեքիաթի խնձորների պես ամենևին երկնքից չեն ընկնում. նրանց մենք ենք ընտրում ու դարձնում իշխանություն…

Ինչ որ է: Սակայն ավելի լավ է մի քանի բնորոշ դեպք պատմենք մի ընտրատեղամասից: Քվեարկելու եկած մի ծեր կին, երբ ընտրախցիկում բացել պայուսակը և հանում էր ակնոցը, ինչ-որ բան վայր գցեց: Վստահված անձանցից ու հանձնաժողովի երկու անդամներից ավելի հեռու էի գտնվում: Անհնար էր, որ միայն ես նկատած լինեի դա: Սպասեցի՝ ոչ մի ձայն: Հաջորդ ընտրողը եկավ և կանգնեց այդ «ինչ-որ բանի» վրա: Ավելի մոտ նստած վստահված անձերից մեկին հասկացրի, որ ծեր կինը ինչ-որ բան է վայր գցել: Անտարբեր նայեց իմ մատնացույց արած ուղղությամբ և՝ ոչինչ: Հանձնաժողովի ներկայացուցիչներից մեկին բացատրեցի, նա կռացավ և գետնից վերցրեց այն… Ծեր կնոջ «կենսաթոշակային գրքույկն» էր: Բարեբախտաբար, նա դեռ դուրս չէր եկել շենքից…

Մյուս, թերևս շատ աննշան միջադեպը: Միջին տարիքի մի կին դուրս եկավ ընտրախցիկից, թաշկինակը դրեց թևից կախ պայուսակում, սակայն այն կրկին լայնորեն բացվեց և, թվում էր, ուր որ է պարունակությունը պիտի թափվի: Զգացի, որ դա նկատեցին շատերը՝ թե վստահված անձինք, թե հանձնաժողովի անդամներից ոմանք: Կինը շարժվում էր դեպի դուռը՝ ներկաների անտարբեր հայացքներն իր բացված պայուսակին: Վեր կացա, որպեսզի կնոջը զգուշացնեմ, սակայն այդ պահին նա արդեն նկատել և փակում էր պայուսակը…

Արդեն քվեաթերթիկներն էին հաշվում: Այդ արարողությանը ներկա էր նաև ընտրատարածքային հանձնաժողովի նախագահը: Տեղամասային հանձնաժողովի նախագահը վստահված անձանց և դիտորդներին առաջարկեց անջատել բջջային հեռախոսները: Այնուհետև, քվեաթերթիկները հաշվելու 5-6-ժամյա ողջ ժամանակահատվածում ավելի շատ լսվում էր ոչ թե քվեաթերթիկների տվյալներն ընթերցողի, այլ տարածքային հանձնաժողովի նախագահի ձայնը, որ մերթ բջջայինով, մերթ տեղամասային հեռախոսով ուղղակի հեռախոսակամուրջներ էր կազմակերպել մայրաքաղաքի ու Արցախի տարածքով մեկ: Եվ այնքան բարձր էր խոսում, որ քիչ էր մնում քվեթերթիկները հաշվառող հանձնաժողովականները դադարեցնեն աշխատանքը, որպեսզի նրան չխանգարեն սրտի ուզածի չափ շաղակրատել: Եվ, այնուամենայնիվ, նա քվեաթերթիկներ հաշվող հանձնաժողովի անդամներին մի անգամ ստիպեց դադարեցնել աշխատանքը… որպեսզի անպարկեշտ պատմություն պատմի մեր հարգված քաղաքական գործիչներից մեկի մասին…

Երեք թերևս աննշան միջադեպ, որից կարելի է եզրակացնել, թե ով ենք մենք և ուր ենք գնում: Ահա այս ենք մենք, և ահա այսպես շարժվում ենք դեպ լուսավոր ապագա: Այս է մեր ժողովուրդը, և ամենևին պետք չէ զարմանալ, որ նա անտարբեր է իր հայրենակցի, իր բախտակցի, իր առջև կանգնած ծեր կնոջ կյանքի աղբյուր «գրքույկի» կամ մյուս կնոջ պարունակությունը թափվելու չափ բացված պայուսակի հանդեպ:

Նա թույլ է տալիս, որ իր վրա կարգված օրենք ու կարգապահության վերահսկիչը հենց ինքը կոխկրտի օրենք ու բարոյականություն: Վիրավորականը միայն այն չէ, որ իրենից ոչինչ չներկայացնող մեկը ինչ-որ պատմություն է անում մի մարդու մասին, որ որպես մարդ ու քաղաքացի բյուր անգամ բարձր է իրենից, այլ այն, որ հանձնաժողովի անդամներին ու մյուսներին բոլորովին չի հուզում, թե մեկ օրով իրենց գլխին կարգված այդ «վերադասի» ճամարտակությունները հանդուրժելու համար իրենք ստիպված են լինելու մի քանի անգամ կրկին հաշվելու քվեաթերթիկները, և ողջ գիշերն անց են կացնելու ընտրատեղամասում: Նրանց վեջը չէ, որ դրանով իրենք թույլ են տալիս վիրավորել սեփական ինքնասիրությունն ու արժանապատվությունը…

Ժողովուրդն անտարբեր է այս ամենի հանդեպ, և դա ամենևին զարմանալի չէ, քանզի նա անտարբեր է հենց ի’ր ճակատագրի հանդեպ: Խորհրդարանական այս ընտրություններում նա ապացուցեց, որ իրեն դուր է գալիս այս կյանքը, և նա քվեարկեց, որ այս կյանքը շարունակվի նաև վաղը:

Բոլոր հեքիաթներն ու առասպելները փոշիացան: Այս ենք մենք, և այս է մեր երկիրը:

Վարդգես ՕՎՅԱՆ

——————————————————————————————

Ընտրություններ

ԿԸՀ-Ն ՀՐԱՊԱՐԱԿԵՑ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ

Հունիսի 24-ին ընտրատարածքային ընտրական հանձնաժողովների նախագահների մասնակցությամբ կայացավ ԼՂՀ կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նիստը, որը նպատակ ուներ ամփոփել 2005թ. հունիսի 19-ին Լեռնային Ղարաբաղում անցկացված խորհրդարանական ընտրությունների վերջնական արդյունքները: Իր տպավորությունը հայտնելով հանրապետությունում կայացած քաղաքական կարեւորագույն իրադարձության վերաբերյալ, ԿԸՀ նախագահ Սերգեյ Նասիբյանն իրազեկեց, որ ընտրություններին մասնակցել է ընտրողների 75,1 տոկոսը, որից հետո հրապարակեց պատգամավորության մանդատ ստացած՝ համամասնական ընտրակարգով առաջադրված 11 պատգամավորների, ինչպես նաեւ մեծամասնական ընտրակարգով առաջադրված 22 պատգամավորների անունները:

Ընտրատարածքային ընտրական հանձնաժողովների նախագահների կողմից հնչած կարծիքներում ընդգծվեց այն միտքը, որ այս ընտրությունները մեկ քայլ առաջ են հանրապետությունում անցկացված նախորդ՝ բոլոր մակարդակների ընտրություններից, եւ որ այս ընտրությունները համապատասխանեցին ժողովրդավարության սկզբունքներին. այդ է վկայում մեծաթիվ դիտորդական խմբերի եւ ԶԼՄ-ների ներկայացուցիչների՝ Ղարաբաղ կատարած առաքելությունը: Ընտրատարածքային ընտրական հանձնաժողովների նախագահներից շատերի կարծիքով՝ թեպետ ընտրությունները կրեցին կազմակերպված բնույթ, բայցեւայնպես, զերծ չէին թերություններից: Այսպես` մի շարք ընտրատեղամասերում ընտրացուցակներում արձանագրվել էին անճշտություններ: Եղավ կարծիք, որ շրջիկ քվեատուփերի գործածությունն առավել կհեշտացներ քվեարկությունը դյուրին ճանապարհով կազմակերպելու գործընթացը:

ԿԸՀ անդամ Սերգեյ Շահվերդյանը հրապարակեց ԼՂՀ ԱԺ ընտրությունների ամփոփիչ արձանագրության վերաբերյալ իր հատուկ բացասական կարծիքը: ԿԸՀ նախագահ Սերգեյ Նասիբյանը իրազեկեց, որ ԿԸՀ-ն առնչվել է 15 դիմում-բողոքի, որից 11-ն արդեն իսկ քննարկվել է, իսկ 4-ն առաքվել է դատախազություն: ԿԸՀ նախագահը տեղեկացրեց նաեւ, որ 9 համայնքում անցկացվել են տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններ, համաձայն որի ընտրված համարվել են 9 համայնքների ղեկավարներ, մեկ համայնքում անցկացվել է նաեւ համայնքի ավագանու անդամների ընտրություն, իսկ թիվ 13 ընտրատարածքում Մաղավուզի համայնքի ղեկավարի ընտրությունը համարվել է չկայացած: Այնուհետեւ Ս. Նասիբյանը երախտագիտություն հայտնեց ընտրությունների կազմակերպմանն ու անցկացմանը օժանդակող՝ պետական եւ ոչ պետական կառույցներին, մասնավորապես՝ ԼՂՀ կառավարության աշխատակազմին, «Ղարաբաղ Տելեկոմ» ՓԲԸ-ին, իրավապահ մարմիններին, ինչպես նաեւ հանրապետության զանգվածային լրատվամիջոցներին՝ ընտրությունները պատշաճ մակարդակով հանրությանը հրամցնելու համար:

——————————————————————————————-

ՀԱՏՈՒԿ ԿԱՐԾԻՔ ԼՂՀ ԱԺ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԱՄՓՈՓԻՉ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

Հունիսի 19-ին կայացած ԼՂՀ չորրորդ գումարման Ազգային Ժողովի ընտրությունները համարում եմ ոչ ազատ, ոչ արդար, ոչ թափանցիկ ընտրություններ: Հատկապես անարդար եմ համարում համամասնական ընտրակարգով կայացած ընտրությունները, իսկ մեծամասնականի առնչությամբ կարող եմ ասել, որ ընդգծված անարդարություն է արձանագրվել թիվ 20 և 21 ընտրատարածքներում:

Համեմատած ԼՂ Հանրապետության 20 ընտրատարածքների հետ, միայն թիվ 20 և 22-ում անվավեր քվեաթերթիկների թիվը 80-ից չեն ավելացել, այն դեպքում, երբ մյուս ընտրատարածքներում անվավեր քվեաթերթիկների թիվը 150-ից պակաս չի եղել:

Ստորագրելով ընտրությունների ամփոփիչ արձանագրության տակ, կցում եմ հատուկ կարծիքս:

Համեստ ՍՈՒԼԵՅՄԱՆՅԱՆ
ԿԸՀ անդամ

ԴԱՇԻՆՔԸ ԲՈՂՈՔԱՐԿՈՒՄ Է

«ՀՅ Դաշնակցություն – Շարժում 88» Դաշինքը դիմել է ԼՂՀ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով՝ բողոքարկելով թ. 20 ընտրատարածքում ընտրությունների արդյունքները, նաև պահանջելով կատարել համամասնական ընտրակարգով քվեների վերահաշվարկ:

Սեփ. լրատվություն

Բռունցքը՝ որպես փաստարկ 
Ի՞ՆՉ Է ԿԱՏԱՐՎՈՒՄ ԵՐԿՐՈՒՄ, ՊԱՐՈՆԱՅՔ ՂԵԿԱՎԱՐՆԵՐ

Պավել Մանուկյանի հետ կատարվածը ցնցել է բոլորիս: Սակայն փորձում էինք մեզ հույս տալ ու մխիթարվել նրանով, որ դա միգուցե պատահականություն է: Եւ այս մտայնությամբ էլ աչքներս փակեցինք նմանատիպ մեկ այլ հաշվեհարդարի վրա, որ տեղի է ունեցել Ա.Մանուկյան փողոցում: Որ կատարվածը պատահականություն չէ, որ դա երկրում տիրող բարքերի արգասիքն է՝ համոզվեցինք օրերս, երբ կատարվեց հերթական բռնությունը: Այն էլ որտեղ՝ դատարանում: Այն էլ ում կողմից՝ դարձյալ պետական-ռազմական պաշտոնյայի կողմից:

Կարծես թե մեր երկրում ավանդույթ է դառնում ուժով հարցերը լուծելու ձևը, կարծես թե այսպես ավելի պատվավոր է համարվում:

Ուշագրավ է նաև հանցավայրի հանգամանքը՝ պետական ատյաններ: Կատարածուները գոնե հասկանու՞մ են, որ ոտնատակ են տրվում պետական ատրիբուտները:

Այս պարագայում ուղղակի ապշեցուցիչ է իշխանությունների լռությունը:

Մե՞նք էլ լռենք: Ոչ, իրավունք չունենք, որովհետև այս ամենը նաև մեր լռության հետևանքն է:

Բա չպրծա՞նք այդ ամենից: Ի՞նչ է կատարվում երկրում, պարոնայք ղեկավարներ: Մի՞թե չեք տեսնում այն անդունդը, որտեղ կարող է գլորվել երկիրը, բոլորս միասին:

Բավ է:

«Դեմո»

ՈՉ ՄԻ ԴԵՊՔՈՒՄ ՉՊԻՏԻ ԱՐԴԱՐԱՑՆԵԼ ԲՌՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հավանաբար, շատերն են դիտում «Գոյամարտ» հեռուստածրագրի «Սպայի պատիվը» հաղորդաշարը: Վերջին հաղորդման ժամանակ հիշյալ հեռուստածրագրի ղեկավարը հանդիմանության խոսք է հնչեցրել ԼՂՀ կառավարության հասցեին, որը, տեսեք-տեսեք, չի պաշտպանում իր գեներալներին:

Ինչպիսի անհեթեթություն… Այսօր յուրաքանչյուր ազնիվ և բարեկիրթ մարդու սիրտը մղկտում է ցավից և ծառս լինում ցասումից, որ Արցախի գոյապայքարի կրակներով անցած, թշնամու դեմ խիզախորեն մարտնչած ռազմիկը՝ Պավլիկ Մանուկյանը, դաժանաբար խոշտանգվել է արյունակիցների՝ գեներալական ուսադիրներ կրող անձանց կողմից, ինչ է թե՝ նախընտրական քարոզարշավում իր արած որոշ արտահայտություններ դուր չեն եկել նրանց:

Մենք նախնադարում չենք ապրում, ոչ էլ միջնադարում: 21-րդ դարում ապրող մարդը, այն էլ՝ զինվորական ամենաբարձր աստիճան ունեցող անձինք, պարտավոր էին և կարող էին դիմել դատարան, եթե զրպարտության ու նսեմացման միտում են տեսել դրանում: Այլ ոչ թե իրենց թույլատրեին աներևակայելին՝ այնպիսի արարք, որ պատիվ չի բերի ամենաետին մարդուն, ուր մնաց թե՝ գեներալներին:

Եվ լրագրողը՝ մահամերձ զոհին պաշտպանելու, արդարության ու մարդկայնության կոչ անելու փոխարեն չգիտես ինչ տրամաբանությամբ կոչ է անում պաշտպանել… գեներալներին:

Ես միանշանակ ու անվերապահորեն դատապարտում եմ ազատամարտիկի նկատմամբ հաշվեհարդարը, որը չի տեղավորվում ոչ մի բարոյականության ու ոչ մի օրենքի շրջանակներում, որը հարիր չէ  Արցախի փառապանծ բանակի նույնիսկ շարքային զինվորին, ինչ մնաց թե գեներալներին: Եվ կատարվածն արդարացնելու, անգամ մասամբ մեղմելու ոչ մի հիմք չեմ տեսնում:

Ուրիշ բան չեմ ասում՝ իրեն հարգող ցանկացած մարդ, առավել ևս լրագրողը, պիտի դատապարտի նման արարքը: Կամ՝ գոնե չարդարացնի: Ոչ մի դեպքում, ոչ մի պատճառաբանությամբ չպիտի արդարացվի բռնությունը: Դրա հետևանքները շատ ավելի վտանգավոր կարող են լինել:

Ս. ՀԱՅԿՅԱՆ

ԼՂՀ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՈՒԺԵՐԸ՝ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆԱԿԱՆ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

Հրանտ ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ / Կոմունիստական կուսակցություն

Այս ընտրություններում պարտություն կրել են իշխանությունները: Եվ նրանց վերջին խոշոր պարտությունը պաշտպանության նախարարությունում տեղի ունեցածն է: Ընտրություններից հետո Լեռնային Ղարաբաղում հարկավոր է «գերեզման փորել» դեմոկրատիայի համար, որի մասին հնարավոր կլինի խոսել միայն 100-200 տարի հետո: Դրսից ամեն ինչ թափանցիկ էր երևում, իսկ ներսից եղան «գազի», «ջրի», «էլեկտրաէներգիայի» և մեծ քանակով ֆինանսների կորուստներ: Օգտվել են ժողովրդի քաղաքականապես անհասունությունից: Ես միշտ զարմանում էի՝ ինչի՞ են պետք այսքան մեծ կառավարական ապարատներ, «չինական» կառավարություն՝ մի բուռ ժողովուրդ. դա մտածված էր ընտրություններին օգտագործելու համար: Ինչքան շատ աշխատողներ, այնքան հեշտ ճնշումներ, շատ հեշտ հաղթանակ, որն, ինչպես նշեցի, հավասարազոր է պարտության:

Էդուարդ ԱՂԱԲԵԿՅԱՆ/ «Շարժում 88»

Ցանկացած ընտրություն մենք դիտարկում ենք անկախության, 1991թ. դեկտեմբերի 10-ի հանրաքվեի արդյունքների քողի տակ: Եվ այս առումով, մենք մասնակցել ենք ընտրություններին՝ պետականության, պետականության կերտմանն օժանդակելու ակնկալիքով: Հնարավո՞ր էր ավելի լավ կազմակերպել ընտրությունները. միանշանակ՝ այո: Որովհետև  մեզ մոտ կարծես ստեղծվում է քվեարկության օրն ու ողջ ընտրարշավն իրարից տարբերակելու մի ավանդույթ: Եվ մշտադիտարկվում է միայն քվեարկության օրը. երկարատև մշտադիտարկումն, այս առումով, բացակայում է: Մեր կողմից արձանագրվել են վարչական ռեսուրսի կիրառման, երբեմն նաև բավականին կոշտ, օրենքի խախտումներով դեպքեր: Իսկ ընդհանուր առմամբ, այս ընտրության արդյունքներն համարում եմ ժողովրդի «ձայն». ամեն դեպքում պիտի ընդունենք, որ քվեարկել է ժողովուրդը: Ենթադրում եմ, որ որոշ ստվերային երևույթներ ավելի պակաս արտահայտված կլինեին, եթե մեզ հաջողվեր (մի քանի անգամ դիմել էինք հանրային հեռուստատեսությանը և չէր ստացվել) քաղաքական ուժերի միջև հեռուստաեթերում կազմակերպել կլոր սեղաններ, ինչը բավականին կիջեցներ լարվածությունը, և ավելի հստակ կերևային քաղաքական ուժերի տեսակետները:

Գրիշա ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ / ՀՅԴ Արցախի ներկայացուցիչ

Դաշինքի անունից կուզենայի ասել, որ ընտրություններն անց են կացվել ընտրողների վրա ուժեղ ճնշման մթնոլորտում: Մարդիկ չեն կարողացել արտահայտել իրենց կամքը, քանի որ Ղարաբաղի բնակչության զգալի մասն աշխատանքի առումով կախված է վարչարարական համակարգից: Եւ այդ համակարգի օգտագործումը թույլ է տվել դիմել լուրջ չարաշահումների:

Եթե համեմատենք ընտրությունների արդյունքները մեր ակնկալիքների հետ, պետք է ասեմ, որ համամասնական համակարգով մենք սպասել ենք ունենալ 3-4 տեղ, եւ ստացել ենք այն, իսկ մեծամասնականի պարագայում խոստովանում ենք մեր պարտությունը. ժողովուրդը մեզ ձայն չի տվել:

Հաջողություն ենք ցանկանում հաղթանակած կուսակցություններին: Ինչպես նախընտրական հանդիպումների ժամանակ խոստացել ենք, մենք՝ նույնիսկ նման փոքրամասնություն ունենալով, կմասնակցենք Ազգային ժողովի բոլոր գործընթացներին: Թեկուզ այդ գործընթացների վրա ազդելու գործուն լծակներ քիչ ունենք: Ինչ անենք՝ դա մեր ժողովրդի ընտրությունն է: Մենք շնորհակալություն ենք հայտնում ընտրողներին ակտիվ մասնակցության համար՝ հատուկ նշելով այն, որ նման պայմաններում, կիսելով մեր գաղափարախոսությունը, նրանք դաշինքի օգտին 14800 ձայն են տվել:

Մուրադ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ / «Բարոյական վերածնունդ»

Այս ընտրություններում իշխանությունները «պյուռոսյան հաղթանակ» տարան: Դրանով նրանք ավելի խորացրին հասարակությունում առկա անբարոյականությունը, բնակչության հիասթափությունն իշխանություններից: Իսկ ժողովուրդը բաց թողեց որպես ամուր սոցիալական մի մարմին որակապես ինքնակազմակերպվելու և պատերազմից խուսափելու վերջին հնարավորությունը: Հաջորդ ընտրություններում ժողովուրդն արդեն ստիպված է լինելու քվեարկել՝ ընդունե՞լ պատերազմի հրավերը, թե՞ գնալ զիջումների…

Այնպես որ՝ այս ընտրությունները վերջին հնարավորությունն էին, Արցախը փրկելու վերջին փորձը:

Ինչ մնում է իշխանություններին, թող չկարծեն, թե միջազգային հանրությունը կարճատեսների ակումբ է: Ինչ էլ որ ասեն, միևնույն է, թույլը միշտ կուլ է գնալու ուժեղին: Դեռևս հույս ունեի, որ մենք կարող ենք ուժեղանալ և հզոր ու էֆեկտիվ պետություն ստեղծել, սակայն այս ընտրություններում ես կորցրի իմ այդ հույսի վերջին կաթիլը…

Աշոտ ՂՈՒԼՅԱՆ / Արցախի ժողովրդական կուսակցություն

Ընտրությունների արդյունքները գնահատում եմ դրական: Իմ կարծիքով, ընտրություններն անցել են ազատ, ժողովրդավարական և թափանցիկ պայմաններում: Ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել մեր ժողովրդին՝ ակտիվության և մեր կուսակցությանը տված քվեների համար:

Արարատ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ / «Մեր տունը՝ Հայաստանն է» կուսակցություն

Կարելի է ասել, որ այս ընտրություններում վարկաբեկվել է ժողովրդավարությունը եւ ընտրությունների իմաստը: Շատ սխալ էր զինվորականների մասնակցությունը: Եթե իրավունք չկար զորամասերում քարոզչություն անցկացնել, ո՞նց են կողմնորոշվել զինվորականները: Բացի այդ, ընտրատեղամասերում արհեստականորեն հերթեր են ստեղծվել, որպեսզի «ժամանակ» լինի քարոզչություն անել: Կարող եմ միանշանակ ասել, որ ժողովրդավարությունը պարտություն է կրել:

Ինչ վերաբերում է այն հարցերին, թե ինչպես պետք է նման խորհրդարանը քվեարկի Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցով, կասեմ, որ նման հարցերը համաժողովրդականորեն պետք է լուծվեն: Այո, մեր ժողովուրդն է ընտրել նման խորհրդարան, բայց եթե խոսք լինի երկրի ճակատագրի մասին, մարդիկ չեն ծախելու իրենց ձայնը:

Արթուր ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ / «Ազատ Հայրենիք» կուսակցություն

Ընտրությունների արդյունքներից գոհ ենք, թեև ամբողջ ընտրարշավի ժամանակ մեզ չհաջողվեց Արցախի ժողովրդին տեղյակ պահել մեր կուսակցության ծրագրերին, դրա հիմնադրույթներին, բայց, մեր կարծիքով, մենք եղել ենք Արցախի բնակավայրերի մոտավորապես 80 տոկոսում: Ընտրարշավը հաջողվեց, և այսօր քաղաքական ուժերը նույնպես գնահատում են, որ «Ազատ Հայրենիք» կուսակցությունն իր ընտրարշավը կազմակերպել է իր հնարավորության առավելագույն սահմաններում: Այս ընտրությունները կորակեի որպես հետխորհրդային տարածքում անցկացված լավագույն ընտրություններից մեկը:

Կարեն ՕՀԱՆՋԱՆՅԱՆ / «Սոցիալական արդարություն» կուսակցության նախագահ

Անցած ընտրությունների դրական կողմը քաղաքացիների ակտիվ մասնակցությունն էր: Բացասականը՝ ձայների առքը, ցույց տվեց, որ Ղարաբաղի հասարակությունը կոռումպացված է, այստեղ իշխում է կոռումպացված ժողովրդավարություն: Նաև ասեմ, որ ընտրությունները ցուցադրեցին քաղաքական տեխնոլոգիաների հնարավորությունները:

ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՄԵԶ ՀԱՄԱՐ ՄԻՇՏ ԷԼ ՏՈՆ ԵՆ

Հունիսի 19-ի առավոտյան ժամը 8-ին 7-րդ ընտրատարածքի 3-րդ տեղամասի առջև հերթ էր՝ վաղ առավոտվանից մարդիկ եկել էին իրենց քաղաքացիական պարտքը կատարելու:

Ցույց տվեցինք ԶԼՄ ներկայացուցչի մեր վկայական և մտանք ընտրատեղամաս: Ներսում ինչ-որ «տոնական» իրարանցում էր. ենթագիտակցաբար հիշեցի հայտնի ֆիլմի հերոսի խոսքերը. «Քննություններն ինձ համար միշտ տոն են»: Բազմաթիվ մարդիկ տոնական տեսքով եկել էին մասնակցելու ընտրություններին: Մի քիչ այն կողմ կողք-կողքի նստել էին թեկնածուների վստահված անձինք և ուշի ուշով հետևում էին այն ամենին, ինչ կատարվում էր քվեախցիկների և քվեատուփի մոտ: Հանձնաժողովի անդամները ժրաջան մեղուների պես աշխատում էին՝ այդպիսի հերթի դեպքում, բնականաբար, հազիվ հասցնում էին շունչ քաշել: Մինչ մարդիկ գտնում էին իրենց անունները ընտրացուցակներում, այնուհետև ստանում երկու քվեաթերթիկները, տևում էր բավականին երկար ժամանակ: Բացի այդ, քիչ ժամանակ չէր խլում նաև քվեաթերթիկները տվողի կողմից տարվող բացատրական աշխատանքները այն մասին, թե ինչ նշան պիտի դրվի վանդակներից մեկի մեջ, ինչպես պիտի ծալեն քվեաթերթիկը և այլն: Երևում էր, որ մարդկանց մեծամասնությունը տեղյակ չէր այդ մանրուքներին: Վստահված անձանցից ոմանք այդ կապակցությամբ երբեմն միջամտում էին՝ նշելով, որ եթե մարդիկ դիտեն Արցախի հեռուստատեսությունը, նրանք տեղյակ կլինեին, թե ինչ պիտի անեն և ինչպես: ԿԸՀ ներկայացուցիչը բարձրաձայն տեղեկացնում էր, որ վանդակի մեջ պետք է դնել V-աձև նշան: Այն, որ նշանը պիտի լինի «վեաձև», լսում էին բոլորը, բայց ահա, թե որն է այդ «վեաձև» նշանը՝ քչերն էին կարողանում հասկանալ: ԶԼՄ ներկայացուցիչներս դիմեցինք հանձնաժողովի նախագահին, որպեսզի տեսանելի վայրում փակցվի այդ «վեաձև» նշանը, որպեսզի այսուհետ ոչ թյուրիմացություններ լինեն, ոչ էլ իզուր ժամանակ վատնվի: Քիչ անց, քվեախցիկների վրա հայտնվեց վերոհիշյալ «վեաձև» նշանը, որի առկայությունը, ինչպես հետագայում պարզ դարձավ հաշվարկի ժամանակ, չկարողացավ այնպես անել, որպեսզի անվավեր քվեաթերթիկներ ընդհանրապես չլինեին. եղան բազմաթիվ մարդիկ, ովքեր վանդակում դրել էին գումարման, հանման նշաններ, իրենց ստորագրությունը, կամ էլ նշումներ էին արել մեկից ավելի թեկնածուի անվան դիմաց: Խոսելով անվավեր քվեաթերթիկների մասին, չմոռանամ նշել, որ նույն այդ հաշվարկի արդյունքում պարզվեց, որ քիչ չեղան այնպիսիները, ովքեր ընդհանրապես ոչ մի նշան չէին արել քվեաթերթիկների վրա. մի քանի տասնյակի հասնող մաքուր, բայց կնքված քվեաթերթիկներ հանձնաժողովի կողմից ճանաչվեցին անվավեր, որոնք անվավեր ճանաչված մնացած բոլոր քվեաթերթիկների հետ ուղարկվեցին ԿԸՀ: Մի հետաքրքիր հանգամանք ևս. համամասնական ցուցակներով 7-րդ ընտրատարածքի 3-րդ ընտրատեղամասում առաջին և երկրորդ տեղերում էին «Ազատ Հայրենիք»-ը և «ԱԺԿ»-ն, անվավեր քվեաթերթիկների քանակով ևս վերոհիշյալ կուսակցությունները առաջին և երկրորդ տեղերում էին:

Ով մոռանա, ջուխտ աչքով կուրանա. բայց հենց ընտրությունների՞ օրը

Քվեարկության օրը եղան բազմաթիվ դեպքեր, որոնք սովորական օրերին գուցե այնքան էլ ուշագրավ չէին լինի: Սակայն այդ օրը չնկատել դրանք՝ հնարավոր չէր: Ընդհանուր առմամբ, մի քանի տասնյակի չափ մարդ, արդեն քվեախցիկ մտնելիս հայտարարեցին, որ ունեն տեսողության հետ կապված խնդիրներ և խնդրում են «որևէ մեկին» օգնել իրենց: Բնականաբար, միանգամից գտնվում էին այդպիսի «որևէ մեկեր», ովքեր չէին զլանում օգնել տեսողության հետ կապված խնդիրներ ունեցող մարդկանց: Վերջիններիս թիվը, ուզում եմ մեկ անգամ էլ շեշտել, կասկածելիորեն շատ էր. թվում էր՝ ընտրությունների օրը ընտրազանգվածի մի զգալի մասի մոտ ի հայտ էին եկել տեսողության հետ կապված խնդիրներ: Նշենք նաև, որ տեսողությունից բողոքող անձինք քվեարկելու էին եկել առանց ակնոցների կամ էլ ակնոցներով, որոնք այդպես էլ պիտանի չեղան: Այդպիսի երկու օրինակ. մի երիտասարդ կին տեղամաս էր եկել ծեր կնոջ հետ: Երիտասարդ կնոջ խոսքերով՝ ծեր կինն ուներ տեսողության հետ կապված խնդիրներ, և առանց իրեն չէր կարողանալու քվեարկել: Մեր այն հարցին, թե մի՞թե ծեր կինը ակնոցներ չունի, երիտասարդ կինը պատասխանեց, որ ունի, իհարկե, բայց ինքը հազիվ կարողացել է տեղամաս բերել ծեր կնոջը, որը հիվանդ պառկած էր: «Եթե կարողացել եք այստեղ հասցնել այս ծեր կնոջը, մի՞թե հնարավոր չէր բերել նաև նրա ակնոցները»՝ նորից հարցրեցինք մենք, մտածելով, որ եթե հնարավոր է 70-ն անց կնոջը հասցնել ընտրատեղամաս, ուրեմն, ոչ մի պրոբլեմ չպիտի լինի մի քանի գրամ քաշ ունեցող ակնոցների հետ: Պարզվեց սակայն, որ, այնուամենայնիվ, ծեր կնոջն ավելի հեշտ է բերել, քան՝ նրա ակնոցները: Տրամաբանությունից ավելի հեռու մեկ այլ դեպք կատարվեց դրանից հետո, երբ մի կին ակնոցները ձեռքին հայտարարեց, որ լավ չի տեսնում և խնդրում է մի երիտասարդի իրեն օգնել: Երբ մատնացույց արեցինք նրա ձեռքի ակնոցները, կինը հանկարծակիի եկավ  և շփոթված ասաց, որ ճիշտ է՝ սա իր ակնոցներն են, բայց դրանք «պրտող են ցույց տալիս»: Զարմանալի է, բայց փաստ. տեսողությունից հաճախ բողոքում էին ոչ միայն ծեր մարդիկ, այլ նաև երիտասարդներ: Եղան նաև այնպիսիք, ովքեր պրոբլեմներ ունեին ոչ թե տեսողության, այլ տառաճանաչության հետ: Բազմաթիվ մարդիկ նշում էին, որ հայերեն չեն կարողանում կարդալ և նորից խնդրում էին իրենց օգնել: Էլ չենք խոսում այն մասին, որ բազմաթիվ ծեր կանայք գալիս էին քվեարկության, նախապես անձնագրի մեջ ունենալով թղթի կտոր, որի վրա գրված էր անհրաժեշտ թեկնածուի անունը:

Բարի  սամարացիները

Նրանք, ովքեր պրոբլեմներ ունեին կարդալու հետ՝ խնդրում էին «որևէ մեկին» օգնել իրենց, ու, բնականաբար, գտնվում էին «բարի սամարացիներ», ովքեր սիրով համաձայնվում էին օգնել: Ընդ որում, լինում են այնպիսի «գերբարի»-ներ, ովքեր օգնելով մեկին, մեկ էլ մյուսին էին պատրաստ օգնության ձեռք մեկնել: Նորից անհրաժեշտություն եղավ դիմել հանձնաժողովի նախագահին՝ վերջինիս ուշադրությունը հրավիրելով այդպիսի դեպքերի վրա, որից հետո արդեն ընտրվում էր մեկ պատահական անձնավորություն, որն էլ օգնում էր պրոբլեմ ունեցողին:

Գիտեմ, ամա՝ լավ չգիտեմ

Եղան մարդիկ, ովքեր գալիս էին քվեարկելու՝ իրենք էլ չիմանալով, թե ում օգտին: Մի մարդ, օրինակ, փորձում էր բացատրել, թե ում օգտին է եկել քվեարկելու: Նրա բացատրածից, բնականաբար, ոչ ոք չէր կարող բան հասկանալ, քանի որ ինքն էլ չէր իմանում թեկնածուի անունը. «Դե, էն մարդուն եմ էլի ձայնս տալու, որ մեզ հետ հանդիպման էր եկել»,- ասում էր նա: Մեկ ուրիշն էլ՝ մի ծեր կին, կրկին մոռացել էր, թե ում պիտի տար իր քվեն. «Մի կին է, նրա օգտին եմ ուզում քվեարկել»: Այս անգամ, սակայն, հեշտ եղավ կնոջն օգնելը, քանի որ թեկնածուների ցուցակում ընդամենը մի կին կար:

Ով ինչ ասի, մեկ է՝ ես իմն եմ ասում

Նույն տեղամասում ականատեսը եղանք մի դեպքի, երբ մի կին, որ ուրիշ տեղ էր գրանցված և որի անունը չկար ցուցակներում, եկել էր քվեարկելու: Երբ նրան ասում էին, որ ինքն այդ ընտրատեղամասում իրավունք չունի քվեարկելու, քանի որ ինքն ուրիշ տեղ է գրանցված, վերջինս վրդովվեց: Իսկ երբ նրան բացատրեցին, որ այդպես է գրված օրենքում, և որ ամեն մարդ միայն մեկ տեղ իրավունք ունի քվեարկել, նա ավելի ջղայնացավ, և փորձեց մեկ ուրիշ կնոջ հետ մտնել քվեախցիկ: Դե, իսկ երբ նրան խնդրեցին հեռանալ, նա բարձրաձայն բողոքելով դուրս գնաց:

Դիտորդները. կարծիքներ ընտրություններից առաջ և հետո

Քիչ անց ընտրատեղամաս այցելեց արտասահմանցի դիտորդների մի խումբ: Չեխիայի Հայոց տան նախագահ Մարինե Սարգսյանը նշեց միայն, որ մինչ այդ իրենց խումբն այցելել է 2 տեղամաս, բայց ինքը չի կարող որևէ հետևություն անել և կարծիք կհայտնի ընտրություններից հետո: Ընտրություններին, այդ պահի դրությամբ, հրաժարվեց գնահատական տալ նաև Խորվաթիայի «Մարդու իրավունքների քաղաքացիական կոմիտեի» նախագահ Զորան Պուզիչը: Նա նշեց միայն, որ չնայած Ղարաբաղի չճանաչվածությանը, եկել է այստեղ, առանց վախենալու Ադրբեջանի կողմից որևէ բողոքի նոտայից: Նա շեշտեց, որ այստեղ է եկել միայն մի ցանկությամբ՝ ավելի շատ բան իմանալ Արցախի մասին և այն ամենի մասին, ինչ արվում է ժողովրդավարության հասնելու համար: Իր տպավորությունները կիսեց Հունաստանի «Մարդու իրավունքների միջազգային ֆեդերացիան» ներկայացնող Կոստիս Պապաիոաննուն: Նա նշեց, որ ինքն այստեղ ոչ թե Հունաստանն է ներկայացնում, այլ այստեղ է որպես մարդ, անհատ և ներկայացնում է նրանց, ովքեր զբաղվում են մարդու իրավունքների պաշտպանությամբ և ժողովրդավարության արմատավորմամբ: Խոսելով ընտրությունների մասին, նա նշեց, որ իր առաջին տպավորությունն այն է, որ մարդիկ ցանկություն ունեն մասնակցել ընտրություններին, ինչն, ըստ նրա, շատ դրական երևույթ է: Նա հույս հայտնեց, որ ամեն ինչ բարեհաջող ավարտ կունենա: Միլան Ստեֆանեցը, որ ներկայացնում էր Չեխիայի իրավապաշտպան կազմակերպությունը, նույնպես չշտապեց գնահատականներ տալ ընտրություններին, բայց նշեց, որ «միայն այն հանգամանքով, որ մարդիկ գալիս են ընտրությունների, չի կարելի ասել, թե դրանք ժողովրդավարական ընտրություններ են: Ընտրությունները ժողովրդավարական կարելի է անվանել, եթե ընտրությունների արդյունքներն այնպիսին են, ինչպես քվեարկել են մարդիկ: Իսկ մինչև այս պահը ես դա չեմ կարող ասել»: Միլան Ստեֆանեցը նշեց նաև, որ այդ երկու օրերին նա այցելել է մի շարք ընտրատեղամասեր, հարցրել, թե ինչքանո՞վ են հանձնաժողովի անդամները տեղյակ Ընտրական օրենսգրքին, մասնավորապես այն կետին, թե ինչպես է կազմավորվում հանձնաժողովը, երբ պիտի նրանք ստանան քվեաթերթիկները և այլն: «Բոլոր այն տեղամասերում, որտեղ եղել եմ երեկ և այսօր, ես նկատել եմ, որ հանձնաժողովի անդամները հաստատ չգիտեն, թե ինչ է գրված Ընտրական օրենսգրքում: Նրանք տեղյակ չեն, թե ինչպես պիտի ձևավորվի հանձնաժողովը, ոմանք ասում էին, թե իրենց նշանակում է ԿԸՀ-ն, ոմանք էլ թե՝ կուսակցությունները, մյուսներն էլ տեղյակ չէին, թե իրենց մոտ քանի քվեաթերթիկ կա»:

Իրանի ոչ կառավարական կազմակերպությունները ներկայացնող դիտորդներից մեզ հաջողվեց զրուցել հայազգի Անդրանիկ Սիմոնյանի հետ միայն: Երկու կին դիտորդների կարծիքն այդպես էլ չկարողացանք իմանալ. երբ հարցրինք, թե ինչ կարծիք ունեն նրանք այս ամենի մասին, վերջիններս՝ վերադառնալու խոստումով, մոտեցան իրանցի մեկ այլ տղամարդ դիտորդի (երևի խորհուրդ հարցնելու), բայց այդպես էլ մեզ չմոտեցան: Ինչ վերաբերվում է պարոն Անդրանիկ Սիմոնյանին, նրա խոսքերով՝ այսօր Արցախում գնալով ամրապնդվում է ժողովրդավարությունը, կյանքը նորմալ հունի մեջ ավելի է ծաղկում: Նա հույս  հայտնեց, որ ընտրությունները կնպաստեն այն բանին, որ այստեղ մարդն ապրի ավելի հանգիստ:

Խոստման համաձայն, դիտորդները ընտրություններից հետո՝ հունիսի 20-ին հրապարակեցին իրենց պաշտոնական գնահատականը՝ ընդհանուր առմամբ դրական գնահատելով ընտրությունները:

Ամեն տերտեր իր հոտն ունի

Կեսօրին մոտ, որպես ԶԼՄ ներկայացուցիչներ, որոշեցինք այցելել մի քանի այլ ընտրատեղամասեր: 7-րդ ընտրատարածքի 2-րդ տեղամասում, որ տեղակայված էր թիվ 7 դպրոցում, նույնպես հերթ էր: Ներսում թեև իրարանցում էր, բայց համեմատաբար հանգիստ էր ամեն ինչ թվում: Վստահված անձինք  հանգիստ նստել էին մի կողմում և հետևում էին քվեարկության ընթացքին: Մեր հաջորդ կանգառը նույն ընտրատարածքի 1-ին տեղամասն էր: Ինչպես մեզ տեղեկացրին, առավոտյան մարդկանց հոսքը բավականին մեծ էր, իսկ այդ պահին իրարանցում չկար: Հանձնաժողովի նախագահից փորձեցինք տեղեկանալ՝ արդյո՞ք այստեղ էլ կուրությունը համատարած բնույթ էր կրում: Վերջինս պատասխանեց, որ համատարած չէ, բայց, իհարկե, եղել են մարդիկ, ովքեր նշել են, որ լավ չեն տեսնում և խնդրել են իրենց օգնել:

Հաջորդը թիվ 1 ընտրատարածքի առաջին տեղամասն էր: Նախ նշենք, որ այն մեր կողմից այցելած բոլոր տեղամասերից ամենից մեծն էր ու, ըստ մեզ, թույլ կազմակերպվածը. մարդիկ այս ու այն կողմ էին գնում առանց այդ էլ մեծ դահլիճում, և հաճախ պարզապես անհնար էր լինում հետևել, թե ով ուր է գնում, ինչ ունի ձեռքին: Թեկնածուներից մեկի վստահված անձի խոսքերով, ինքն անձամբ ականատեսն է եղել մի դեպքի, երբ մի սպիտակահեր տղամարդ փորձում էր քվեատուփ նետել երկու վարդագույն քվեաթերթիկ, ինչը համառորեն չէր ուզում նկատել քվեատուփի մոտ կանգնած կինը: Վստահված անձը ստիպված է եղել մոտենալ հանձնաժողովի նախագահին ՝ դեպքի վրա հրավիրելով վերջինիս ուշադրությունը: Վանաձորից եկած մեր կոլեգան, որ նույն տեղամասում հետևում էր ընտրություններին, մի հետաքրքիր միտք արտահայեց. «Մեր մարդիկ դեռ չունեն ընտրելու կուլտուրա»: Նրա խոսքերն, իրոք, շատ էին համապատասխանում այն ամենին, ինչ տեսել էին այդ օրվա ընթացքում մեր կողմից այցելված բոլոր տեղամասերում էլ:

Նախագահը քվեարկել է կայունության օգտին և կողմ է կառուցողական ընդդիմությանը

Դեռ նույն տեղամասում էինք, երբ 10-15 րոպեների  ընթացքում այնտեղ հավաքվեցին հանրապետության և արտասահմանից եկած ԶԼՄ-ների բոլոր ներկայացուցիչները: Ինչ-որ պաշտոնական իրարանցում էր տիրում: Եվ ահա քվեարկելու եկավ հանրապետության նախագահ Արկադի Ղուկասյանը՝ տիկնոջ հետ: Քվեարկությունից հետո նախագահը պատասխանեց դրսում նրան սպասող լրագրողների հարցերին, որոնք վերաբերում էին ամենատարբեր ոլորտների՝ սկսած այն բանից, թե ում է տվել իր քվեն նախագահը, մինչև այն, թե այս օրերին սահմանում ինչպես են իրենց պահում ադրբեջանցիները: Ի դեպ, առաջին հարցին Ա. Ղուկասյանը պատասխանեց, որ քվեարկել է կայունության,  անկախության և մեր բարգավաճման օգտին: Խոսելով ընդդիմության մասին՝ նախագահը նշել է, որ բոլորն էլ հասկանում են, որ ընդդիմությունը այն բանի համար է, որպեսզի քննադատի՝ եթե այն կառուցողական ընդդիմություն է, և վարկաբեկի՝ եթե այն ոչ կառուցողական ընդդիմություն է: «Դեմո»-ի այն հարցին, թե այդ դեպքում ինչպե՞ս է գնահատում նախագահը մեր՝ տեղական, ընդդիմությունը, Ա. Ղուկասյանը պատասխանել է. «Մինչև վերջերս Ղարաբաղում ընդդիմություն գրեթե չի եղել: Ես գտնում եմ, որ շատ բան ստեղծված է արհեստականորեն՝ այս ընտրությունների համար, և ենթադրում եմ, որ այն մարդիկ, ովքեր որ մտածում են այդ ուղղությամբ, ճիշտ հաշվարկ չեն կատարել»: Նախագահը նշել է նաև, որ ընդդիմությունն անհրաժեշտ է. ցանկալի է միայն, որ դա լինի կառուցողական ընդդիմություն և իշխանության հետ միասին կառուցի երկիրը: Խոսելով ընտրությունների մասին՝ նախագահ Ղուկասյանը ավելացրել է, որ, իր սուբյեկտիվ կարծիքով, հետխորհրդային տարածքում մենք անց ենք կացնում ամենալավ ընտրությունները:

Ընդհանրացում

Ընդհանուր առմամբ, այդ օրը մենք եղանք թվով 8 ընտրատեղամասերում: Իր կազմակերպվածությամբ ամենից շատ տպավորվեց  թիվ 1 ընտրատարածքի «Արցախկապ»-ում տեղակայված տեղամասը:

Քվեների հաշվարկման ժամանակ մնացինք թիվ 7 ընտրատարածքի 3-րդ տեղամասում: Խոսելով կոնկրետ հաշվարկի մասին՝ այն, իրոք, թափանցիկ էր. թե° հանձնաժողովի բոլոր անդամները և թե° վստահված անձինք հնարավորություն ունեին ցանկության դեպքում «զննել» կասկած հարուցող յուրաքանչյուր քվեաթերթիկ:

Հ.Գ. Որպես ԶԼՄ ներկայացուցիչ, հաշվարկման ժամանակ որևէ լուրջ խախտումներ չարձանագրեցինք: Իսկ որպես քաղաքացի, որպես ընտրող, հունիսի 19-ի ընտրություններից հետո միայն մեկ զգացողություն ունեի. նույն զգացումը, որ ունենում ես Դեյվիդ Կոպերֆիլդի շոուները դիտելիս՝ երբ գիտես, որ ինչ-որ տեղ, ինչ-որ պահի աճպարարը շարժել է իր ձեռքը, բայց չես կարողանում տեսնել՝ որտեղ…

Քրիստին ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ

——————————————————————————————-

Հետընտրական

Մարինե ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ (ուսանողուհի) – Հարեւաններս, ծանոթներս՝ բոլորը տարբեր մարդկանց են ձայն տվել, բայց ընտրվել է մեր թաղամասում բոլորովին հեղինակություն չունեցող մարդ: Զրուցում ենք իրար հետ, փորձում պարզել, թե ինչ տեխնոլոգիաներ են օգտագործվել՝ չենք կարողանում: Բայց ինչ-որ բան եղել է, ինչ-որ մեկը շատ խելամիտ աշխատանք է կատարել: Տարբեր մարդկանցից լսել եմ, որ կաշառք են տվել, համոզել են, վախեցրել, բայց ինձ, ճիշտն ասած, ոչ ոք չի մոտեցել: Գուցե գիտեին, որ չեն կարողանալու համոզել: Մի բան էլ. տեղամասը մեր տան մոտ է: Ամբողջ օրն այնտեղ հերթ էր: Ես ժամը երեքին եմ ձայն տվել՝ 1200-ից դեռ 400 ընտրող էր անցել: Էդ ինչպե՞ս մինչեւ ժամը 8-ը 1000 հոգի քվեարկեցին: Կարծում եմ, դա անհնար է:

Մանյա ՄԱՅԻԼՅԱՆ (թոշակառու) – Չեմ սպասել, որ «Ազատ Հայրենիքը» այսքան ձայն կհավաքի: Դե, ինչ ասեմ, փողատար մարդիկ են, ժողովուրդն էլ հազար ու մեկ պրոբլեմ ունի: Հարեւանիս պարտքերը խանութում փակել են: Գյուղում էլ  պատմում են, որ ինչ-որ մեկը կոմբայն է բերել ու անվճար տվել գյուղացիներին: Ինչի՞ չպիտի մարդը գնա ու ձայն տա այդ թեկնածուին: Սրանից գոնե մի բան տեսել է, բա եղածներն ի՞նչ են արել:

Արսեն ՍԱՐԳՍՅԱՆ (ժամանակավոր չի աշխատում) – Ես զարմանում եմ, որ ինչ-որ մարդիկ հույս են դնում ժողովրդի քաղաքացիական գիտակցության վրա: Ի՞նչ գիտակցություն: Մարդը թույլ էակ է, հատկապես՝ սոցիալապես անապահով պայմաններում: Եթե մի մարդու որդի բանակում է ծառայում եւ բարձրաստիճան մի սպա նրան «խնդրում է» որեւէ թեկնածուի «կողմ» ձայն տալ, նա կտա ձայնը, քանի որ յուրաքանչյուրի համար իր երեխայի ճակատագիրն ավելի կարեւոր է: Բոլորը գիտեն, որ ճիշտ չէ, բայց մտածում են՝ է¯, իմ մի ձայնից ի՞նչ է փոխվելու:

Սոնա տատիկ (Ստեփանակերտ) – Բալա, ում ասել են, նրան էլ ձայն եմ տվել: Հա, նա էլ ընտրվել է: Ի՞նչ է, ուզում ես նորից կռիվ լինի՞: Ապրած կենաս, բոլա կռիվը: Ինչ ուզում են՝ անեն, միայն մեզ հանգիստ թողնեն: Չէ, այդ մարդուն չեմ ճանաչում: Մեկ էլ 5 տարի հետո կտեսնեմ: Նա  չլինի, ուրիշը կլինի. երկար կյանք եմ ապրել, գիտեմ՝ մեզանից քիչ բան է կախված: Տղաս ասում է՝ այդպես ես մտածել, որ ամբողջ կյանքդ տանջվել ես, բայց բանի տեր չես դարձել: Գուցե ճիշտ է ասում: Բայց մեզ այդպես են սովորեցրել:

Ջուլիետա ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ (41 տարեկան, անհայտ կորած ազատամարտիկի կին, անհատ ձեռներեց) – Իսկ մի՞թե ընտրություններ են եղել, որ դեռ կարծիք էլ ասեմ դրանց մասին: Ամեն ինչ ձևական բնույթ էր կրում, ինչո՞ւ են այդ դեպքում իզուր տեղը անհանգստացրել ժողովրդին, որին միայն ընտրություններից առաջ են հիշում:

Զինաիդա ՆԱՋԱՐՅԱՆ (50 տարեկան, տնային տնտեսուհի) – Ընտրությունների ընթացքը կգնահատեի բավարար: Ժողովրդավարակա՞ն են եղել, չեմ կարող ասել, կոնկրետ մեր ընտրատեղամասում ես անձամբ խախտումներ չեմ նկատել, բայց այն կարծիքներից հետո, որ լսել եմ ընտրություններից հետո, արդեն վստահ չեմ, որ դրանք եղել են ժողովրդավարական ընտրություններ:

Սերգեյ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ (59 տարեկան) – Մինչև խորհրդարանական ընտրությունները կոմունիստական կուսակցության անդամ եմ եղել: Սակայն հիասթափվել և, ընտրություններից հետո, սեփական դիմումի համաձայն, դուրս եմ եկել այդ կուսակցությունից: Իսկ ինչ մնում է բուն ընտրություններին, ապա ցանկալի կլիներ, որ բոլոր թեկնածուներն ունենային հավասար հնարավորություններ: Անարդարացի է, որ մեկն իր գունավոր լուսանկարները քաղաքով մեկ կախել է, իսկ մյուս թեկնածուն հնարավորություն չի ունեցել թեկուզ մի քանի բուկլետ տպագրելու…

Էռ. ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ (56 տարեկան, մասնավոր ձեռնարկության աշխատող) – Իմ կարծիքով, անարդար ընտրություններ են տեղի ունեցել: Իշխանություններն օգտագործել են իրենց ձեռքի տակ եղած բոլոր ռեսուրսները և իրենց մարդկանց դարձրել պատգամավորներ: Վախի մթնոլորտում, փողով ձայներ գնելու պայմաններում արդար ընտրությունների մասին խոսել՝ նշանակում է մարդկանց ապուշի տեղ դնել:

Ս. ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ (44 տարեկան, Արցախյան պատերազմի մասնակից) – Այս ընտրություններն ապացուցեցին, որ մեր ժողովուրդը քաղաքականապես դեռ չի հասունացել: Մարդկանց մեջ դեռևս նստած է ստրուկի, կամակատարի հոգեբանությունը: Ինչ ասում են՝ կուրորեն, հնազանդորեն կատարում են: Իսկ իշխանություններն էլ մինչև վերջ իրականացրել են իրենց ուզածը: Ընտրական տեղամասերում երբեմն այնքան հերթեր են գոյացել, որ մարդկանց մի մասը թողել, հեռացել է՝ առանց քվեարկելու, չհասկանալով, որ դրանով իրեն է վնասում, որ դրանից հետո ինքն է տուժելու:

Վլադիմիր ԱԴԱՄՅԱՆ (57 տարեկան, գործազուրկ) – Ես դեմ եմ թեկնածուների այսպիսի առատությանը: Նաև նրան, որ տնետուն են ընկել և փողով, կեղծ խոստումներով փորձել անպայման պատգամավոր դառնալ: Կարծես չգիտենք, թե ով իրենից ինչ է ներկայացնում: Ես դատապարտում եմ այն, ինչ կատարվեց ընտրություններից հետո: Խոսքս հաշվեհարդարների մասին է: Դա վայել չէ տղամարդուն: Դրանով մենք ոչ թե մեր ուժը, այլ թուլությունն ենք ցույց տալիս: Էլ չեմ ասում, որ դա ստվեր է գցում մեր երկրի ու ժողովրդի վրա:

Ռուբեն ԲԱՂՅԱՆ (50 տարեկան, սպա) – Կասեի՝ երկակի ինչ որ բան կար, բայց կարծում եմ՝ քիչ թե շատ ժողովրդավարական ընտրություններ էին:

Լուսինե ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ (ուսանողուհի) – Ընտրություններին մասնակցել եմ որպես դիտորդ` հասարակական կազմակերպության կողմից: Ոչ մի լուրջ ընթացակարգային խախտում չեմ նկատել, բայց նկատել եմ ճնշումներ ընտրողների վրա: Օրինակ` հորս աշխատանքի վայրում սպառնացել են: Նկատել եմ նաև հետևյալը. մեր ընտանիքում ես, մայրս և քույրս ստացել ենք 2-ական ծանուցագիր՝ 2 տարբեր տեղամասերում քվեարկելու համար: Երբ ես այցելեցի այդ 2 ընտրատեղամասերը, հասկացա, որ 2 տեղում էլ մեր անունները կան ցուցակներում: Միայն խիղճս թույլ չտվեց, որպեսզի երկու անգամ քվեարկեմ նույն թեկնածուի օգտին, բայց գիտեմ կոնկրետ մարդկանց, ովքեր օգտվել են նման «թյուրիմացություններից»:

Յուլիա ՎԱՆՅԱՆ (ուսանողուհի) – Իմ կարծիքով, ընտրությունների արդյունքներն այնքան էլ գոհացուցիչ չեն, քանի որ խորհրդարանում գրեթե չեն ներկայացվել ոչ կառավարամետ ուժեր և այնտեղ քիչ կհնչեն այլընտրանքային կարծիքներ: Ըստ իս, արդյունքներն այնքան էլ արդար չեն. խախտումներն արվել են քաղաքակիրթ ձևով: Գիտեմ, որ շրջաններից մեկում ընտրություններից մոտավորապես 10 օր առաջ արվել են ոչ տեղացիների զանգվածային գրանցումներ: Իսկ կոնկրետ մեր ընտանիքում, որտեղ գրանցված են 5 մարդ, ծանուցագիր է եկել 12 մարդու անուններով: Քվեարկության ժամանակ պարզել եմ, որ մեր տանը գրանցված այդ անծանոթ մարդիկ քվեարկել են:

Ի՞ՆՉ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ԴՐՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ

Պատասխանելով «Առավոտի» հարցին, թե ԼՂՀ խորհրդարանական ընտրությունների շուրջ տրամագծորեն հակադիր գնահատականներից ո՞ր մեկի կողմնակիցն է՝ դրանք ազատ եւ թափանցի՞կ էին, թե՞ հակառակը՝ ԼՂՀ պաշտպանության նախկին նախարար Սամվել Բաբայանը պատասխանեց. «Եթե մի պետությունում դեռեւս տիրում է ռազմական դրություն՝ ժողովրդավարության մասին խոսելը համարում եմ առնվազն ապուշություն: Առնվազն ապուշներ են նրանք, ովքեր խոսում են այդ մասին»: Հավելեց, թե չի համարում, որ ԼՂՀ-ում տեղի են ունեցել ընտրություններ. «Քանի կա ռազմական դրություն՝ դա ընտրություն չեմ համարում»: Իսկ Պավել Մանուկյանին ծեծի ենթարկելու առնչությամբ էլ ասաց. «Դա էդ դեմոկրատիան է, էլի, որ կատարվել է»:

«Առավոտ», 25 հունիսի, 2005

ԵԿՄ-Ն ԴԱՏԱՊԱՐՏՈՒՄ Է

ԵԿՄ վարչությունը դատապարտում է ԼՂՀ-ում տեղի ունեցող հետընտրական զարգացումները: Երեկ «Առավոտի» հետ զրույցում ԵԿՄ աշխատակազմի ղեկավար Հակոբ Հակոբյանը հետեւյալ կարծիքը հայտնեց. «Նման միջադեպերը վարկաբեկում են ԼՂՀ-ն եւ այնտեղ կայացած ընտրությունները: Դրանք կարող են նաեւ խանգարել ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման գործընթացին: Մեր ընդհանուր նպատակների կյանքի կոչման համար նման միջադեպերն ավելորդ են»: ԵԿՄ վարչության ներկայացուցիչները ներկա են եղել ղարաբաղյան ընտրություններին: Պարոն Հակոբյանի փոխանցմամբ՝ «Այն ընտրությունները, որ մենք տեսանք Ղարաբաղում, երանելի ընտրություններ էին Հայաստանի ընտրությունների համեմատ: Եթե մենք կարողանանք Հայաստանում էլ այդպիսի կազմակերպված ընտրություններ անցկացնել՝ բավականին ժողովրդավար կդառնանք եւ կընկալվենք: Իսկական թափանցիկ եւ արդար ընտրություններ էին: Հետո ինչ, որ որոշ մարդիկ այդ ընտրություններում չեն հաղթել՝ դժգոհում են…»: Հիշեցնենք, որ այդ ընտրություններում ԵԿՄ-ն մեծամասնական ընտրակարգով առաջադրել եւ պաշտպանում էր Լեռնիկ Ղալայանին (թիվ 8 ընտրատարածք, նախկին պատգամավոր)՝ «Նա նույնպես չանցավ, բայց մենք չենք աղմկում-աղաղակում՝ թե ուրեմն արդար ընտրություններ չէին, դրա համար մեր Լեռնիկը պարտվեց»,- ասում է պարոն Հակոբյանը: ԵԿՄ-ի մյուս «պաշտպանյալը» վարչության անդամ Արմեն Աբգարյանն էր, հանրահայտ Ամուլյան, որը հաղթեց բավականին ուժեղ մրցակիցների պարագայում: Անդրադառնալով մամուլի այն հրապարակումներին, որ Ամուլյային պաշտպանում էր ԼՂՀ պաշտպանության բանակի նախկին հրամանատար Սամվել Բաբայանը, Հ. Հակոբյանը պաշտոնապես հայտարարեց, որ նման բան չկա՝ «Ա. Աբգարյանին պաշտպանել է ԵԿՄ-ն իր հայտարարությամբ: Ս. Բաբայանի աշխատանքը հօգուտ Աբգարյանի՝ մենք չտեսանք»:

«Առավոտ», 25 հունիսի, 2005

ՀՅԴ-Ն ԼՈ՞ՒՅՍ Է

«Հունիսի 19-ին մենք հանձնեցինք Արցախը,- այս գույժն ԱԺՄ համագումարի ամբիոնից երեկ հանդիսավոր տոնով հնչեցրեց «Ղարաբաղ» կոմիտեի նախկին անդամ Աշոտ Մանուչարյանը:- Մենք կրկի°ն հանձնեցինք Արցախը՝ այս անգամ հանձնեցինք շահի սկզբունքին: Հանձնեցինք ազատագրվա°ծ Արցախը: Ինչպե°ս դա տեղի ունեցավ, ի°նչն էր դրա պատճառը: Մարդիկ հայտնվեցին խորհրդարանում՝ բացարձակ տոլեռանդ, պոլիտկոռեկտ եւ թափանցիկ ընտրություններով, որ արձանագրվեց միջազգային բոլոր դիտորդների կողմից: Բայց արդյունքը մեկն է՝ քսա°կը դարձավ իշխող Արցախում: Քսակը բերեցինք իշխանության նաեւ Արցախում, որ արդեն մի շարք տարիներ է, ինչ իշխում է նաեւ այստեղ՝ Հայաստանում: Իսկ ես բոլորիս ուզում եմ հարցնել՝ ո՞ր իշխանությունն էր Արցախի համար ավելի քիչ վտանգավոր՝ Ադրբեջանի՞, որը սպառնում էր ընդամենը մարդու ֆիզիկական գոյությանը, թե՞ քսակի իշխանությունը, որը սպանում է մարդու հոգին»:

Աշոտ Մանուչարյանը նաեւ պատասխանեց իր իսկ առաջադրած հարցին, թե ինչպե՞ս ստացվեց, որ պարտվեց Արցախը. «Այն տարիներ շարունակ զերծ էր մնացել դրանից: Ի՞նչ կատարվեց: Կատարվեց մեկ բան, եւ մեղավորն էլի մենք էինք՝ քաղաքական գործիչներս: Ժողովուրդն ուզում էր պարզ կերպար, պարզ պատկեր տեսնել՝ եթե նա մթի, խավարի, քսակի եւ ստորության աշխարհն է, ո՞ւր է լույսի աշխարհը, ո՞ր կողմն է կանգնած: Այդ գաղափարը, հույսը, միասնությունը պետք է տան կուսակցությունները: Արցախում կուսակցությունները չկարողացան միավորվել, չկարողացան ստեղծել հասարակական բեւեռ: Արդյունքը եղավ այն, որ պատկերը ժողովրդի համար լղոզվեց, եւ ժողովուրդը չհասկացավ՝ ո’ւր է գնում եւ ինչի° համար»:

Ա. Ի. Խիստ ուշագրավ է, որ ընդդիմադիր գործիչը լույսի եւ հույսի բեւեռ է համարում փաստորեն ՀՅԴ-ին, իսկ Արկադի Ղուկասյանին եւ նրան հարող իշխանամետներին՝ խավարի եւ ստորության խորհրդանիշ՝ խլելով Էլիզաբեթ Ջոնսի «հացը»: Եվ քանի որ ի տարբերություն հայաստանյան այլ ընդդիմադիրների՝ Աշոտ Մանուչարյանն անմիջականորեն չէր հետեւում ԼՂՀ ընտրություններին՝ թերեւս տեղյակ էլ չէ, որ «հույսի եւ լույսի» կուսակցությունները միավորվել էին՝ ի դեմս «ՀՅԴ-Շարժում-88» դաշինքի:

«Առավոտ»

«ԵԹԵ ՀՅԴ-Ն ՆԵՐԻ՝ ԻՆՁ ՀԱՄԱՐ ԽՆԴԻՐ ՉԿԱ»

ԼՂՀ պաշտպանության նախարարի եւ նրա տեղակալի կողմից հունիսի 21-ին ծեծի ենթարկված ազատամարտիկ, ՀՅԴ անդամ Պավել Մանուկյանի աչքի տակ պահպանվել են կապտուկի հետքերը: Նա այժմ Երեւանում է եւ մանրամասներ հաղորդեց կատարվածի շուրջ:

Ի՞նչ էր նախորդել տեղի ունեցածին: Լուրեր կային, որ Արցախի բանակի ղեկավարությունը վիրավորված էր քարոզարշավի ընթացքում Ձեր որոշ ելույթներից: Ի՞նչ էիք ասել, որ կարող էր այդպես վրդովեցնել նրանց:

– Պարզ ճշմարտությունը: Երկու հեռուստաելույթ եմ ունեցել ու նաեւ՝ Վիտալի Բալասանյանի հետ Ասկերանում հանդիպումներին եմ ելույթներով հանդես եկել՝ իբրեւ «ՀՅԴ-Շարժում 88» դաշինքի համամասնական թեկնածու: Քանի որ նրանք սկսել էին քարկոծել Դաշնակցությանը, ես նժդեհյան մի կարգախոս մեջբերեցի՝ «Հակադաշնակցականը հայի կտրված ձեռքն է, որով թշնամին ապտակում է հային»: Իսկ ես ասում էի՝ բնածին ստրուկը հայրենիք չունի, դեմքին տառապանք չունի, թե վեր բարձրանա՝ կամակատար է, աշխույժ ծափահարող ցանկացած հիմար մտքի, թե պատահաբար զորավար դառնա՝ անգլուխ ձիավոր է: Սահմանափակում էի Թալեաթի խոսքերով՝ «Դաշնակցությունը հայ ժողովրդի սրտի վրա մի խոց է: Եթե մեզ հաջողվի բուժել այդ խոցը՝ այդ ժողովուրդը կմեռնի»: Ինչպե՞ս է լինում, որ ե°ւ թշնամին էլ է սարսափում Դաշնակցությունից, ե°ւ մեր իշխանությունները: Կամ՝ երեկ մենք դեռ բարեկամ էինք, այսօր դարձանք թշնամի՞:

– Սակայն ավելի վաղ հայտնել էիք, թե պատասխան էին պահանջել Ձեր այն արտահայտության համար, թե «որոշ գեներալներից կավի հոտ է գալիս»:

– Այո°, դա էլ եմ ասել: Պաշտպանության բանակի շտաբում էլ եմ ասել: Հարցրին, թե ո՞ր գեներալներին նկատի ունես՝ անուններով ասացի, որ գեներալ Վարդան Բալայանին, գեներալ Մովսես Հակոբյանին: Եվ պատճառաբանեցի, թե ինչի° համար: Մովսես Հակոբյանի մասին այդպես եմ ասել, քանի որ նա որպես բանակի շտաբի պետ հայտարարել է տարածքներ զիջելու մասին, որի իրավունքը չուներ: Մինչ ծեծկռտուքը նա ինձ պատճառաբանություններ ներկայացրեց, թե՝ «ասել եմ, որ եթե իշխանությունները հրահանգ տան՝ ես պարտավոր եմ կատարել»: Ես էլ ասել եմ, որ եթե իշխանությունները նման հրաման տան, ուրեմն նրանք մերը չեն: Եվ եթե շտաբի պետը նման հայտարարություն է անում՝ դա թիկունքից հարված է բանակի բարոյահոգեբանական ոգուն, շարքերին: Չի° կարելի զինվորին սարքել նապաստակ, հետո փորձել փոխել առյուծի: Այնպես որ, պարոն գեներալը պիտի համաձայնի այն մտքին, թե կավից է պատրաստված: Թեեւ հարգում եմ նրա հերոսական անցյալը: Բայց հերոսից մինչեւ դավաճան ընդամենը մեկ քայլ է՝ նապոլեոնյան դարձվածք է: Զարմանալին այն է, որ Մովսեսն ինձ մատով չի կպել, եւ ոչ էլ Վարդան Բալայանը:

– ԼՂՀ պաշտպանության նախարարին ուղղված որեւէ վիրավորանք եղե՞լ է Ձեր ելույթներում, ասենք՝ նրան անվանե՞լ եք «ասֆալտի ֆիդայի»:

– Ո’չ: Եթե մի բառ անգամ ասած լինեի՝ տեր կկանգնեի խոսքերիս: Ես մինչ այդ հարգում էի նրան: Եվ ճիշտն ասած՝ ինձ համար շատ զարմանալի է Սեյրան Օհանյանի վերաբերմունքը: Նա ինձ համար եզակի ինտելեկտ ունեցող գեներալներից մեկն էր (ավելի վաղ Պավել Մանուկյանը հայտնել էր, որ ՊՆ նախարարի աշխատասենյակ մտնելուն պես՝ նա անմիջապես հարձակվել էր իր վրա եւ հայհոյել. «Ես քու դաշնակ ծնողը, Վիտո՞ եք պաշտպանում: Կարծում եք, եթե հաղթեիք, հենց էնպես իշխանություն էի՞նք ձեզ տալու».- Ա. Ի.): Բայց այսօր նա ինձ համար իջավ… չեմ կարող ասել, թե ինչ աստիճանի:

– Նախարարի առանձնասենյակում վիճաբանություն եղավ, դրան նո՞ր հաջորդեց ծեծը, թե՞ հարվածները եղել են անմիջապես:

– Սեյրան Օհանյանը երեւի նախօրոք հեռախոսով տեղեկացվել էր, որ Պավլիկն իր խոսքից հետ չի կանգնում, պնդում է, թե ասել եւ ասելու է: Մարդու մոտ պայթյունավտանգ իրավիճակ էր՝ միանգամից եկավ ու… Դե, ես էլ՝ ի՞նչ… մի քանի հարվածից «լոշ-փռոշ» եղա: Կերած-խմած գեներալներ են, իսկ ես՝ հաշմանդամ թոշակառու զինվորական: Եվ ինձ իրավունք էլ չէի վերապահի ձեռք բարձրացնել այդ համազգեստի վրա, քանի որ այն մեր պապերը 7 դար են երազել: Յաթաղանը մեր բարուրների միջով անցել է այդ համազգեստի բացակայության հետեւանքով: Այդ համազգեստի մի թելն էլ գործված է իմ եւ ընկերներիս արյունով: Այնպես որ՝ չէի կարող. այ, եթե Սեյրան Օհանյանը լիներ սպորտային համազգեստով եւ ոչ ՊՆ նախարարի առանձնասենյակում… Իսկ այս պարագայում պետք է խոսի գերագույն իշխանությունը, այն է՝ օրենքը:

– Կատարվածից հետո որեւէ կերպ նրանք չե՞ն փորձել ներողամտություն հայցել:

– Կնոջս, կնոջս քրոջն են ինչ-որ բաներ ասել: Անձամբ ինձնից՝ ո°չ: Նաեւ ճանաչելով իմ բնավորությունը՝ նրանք գիտեն, որ մի գիծ կա, որը Պավլիկը չի հատում երբե°ք: Իսկ եթե հատում է՝ չունի հետդարձի ճանապարհ: Նրանք շատ լավ գիտեն, թե ինչի ձեռք տվեցին ու ինչ կկատարվի: Նրանց բոլոր փնտրած մարդկանց մեջ չի ճարվելու մեկը՝ բացի ՀՅԴ-ից, որ կարող է ազդել ինձ վրա: Եվ ոչ անհատները, ասենք՝ Վահան Հովհաննիսյանը, Հրանտ Մարգարյանը կամ «ախպերությունը»: Ինձ համար կա պապիկը, որ կոչվում է ՀՅԴ: Եթե պապին ներեց՝ թոռնիկի համար խնդիր չկա: Իսկ այդ կուսակցությանը նրանք անպատվել ու հայհոյել են: Դաշնակցությունն այդքան փափուկ կտանի՞ այդ կոշտ վիրավորանքը: Գիտեմ, որ կլինի’ արժանի պատիժ:

Ծեծի կապակցությամբ հարուցվել է քրգործ: Ենթարկվե՞լ եք դատաբժշկական փորձաքննության:

– Փորձաքննություն չի արվել: Տարածում էին, թե հոսպիտալի ընդունարանում ասել եմ, որ ծառից եմ ընկել: Ճիշտ է, գիտակցությունս լրիվ տեղը չէր, բայց դժվար թե ես նման բան ասեի: Ասել եմ, թե ընկել եմ՝ չեմ ուզեցել ասել: Բայց ծառ… Եվ առաջին դեպքն է, որ ծառից ընկնողին անմիջապես այցելում է հանրապետության նախագահը, որ տեսնի, թե ինչ վիճակում է:

Արկադի Ղուկասյանն այցելության ժամանակ Ձեզ չի՞ խոստացել, որ մեղավորները կենթարկվեն պատասխանատվության:

– Ո’չ: Նա որեւէ խոստում չի տվել եւ ոչ մի բան չի ասել: Շատ սովորական բարեւել ենք եւ անթարգման հայացքներ փոխանակել:

Ստեփանակերտի հոսպիտալից Երեւան տեղափոխվելը դրակա՞ն անդրադարձավ Ձեր բուժման վրա:

– Երեք օր է՝ «Արմենիա» բժշկական կենտրոնում եմ. տեսնում եք այս սենյակի վիճակը: Տպավորությունն այն է, որ Պետրոս 1-ի ձիանոցում եմ: Մահճակալների մաշվածությունը, օգտագործվածությունը ցույց են տալիս Եկատերինա 2-րդի հետագիծը: Իսկ լուրջ բուժում առայժմ չի սկսվել: Մանավանդ էլ՝ ասում են, թե այս հիվանդանոցն Արկադի Ղուկասյանինն է: Այսօր նո՜ր ասացին, թե առողջապահության նախարարի հրամանով ինձ տեղափոխում են 2-րդ հիվանդանոց՝ բուժման համար:

Հարցազրույցը վարեց Աննա ԻՍՐԱՅԵԼՅԱՆԸ
«Առավոտ», 28 հունիսի, 2005

 

ԲՌՆԱՊԵՏԸ Ե՞Ս ԷԻ, ԹԵ՞…

Հարցնում է ԼՂՀ պաշտպանության նախկին նախարար ու բանակի նախկին հրամանատար Սամվել Բաբայանը:

Երեկ նա ներկա էր ԱԺՄ-ի համագումարին: Եվ առիթից օգտվելով՝ «Առավոտը» հետաքրքրվեց, թե արդյոք իրականությանը համապատասխանո՞ւմ են այն լուրերը, որ ԼՂՀ նորընտիր խորհրդարանում նա ունի իր կողմնակիցները, մասնավորապես՝ Ստեփանակերտի թիվ 1 ընտրատարածքում հաղթող ճանաչված Արմեն Աբգարյանը (Ամուլյան): «Ընտրություններին որեւէ կերպ չեմ մասնակցել եւ թեկնածուներ չունեի,- պատասխանեց Սամվել Բաբայանը:- Ուղղակի խնդիրն այն է, թե քանի որ Արմեն Աբգարյանը եղել է իմ տեղակալը՝ մարդիկ երեւի մտահոգվել են, որ նա ինձ հետ կապ ունի»: Պատասխանելով «Ա1+»-ի հարցին, թե ինչո՞ւ չմասնակցեց ընտրություններին, երբ նախապես չէր բացառել դա՝ ասաց. «Նախ՝ դեռեւս պատրաստ չէի: Եվ երկրորդը՝ գտնում եմ, որ խնդիրները լուծվում են այստեղ եւ ոչ թե այնտեղ: Այստեղ կլուծենք՝ հետո կմտածենք»: Խոստովանեց, թե անգամ տեղեկություններ չի ուզեցել ստանալ այդ մասին՝ «Եթե մեկը փորձել է ինձ մոտ մի բան արտահայտի՝ ասել եմ, որ դրա կարիքը չունեմ»: Սակայն նաեւ վստահեցրեց, որ եթե մասնակցեր ընտրապայքարին՝ իրեն չէին կարողանա պարտության մատնել:

Սամվել Բաբայանն անդրադարձավ մամուլում հրապարակված տեղեկությանը, թե ինքը ժամանակին աստիճանազրկել է ԼՂՀ պաշտպանության նախարարի եւ փոխնախարարի կողմից հունիսի 21-ին ծեծի ենթարկված ազատամարտիկ Պավել Մանուկյանին. «Այո°, ես նրան կոչումից զրկել եմ՝ իր իսկ դաշնակցական հրամանատարի (թերեւս խոսքը Շուշիի առանձնակի գումարտակի նախկին հրամանատար Ժիրայր Սեֆիլյանի մասին է.- Ա. Ի) կողմից ներկայացված բողոքի պատճառով, որ չի համապատասխանում բանակի ստեղծման առնչությամբ առաջադրված խնդիրներին եւ խմիչքի հետ սեր ունի… Ես համարել եմ, որ այդ մարդը սպա չի՝ թույլ է տվել սխալներ, եւ հենց դա է եղել պատճառը, որ ազատել եմ նրան»:

«ՀՀ»-ի հարցին՝ Սեյրան Օհանյանի զինվորական ու մարդկային կերպարին հարի՞ր է համարում նման արարքը՝ պրն Բաբայանն ասաց. «Ընդհանրապես սխալ եմ համարում, որ հրամանատարը ձեռք է բարձրացնում զինվորի, սպայի կամ որեւէ քաղաքացու վրա: Եվ չեմ համարում մարդկային: Բայց թե ինչ է եղել իրենց միջեւ խոսակցության թեման՝ տեղյակ չեմ եւ չեմ կարող գնահատական տալ»:

ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական Կոմիտեն ԼՂՀ նախագահ Արկադի Ղուկասյանին ուղղված նամակում նշել էր. «Կատարվածը խիստ մտահոգիչ է եւ վտանգավոր, քանի որ ՊԲ հրամանատարի նման արարքը թույլ է տալիս ենթադրել, որ երկրում կստեղծվի վախի ու սարսափի մթնոլորտ, ինչը փաստորեն հետքայլ է նախկին ռեժիմին»: «Առավոտի» դիտարկմանը, թե սա ակնարկ է իր հասցեին՝ Սամվել Բաբայանն արձագանքեց այսպես. «Ղարաբաղում ընդհանրապես չի փոխվել որեւէ վարչակազմ: Փոխվել է միայն Սամվել Բաբայանը: Ես կխնդրեի, որ լրագրողներն ուսումնասիրեին 1998-1999-ին Ղարաբաղի խորհրդարանում ընդունված բոլոր օրենքները եւ հասկանային՝ դիկտատորը ե՞ս էի, թե՞ այն, ինչ կատարվում է այժմ: Եթե կգտնեք որեւէ օրենքում գոնե մի կետ, որը փոխելով չի բարելավվել կյանքը, ազատականացման հակառակն է եղել՝ խնդրեմ, ինձ մեղադրեք բռնապետ լինելու մեջ»:

Ա. ԻՍՐԱՅԵԼՅԱՆ

 

ՈՒԺԻ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒ՞Ն

ՀՅԴ Ղարաբաղի Կենտրոնական կոմիտեն երեկ պաշտոնապես հայտարարել է, որ «ՀՅԴ-«Շարժում-88» նախընտրական դաշինքի անդամ Պավել Մանուկյանը նախօրեին ծեծի է ենթարկվել ԼՂ պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանի աշխատասենյակում: Ավելին, ըստ ՀՅԴ ԿԿ-ի, առաջին հարվածը Մանուկյանին հենց Սեյրան Օհանյանն է հասցրել: Իսկ այս տեղեկությունները դաշնակցական իր ընկերներին հենց Պավել Մանուկյանն է փոխանցել, որը երեկ առավոտյան ի վիճակի է եղել խոսել: Իհարկե, Մանուկյանի հետ տեղի ունեցածի գնահատականը միանշանակ է. թերեւս Ղարաբաղի զինվորականները անհանգստացած են ԼՂՀ-ում տեղի ունեցած քիչ թե շատ նորմալ ընտրություններով: Իսկ նորմալ ընտրությունները նշանակում են քաղաքացիական իշխանության ուժեղացում եւ զինվորական իշխանության թուլացում, եւ այսօր Ղարաբաղում իսկապես քաղաքացիական ուժեղ իշխանություն ստեղծելու հնարավորություն կա, ինչը բխում է թե’ Ղարաբաղի եւ թե’ Հայաստանի շահերից: Եւ ահա զինվորականները Պավել Մանուկյանի նկատմամբ կատարած լկտի ոտնձգությամբ թերեւս ուզում են ցույց տալ, թե ով է երկրի իրական տերը, եւ բոլորին ուզում են հիշեցնել զինվորական բեսպրեդելի ժամանակների մասին: Կստացվի դա, թե ոչ, թերեւս այս պահին կախված է միայն մեկ մարդուց՝ ԼՂՀ նախագահ Արկադի Ղուկասյանից: Վերջինս, իհարկե, չափազանց կարեւոր քայլ է արել՝ դեպքից մի քանի ժամ անց այցելելով Պավել Մանուկյանին: Բայց այդ քայլը մեծ հաշվով անիմաստ կդառնա, եթե դրան չհետեւեն հետագա գործողություններ: Ու եթե այսօր խոսում ենք քաղաքացիական դիրքերից, ակնհայտ է, որ բոլոր նրանք, ովքեր մասնակից են եղել դաշնակցական Պավել Մանուկյանին ծեծի ենթարկելու ծեսին, պետք է միանշանակ ազատվեն աշխատանքից, այլապես ակնհայտ է, որ այդ մարդկանց հանգիստ չի տալիս Սամվել Բաբայանի օրինակը, որին մի ժամանակ թույլատրված էր ամեն ինչ: Եւ պետք է խոստովանել, որ այսօր Արկադի Ղուկասյանը առավել քան երբեւէ հնարավորություն ունի կատարել շատ կարեւոր եւ վճռական քայլեր. ի վերջո այսօր խորհրդարանում բացարձակ մեծամասնություն են կազմում իր նկատմամբ լոյալ, եթե չասենք համակրանքով տրամադրված մարդիկ, որոնց հիմնական մասը, սակայն, փոփոխությունների կողմնակից է: Եւ եթե Արկադի Ղուկասյանը լկտի այս բեսպրեդելից հետեւություններ չանի, վախենանք նորընտիր խորհրդարանը, ապա եւ Ղարաբաղի ողջ քաղաքացիական իշխանական համակարգը կվերածվեն ուժային կառույցների կցորդի: Իրադարձությունների զարգացման մի սցենար, որ այսօր ընթացող աշխարհաքաղաքական պրոցեսների ֆոնին անգամ բացարձակապես ձեռնտու չէ Ղարաբաղին:

Հ. Գ. Հասկանալի է, որ որոշակի քայլեր անելու պարագայում Ղուկասյանը ստիպված է լինելու բախվել նաեւ ՀՀ իշխանությունների դիմադրությանը: Բայց այսօր Ղարաբաղում ստեղծված վիճակի պայմաններում ԼՂՀ նախագահը կարող է ավելին լինել, քան եղել է մինչեւ օրս:

«Հայկական ժամանակ», 23.06.05

ՈՉ ՄԻԱՅՆ ԽՄԻՉՔ, ԱՅԼԵՎ..

ԼՂՀ պաշտպանության բանակի նախկին հրամանատար Սամվել Բաբայանն անդրադառնալով այն տեղեկությանը, թե ինքը ժամանակին աստիճանազրկել է ԼՂՀ պաշտպանության նախարարի եւ փոխնախարարի կողմից հունիսի 21-ին ծեծի ենթարկված ազատամարտիկ, դաշնակցական Պավել Մանուկյանին, ասել էր. «Այո°, ես նրան կոչումից զրկել եմ՝ իր իսկ դաշնակցական հրամանատարի կողմից ներկայացված բողոքի պատճառով, որ չի համապատասխանում բանակի ստեղծման առնչությամբ առաջադրված խնդիրներին եւ խմիչքի հետ սեր ունի: Ես համարել եմ, որ այդ մարդը սպա չի՝ թույլ է տվել սխալներ, եւ հենց դա է եղել պատճառը, որ ազատել եմ նրան»: Մենք ենթադրել էինք, թե խոսքը Շուշիի առանձնակի գումարտակի նախկին հրամանատար Ժիրայր Սեֆիլյանի մասին է: Սակայն Պավել Մանուկյանը, ում հետ զրուցեցինք Սամվել Բաբայանի այս պնդումների մասին, նշեց, թե գումարտակի հրամանատարն այդ ժամանակ Տիրան Խաչատրյանն էր:

«Անկախ ամեն ինչից՝ համարում եմ, թե Սամվել Բաբայանի հետ կատարվածը ճիշտ չէր: Երբ նա գտնվում էր Շուշիի բանտում, ինձ շատ վատ էի զգում եւ նույնիսկ ամեն պատեհ առիթ օգտագործում էի՝ ասելու համար, որ չի կարելի այդպես: Իսկ Շուշիի ազատագրման օրը՝ մայիսի 9-ին հայտարարեցի, թե սա թող լինի մեկս մյուսին ներելու օր: Մեր բոլոր սխալները բխում են նրանից, որ մեկս մյուսին չենք ներում,- նաեւ ասաց պրն Մանուկյանը:- Իսկ թե այժմ ինչ է ասել Սամվել Բաբայանը՝ չեմ ուզում մեկնաբանել: Եթե գտել է, որ պետք էր ասել այդ խոսքերը՝ չեմ ուզում քննարկել այդ թեման: Լավ կլիներ, եթե չասեր, քանի որ հենց իր շրջապատի մեջ էլ շատ կային մարդիկ, որ ոչ թե խմիչք, այլ շատ ուրիշ բաներ էին օգտագործում: Մարդիկ, որոնց հեղինակության հետագիծն ասուպի պես վայր ընկավ: Ամեն դեպքում, ասում եմ, որ Սամվել Բաբայանը մեծ ներդրում ունի արցախյան բանակի կայացման մեջ, հարգում եմ նրա ասպետական անցյալը: Ուստի այդ թեմաներին չեմ անդրադառնա՝ մեծահոգի եմ»:

«Առավոտ», 29 հունիսի, 2005

——————————————————————————————-

Հայեր

ՀՅԴ ԱՐՑԱԽԻ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԿՈՄԻՏԵ ՄԱՄԼՈ ՀԱՂՈՐԴԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

22 հունիսի, 2005թ.

Ինչպես արդեն հայտնի է՝ երեկ կեսօրին, ծեծված վիճակում, կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնասվածքներով Ստեփանակերտի զինվորական հոսպիտալ է փոխադրվել «ՀՅ Դաշնակցություն-Շարժում-88» նախընտրական Դաշինքի համամասնական ցուցակով առաջադրված պատգամավորության թեկնածու, Արցախյան գոյամարտի հանրահայտ ազատամարտիկ Պավել Մանուկյանը (Ապարանցի Պավլիկ):

Ինչպես հետագայում պարզվել է՝ ուշքի գալով, նա հայտարարել է, որ իրեն ծեծկռտուքի են ենթարկել ԼՂՀ պաշտպանության նախարարության շենքում, նախարարի աշխատասենյակում: Ընդ որում, նա վստահորեն ընդգծել է, որ առաջին հարվածները հասցրել են ԼՂՀ պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանը եւ նախարարի տեղակալ Սամվել Կարապետյանը, գետնին ընկելուց հետո աշխատասենյակում գտնվող մյուս գեներալներն ու այլ անձինք ոտքի բազմաթիվ հարվածներ են հասցրել իրեն:

Տեղեկություններ ստանալով այս մասին, Պավել Մանուկյանի կուսակցական, զինակից ընկերները, հարազատներն ու բարեկամները, շուրջ 200 հոգի, հավաքվել են զինվորական հոսպիտալի շուրջ: Հոսպիտալ այցելած ԼՂՀ նախագահ Արկադի Ղուկասյանը հավաքվածներին խոստացել է անաչառ քննություն, որից հետո նրանք տեղափոխվել են ՀՅԴ Արցախի ԿԿ-ի գրասենյակ:

ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական Կոմիտեն այս կապակցությամբ ԼՂՀ նախագահից պահանջել է միջադեպին մասնակից բարձրաստիճան պաշտոնյաների   հրաժարականները:

Միջադեպի անաչառ քննության պահանջագրեր են հղվել նաեւ Հայաստանի Հանրապետության նախագահին, զինվորական դատախազին եւ այլ պետական մարմիններին:

Երեկոյան ուշ տեղի է ունեցել ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական Կոմիտեի ներկայացուցիչ Գրիշա Հայրապետյանի եւ «ՀՅ Դաշնակցություն-Շարժում 88» նախընտրական Դաշինքի նախագահ Վիտալի Բալասանյանի հանդիպումը ԼՂՀ նախագահի հետ:

Հանդիպման ողջ ընթացքում նախագահի պալատի մոտերքում շարունակում էին հավաքված մնալ Պավլիկ Մանուկյանի զինակիցները, բարեկամները, կուսակցական ընկերները:

Հանրապետության նախագահը կուսակցության ներկայացուցիչներին հայտարարել է, որ դեպքը կդառնա իրավապահ մարմինների քննության առարկա, եւ մեղավորները՝ օրենքով սահմանված կարգով պատժի կենթարկվեն, որից հետո նախագահի նստավայրի շուրջ հավաքվածները տեղափոխվել են ՀՅԴ գրասենյակ:

Այսօր որոշ աղբյուրներ լուրեր են տարածել, որ իբր թե Պավել Մանուկյանը քննիչներին հայտարարել է,  թե վնասվածքներն ստացել է՝ ընկնելով ծառից: Մինչդեռ Մանուկյանի կնոջ՝ Մարինե Մանուկյանից ստացված տեղեկությունների համաձայն, այսօր ժամը 15:00-ի դրությամբ Պավել Մանուկյանի մասնակցությամբ որեւէ քննչական գործողություն չի իրականացվել: Նրանից ոչ միայն չեն վերցվել բացատրություններ, այլ նույնիսկ  դատաբժշկական փորձաքննություն չի իրականացվել: Պավել Մանուկյանը շարունակում է պնդել, որ ծեծի է ենթարկվել ԼՂՀ պաշտպանության նախարարի աշխատասենյակում:

Այս իրավիճակում ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական կոմիտեն դիմել է Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությանը, պահանջելով անկախ բժշկների փորձագիտական խումբ առաքել՝ Պավել Մանուկյանի առողջական վիճակի ուսումնասիրման, ռեալ գնահատական տալու եւ համապատասխան բուժում իրականացնելու նպատակով:

Զինվորական հոսպիտալի պաշտոնյաները հանրությանը հայտնել են, որ Պավել Մանուկյանի կյանքին վտանգ չի սպառնում, եւ վիճակը կայուն է:

ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական Կոմիտեն պահանջել է Պավել Մանուկյանին տեղափոխել պաշտպանության նախարարությանը ոչ ենթակա հիվանդանոց, սակայն հոսպիտալի ղեկավարությունը մերժել է դա, պատճառաբանելով, որ առնվազն առաջիկա չորս օրվա ընթացքում հիվանդին չի կարելի ոչ միայն փոխադրել, այլ նույնիսկ նստել կամ որեւէ այլ շարժումներ կատարել:

Մինչդեռ Ստեփանակերտի զինվորական հոսպիտալը շարունակվում է մնալ խիստ հսկողության տակ: ԼՂՀ պաշտպանության բանակի բժշկական ծառայության պետ Սամվել Գեւորգյանի հրամանով՝ այսօր կեսօրին մի խումբ լրագրողների արգելվել է մուտք գործել Պավել Մանուկյանի մոտ:

Պավլիկ Մանուկյանի առողջության եւ ԼՂՀ պաշտպանության նախարարի աշխատասենյակում տեղի ունեցած միջադեպի հավելյալ մանրամասնությունների եւ իրավիճակի զարգացման մասին պարբերաբար կհաղորդվի հանրությանը:

ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական Կոմիտե

ՄԱՄԼՈ ՀԱՂՈՐԴԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

23 հունիսի, 2005թ.,

Ժամը 13:00

ԼՂՀ պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանի աշխատասենյակում դաժան ծեծկռտուքի ենթարկված ԼՂՀ ԱԺ պատգամավորության թեկնածու Պավել Մանուկյանի առողջական վիճակը մնում է կայուն: Ըստ բժշկների ձեւակերպումների՝ նա ստացել է «գանգա-ուղեղային փակ վնասվածք»:

Երեկ տուժածի կինը՝ Մարինե Մանուկյանը,  դիմում է ներկայացրել ԼՂՀ գլխավոր դատախազություն՝ անհապաղ քրեական գործ հարուցելու պահանջով: Դիմումի մեջ, ի հավելումն արդեն հայտնի գեներալների անունների, Մարինե Մանուկյանը նշել է նաեւ Ա. Հարությունյանի, Վ. Բալայանի,  Մ. Հակոբյանի անունները: «Քանի որ իրավիճակը վերահսկվում է այդ նույն  միջադեպի հեղինակների կողմից եւ այս պահի դրությամբ իմ ամուսնու կյանքին վտանգ է սպառնում, խնդրում եմ Ձեր միջամտությունը՝ նրան անմիջապես Երեւան տեղափոխելու հարցում»,- ասվում է Մարինե Մանուկյանի դիմումի մեջ:

Մինչդեռ, ինքը, Պավել Մանուկյանը, «Երկիր Մեդիա» հեռուստատեսությանը հեռախոսով տված հարցազրույցում հայտարարել է, որ իրեն ծեծի ենթարկողների թվում են եղել պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանը, տեղակալ Սամվել Կարապետյանը եւ նախարարի աշխատասենյակում գտնվող այլ գեներալներ:

Երեկ երեկոյան ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական Կոմիտեն՝ ի հաստատումն ԼՂՀ պաշտպանության նախարարության ղեկավարության հրաժարականի պահանջի,  հատուկ նամակ է հղել ԼՂՀ նախագահ Արկադի Ղուկասյանին: Նամակի մեջ մասնավորապես ասվում է.

«Գիտակցելով երկրում ներքաղաքական կայունության պահպանման գերխնդիրը, ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական Կոմիտեն ստեղծված իրավիճակը դատապարտում է եւ ակնկալում արդար լուծում, քանզի Պավել Մանուկյանի  նկատմամբ բռնությունը  տեղի է ունեցել  ԼՂՀ պաշտպանության բանակի շտաբում ու հրամանատարության կողմից:

Մեր ունեցած տվյալներով եւ տուժողի հավաստմամբ՝ կազմակերպիչը եղել է գեներալ¬մայոր Ս. Կարապետյանը, իսկ դեպքը տեղի է ունեցել ԼՂՀ ՊԲ հրամանատար, գեներալ-լեյտենանտ Ս. Օհանյանի աշխատասենյակում:

Հարվածողները եղել են հենց վերոնշյալ անձինք:

Կատարվածը խիստ մտահոգիչ է եւ վտանգավոր, քանի որ ՊԲ հրամանատարի նման արարքը թույլ է տալիս ենթադրել, որ երկրում կստեղծվի  վախի ու սարսափի մթնոլորտ,  ինչը փաստորեն հետքայլ է նախկին ռեժիմին:

Գտնում  ենք, որ օրենքի սահմաններում հետաքննություն իրականացնելու համար պետք է ժամանակավորապես դադարեցնել նրանց լիազորությունները, որովհետեւ  վստահ ենք, որ մեղավորները, օգտվելով իրենց  պաշտոնական դիրքից,  միջամտելու են գործի անաչառ ընթացքին»,-ասված է ՀՅԴ Արցախի ԿԿ-ի նամակում:

Այսօր կեսօրին ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական Կոմիտեի եւ «Շարժում 88» կուսակցությունների նախաձեռնությամբ ԼՂՀ-ում գործող մի շարք քաղաքական կուսակցություններ հանդես են գալիս բռնարարքը դատապարտող հայտարարությամբ: Հայտարարության մեջ մասնավորապես  ասվում է.

« ԼՂՀ պաշտպանության նախարարի աշխատասենյակում  պատգամավորության թեկնածուին  ծեծկռտուքի ենթարկելու, կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնասվածքներով հոսպիտալ տեղափոխելու փաստը մենք գնահատում ենք որպես ծանր հանցանք:  Այն իրողությունը, որ երկրի ռազմական գերատեսչությունում կազմակերպված հանցավոր գործողությանը մինչ այսօր իրավապահ մարմինների կողմից ոչ մի որակում չի տրվել,  չի հարուցվել քրեական գործ, թույլ է տալիս ասելու, որ  լուրջ կասկածի տակ է  հանրապետության իրավապահ համակարգի հեղինակությունը,  վերջինիս նկատմամբ հասարակության  վստահությունը:

Մտքի արտահայտման ազատությունը, այլախոհության պարտադիր առկայությունը դիտելով որպես ժողովրդավարության կարեւորագույն արժեքներ, քաղաքական ուժերը անընդունելի են համարում դրանց նկատմամբ ճնշումների գործադրումը, ինչպես նաեւ մարդու պատվի եւ արժանապատվության կոպիտ ոտնահարումները,  որոնք կարող են  ներքաղաքական անցանկալի զարգացումների պատճառ հանդիսանալ, հետեւաբար նաեւ՝ տանել դեպի երկրի ապակայունացում:

Գտնում ենք, որ հանրապետության նախագահի՝ օրինականության պահպանման երաշխավորի կողմից անհապաղ միջոցների ձեռնարկումը երկրի ներսում  հանգստություն պահպանելու, քաղաքական հնարավոր էքսցեսները կանխելու, ինչպես նաեւ մեր չճանաչված պետության միջազգային վարկանիշը չվտանգելու  միակ եւ ճիշտ ճանապարհն է»:

ՀՅԴ  ԱՐՑԱԽԻ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԿՈՄԻՏԵ / ՄԱՄԼՈ ՀԱՂՈՐԴԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

23 հունիսի, 2005թ.,

ժամը 17:00

ԼՂՀ պաշտպանության նախարարի աշխատասենյակում հունիսի 21-ին դաժան ծեծի ենթարկված ԼՂՀ ԱԺ պատգամավորության թեկնածու Պավել Մանուկյանի առողջական վիճակը մնում է կայուն: Չնայած ուժեղ գլխացավերին, այսօր վերակենդանացման բաժնից նա  տեղափոխվել  է ընդհանուր հիվանդասենյակ: Որոշակիորեն մեղմացվել է վերահսկողության ռեժիմը. կեսօրից հետո Պ. Մանուկյանի մի քանի ընկերների  թույլատրվել է այցելել  հիվանդին:

Հակառակ Մանուկյանի տիկնոջ՝ Մարինեի թախանձանքին, մինչ այժմ չի լուծվել նրա ամուսնուն Երեւանի հիվանդանոցներից մեկը տեղափոխելու հարցը:

Զինվորական դատախազ Ա. Վարդապետյանը դա մեկնաբանել է այն հանգամանքով,  որ հիվանդի վիճակը բավարար չէ Երեւան տեղափոխելու համար:

«Ապառաժ»-ի այն հարցին, թե չի կարծում, արդյո՞ք, որ Պ. Մանուկյանին թմրադեղեր եւ այլ դեղամիջոցներ սրսկելով՝ կարող են հասցնել մի այնպիսի վիճակի, որ նա ընդհանրապես կորցնի մտածելու եւ դատելու ունակությունը, զինդատախազը փորձեց վստահեցնել, որ ամեն ինչ կվերահսկվի, հետեւաբար, անհանգստանալու կարիք չկա:

Պավել Մանուկյանի առողջական վիճակի որոշակի կայունացմանը զուգահեռ՝ սկսել են հայտնի դառնալ միջադեպի որոշ մանրամասներ: Այսպես, հայտնի է դարձել, որ գեներալների դժգոհության առիթ են հանդիսացել քարոզարշավի ժամանակաընթացքում պատգամավորության թեկնածուի կրակոտ ելույթներում արտահայտած քննադատությունները ԼՂՀ պաշտպանության բանակի հասցեին: Պ. Մանուկյանն իր ելույթներում խստորեն քննադատում էր բանակի արդի վիճակը, վերջինիս ղեկավարության համատարած միջամտությունները ընտրությունների ընթացքին, ընտրողների նկատմամբ պարբերաբար իրականացվող ճնշումները:

Ինչ վերաբերվում է ԼՂՀ քաղաքական կուսակցությունների՝ միջադեպը դատապարտող հայտնի հայտարարությանը, ապա խորհրդարան մուտք գործած Արցախի ժողովրդավարական կուսակցությունն ու «Ազատ Հայրենիքը», հրաժարվելով այն ստորագրելուց, տեղեկացրել են, որ իրենք պատրաստվում են հանդես գալ առանձին հայտարարությամբ:

Այս պահի դրությամբ, հակառակ հասարակական պահանջի՝ ԼՂՀ նախագահ Արկադի Ղուկասյանը հրապարակայնորեն չի տվել ԼՂՀ պաշտպանության նախարարի աշխատասենյակում տեղի ունեցած հանցավոր արարքի քաղաքական գնահատականը:

ՀՅԴ ԱՐՑԱԽԻ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԿՈՄԻՏԵ / ՄԱՄԼՈ ՀԱՂՈՐԴԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

24 հունիսի, 2005թ., ժ. 18:00

Հունիսի 24-ին, ժամը 16:15-ին, Ստեփանակերտի զինվորական հոսպիտալից Երեւանի հիվանդանոց տեղափոխելուց առաջ, ՀՅԴ Արցախի ԿԿ-ի գրասենյակի մոտ ԼՂՀ ԱԺ պատգամավորության թեկնածու Պավել Մանուկյանը, որը դաժան ծեծի է ենթարկվել ԼՂՀ պաշտպանության նախարարի աշխատասենյակում՝ նախարարի եւ նրա տեղակալի կողմից, ներկաներին պատմել է միջադեպի մանրամասնությունները:

Ստորեւ հրապարակում ենք Մանուկյանի պատմածի շարադրանքը.

Հունիսի 19¬ին, ժամը  12.30-ի սահմաններում Պավել Մանուկյանը  գնացել է տուն: Կարճ ժամանակ անց՝ լսվել է հեռախոսազանգ. ոմն անծանոթ  հարցրել է Պավելին: Չանցած  15 րոպե  մի հաղթանդամ երիտասարդ դուռը ծեծել է եւ ասել, որ գեներալ Կարապետյանը սպասում է: «Սեւ գույնի «08» էր, «Ազատության» (կալցեվոյ) հրապարակից մի քիչ ներքեւ այդ մեքենան սպասեց մոտ 15 րոպե: Եկավ գեներալ Սամվել Կարապետյանը՝ Վարդան Բալայանի հետ միասին»:

«Ասում ես՝ մեր գեներալներից կավի հոտ է գալիս, էդ ի՞նչ ես ուզում դրանով ասել»,- հարցնում են նրանք: Հետեւում է Պավլիկի պատասխանը՝ «Ինչ որ ասում եմ, էդ էլ կա»: Նրանք պահանջում են կոնկրետ անուն նշել: Պավլիկը շեշտում է գեներալ Բալայանի անունը: Նրանց հարցին, թե՝ Էլ որ գեներալի է նկատի ունեցել, Պավելը նշում է Մովսես Հակոբյանի անունը: Այն պատճառով, որ «մեր թափած արյունը հաշվի չի առնում, խոսում է փոխզիջումների մասին»:

Հոխորտանքներից հետո մի ուրիշ հեռախոսազանգ է գալիս, որից հետո գնում են ՊԲ շտաբ, նախարարի ընդունարան: Մոտենում է Մովսես Հակոբյանը: Վերջինիս հետ խոսելիս Պավլիկն ասում է, որ այսօրվա իշխանություններն արդեն մերը չեն: «Ս. Կարապետյանը մի անգամ խփում է ծնոտիս եւ փորիս: Այստեղից վեր եմ քցելու,- սպառնում է Ս. Կարապետյանը եւ շարունակում,¬ Գրիշային ասա, որ ալրաղացն ու հացի գործարանը տա, ֆորմաս էլ եմ իրեն տալու, բանակն էլ եմ տալու»:

Այնուհետեւ բոլորը միասին մտնում են պաշտպանության նախարարի աշխատասենյակ: Նախարարը բարեւում է բոլորին ու անմիջապես հարձակվում Պավլիկի վրա: «Ես քու դաշնակ ծնողը…Վիտո՞ եք պաշտպանում»: Նորից հայհոյանքներ… «Կարծում եք, եթե հաղթեիք, հենց էնպես իշխանությո՞ւն էինք ձեզ տալու»:

Հիմնական հայհոյանքներն ուղղված էին Վիտալի Բալասանյանի,  ՀՅԴ¬ի եւ իմ հասցեին»:

Խոսակցությունն ընդհատվեց: Երկուսով՝ Սեյրան Օհանյանը եւ Սամվել Կարապետյանը, սկսեցին  խփել: Խփում էին ոտքով ու ձեռքով: Մյուսները, Պավլիկի համոզմամբ, չէին խփում: Տեսարանը դիտում էին Արթուր Հարությունյանը, Վարդան Բալայանը, Վլադիկ Խաչատրյանը, Մովսես Հակոբյանը:

Պավլիկի մոտ սրտխառնոց է սկսվում: Նախարարը կարգադրում է նրան դուրս տանել ու նորից բերել: «Վրայիցդ քաքի հոտ է գալիս, դու էլ մեզ ես ծաղրում»,¬ ասում է նախարարը:

Տեսնելով, որ Պավլիկի վիճակը կրիտիկականի է հասնում, նախարարը կարգադրում է տանել նրան հոսպիտալ, որպեսզի ուշքի գալուց հետո նորից բերեն ու ծեծը շարունակեն:

«Քու դալուն հուվա՞»,- հեգնանքով Պավլիկին է դիմում  Սամվել Կարապետյանը եւ խոստանում նրան անպայման վերակենդանացման բաժին ուղարկել:

Պավլիկը մի անգամ ջուր է խնդրում: Նրա համար Վարդան Բալայանը բերում է մի բաժակ ջուր՝ մեջը թքած:

…«Այս ամենը ես ներողը չեմ: Սա այն պահն է, երբ ներելու ոչինչ չկա…»,-առողջական վիճակի վատթարացումը այլեւս չթողեց Պավելին շարունակել խոսքը:

——————————————————————————————-

Ձեռնարկատիրական

ՈՎ Է ԺՈՂՈՎՐԴԻՆ ԴՈՒՐՍ ՎՌՆԴԵԼ  ԱՎՏՈԿԱՅԱՆԻՑ

2004-ի գարնանը հանրությանը հայտնի դարձավ, որ ԼՂՀ կառավարությունը վաճառել է Ստեփանակերտի ավտոկայանի շենքը: Հայտնի դարձավ նաեւ, որ ավտոկայանը տեղափոխվում է քաղաքից դուրս գտնվող մի տարածք, որն առավել հարմար է եւ ընդարձակ: Նույն թվականի նոյեմբերին՝ հենց սկսեցին անձրեւները, հանկարծ որոշվեց ավտոկայանը տեղափոխել նոր տեղ: «Նոր տեղը» շինարարական մի հրապարակ էր, որտեղ ոչ  շինություն կար, ոչ էլ ճանապարհ: Այնուամենայնիվ, նման պայմաններում, ավտոկայանը սկսեց գործել նոր տեղը: Դա չէր կարող չհարուցել ժողովրդի դժգոհությունը: Հանրային հեռուստատեսության «խառնվելուց» հետո «նոր» ավտոկայան այցելեց երկրի նախագահը, որը ասաց, թե տեղյակ չէր իրավիճակին: Նա խոստացավ պայմանավորվել սեփականատերերի հետ եւ ավտոկայանը ժամանակավոր վերադարձնել հին տեղը: Այդպես էլ եղավ, եւ կլիներ, եթե… չլիներ նախընտրական քարոզչությունը:

Ընտրությունների նախօրեին իշխանամետ թեկնածուներից մեկը՝ Ռուդիկ Մարտիրոսյանը, տեղական հեռուստատեսությամբ  հեռարձակված նախընտրական իր ելույթում ավտոկայանի աղմկոտ պատմության մեջ մեղադրել դաշնակցականներին: Ժողովրդի վրա ելույթը մեծ ազդեցություն է ունեցել. թեկնածուն վրդովված նշել է, որ, իբր, ավտոկայանի հին շենքը գնել է եւ ժողովրդին դուրս վռնդել Դաշնակցությունը: Էդ ինչ վատ դաշնակներ են, բա սազո՞ւմ է իրենց:

Ժողովրդի հոգսերի մասին մտածող թեկնածուի ելույթը, ինչպես պարզվեց, լսել է նաեւ «վատ դաշնակցական», լոսանջելեսցի իրավաբան Կարապետ Քամալյանը: Հենց նա է իր 3 ընկերների հետ գնել ավտոկայանը: Վրդովված  սեփականատերը մամուլի ասուլիս է հրավիրել եւ ներկայացրել հարցի էությունը:

Պարզվել է, որ 2004-ի սկզբին 4 հայրենասեր դաշնակցական ընկերներ, լսելով ԼՂՀ իշխանությունների կոչերը՝ Ղարաբաղում բիզնես ունենալու մասին, որոշել են ներդրում անել հայրենիքում: Առավել օգտակար լինելու համար դիմել են ԼՂՀ վարչապետին եւ խնդրել առաջարկել մի քանի ծրագրեր: Առաջարկվեց 4 ծրագիր, այդ թվում՝ ավտոկայանի հին շենքի վերակառուցում եւ օգտագործում՝ ըստ բիզնես-պահանջի: Վարչապետի խոսքերով, կենտրանական փողոցը հարմար չէ ավտոկայանի համար եւ արդեն կա նոր կայանի շինարարության նախագիծ: Համաձայնվեցին: Շուտով վճարեցին 50 հազ. դոլար եւ ընկերության անունով ձեւակերպեցին Ազատամարտիկների պողոտայում գտնվող շենքը:

Երկրի իշխանությունների խնդրանքով նոր սեփականատերերը թույլ տվեցին, որ մինչ 2004թ. սեպտեմբերը ավտոտեղափոխմամբ զբաղվող ընկերությունը աշխատի հին շենքում: Աշնանն ընկերությունը կրկին դիմեց կառավարությանը, եւ դաշնակցականներին կրկին խնդրեցին սպասել մինչեւ 2005թ. հունիս: Կրկին համաձայնվեցին: Սակայն քարոզարշավի ժամանակ պարզվեց, որ, իբր, դաշնակները ժողովրդին դուրս են վռնդում ավանդական ավտոկայանից:

«Իմ մամուլի ասուլիսը բիզնեսի հետ կապ չունի, մենք կառավարության հետ կպարզենք բոլոր հանգամանքները՝ չխախտելով մեր իրավունքները: Հարցը բարոյականի մեջ է. ի՞նչ իրավունքով է թեկնածուն, խորը չուսումնասիրելով հարցը, վարկաբեկում մի ամբողջ կուսակցության: Չէ՞ որ նման վերաբերմունքը կարող է բերել նրան, որ սփյուռքահայերը երես կթեքեն Արցախից: Չէ՞ որ ամեն մի մանրուք հայտնի է դառնում եւ ազդեցություն է ունենում: Եթե ամեն ինչ չենք ասում, դա չի նշանակում, որ չենք տեսնում», – լրագրողներին ասաց Կարապետ Քամալյանը: Նա նշեց, որ խնդիր չունի իշխանությունների հետ, բայց չի կարելի վաճառել մի շենք, օգտագործել այն առանց վարձավճարի, դաշնակցականներին պատկանող շենքում մրցակից կուսակցության ներկայացուցչի նախընտրական շտաբ բացել եւ վերջում վարկաբեկել նույն Դաշնակցությանը:

Ըստ Կարապետ Քամալյանի, ավտոկայանի հարցով նա կփորձի պայմանավորվել վարչապետի հետ: Տարբերակներ շատ կան: Օրինակ, կառավարությունը ավտոտեղափոխմամբ զբաղվող պետական ընկերությունը կարող է թողնել հին շենքի մի մասում, դրա դիմաց պարբերաբար ինչ-որ գումար վճարել, իսկ շենքի մյուս մասը սեփականատերերը օգտագործեն ըստ պահանջարկի: Մյուս տարբերակը. սեփականատերերը պատրաստ են իրենք հիմնադրել մի ընկերություն, որն ավելի էժան գներով կապահովի մարդկանց տեղափոխումը:

Թե որ տարբերակը կընդունվի, դեռ հայտնի չէ: Հայտնի է միայն, որ գործարքը նախապատրաստված չէր համապատասխան ձեւով. արդյունքում՝ տուժել են ե°ւ ժողովուրդը, ե°ւ սփյուռքահայ ներդրողները, ե°ւ երկրի նախագահի վարկանիշը:

Նաիրա ՀԱՅՐՈՒՄՅԱՆ

«ՊՈԼԻԳՐԱՖԸ» ՄԵԿ ՏԱՐԵԿԱՆ Է

Վերջին տասնամյակում մայրաքաղքում ստեղծվել են մի շարք հրատարակչություններ ու տպարաններ, որոնք հրատարակում են զանազան տպագրական արտադրանքներ՝ սկսած հրավիրատոմսերից ու բուկլետներից, մինչև ազդագրեր ու գրքեր: Սակայն, այնուամենայնիվ, ամեն անգամ լսելով «տպարան» բառը, մարդկանց մեջ հին իներցիայով պատկերանում է Տպարանը, մեր երկրամասի թիվ 1 տպագրական ձեռնարկությունը:

Իր գոյության բազում տասնամյակների ընթացքում այս տպարանի գլխավերևով շատ ամպեր են անցել, վերելքներ ու վայրէջքներ է ապրել նա: Բազմաթիվ աշխատատեղեր ունեցող այս ձեռնարկությունը վերջին հինգ տարում գրեթե հայտնվել էր «խաղից դուրս» վիճակում, և ուներ ընդամենը 9 աշխատող:

Արդեն մեկ տարի է անցել տպարանի սեփականաշնորհումից, և այդ մեկ տարում «Պոլիգրաֆ» ՓԲԸ-ն կրկին դարձել է հանրապետության առաջատար տպարան-հրատարակչություններից մեկը: «Պոլիգրաֆ» ՓԲԸ-ի ղեկավար Սամվել Մուսայելյանի խոսքերով, երբ ստանձնել էր այն, ընդամենը կիսավեր մի շենք էր՝ շարքից դուրս եկած տասնյակ տպա-գրական մեքենաներով: Այս մեկ տարում արդեն կատարվել են 70 մլն. դրամի ներդրումներ, միայն 10 հաստոցի վերանորոգման վրա ծախսվել է 8 մլն. դրամ, իսկ խարխուլ շենքի վերանորոգման-շինարարական աշխատանքների վրա՝ 18 մլն. դրամ:

«Պոլիգրաֆն» այժմ ունի 27 աշխատող: Տպարանն արդեն ունի 6 ժամանակակից համակարգիչներ ու համակարգչային սարքավորումներ, «Ռա-մայոր», «Դոմինանտ» մակնիշի և ժամանակակից այլ տպագրական մեքենաներ: Այստեղ կրկին լույս են տեսնում գրքեր ու բրոշյուրներ, գունավոր բազմազան արտադրանքներ՝ ազդագրեր, բուկլետներ, քարտեզներ, պիտակներ և այլն: Տպարանն ունի նաև գրենական պիտույքների խանութ, որտեղ վաճառվում են սեփական տպագրական արտադրանքները:

«Պոլիգրաֆն» աստիճանաբար իրեն է վերադարձնում երբեմնի տպագրական փառքը:

Վ. ԱԴԱՄՅԱՆ

——————————————————————————————-

Մշակույթ

Ի՞ՆՉ Է ՊԵՏՔ ՄՇԱԿՈՒՅԹՆ ԱՐՑԱԽՈՒՄ  ՊՐՈՖԵՍԻՈՆԱԼ ՀԻՄՔԵՐԻ ՎՐԱ ԴՆԵԼՈՒ ԵՎ ԶԱՐԳԱՑՆԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ

Ստեղծված նոր քաղաքական իրավիճակում և, հատկապես, Արցախը՝ որպես ինքնուրույն պետական միավորում աշխարհին ավելի մակարդակով ներկայացնելու համար պետք է նոր արմատական փոփոխություններ մտցնել Արցախի մշակութային կառույցներում: Ունենալով հարուստ ազգագրական ժառանգություն՝ Արցախում չկա թանգարան, որտեղ պիտի կենտրոնանա այդ հարստությունը: Օրինակ՝ Բաքվում, դեռ խորհրդային շրջանում, ստեղծվել է գորգի թանգարան, որը համաշխարհային ճանաչում բերեց ադրբեջանական գորգին, իսկ այդ թանգարանի գորգերի զգալի մասը Ղարաբաղի գորգեր են: Այդ հարստությունը մենք չպետք է փոշիացնենք, դա մեր ժողովրդի հոգևոր հարստությունն է, որը պետք է փոխանցվի հետագա սերունդներին: Այսինքն՝ պետք է ստեղծվի ազգագրական թանգարան, որտեղ պետք է ցուցադրվեն ոչ միայն գորգեր« այլև մյուս բնագավառներում ժողովրդի ստեղծած արվեստի նմուշներ (քարից, փայտից և այլ նյութերից): Այդ թանգարանը, սակայն, լուծում Է միայն մեր մշակութային արմատների հարցը: Մենք պետք է ճիշտ մոտենանք ներկա իրականությանը:

Պետության կայացման ամենակարևոր ոլորտներից մեկը մշակույթն է, սակայն մեզ մոտ քիչ ուշադրություն է դարձվում կերպարվեստին: Դեռևս խոր-հրդային ժամանակ-ներում երկար տարիների պայքարի շնորհիվ Ստեփանակերտում բացվեց Արցախի պետական պատկերասրահը, որը գործում էր ներկա շախմատային ակումբի շենքում: Այնտեղ ցուցադրվում էին Արցախի, Հայաստանի և Ադրբեջանի լավագույն նկարիչների գործերը: Հաճախակի բացվում էին անհատական ցուցահանդեսներ, օրինակ՝ հայտնի քանդակագործ Սերգեյ Բաղդասարյանի ցուցահանդեսը« որը, ի միջի այլոց, բացեց մեր Բ. Կևորկովը:

Այնուհետև կատարվեց մի բան, որը հակասում է բանականու-թյանը. երբ սկսվեց Ղարաբաղյան շարժումը« չգիտես ում հիվանդ երևակայության շնորհիվ, որոշվեց, որ մեզ պատկերասրահ պետք չէ, նկարները և քանդակները դուրս հանվեցին փողոց՝ թողնվելով բախտի քմահաճույքին, իսկ շենքը դարձրին շախմատի ակումբ: Իսկ ինչո՞ւ շախմատը զարգացնել պետական պատկերասրահը փակելու հաշվին: Անտեր արվեստի գործերը սկզբից տեղափոխեցին նախկին ԶԱԳՍ-ի շենքը, այնուհետև արժանի չգտնելով պահել այնտեղ« բերեցին քաղաքապետա-րանի անլույս ու անպատուհան խոնավ նկուղը« և մինչ օրս այդ գործերն այնտեղ փչանում են:

Ում դիմել ենք պատկերասրահի շենքի հարցի լուծման համար, հանդիպել ենք լուռ անտարբերության: Նախկին մշակույթի նախարարների հանցագործ անտարբերության պատճառով մինչև հիմա չի լուծվել պետական պատկերասրահի շենքի հարցը:

Մեր արվեստագետներն այս վերջին տասնամյակներում ստեղծել են բավականին լուրջ արժեքներ: Արցախի հողի վրա ապրելով, արվեստագետները ստեղծում են գործեր, որոնք աննախադեպ երևույթ են Արցախի պատմության մեջ: Երեք տասնամյակից ավելի է, ինչ Արցախի նկարիչները բացել են բազմաթիվ ցուցահանդեսներ մեր և աշխարհի տարբեր երկրներում ներկայացնելով Արցախը: Այդ գործերը փոշիանում են, ինչո՞ւ վերջապես չլուծել շենքի հարցը: Դա կարող է կոչվել կամ Արցախի պետական պատկերասրահ, կամ Արցախի արվեստի ժամանակակից թանգարան:

Այսօր Ստեփանակերտում բավականին մեծ թվով շենքեր են կառուցում, մեզ թվում է, որ հասունացել է ժամանակը, որպեսզի վերջապես կառուցվի նաև ցուցասրահի շենքը: Ազգագրական թանգարանի համար կարելի է օգտագործել Թումանյան փողոցի վերևի մասի հին պատմական շենքերը՝ այդ թաղամասը պահպանելով որպես հին Ստեփանակերտի պատմական-ճարտարապետական հուշարձան: Այդ տարածքում կարելի է անցկացնել արվեստի փառատոներ,  սիմպոզիումներ և մշակութային այլ միջոցառումներ: Այդ ծրագրերն իրականացնելու համար անհրաժեշտ է օգտագործել Արցախում առկա բոլոր պրոֆեսիոնալ և առողջ ուժերը« որոնք ցավում և մտածում են իրենց հայրենիքի ներկայի և ապագայի համար:

Եթե Բերձորի (Լաչինի) պես փոքրիկ ավանում կարելի է ստեղծել երկու թանգարան՝ էթնոգրաֆիկ և կերպարվեստի պատկերասրահ, որտեղ ցուցադրվում են հայտնի նկարիչների գործեր (օրինակ՝ Գառզուի գործերը), ապա ինչո՞ւ Արցախի մայրաքաղաք Ստեփանակերտում, ուր է կենտրոնացած Արցախի բնակչության կեսը, ինչպես նաև նյութական, տնտեսական և հոգևոր արժեքները, չստեղծել այնպիսի թանգարաններ, որ բարձր մակարդակով ներկայացնեն Արցախի հին և նոր պատմությունն ու մշակույթը:

Արցախը պետք է աշխարհին ներկայանա որպես ժողովրդավա-րական պետություն, որը ոչ միայն ստեղծել է Գանձասար, Դադիվանք, Շուշի, ոչ միայն ունի հզոր բանակ, այլև ժամանակակից բարձր պրոֆեսիոնալ մշակույթ: Այդ դեպքում քաղաքակիրթ աշխարհը մեզ ավելի լուրջ կընդունի:

Առնոլդ ՄԵԼԻՔՍԵԹՅԱՆ
Արվեստագետ 

ԱՇԱԿԵՐՏԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼՆ ԱՐՑԱԽՈՒՄ (1894-2004 թթ.)

Դեռևս նախանցյալ դարի վերջերին, երբ մեր երկրամասում, ինչպես նաև ամբողջ Կովկասում, բուռն կերպով զարգացող կապիտալիստական հարաբերությունների հետ անհերքելիորեն առաջանում էր առաջադիմական շարժումը, Արցախի մայրաքաղաք Շուշիում սկսեց նաև աշակերտական մամուլի բուռն ծաղկում ապրել:

Ասել է, թե կապիտալիստական հարաբերությունների ամեն մի ծաղկում պարտադիր կերպով բերում է իրեն թևակից լուսավորական շարժումը: Ճիշտ է կապիտալիզմի բնական զարգացումը Ռուսական ինքնակալությունում և նրա տիրապետության տակ գտնվող ծայրամաս երկրներում հեղափոխության պատճառով ընդունեց այլ բնույթ, սակայն հարցը դիտարկենք պատմական զարգացման տեսանկյունից:

Հեղափոխական շարժումը ռուսական կենտրոններից 20-րդ դարի սկզբին թափանցել էր Արցախի ոչ միայն մայրաքաղաք, այլև հեռավոր գյուղերը: Օրինակ՝ 1891թ. Մարտակերտի շրջանի Կուսապատ գյուղում հոծ բազմությամբ նշվել է Մայիսի 1-ը՝ Աշխատավորների համերաշխության միջազգային օրը, որի կազմակերպումը ստանձնել էին դպրոցի ուսուցիչներ Գրիգոր Իսրայելյանը, Հուսիկ Տեր-Սահակյանը, Անդրեաս Միրզոյանը և ուրիշներ:

Շատ ուսուցիչներ սկսում են հարել այս կամ այն կարգի ինքնազարգացման խմբակների, որոնք առաջին ազգային քաղաքական կուսակցությունների սաղմերն էին: Եթե Վարանդային Ջամիաթ (Մարտունու շրջանի նույն Ննգի գյուղն է) գյուղի բնակիչ Պատվական Շամշյանը խուսափելով ցարական բանակում ծառայելուց, այլ անվամբ ծպտյալ փող էր հանգանակում հայոց հեղափոխական կուսակցության համար, ապա Շուշիի թեմական դպրոցի ուսուցիչ Գևորգ Ղարաջյանը Թիֆլիսում ձեռնարկեց սոցիալ-դեմոկրատական ուղղություն ունեցող բանվորական ինքնազարգացման առաջին խմբակը: Եզակի չէին նման դեպքերը, մանավանդ Արևմտյան Հայաստանում հայկական ջարդերի Սասունի երրորդ ինքնապաշպանական ապստամբության, հայոց եկեղեցական գույքի կառավարական հափշտակափորձի ու հայկական ազգային դպրոցների փակման համապատկերին:

Ակտիվացել էին նաև աշակերտական հուզումները:

Կառավարական, պետական կամ մասնավոր-իշխանամետ մամուլը չէր բավարարում ոչ մտավորականությանը, ոչ նրան փոխարինելու եկող աշակերտությանը:

Շատ մեծ հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել Շուշիի թեմականի մի ստվար խումբ աշակերտների նամակը Ամենայն Հայոց կաթողիկոսին, որը մեր օրերի առումով էլ նույնքան կարևոր է. «Մենք՝ Թեմականի աշակերտներս 1900 թվականի ուսումնական տարում նկատելով, որ կաղում է մեր ուսումը և իզուր ենք կորցնում մեր ոսկի ժամանակը… հաշվի առնելով, որ կրճատվել են կենսական անհրաժեշտություն տվող մի շարք առարկաներ, մյուս կողմից էլ, եղած առարկաները տրվում են այնպիսի ուսուցիչների, որոնց մասնագիտությունից դուրս են դրանք, ուստի չէինք կարող բավարարություն տալ մեր հետաքրքրություններին… մեր օրերը անց էինք կացնում աննպատակ… խնդրում ենք…»:

1905թ. անպատասխան մնացած և հուզումների դիմած աշակերտությունը (2-րդ, 3-րդ, 4-րդ դասարանների) սկսում է հրատարակել «Կոչնակ» անլեգալ խմորատիպ ամսագիրը՝ յուրաքանչյուր համարը 10-12 էջից բաղկացած: 5-6 համար ունեցած այս պարբերականը խմբագրել են Հարություն  Թումյանը, Ս. Ֆոլյանը և ուրիշներ: Դրանցում տպագրվում էին աշակերտական կարծիքներ, լրատվություններ, ստեղծագործություններ, կոչեր ու հայտարարություններ:

1912թ. թեմականի աշակերտությունը համախմբվում է դաշնակցական «Միություն» և սոցիալ-դեմոկրատական «Միրաժ» կազմակերպությունների շուրջը, հաջորդ՝ 1913թ. տպագրելով «Միրաժ» անլեգալ խմորատիպ ամսագիրը՝ 12-էջյա տետրակի ծավալով: Թերթը խմբագրում էր Մկրտիչ Մելքումյանը, տպագրվում էր Ս. Ափյանի տուն-տպարանում: Հետագայում այն շարունակել են խմբագրել Անդրանիկ Ավագյանը և Գրիգոր Խաչյանը: «Միրաժը» ուներ 50-60 տպաքանակ: «Միրաժ»-ի քաղաքական ընդդիմականը հիմնականում նույն ժամանակներում տպագրվող «Միություն» թերթն էր:

1916թ. աշակերտության կողմից սկսում է տպագրվել խմորատիպ, երգիծական «Ծիծաղ» ամսագիրը, որը խարազանում էր կյանքում տեղ գտած և գտնող տգեղը, հոռին, մերժելին: Հայտնի է, որ նույն թվականին տպագրվող «Պայքար» խմորատիպ շաբաթաթերթը՝ խոցված «Ծիծաղ»-ի նյութերից, դադարեց գոյություն ունենալուց:

Թերթը տարածվում էր գաղտնի, հիմնականում՝ երեկոյան:

Թեմականի աշակերտությունը, որն էր հիմնականում տոն տալիս դպրոցական շարժումներին ու մամուլի առաջընթացին, 1917 թվականին տպում և տարածում էր «Սրինգ» և «Աշակերտ» խմորատիպ թերթերը: «Սրինգը» խմբագրում էր վաղամեռիկ տաղանդավոր պոետ Եղիշե Ներսիսյանը (բանաստեղծ Գրիգոր Ներսիսյանի եղբայրը), իսկ «Աշակերտը»՝ Լևոն Վարդունին և Մովսես Հարությունյանը: «Աշակերտը» ունեցել է մեկ տասնյակի չափ համարներ,  100-150 օրինակ, աշակերտական տետրի չափով, հիմնականում տպագրում էր երգիծական նյութեր:

Ինչպես վկայում են հայ գրատպության և մամուլի գիտակներ Գարեգին Լևոնյանը1 և պրոֆ. Սմբատ Ավագյանը2, Շուշիում վերոհիշյալ խմորատիպ պարբերականներից բացի, հայ աշակերտական թերթեր են տպագրել «Աշակերտական պատգամավորների խորհուրդը» և «Սոցիալիստական երիտասարդության միություն»-ը՝ 1917 թվականի ընթացքում:

Հոկտեմբերյան հեղափոխության տարում «Քայլեր» խորագրով աշակերտական գրական, հասարակական թերթ է լույս տեսել նաև Գանձակում 1916-17 թթ., որն ունեցել է 16 էջ, աշակերտական տետրի չափով: Այս թերթի որոշ պահպանված համարներ դրա վկայությունն են, որտեղից էլ (N 4-ից) տեղեկանում ենք, որ Շուշիում նույն թվականին տպագրվում էր «Եռանդ» պահպանողական թերթը: Դա են վկայել նաև երջանկահիշատակ ակադեմիկոս Առաքել Առաքելյանը և Սիմոն Ափյանը և ուրիշներ, երիցս ընդգծելով, որ «Եռանդը» գլխավորապես շոշափել է դպրոցական-ուսումնական հարցեր՝ մնալով գավառական պահպանողականության դիրքերում:

Մինչև 1920թ. տպագրված վերոհիշյալ թերթը և սրանց ձայնակցող Թիֆլիսի «Միություն» և Բաքվի «Մեր գործը» աշակերտականները մեծ չափով նպաստել են ոչ միայն երկրամասին 5000-անոց աշակերտական հասարակության ուսումնա-դաստիարակչական գործի, այլև նրանց կազմավորման-ձևավորման առաջընթացին:

***

Կոմունիստական միակուսակցական վարչակարգի բռնահաստատման հետևանքով շատ ու շատ ազգասուն երևույթների հետ արգելվեց նաև աշակերտական մամուլը, և Արցախի (ԼՂԻՄ-ի) աշակերտությանը պարտադրվեց խորհրդահայ կամ խորհրդաազերիական աշակերտական մամուլ («Հոկտեմբերիկ», «Ծիծեռնակ», «Պիոներ», «Պիոներ կանչ» և այլն) մինչև ԽՍՀՄ-ի փլուզումը (1991թ.):

***

Այսօր ինքնիշխանության պայմաններում բարգավաճող ԼՂՀ-ի աշակերտությունը համարյա թե չունի իր մամուլը: Առիթից առիթ հրապարակում հայտնվում է (երեք սահմանափակ տպաքանակով), գունավոր ամսաթերթը, «Հայկի սերունդ» թերթի ամենամսյա «Զրուցակից» երկէջը, ՀՀ-ից առիթից առիթ հայտնվող գունավոր ամսագրեր («Արևածաղիկ», «Կիկոս» և այլն):

Կարծում ենք, Արցախում աշակերտական մամուլի պատմությանը վերստին անդրադառնալով, կարևորում ենք արդի արցախյան աշակերտական մամուլի ստեղծումն ու դրանով ուսումնադաստիարակչական աշխատանքի կազմակերպման խթանումը: Եթե 1904-ից մինչև 1920-ը Արցախում կար 5-6 հազար աշակերտ և մեկ տասնյակից ավելի թերթեր, այսօր համարյա ոչ մի լուրջ աշակերտական օրգան չունեցող հանրապետությունում կան 20-25 հազար դպրոցականներ, որոնք սպասում են իրենց մամուլին:

1. Գարեգին Լևոնյան. «Հայ պարբերական մամուլը» – 1934թ., էջ 151:
2. Սմբատ Ավագյան. «Ղարաբաղի մամուլի պատմություն», Երևան, 1989թ.

Էռնեստ ԵՍԱՅԱՆ
«Մեսրոպ Մաշտոց» համալսարանի

ժուռնալիստիկայի ամբիոն

ԵԿԵՔ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ՀԵՏԵՎԱՆՔԻՑ ՏՈՒԺԱԾ ՓՈՔՐԻԿՆԵՐԻՑ ՀԻՇԵՆՔ ՍԱՍՈՒՆԻՆ

(07.04.1981 – 24.08.1994)

Ծնվել է 1981թ. ապրիլի 7-ին, ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանի Վերին Հոռաթաղ գյուղում: Սովորում էր նույն գյուղի դպրոցում:

Սասունը երեք քույրերի միակ եղբայրն էր, Հայրապետյանների միակ արու զավակը, տոհմի միակ շարունակողը: Բռնագաղթելով՝ Սասունենց ընտանիքը համագյուղացիների հետ ապաստանում է Ասկերանի շրջանի Այգեստան (Բալուջա) գյուղում: Այնտեղից Սասունը մոր և քույրերի հետ տեղափոխվում է Վրաստանի Ախալցխայի շրջանի Փոքր Պաճ գյուղը (մայրական պապի տուն) և մեկ տարի սովորում տեղի դպրոցի 5-րդ դասարանում:

Վերին Հոռաթաղում հաստատվեցին 1994թ.: Օգոստոս ամսին էր: Սասունը օրեր էր հաշվում, որ դպրոց գնա:

Մի անգամ, Սասունը ընկերների հետ գյուղի ձորն իջնելով, ջրի մեջ գնդիկավոր արկ է տեսնում: Մտածելով, որ արկը վտանգազերծված է՝ ընկերներով փորձում են հանել այն, սակայն արկը պայթում է, Սասունի ընկեր Սամվելը անմիջապես մահանում է:

Սասունին ծանր վիրավոր հասցնում են հոսպիտալ, սակայն նրա կյանքը փրկելն անհնար էր:

1994թ. օգոստոսի 26-ին անհուն վշտով հողին հանձնեցինք Արցախ աշխարհի երկու անմեղ զոհերի ևս:

Մայրիկ, աչքերիդ մեջ կա ահավոր թախիծ.
Չգիտեմ, թե ինչպե՞ս կներես ինձ, մայրիկ,
Բախտս ինձ զարկեց, ես էլ՝ քեզ, մայրիկ…
Խնդրում եմ, ներիր նաև դու, հայրիկ,
Եվ մորս, եվ քույրերիս հավերժ պահպանիր:

Արմեն ՍԱՐԳՍՅԱՆ
«Մեսրոպ Մաշտոց»համալսարան

——————————————————————————————

ՃՇՏՈՒՄ

«Ազատ Արցախ»-ի ս. թ. հունիսի 16-ի համարում «Ո՞ւմ պատվերն է կատարել» վերնագրով մի նյութ է սարքվել, որի նպատակը ոչ թե ճշմարտության բացահայտումն է, այլ ճշմարտությունը հնարավորինս խորը թաղելը: Բանն այն է, որ «Դեմո» թերթում քաղաքացի Կ. Սարգսյանը ասել է, թե որոշ քաղաքական ուժեր (մասնավորապես՝ ԱԺԿ-ն) քարոզարշավում օգտագործում են նաև երեխաներին, և Սարգսյանը սխալմամբ տվել է «Արցախի բալիկները» համույթի անունը: Մինչդեռ, քարոզարշավում ներգրավել են ոչ թե նրանց, այլ մանկապատանեկան ստեղծագործության կենտրոնի երեխաներին:

Ահա ողջ պատմությունը, որի մասին «Դեմո» թերթը որոշել էր հայտնել հաջորդ իսկ համարում: Սակայն «Ազատ Արցախ» թերթի լրագրողուհի Լաուրա Գրիգորյանը, փոխանակ իր գործընկերներից պարզելու իսկությունը, միաժամանակ խախտելով լրագրողական էթիկան (սխալի կամ թյուրիմացության մասին հերքում է տպագրում այն թերթը, որը հրապարակել է այդ տեղեկությունը), փորձել է մի բաժակ ջրում փոթորիկ սարքել: Իսկ ինչ մնում է «Ո՞ւմ պատվերն է կատարել» հարցադրմանը, ապա, համոզված ենք, հանրությունը լավ գիտե, թե ովքեր են պատվեր կատարողները:

«Դեմո»

——————————————————————————————-

СМИ о выборах

В НКР состоялись парламентские выборы

Центральная избирательная комиссия Нагорно-Карабахской Республики опубликовала  итоги голосования на выборах в  парламент НКР 4-го созыва.

В целом проголосовало 73,6   процентов включенных в списки избирателей. По пропорциональной системе первые три места заняли «Демократическая партия Арцаха» – 37,6% голосов избирателей, партия «Свободная Родина» – 26,7%, блок АРФ «Дашнакцутюн» – «Движение-88» – 24,4%. Они получат в парламенте соответственно 5 и по 3 места.

По мажоритарной системе в Национальное Собрание НКР прошли следующие кандидаты: по округу N1 – Армен Абгарян, N2 – Жанна Галстян, N3 – Валерий Арутюнян, N4 – Араик Арутюнян, N5 – Максим Мирзоян, N6 – Арарат Даниелян, N7 – Сергей Сейранян, N8 – Гагик Петросян, N9 – Самвел Акопян,  N10 – Беник Бахшиян, N11- Иван Аванесян, N12 – Армен Оганян, N13 – Рудик Уснунц, N14 – Рудик Мартиросян, N15 – Сергей Оганян, N16 – Григорий Гаспарян, N17 – Гарник Мирзабекян, N18 – Артур Товмасян, N19 – Олег Григорян, N20 – Ваграм Атанесян, N21 – Арцвик Саркисян, N22 – Карен Григорян.

По 7 из прошедших в парламент по мажоритарной системе кандидатов были выдвинуты со стороны  «Демократической партии Арцаха» и  «Свободной Родины».

Международные наблюдатели дали положительную оценку выборам в Нагорном Карабахе

20 июня 2005 года группа международных наблюдателей за парламентскими выборами в Нагорном Карабахе приняла “Акт о результатах выборов депутатов Национального Собрания Нагорно-Карабахской Республики”. В документе, в частности, отмечается:

“19 июня 2005г. в соответствии с Избирательным Кодексом Нагорно-Карабахской Республики состоялись выборы депутатов Национального Собрания НКР.

За ходом выборов следили более 135 международных наблюдателей из России, Великобритании, Соединенных Штатов, СНГ, Франции, Италии, Ирана, Греции, Чехии, Хорватии, Израиля, Сербии и Черногории, Нидерландов, Республики Абхазия, Республики Южная Осетия, Приднестровской Молдавской Республики и Армении. Среди них – большое число парламентариев и бывших парламентариев, представителей неправительственных гуманитарных и правозащитных организаций, а также более 45 представителей СМИ разных стран.

Наблюдатели имели встречи со многими кандидатами в депутаты, представителями Центральной избирательной комиссии, журналистами и представителями местных общественных организаций.

В день выборов наблюдатели посетили 200 избирательных участков, участвовали при подсчете голосов в 47 избирательных участках. По итогам мониторинга выборов независимые наблюдатели констатируют:

Подготовка, проведение и подведение итогов выборов депутатов Национального Собрания НКР были осуществлены в соответствии с Избирательным Кодексом НКР, принятым 8 декабря 2004г.

На территории НКР были образованы 22 избирательных округа и сформированы 276 избирательных участков (включая один в Ереване).

В списки избирателей было включено 89 945 человек.

Впервые выборы в Национальное Собрание НКР проводились по пропорциональной и мажоритарной избирательным системам.

ЦИК НКР зарегистрировала избирательные списки 6 партий и одного партийного блока. По мажоритарной системе в 22-х округах выдвинулось 106 человек, из коих 49 со стороны зарегистрированных партий и движений, 57 человек – в порядке гражданской инициативы.

Выборы в Национальное Собрание НКР по пропорциональной и по мажоритарной избирательным системам проводились разными избирательными бюллетенями.

В избирательном бюллетене по пропорциональной избирательной системе были указаны наименования партий (партийных блоков) в алфавитном порядке, а также фамилии, имена и отчества первых трех кандидатов избирательного списка.

В избирательном бюллетене по мажоритарной избирательной системе были указаны фамилии, имена и отчества кандидатов в алфавитном порядке (по фамилиям) и наименования выдвинувших их партий (партийных блоков), а при выдвижении в порядке гражданской инициативы – слова “гражданская инициатива”.

Впервые на выборах в НКР были использованы прозрачные урны для голосования, что обеспечило большую транспарентность избирательного процесса.

Нами не зафиксировано существенных нарушений ни в процедуре регистрации избирателей и организации голосования, ни в процедуре обработки голосов и транспортировке протоколов подсчета голосов из избирательных участков в районные (городскую) избирательные комиссии, и далее – в ЦИК.

В течение всего дня голосования каждые 3 часа сообщалось об уровне активности избирателей. В конечном итоге активность избирателей составила 73,6 % .

Были созданы все условия для соблюдения тайны голосования. Избиратели, с которыми мы имели встречи, выразили удовлетворение избирательной кампанией и освещением их хода со стороны СМИ.

Власти Нагорного Карабаха приложили максимум усилий для проведения честных и справедливых парламентских выборов в соответствии с демократическими стандартами”.

Депутат парламента Армении: “В Нагорном Карабахе лучше, чем у нас”

“Мы не заметили каких-либо случаев взяток, так называемого сброса бюллетеней, нарушений во время подсчета голосов. То, что голос народа проходит, это уже значительное завоевание демократии. В этом плане в Нагорном Карабахе все обстоит гораздо лучше, чем в Армении”, – об этом заявил в Степанакерте депутат Национального Собрания Армении Аршак Садоян, участвовавший в парламентских выборах в НКР в качестве наблюдателя.

Депутат отметил, что проведенные на основе демократических принципов выборы позитивно скажутся на процесс карабахского урегулирования.

Российские наблюдатели: “Карабахское государство состоялось и успешно развивается по пути демократии и стабильности”

Заявление российских наблюдателей на парламентских выборах в Нагорном Карабахе:

“В связи с назначенными на 19 июня 2005 г. очередными выборами депутатов Национального Собрания Нагорно-Карабахской Республики в Нагорный Карабах прибыли международные наблюдатели из более чем 20 государств мира, в том числе из Российской Федерации.

Российские наблюдатели посетили большое количество избирательных участков в Нагорно-Карабахской Республике. Нам был предоставлен полный доступ к работе Центральной избирательной комиссии, избирательных участков, процессу подсчета голосов. Состоялись встречи с представителями политических партий, участвовавших в выборах.

Российские наблюдатели пришли к следующим выводам.

1. Парламентские выборы в НКР являются демократичными, прозрачными, свободными, независимыми, легитимными, отвечающими Избирательному Кодексу НКР и всем высоким международным стандартам.

2. Высокой оценки заслуживает работа участковых избирательных комиссий во время голосования. Не обнаружено существенных нарушений в процедурах регистрации, голосования избирателей и подсчета голосов.

3. На нас произвели впечатление активность избирателей и их гражданская позиция.

4. Прошедшие выборы в Нагорно-Карабахской Республике продемонстрировали неуклонное стремление народа НКР к укреплению института демократических выборов, динамичное развитие гражданского общества в Нагорном Карабахе. Российская делегация констатирует, что демократические достижения в НКР очевидны.

5. Выборы в НКР – это еще и референдум по вопросу построения гражданского общества, развития демократии и институтов государственной власти НКР.

6. Эти выборы наглядно демонстрируют мировому сообществу тот факт, что карабахское государство состоялось и успешно развивается по пути демократии и стабильности.

7. Состоявшиеся выборы – еще один важный шаг к мирному и цивилизованному урегулированию карабахско-азербайджанского конфликта.

8. Демократические достижения Нагорно-Карабахской Республики требуют поддержки и признания со стороны цивилизованного мирового сообщества, что способствовало бы скорейшему урегулированию конфликта, установлению стабильности и мира в регионе, отвечало бы подлинным интересам всех народов региона и мира.

Знаменательно, что выборы прошли в год 1600-летия создания армянской письменности и основания первой армянской школы в монастыре Амарас, находящемся в Нагорном Карабахе (Арцахе)”.

Напомним, что в составе делегации российских наблюдателей находились депутаты Госдумы Виктор Шейнис, Константин Затулин, Сергей Григорьев, председатель Академии духовного единства Георгий Трапезников и др.

Армения приветствует состоявшиеся выборы в парламент Нагорного Карабаха

Армения приветствует очередные выборы, проведенные в Нагорном Карабахе. “Народ Нагорного Карабаха в очередной раз выразил свою политическую волю самостоятельно формировать власть, которая несет ответственность за судьбу НК и его народа”, – заявил на пресс-конференции в Ереване министр иностранных дел Армении Вардан Осканян.

По его словам, “посредством выборов закрепляются также демократические принципы, которыми руководствуются государственные учреждения”. “Избранные демократическим путем власти вносят свой вклад в мирное и целостное решение карабахского вопроса, а также в решение внутренних социальных задач”, – подчеркнул глава внешнеполитического ведомства Армении.

Министр также отметил, что судя по первым заявлениям наблюдателей, парламентские выборы в Нагорном Карабахе прошли без существенных нарушений, свободно и прозрачно.

Вице-спикер парламента Армении о выборах в Карабахе: “Выборы – это не только голосование”

Состоявшиеся 19 июня парламентские выборы в Нагорном Карабахе прошли в целом без каких-либо грубых нарушений. Об этом заявил вице-спикер парламента Армении, член Бюро АРФ “Дашнакцутюн” (АРФД) Ваан Ованнесян, который присутствовал на выборах в НКР.

При этом он подчеркнул, что несмотря на то, что в день выборов каких-либо нарушений не было зафиксировано, в ходе предвыборной кампании определенные нарушения, тем не менее, имели место. “А выборы – это не только голосование”, – заметил армянский парламентарий. При этом он подчеркнул, что доволен результатом участия АРФД на парламентских выборах. “Впервые в НКР применяется пропорциональная система выборов, и АРФД удалось набрать 24% голосов избирателей – это не плохой результат”, – отметил Ваан Ованнесян. Что касается фактического поражения карабахского крыла АРФД по мажоритарной системе, то по мнению вице-спикера парламента Армении, “в этом случае сыграли иные, не совсем политические факторы”.

Оппозиция намерена выступить с заявлением по итогам выборов в Нагорном Карабахе

Блок “АРФ Дашнакцутюн-Движение-88”не считает, что состоявшиеся парламентские выборы в Нагорном Карабахе были свободными и прозрачными. Об этом на пресс-конференции заявили представители блока Гегам Багдасарян (Движение-88) и Армен Саркисян (АРФ Дашнакцутюн).

По их словам, выборы не были свободными и прозрачными, поскольку власти использовали административный ресурс как до предвыборной кампании, так и во время нее. Участники пресс-конференции сообщили, что по этому поводу блок направил письма президенту НКР Аркадию Гукасяну и премьер-министру Анушавану Даниеляну, однако ответа на эти письма до сих пор не получено. Недоумение представителей блока, по их словам, вызывает тот факт, что, заняв на выборах третье место по пропорциональным спискам, блок не сумел одержать победу ни в одном из избирательных участков по мажоритарной системе, что вызывает сомнения. “Мы сожалеем, что тот прорыв, который наблюдался в 2004 г. по итогам муниципальных выборов, поддержать не удалось”, – отмечают представители блока, подчеркнув при этом, что наступил момент для анализа собственных ошибок. Они также отметили, что останутся верными своим принципам во имя поддержания стабильности в республике.

В свою очередь Армен Саркисян добавил, что блок выступит с заявлением, в котором найдут свое отражение все имевшие в ходе выборов нарушения.

——————————————————————————————

Выборы в Карабахе: “матч-реванш” со стороны властей

Парламентские выборы в Нагорном Карабахе завершились фактическим проигрышем оппозиции

19 июня в Нагорном Карабахе состоялись четвертые по счету выборы в законодательный орган страны – Национальное Собрание. По итогам выборов, провластные силы одержали внушительную победу над оппозиционным блоком “АРФ Дашнакцутюн – Движение88”. По мажоритарной системе не прошел ни один кандидат от оппозиции, а по партийным спискам блок набрал 24,4 процента голосов избирателей, что означает всего три мандата в будущем парламенте. Провластные силы – “Демократическая Партия Арцаха” (ДПА) и партия “Свободная Родина” (СР) – выиграли по 7 одномандатных мест. Преодолев также 10-ипроцентный барьер по пропорциональным спискам, они добавили в свой корпус еще 5-ых депутатов от ДПА и 3-их от СР и тем самым составили превалирующее большинство в законодательном органе – 22 места из возможных 33-х. Из остальных независимых восьми депутатов двое заявили о том, что поддерживают партию “Свободная Родина”, трое также известны своей провластной ориентацией.

Эти выборы отличились от всех предыдущих несколькими новшествами. Впервые голосование проводилось по смешанной системе и по новому Избирательному Кодексу. Впервые были использованы прозрачные урны. Были образованы 22 окружные избирательные комиссии, укомплектованы 274 избирательных участка. Эти выборы также отличились небывалой активностью – как избирателей, так и кандидатов. В Центризбиркоме были  зарегистрированы по мажоритарной системе 106 человек, из коих  49 – со стороны партий и движений,  57 человек – в порядке гражданской инициативы. О своем участии на выборах заявили также 6 карабахских партий и один блок. Самое большое количество кандидатов – 14 человек – было зарегистрировано в Cтепанакертском округе номер 5. Самая большая явка избирателей – 90.5 % – замечена в Гадрутском избирательном округе номер 12.

По оценкам многих избирателей, эти выборы явились также небывалыми по накалу напряженности.  “Такого наплыва людей никогда не было. Это связано как с активной работой кандидатов, так и с тем, что уровень гражданской активности и самосознания избирателей неизменно растет,” – говорит Жанна Балаян, работник одной из избирательных комиссий. “Люди очень активны, – подтверждает аскеранский избиратель Жан Апресян и добавляет, – не знаю, можно ли считать выборы честными, потому что многие идут и голосуют не за тех, кого выбирают сами, а за тех, чье имя называли начальники…” “Выборы проходят честно и без нарушений. Не знаю, как на других участках, но у нас все будет прозрачно и демократично”, – сказала “Демо”  Рузанна Мкртчян, председатель аскеранского избирательного участка. Люди старшего поколения считают, что от их голоса мало что зависит, а 18-летняя избирательница Егиазарян Лусине говорит, что не верит в свободные выборы: “Шансов, что выборы пройдут честно, 2 процента из 100. Но я пришла проголосовать назло – назло тем, кто считает итоги выборов предрешенными”.

Небывалая конкуренция уже в ходе предвыборной агитации  показала, что не всегда методы борьбы являются честными. “Сначала стали асфальтировать нашу дорогу, потом по соседству починили крышу, потом кто-то стал предлагать деньги, кто-то другой – построил детскую площадку. Лично ко мне боялись подступиться с предложением о подкупе, но подобные конкретные предложения получили мои друзья и соседи,” – говорит избирательница Галина Бабаян.

“Естественно, что каждый пытается представить себя лучше, чем есть на самом деле, но народ имеет возможность сравнивать слова и дела, сказанное и сделанное. Надеюсь, что он сделает правильный выбор”, – сказал в ходе предвыборной кампании президент Гукасян, выразив при этом уверенность, что достойные кандидаты есть во всех лагерях.

Cтоит отметить, что многие кандидаты в эксклюзивных беседах с “Демо” до выборов говорили, что уверены в своей победе. Итоги выборов оказались неожиданными не только для многих кандидатов, но и для избирателей. «Я была уверена, что в парламенте будет представлен баланс сил – как оппозиционных, так и провластных. Потому что беседовала со многими избирателями, и даже в нашей семье мы не смогли отдать голос единому кандидату. Оказалось, что избранный парламент будет представлять не простых людей, а скорее – будет неотделимой частицей нынешних властей», – говорит продавщица Нуне Хачатрян. Не пожелавший назваться местный эксперт считает, что “эти выборы можно назвать реваншем властей после выборов на пост мэра г. Степанакерта. Введя в игру вторую провластную партию “Свободная Родина”, власть поступила хитроумно и фактически отомстила оппозиции, которая на прошлых выборах взяла очки за счет протестного голосования избирателей.”

“Мы не считаем, что выборы были свободными, справедливыми и прозрачными. Более того, выборы были  свободными и прозрачными по степени продемонстрированных актов несправедливости,” – сказал представитель оппозиционного блока “АРФ Дашнакцутюн-Движение88”Гегам Багдасарян. Блок намерен обнародовать заявление, где будут обобщены данные о нарушениях, зафиксированных до и во время предвыборной кампании, а также в день выборов. “То, что набравшая более 24% голосов политическая сила не выиграла ни на одном из одномандатных округов, вызывает сомнения и приводит к мысли, что был задействован административный ресурс”, – отметил Гегам Багдасарян.

Проигравшая на выборах партия “За нравственное возрождение” выступила с обращением к народу и властям НКР, в котором отмечается: “Мы скорбим и приносим вам свои соболезнования в связи со случившимся. Вы отвергли выдвинутые идеи по капитальному ремонту и обновлению системы госуправления. Вы проголосовали за то, чтобы страна по-прежнему находилась в распоряжении неэффективной коррумпированной бюрократии. Вы проголосовали за приспособленчество, лицемерие, ложь, за морально-психологическое разрушение страны.” А лидер проигравшей партии «Социальная Справедливость” Карен Оганджанян заявил “Демо”, что “система покупки голосов продемонстрировала, насколько общество в Карабахе коррумпировано – здесь царит коррумпированная демократия”. В интервью “Кавказскому узлу” К. Оганджанян сказал, что “власти совершили превентивную бархатную контрреволюцию”.

Некоторые местные эксперты говорят о том, что власти “перестарались”. Многие журналисты, местные наблюдатели, члены избирательных кампаний, да и сами избиратели удивляются окончательным итогам выборов, потому что они оказались непредсказуемы на 100 процентов. Есть мнения, что большую роль в этом сыграл административный ресурс – угрозы с увольнением с работы, избирательные взятки, а также односторонняя агитация военнослужащих-срочников. При этом многие обвиняют и оппозицию, которая не смогла работать с народом в правильном русле. Политолог Давид Бабаян в интервью “Демо” сказал, что “оппозиции стоит поискать причины поражения в своей стратегии. Она поступила  непродуманно, с самого начала взяв высокую планку критики властей. Первые дней 10 избиратели воспринимали это хорошо, но потом устали от постоянной критики». Но больше всех сегодня в Карабахе обвиняют самих избирателей – людей, продавших свои голоса или сделавших свой выбор не по убеждениям, а под давлением – начальства, денег или знакомых-соседей-друзей.

За ходом выборов следили более 130 наблюдателей из разных стран мира. 20 июня на брифингах представители наблюдательских групп дали свою оценку выборам – почти все заявили, что, побывав на участках, не заметили никаких грубых нарушений и могут констатировать, что выборы прошли честно, свободно и демократично. “Я стал свидетелем полноценного демократического избирательного процесса и, думаю, многим признанным государствам следовало бы взять с Нагорного Карабаха пример. Здесь многое было организовано лучше, чем в Великобритании, и в этом плане нам есть чему поучиться”, – сказал наблюдатель от Хельсинкской группы по защите прав человека Великобритании Марк Алмонд.

Лишь один из иностранных наблюдателей – независимый чешский правозащитник Милан Стефанец – отметил, что на 9 участках, где он побывал со своей группой, были зафиксированы отклонения от европейских стандартов. Он рассказал, что председатель одной из избирательных комиссий не принял жалобу оппозиционного наблюдателя, посчитав ее “неважной”. Были случаи, когда проблемы с неточностями в документах решались не избирательной комиссией, а силовыми структурами. Доверенные лица различных кандидатов рассказывали “Демо”, что были зафиксированы факты  голосования в кабине вдвоем, голосования людей с временной пропиской и вообще без нее, подсказок и агитации на территории участков. При этом Центризбирком официально заявил о 15-и поступивших туда жалоб о нарушениях.

По словам председателя избирательного участка 7/1 Карена Андряна, новый Избирательный Кодекс несовешенен. Так, на этих выборах права голоса лишились больные люди, потому что не работала система “передвижных урн”. Избирательные кабины во избежание тех или иных махинаций были открыты, а это, в свою очередь, явилось нарушением принципа тайного голосования. К. Андрян также отметил небывалую активность избирателей, отметив при этом, что карабахцы пока не готовы голосовать по партийным спискам.

В  день выборов Аркадий Гукасян заявил журналистам: “Мы проводим самые честные выборы на всем постсоветском пространстве. Оппозиция существует для того, чтоб критиковать. Но у вас самих есть возможность следить за ходом выборов и делать собственные выводы”. Комментируя звучащие из Азербайджана заявления о незаконности выборов, Гукасян отметил, что “сегодня внимание народа и наблюдателей приковано к процессам внутри Карабаха, которые непосредственно касаются независимого будущего НКР”.

По словам руководителя группы Международной политики и общественного права Джеймса Хупера (США), демократичный ход выборов в Карабахе может оказать позитивное воздействие на ход карабахского урегулирования. “Регион только выиграет от того, что Азербайджан и Карабах будут конкурировать в сфере демократии, а не гонки вооружений”, – сказал он “Демо”.

Как бы то ни было, выборы завершены. Карабахский Центризбирком официально огласил окончательные итоги выборов. Ожидаемого заявления блока “АРФ Дашнакцутюн – Движение88”, в котором оппозиция дала бы официальную оценку прошедших выборов, пока не последовало. Но муссируемые слухи о том, собирается оппозиция отказаться от своих трех депутатских мандатов в будущем парламенте или нет, уже опровержены решением блока – трое депутатов от “АРФ Дашнакцутюн – Движение88”25 июня получили в ЦИК свои мандаты. “Мы не можем не считаться с мнением около 15 тысяч людей, которые проголосовали за блок – их голос должен быть учтен в парламенте”, – сказал депутат от блока Гегам Багдасарян. Кроме того, на следующий день после выборов, номер 1 в списке блока Армен Саркисян заявил, что “в своих действиях блок будет руководствоваться не интересами самого альянса, а интересами народа и не допустит дестабилизации в стране”.

Между тем, через день после выборов, Степанакерт взбудоражила весть о том, что жестоко избит бывший кандидат в депутаты от оппозиционного блока “АРФ Дашнакцутюн – Движение88”, герой карабахской войны Павел Манукян. Говорилось о сопричастности к делу высокопоставленных офицеров Армии Обороны НКР. Факты случившегося пока расследуются, а побывавший в палате пострадавшего президент Гукасян сказал собравшимся у госпиталя людям, что будет возбуждено уголовное дело, а виновные понесут наказание.

Этот случай стал поводом для начала диалога между президентом и представителями оппозиции. “Когда есть пострадавшие, уже неважно, кто выиграл и проиграл, – сказал один из местных высокопоставленных чиновников, – власть выиграла на выборах, но сегодня главнее то, чтоб в итоге не проиграло государство”.

Карине ОГАНЯН

Депутатам вручили мандаты, и они уехали на своих иномарках 

Из предвыборного интервью с сопредседателем партии «Свободная Родина» Араиком Арутюняном 

– Вашу партию называют «бизнес-клубом», с вами связывают стремление в парламент олигархов. Вы согласны с такими определениями?

– Эти определения совершенно безосновательны. В нашей партии всего один бизнесмен – я. А я как гражданин имею право избираться в парламент. Смысл гражданского общества в том и состоит, чтобы все имели равные права. Что касается олигархов, то для  многих это слово почему-то ассоциируется с крупным бизнесом. Олигарх не занимается политикой посредством партий, он распоряжается государственным имуществом в собственных целях.

– Говорят, что вашу партию поддерживают власти и вы собираетесь после выборов выступать в блоке с провластной Демпартией.

– Мы не намерены быть на чьей-то стороне. Если вы знакомы с нашими предвыборными выступлениями, то должны были заметить, что наша критика звучит как в адрес провластной партии, так и оппозиции – АРФ Дашнакцутюн. Наша партия намерена занять в парламенте место конструктивной, прагматичной политической силы.

Из предвыборного интервью с председателем Демократической партии Арцаха Ашотом Гуляном

– Господин Гулян, говорят, что для Демпартии власти обеспечивают привилегированные условия для предвыборной агитации. Так ли это?

– Я совершенно с этим не согласен. Иначе мы бы не сталкивались со случаями, когда, к примеру, руководители некоторых общин не обеспечивали нам даже предусмотренные законом условия для предвыборных встреч.

– Президент страны не заявил о своей поддержке вашей партии. При этом Демпартия объявила, что несет ответственность за действия исполнительных властей. После избрания парламента правительство представит свою программу, чтобы получить доверие депутатов. Будете ли вы поддерживать нынешние власти и далее?

– Все зависит от результатов выборов. Мы не объявляли, что будем поддерживать власти любой ценой, а четко указывали, что поддерживаем деятельность властей, направленную на реализацию конкретного курса.

Из предвыборного интервью с председателем правления карабахской партии «Движение 88» Эдуардом Агабекяном

– Господин Агабекян, как проходит предвыборная кампания в Карабахе?

– Я бы отметил отсутствие альтернативного телевидения и не совсем правильную позицию Общественного ТВ. По крайней мере, нам не удалось организовать дебаты и «круглые столы» в прямом эфире. Кроме того, в Карабахе очень силен личностный фактор. Страна маленькая, многие друг друга знают, и получается, что личностный фактор может перевесить идеологический.

– Насколько велико воздействие этого фактора?

– За  последнее время общественное сознание в Карабахе изменилось очень сильно. Мы побывали в самых дальних селах и стали свидетелями того, как обычные люди стремятся к установлению нормальных гражданских отношений, основанных на справедливости и равноправии. Во время встреч они жаловались не на социальные трудности, а на безнаказанность и произвол в обществе. Для выправления этой ситуации не нужны финансы, необходима просто политическая воля.

Из предвыборного интервью с представителем АРФД Арцаха Григорием Айрапетяном 

– Каким вы видите будущий парламент?

– Сейчас трудно предсказать, каким будет расклад сил. Очевидно одно: в парламенте уже не будет абсолютного большинства, поддерживающего президента. Будет как минимум 3 партии. Не исключено также, что в парламент пройдут независимые депутаты.

То, что народ плохо воспринимает нынешние власти, мы явно ощущаем во время предвыборных встреч. В последнее время протестные настроения особенно усилились. Это настолько очевидно,  что некоторые провластные кандидаты, чтобы набрать голоса,  взяли за моду ругать власти. Однако нет сомнений, что провластные силы решили разделиться во время предвыборной кампании, чтобы потом объединиться в парламенте.

Накануне завершения предвыборной агитации 18 июня президент НКР Аркадий Гукасян выступил с обращением к народу, в котором охарактеризовал предвыборную кампанию как в целом позитивную. «…Однако некоторые кандидаты, позабыв об элементарных нормах этики, поставили перед собой лишь одну  цель – любыми средствами, в том числе недозволенными, дискредитировать власти и своих непосредственных конкурентов по предвыборной борьбе, не удосужившись при этом представить избирателям свою программу законотворческой деятельности. «В ходе предвыборной кампании мы стали свидетелями также таких речей, которые способны привести к расколу нашего общества и нанести непоправимый урон интересам безопасности Нагорно-Карабахской Республики», – сказал президент.

По положению на полдень 18 июня в Нагорном Карабахе уже было зарегистрировано 76 международных наблюдателей из США, России, Великобритании, Ирана, Греции, Чехии, Хорватии, Сербии-Черногории, Абхазии, Приднестровья, а также 18 местных наблюдателей. В Карабах прибыли депутаты Госдумы РФ, представители многочисленных правозащитных организаций, политические деятели. Среди них – экс-министр иностранных дел Югославии Влад Матич, бывший сотрудник Госдепа США Луи Сел.

В эксклюзивом интервью корреспонденту «Демо» член ЦИК Нагорного Карабаха от АРФ «Дашнакцутюн» Сергей Шахвердян сообщил, что в последний день предвыборной агитации в ЦИК поступили жалобы от оппозиционного блока «АРФ «Дашнакцутюн» – «Движение 88». Жалобы касаются незаконного участия исполнительных властей в предвыборной агитации. В частности, предвыборный блок обвиняет представителей силовых ведомств и органов государственного управления в попытках оказания давления на точку зрения избирателей в регионах. Административный ресурс, в соотвествии с поступившими в ЦИК жалобами, применяется также в системе образования. На сотрудников школ и образовательных учреждений оказывается давление со стороны провластных сил. Министерство обороны не допустило членов оппозиционного блока в воинские части для проведения агитации, хотя, по словам Сергея Шахвердяна, другим партиям такая возможность была предоставлена.

По данным ЦИК, в день выборов в Карабахе работал 131 наблюдатель.

В 12.00 по местному времени на участке N1 проголосовал президент Нагорного Карабаха Аркадий Гукасян. В интервью журналистам президент заявил, что голосовал за стабильность, независимость и благосостояние НКР.

По данным на 14.00 по местному времени в Нагорном Карабахе уже проголосовало более 45% населения. К 15.00 в суд первой инстанции для восстановления своего права на голос обратились 304 человека. В районах число обратившихся примерно то же. Как отметил председатель суда первой инстанции С. Амирян, это достаточно большой показатель неточностей в списках.

Практически на всех избирательных участках наблюдаются очереди избирателей. На избирательном участке в городе Аскеран было зафиксировано скопление людей в запрещенной законом 50-метровой зоне у участка. После замечания скопление рассосалось. Несколько пожилых женщин голосовали в сопровождении родственников. Выяснилось, что участковая комиссия в райцентре к 13.00 уже составила 50(!) специальных протоколов по этому поводу.

По положению на 17.00 проголосовало 60,5% избирателей. В Степанакерте явка избирателей традиционно ниже, чем в районах. В среднем, в столице явка составила 50%. Часть избирателей не проголосовала потому, что не нашла свои фамилии в избирательных списках.

Наблюдатели отмечают не очень активную работу доверенных лиц, которые зачастую не актируют нарушения. В целом, серьезных нарушений не зафиксировано. Голосование проходит в спокойном режиме.

В 20.00 по местному времени В Нагорном Карабахе закрылись двери избирательных участков. Председатель ЦИК Сергей Насибян обнародовал данные о явке избирателей. В целом по республике они составили 73,6%. По словам Сергея Насибяна, в день голосования в ЦИК поступила  одна жалоба – от кандидата-одномандатника Карена Нерсисяна по поводу фактов агитации в день выборов.

Находящийся в Нагорном Карабахе представитель Хорватского комитета по правам человека Зоран Пузич отметил: “В селе Аветараноц Аскеранского района к 4 часам дня уже проголосовало 80% населения. Это очень высокий показатель по сравнению с Западом, – отметил наблюдатель. – Но демократия – это не только выборы. Необходимо укоренение демократических стандартов, особенно, в отношениях с беженцами”, – сказал он.

После завершения голосования в ночь на 20 июня независимый чешский правозащитник Милан Стефанец отметил, что на участках, где он побывал со своей группой, были зафиксированы отклонения от европейских стандартов. На вопрос корреспондента “Демо”, будут ли замеченные факты  нарушений зафиксированы в акте наблюдательской группы, Милан Стефанец ответил, что он предоставит эти данные соответствующим лицам.

Джеймс Хупер – глава делегации американских наблюдателей на парламентских выборах в Карабахе – заявил, что демократичные и прозрачные выборы в Нагорном Карабахе усилят позиции НК в процессе урегулирования. «Доказательством права на самоопределение может быть только создание эффективных механизмов самоуправления. Главной составляющей этих механизмов являются выборы», – отметил Джеймс Хупер.

По словам специального советника USAID Пола Уильямса, Азербайджан не должен был заявлять о нелегитимности выборов в Нагорном Карабахе. По мнению бывшего дипломата, позиция Баку обусловлена желанием оправдать неучастие азербайджанцев в карабахских выборах. «Если бы Азербайджан признал выборы в Карабахе легитимными, он бы не мог запретить участвовать в них азербайджанцам», – сказал американский политик. На вопрос, как он представляет себе участие азербайджанцев в выборах в Карабахе, он ответил, что после принятия закона о гражданстве Карабах должен будет объявить об открытости выборов для всех граждан.

Депутат Государственной Думы РФ, директор Института стран СНГ  Константин Затулин оценил ход парламентских выборов в Нагорном Карабахе как соответствующий стандартам демократии. На послевыборной пресс-конференции он заявил, что в “мире существуют государства, которые модно третировать, называя непризнанными. Существует соблазн обвинить эти государства в отсутствии государственности. И в этих условиях властям легко скатиться к авторитаризму”. В случае с Карабахом, по словам К. Затулина, стандарты демократии гораздо выше, чем в оппонирующем ему государстве.

На вопрос “Демо”, как он оценивает факт того, что ни одна международная структура, вопреки “традиции”, не назвала прошедшие выборы нелегитимными, К. Затулин ответил, что международным организациям пора переходить от непризнания – “хотя бы через умалчивание” – к содействию Нагорному Карабаху в построении демократии. Депутат отметил, что будет работать над включением в госбюджет России статьи о помощи в построении демократии в странах за пределами РФ.

Представитель Британской хельсинкской группы по защите прав человека Марк Алмонд отметил, что есть определенные технические проблемы, к примеру, при подсчете голосов.

Правозащитник из Нагорного Карабаха, бывший председатель постоянной комиссии по обороне парламента НКР первого созыва Валерий Балаян отметил задействование административного ресурса как до выборов, так и в ходе голосования. «До выборов происходил прямой подкуп избирателей со стороны провластных сил. За счет государственных средств ремонтировались дороги, дома, и все это приписывалось провластным кандидатам. Я, как наблюдатель, был на участках в Аскеранском районе и зафиксировал факты голосования людей с временной пропиской, голосования в кабине вдвоем (якобы, с плохо видящими избирателями) и т. д», – сказал Валерий Балаян.

20 июня председатель Центральной избирательной комиссии НКР Сергей Насибян обнародовал предварительные данные о выборах в парламент Нагорного Карабаха. Согласно данным, провластные силы одержали сенсационную победу над оппозиционным блоком.

В самый разгар выборов спикер парламента Нагорного Карабаха Олег Есаян незаметно назначается начальником Комитета ценных бумаг Республики Армения. В связи с этим он  подает в отставку с поста председателя парламента. Обязанности спикера возлагаются на его заместителя Мушега Оганджаняна. 22 июня парламент 3-го созыва собирается на свое последнее заседание, но депутаты – без О. Есаяна – не желают собираться. Из-за отсутствия кворума заседание – впервые за 5 лет – срывается. Опрошенные нами избиратели называют это форменным издевательством.

Через день после выборов в Степанакерте был жестоко избит кандидат в депутаты от оппозиционного блока «АРФ Дашнакцутюн – Движение 88» Павел Манукян. У республиканского военного госпиталя собрались представители АРФД, журналисты. По словам жены П. Манукяна, его вызвали на разговор и увезли в неизвестном направлении.

24 июня были обнародованы окончательные итоги выборов, которые практически не претерпели изменений в сравнении с предварительными. По словам председателя ЦИК, после выборов в комиссию поступили три жалобы по избирательным округам 3, 9 и 20. Однако после проверки выяснилось, что нарушения не могут воздействовать на итоги выборов. АРФ «Дашнакцутюн» выступила с заявлением, в котором отмечено, что во время предвыборной кампании и в день голосования в республике была создана атмосфера страха, в условиях которой было невозможно исключить и выявить допущенные нарушения.

Депутатам вручили мандаты, поздравили с избранием. Они вышли, сели в свои иномарки и уехали.

В результате осталась интрига – кто же станет спикером Национального Собрания?

Наира АЙРУМЯН

Парламентские выборы: тест на будущее В Нагорном Карабахе

завершились парламентские выборы. Вряд ли можно сказать, что они были очередными, так как слишком много было в них нового и «многообещающего». Есть несколько уровней воздействия этих выборов на будущую судьбу Карабаха, при этом можно сомневаться, что воздействие это окажется позитивным

Тест на демократию: общество выявило стремление идти на поводу материального

В парламентских выборах фактическую победу одержала партия «Свободная Родина», о которой еще в начале этого года никто и слыхом не слыхивал. Как удалось совершенно новым в карабахской политике лицам завоевать доверие народа? Вряд ли прагматичностью предвыборных программ или харизмой лидеров партии. Скорее всего, роль здесь сыграли иные факторы. Какие же?

Во-первых, члены партии располагали большими финансовыми средствами, которые позволяли им на месте решать наиболее болезненные социальные проблемы людей и вызвать доверие к своим возможностям. Во-вторых, партия умело воспользовалась недоверием общества к давно действующим провластным и оппозиционным силам и, выступая с умеренных позиций, предложила свой вариант развития событий – нереволюционный, но реформистский. Подействовало. В-третьих, сыграло роль большое желание. Люди, имеющие свой бизнес или желающие его иметь, поняли, что депутатский мандат позволяет участвовать в регулировании налогового поля и в распределении госзаказов (без которых бизнесу в Карабахе  приходится туго). Вот почему бизнесменам было просто необходимо войти в парламент. Прибавьте к этому растущие как на дрожжах политические амбиции разбогатевших в одночасье людей  и станет ясно, почему так рьяно стремились в парламент состоятельные люди. В-четвертых – поддержка властей, полученная в обмен на обещание не уходить в оппозицию. И в-пятых, умелое использование особенностей нового Избирательного Кодекса, который позволил многим пройти в парламент, получив 15% голосов от общего числа избирателей округа.

Оппозиция, получившая на выборах около 15 тыс. голосов, упрекает народ в том, что многие избиратели пошли на поводу денег, обещаний и политтехнологий. На обвинения избирателей, почему же оппозиция заранее не изучила настроения в народе и не прибегла к тем же технологиям, лидеры блока «АРФ Дашнакцутюн-Движение 88» отвечают, что им не нужны были такие голоса. Порядочная поза оппозиции по-человечески понятна и приемлема, однако в политическом плане изначально проигрышна.

В результате выборов в парламенте оказалось 3 неработающих депутата (Р. Мартиросян, И. Аванесян и В. Баласанян), 14 человек, занимающих высокие государственные посты, 17 исполнительных директоров государственных или частных предприятий и 1 редактор газеты. Почти половину парламента заняли люди, которым, наверняка, понравился «легкий» путь к власти. Почуяв вкус легкости, они будут уверены, что также легко смогут убедить своих избирателей в любом вопросе.

Тест на референдум: проголосуют ли избиратели за пораженческий мир

В самый канун выборов, как будто бы случайно, в Париже состоялся очередной раунд переговоров Осканян-Маммедьяров. После встречи министр иностранных дел Азербайджана не скрывал, что речь шла об открытии дороги из Азербайджана – через Карабах и Горис – в Нахичеван. В качестве «компромисса» карабахцам «разрешат» пользоваться дорогой «Степанакерт-Лачин-Горис» (словно эта дорога сейчас принадлежит не карабахцам), которую будут охранять мобильные силы США. МИД Армении не опроверг эту информацию, лишь сделал оговорку, что решение этих вопросов станет возможным только после урегулирования вопроса статуса Карабаха. Касательно статуса некоторые влиятельные средства массовой информации и авторитетные стратеги мирового масштаба в эти же дни, как бы извиняясь, заявили, что миру не остается ничего иного, как признать право Карабаха на самоопределение – в границах НКАО. О такой тенденции свидетельствует и то, что ни одна международная структура не назвала выборы в Карабахе нелегитимными. Более того, приехавшие на выборы наблюдатели очень четко заявили, что эти выборы станут тестом на демократию в Карабахе и «усилят позиции армянской стороны в карабахском урегулировании». Примерно то же заявил азербайджанский политолог Зардушт Ализаде, который усмотрел в усилении демократических институтов в Карабахе угрозу для территориальной целостности Азербайджана.

При этом американские наблюдатели в Степанакерте произнесли довольно откровенную фразу о том, что мир не имеет проблем с выборами в Карабахе, есть проблемы с участием в них азербайджанских беженцев. Наблюдатели были осведомлены, что Карабах намерен принять закон «О гражданстве», который, по всей видимости, предоставит гражданство уже независимого (по крайней мере, от Азербайджана) Карабаха беженцам азербайджанского происхождения.

Таким образом, вполне просматривается настойчивое намерение мирового сообщества развязать карабахский узел, признав право народа Карабаха на самоопределение, при этом  – вернув освобожденные территории и разместив на них азербайджанских беженцев и миротворческие силы. Наиболее вероятно, что этот процесс – для «анестезии» – будет сопровождаться инвестиционными вливаниями в Карабах и обещаниями лучшей жизни. Скажем, каждый карабахский армянин получит долю в каком-нибудь консорциуме, из Шуши в Степанакерт построят канатную дорогу, а на границе с Карабахом, в районах, за которые погибли наши ребята, поселят «миллион» азербайджанских беженцев. И будет «опять двадцать пять» – Азербайджан согласится на независимость Карабаха, а через 10 лет Карабах окажется в положении Нахичевана. Как проголосует избранный парламент, если придется решать такие вопросы? Как проголосуют избиратели, отдавшие свои голоса за прагматизм в парламенте, на референдуме, где будет стоять вопрос: хотите жить хорошо – отдайте территории?

Думается, после парламентских выборов мировое сообщество активизирует свой план действий. Так как стало очевидно, что карабахцы могут пойти на поводу рубля, доллара, а тем более – евро…

Тест на дальнозоркость: что ставят в Карабахе выше – право на власть или право на политику?

После проигрыша на муниципальных выборах 2004 года власть хорошо подготовилась к парламентским выборам. Причем подготовка началась с Избирательного Кодекса.

Избиратели жалуются, что не понимают, каким образом кандидат, набравший лишь 1/6 от общего числа голосов, мог пройти в парламент. А все дело в том, что раньше выборы проходили в два этапа – в первом туре выигрывали кандидаты, набравшие более 50% голосов, а во втором туре соревновались уже два первых кандидата, не набравших половину голосов. Во время нынешних выборов все эти ограничения были сняты. То есть человек, правильно просчитавший голоса, мог подкупить, уговорить или просто убедить 600 необходимых ему избирателей, умело распылить оставшиеся голоса по многочисленным кандидатам (которых также стимулировал он) и выиграть.

Второй шаг – убедить избирателей в дестабилизирующей роли оппозиции (для чего до выборов АРФ Дашнакцутюн была вытеснена в зону  радикальной оппозиции). Недаром один из апологетов предвыборной агитации провластных сил предложил сказать людям, что если они сделают ставку на оппозицию, начнется война.

Третий  – использование административного ресурса, с которым власти, видать, перестарались. Вряд ли они расчитывали на то, что парламент окажется почти без оппозиции. Уж какую-то часть мест надо было предусмотреть для оппозиционного блока.

То, что по мажоритарным округам не прошел ни один оппозиционный кандидат, может означать только то, что власти думали только о праве на кресло, а не о праве на политику. Иначе они поняли бы, что ни карабахское общество, ни мировое сообщество не могут положительно оценить парламент, где нет места альтернативному мнению. Они поняли бы, что дают в руки антикарабахски настроенных сил большой козырь. Неслучайно практически все газеты Армении дали негативную оценку не самим выборам, а их результатам.

И четвертый фактор – угроза реанимации авторитаризма. Сразу после того, как стало известно о победе в первом избирательном округе бывшего замминистра обороны НКР Армена Абкаряна, ныне проживающий в Ереване Самвел Бабаян заявил о том, что осенью состоится учредительный съезд создаваемой им партии. Он же заявил, что в Карабахе не было выборов как таковых. Словом, С. Бабаян сделал заявку о возвращении на политическую арену.

Буквально в то же самое время карабахские генералы избили оппозиционного кандидата, открыв для ответного удара интересы карабахского государства.

Вот вам и анатомия выборов.

Тест на информированность: карабахская политика делается не в Карабахе

Прошло уже 10 дней после выборов, а в карабахских СМИ пока не прозвучали политические оценки их ходу и итогам. И это на фоне того, что Карабах уже 10 дней не сходит с первых полос армянских газет. Оценивают выборы и так, и эдак – кому как выгодно. Просчитываются интересы тех или иных политиков, позиции Армении и Карабаха. А карабахцы даже не знают об этом. Не слышали карабахцы и оценок того, что произошло в штабе армии. Создается впечатление, что карабахская политика – в том числе, информационная – делается в Армении или где-то еще. Да и выборные технологии имели явно не карабахское происхождение.

Зачем же было объявлять, что выборы будут иметь регионально-международное значение, если власть не хочет делать политику даже в собственном государстве?

Остается вопрос – кому и зачем был нужен такой парламент и кто его сформировал?

Наира Айрумян

Шаг вперед…

Выборы в Национальное Собрание Нагорно-Карабахской Республики, которые состоялись 19 июня, наверное, можно назвать характерным проявлением так называемой “западной демократии”: большое количество партий, огромное число (по карабахским масштабам) кандитатов в депутаты.  На самом деле, были соблюдены все внешние стороны демократии. Подчеркивая слово “внешние”, я совершенно не умаляю заслуг карабахцев в построении общества, которое хочет видеть Запад или, во всяком случае, говорит, что хочет увидеть. Не думаю, что трезво мыслящие люди не понимают, что и в колыбели этой самой «демократии” внешние проявления намного важнее истинных событий, и эти самые внешние проявления не влияют так сильно на реальность, как нам это пытаются внушить.  Итак, несмотря на мелкие нарушения, требовательный Запад скорее всего посчитает выборы соответствующими международным стандартам. Возможно, об этом не будут говорить в международных организациях, но, скорее всего, в частных беседах это будет признано. Учитывая непризнанный статус НКР, можно говорить об очередной победе на пути к реальной и официальной независимости.   Но очень интересно и то, что же произошло во внутриполитической жизни. Ведь последние выборы, которые решали судьбу столицы – города Степанакерта, были властями с треском проиграны. Мэром стал представитель оппозиционного движения, в которое входила и партия “Дашнакцутюн”, ранее плотно сотрудничавшая с властями. Несмотря на то, что власти фактически бойкотировали деятельность нового мэра, таким образом уменьшая веру народа в способность оппозиции конструктивно работать в исполнительских структурах, очень многие надеялись, что выборы в парламент еще раз подтвердят отношение народа к властям, отношение – далеко не положительное.   Перед властями стояла очень трудная задача, и они с нею блестяще справились!  Используя в основном те самые требуемые внешние проявления, власть фактически утвердила, если так можно сказать, свое абсолютное право на саму себя.   Было поддержано создание нескольких новых партий, но все они получали от власти “добро” на это. Главной из вновь созданных партий стала «Азат Айреник” – искусственная оппозиция, сыгравшая очень важную роль на выборах.   Было поддержано выдвижение большого количества кандитатов. Так, в одном из округов Степанакерта их число достигло 14. Но при этом было сделано «небольшое” изменение в законодательстве – был отменен второй тур голосования. То есть, если обычно на второй тур попадают один кандитат от власти и один от оппозиции, и оппозиция имеет шанс, объединившись, побороться с властью, то теперь голоса избирателей “разбрасываются” между кандитатами и власть, используя административный ресурс, получает больше шансов. И как это ни парадоксально, чем больше оппозиционных кандитатов, тем больше шансов у власти. Правда, в этом случае оппозиция может договориться, кандитатуры могут быть сняты в пользу кого-либо одного и задумка власти не пройдет. Поэтому дополнительные “оппозиционно настроенные” кандитаты выдвигались именно с подачи власти, критиковали ее, но не снимали своих кандитатур в пользу кого-либо другого. Задумка оправдала себя!   Партия “Азат Айреник” также получила команду критиковать власть и этим “отбирать” голоса от реально оппозиционного блока. Имея в своем составе нескольких в разной мере известных людей, четко ведя “оппозиционную” линию, она смогла урвать голоса от оппозиционного блока и получить достаточно много голосов как в одномандатных округах, так и через партийный список. Мало кто сомневается, что их голоса в парламенте будут совершенно лояльны к идеям власти.   Несколько так называемых “независимых” депутатов также будут в обойме власти. Таким образом, власть реально получила 30 голосов из 33.   Еще раз возвращаясь к международному восприятию, хочется отметить, что во внешних проявлениях, которые так важны в “западной демократии”, выборы в НКР оставляют позади себя многие страны СНГ и остального мира, в том числе – Армению, не говоря уже об Азербайджане. Так что в плане построения государственности сделан еще один серьезный шаг вперед и получен еще один козырь для получения права быть самостоятельным государством.   Конечно же, самих карабахцев больше интересовало то, что происходит во внутриполитической жизни, чем то, как воспримет выборы внешний мир. И карабахцы были сильно огорчены. Но та сдержанность или скорее выдержанность, с которой они восприняли произошедшее, говорит о том, что люди понимают приоритеты данного исторического периода. Это – их единство в борьбе за независимость. В борьбе вне своих границ и за столом переговоров. Но им есть еще за что бороться. Пожелаем им удачи.

http://www.narod.ru
июнь, 2005 г
Иван ЛОСЕВ
Москва 

——————————————————————————————-

Почему оппозиционные силы проиграли выборы в Нагорном Карабахе?

С этим вопросом корреспондент ИА REGNUM в Степанакерте обратился к местному наблюдателю, карабахскому аналитику Давиду Бабаяну.

“До выборов уверенность в своей победе объявляли как Демократическая партия Арцаха, так и блок АРФ “Дашнакцутюн” – “Движение-88”. Но почему все-таки оппозиционный блок не победил? По моему мнению, на это повлияли две основные ошибки блока. Во-первых, еще до начала предвыборной кампании была попытка основных оппозиционных партий создать “биполярную” предвыборную ситуацию. Это предполагало создание широкой коалиции оппозиционных сил и достижение того, чтобы на выборах были два лагеря – проправительственный и оппозиционный. Если бы оппозиционные партии сумели бы это сделать, то они наверняка получили бы больше мест, представив себя защитниками интересов народа и таким образом трансформировав выборы в плоскость взаимоотношений “народ-власти”. Именно это и случилось во время муниципальных выборов 2004 года, когда оппозиция фактически победила. Но на сей раз создать биполярную модель выборов не получилось. В коалицию вступили лишь две партии – “Дашнакцутюн” и “Движение-88”. Остальные оппозиционные партии пошли на выборы отдельно и фактически отняли друг у друга электорат. Следующей ошибкой было то, что с самого начала предвыборной кампании оппозиционные партии взяли очень высокую планку критики властей. Если в первые пять, десять, пятннадцать дней предвыборной гонки многим людям это было по душе, то затем ажиотаж начал спадать и люди просто устали от критики. Более того, постоянная критика впоследствии начала восприниматься как отсутствие у оппозиции конкретных программ, что также оказало свое воздействие. И, конечно, нельзя не упомянуть и тот факт, что все партии вели достаточно интенсивную предвыборную кампанию”.

МИД России: Статус Нагорного Карабаха должен быть определен без применения силы

“В Москве считают, что ход мирного урегулирования конфликта не должен зависеть от проведения тех или иных выборов в Карабахе. Особо хотелось бы подчеркнуть, что граждане Российской Федерации, выступавшие на них в качестве наблюдателей, находились в Нагорном Карабахе по собственной инициативе и исключительно в личном качестве”. Об этом говорится в поступившем в ИА REGNUM комментарии Департамента информации и печати министерства иностранных дел (ДИП МИД) России в связи с прошедшими 19 июня в Нагорном Карабахе парламентскими выборами.

Далее в комментарии отмечается: “В связи с прошедшими недавно в Нагорном Карабахе “парламентскими выборами”, хотели бы отметить следующее. Как известно, Москва последовательно поддерживает принцип территориальной целостности Азербайджана, равно как и другие основополагающие нормы и принципы международного права. Россия не признает Нагорный Карабах в качестве независимого государства. По нашему убеждению, его будущий статус должен быть определен без применения силы и угрозы силой, только в результате политических переговоров между всеми сторонами в рамках Минского процесса”. “Что касается России, то в тесном взаимодействии со своими партнерами по сопредседательству Минской группы ОБСЕ (США, Россия, Франция) она будет и впредь энергично помогать азербайджанцам и армянам как можно скорее выйти на урегулирование конфликта”, – отмечается в комментарии.

Кандидата в депутаты избил министр обороны Нагорного Карабаха?

Карабахское крыло партии АРФ “Дашнакцутюн” обратилось к президенту Армении Роберту Кочаряну и генеральному прокурору Армении Агвану Овсепяну с требованием содействовать проведению объективного расследования по факту избиения кандидата в депутаты в парламент НКР  от блока “АРФД – Движение88”Павла Манукяна.

Об этом говорится в заявлении Карабахского (Арцахского) ЦК АРФД, поступившем в ИА REGNUM. Авторы заявления также требуют от президента Нагорного Карабаха Аркадия Гукасяна освободить от должности высокопоставленных должностных лиц Нагорного Карабаха, причастных к избиению Манукяна. Как отмечается в заявлении, посетивший находящегося в тяжелом состоянии в военном госпитале Степанакерта П. Манукяна президент НКР Аркадий Гукасян пообещал родным и однопартийцам пострадавшего выступить гарантом объективного расследования этого дела. После чего поздно вечером состоялась встреча лидеров блока “АРФД – Движение88”с Гукасяном. В ходе встречи, отмечается в заявлении, президент НКР пообещал соратникам Манукяна, что виновные по этому делу будут наказаны по всей строгости закона.

Отметим, что Манукян в тяжелом состоянии и с представляющими угрозу для жизни увечьями был доставлен в Степанакертский военный госпиталь. Однако врачи заявили, что состояние здоровья Манукяна стабильное и угрозы для его жизни нет. Впоследствии, придя в сознание, пострадавший заявил, что его избили в кабинете министра обороны Нагорного Карабаха Сейрана Оганяна. При этом, как говорится в заявлении, пострадавший уверенно подчеркнул, что первые удары ему нанесли Сейран Оганян и его заместитель Самвел Карапетян. По утверждению пострадавшего, после того как он упал, находящиеся в комнате генералы нанесли ему ногами множество ударов. Авторы заявления утверждают, что до сегодняшнего дня у Манукяна не брали показаний и даже не проводили судмедэкспертизы. В связи с этим Арцахский ЦК АРФД обратился к Министерству здравоохранения Армении с просьбой провести независимую экспертизу.

23.06.05

——————————————————————————————-

Победившие партии намечают свою будущую деятельность в парламенте Нагорного Карабаха

В Нагорном Карабахе продолжаются обсуждения прошедших парламентских выборов как со стороны самих избирателей и наблюдателей, так и участвовавших в борьбе кандидатов и новых депутатов. Последние уже выступают в СМИ со своими программами и планами по работе в новом парламенте.

Говоря об итогах выборов, председатель Центральной избирательной комиссии НКР Сергей Насибян заявил в эфире Общественной телерадиокомпании НКР, что “за ходом выборов следили более 130 международных наблюдателей, 14 местных наблюдателей, более 80 представителей СМИ, которые в целом констатировали, что выборы прошли свободно и прозрачно”. “В ходе предвыборной борьбы ЦИК получила 15 жалоб. Большинство из них касалось нарушений со стороны того или иного кандидата, однако они не имели воздействия на подготовку и проведение выборов. 4 жалобы-обращения, поступившие со стороны блока “АРФ “Дашнакцутюн” – “Движение-88”, “Демократической партии Арцаха” и др. были направлены на рассмотрение в прокуратуру с тем, чтобы получить юридически обоснованный ответ и определить, воздействовали ли они каким-либо образом на подготовку и проведение выборов”, – заявил Насибян. Председатель Центризбиркома отметил также, что в одном округе результаты голосования были обжалованы и соответствующая жалоба рассматривается в Верховном Суде.

Между тем, лидеры победивших партий уже намечают свою будущую деятельность в парламенте. Председатель “Демократической партии Арцаха” Ашот Гулян считает, что в отличие от других политических сил для “Демократической партии Арцаха” деятельность в новом парламенте станет логическим продолжением деятельности предыдущих лет. “Думаю, первые шаги должны быть направлены на правильное формирование постоянно действующей системы парламента, что является важным фактором для эффективной работы Национального Собрания в ближайшие 5 лет. “Демократическая партия Арцаха” не стремится к единовластию, мы постараемся наладить нормальные рабочие отношения со всеми силами, которые представлены в парламенте, а также силами, которые вообще действуют на политической арене”, – утверждает председатель партии Ашот Гулян.

Один из лидеров партии “Свободная Родина” Артур Товмасян считает, что успех партии (12 депутатов) обусловлен не мощью партии, а тем, что избранные от партии депутаты являются известными в республике личностями, у каждого из которых имеется солидный электорат. “Мы сделаем все, чтобы “Свободная Родина” не потеряла свое лицо. Во время предвыборной кампании партия представила программу, которая, на наш взгляд, отражает коренные интересы карабахского народа. Вместе со своими единомышленниками мы стремимся утвердить в Нагорно-Карабахской Республике социальную справедливость. Мы – сторонники создания гражданского общества, в республике должно быть верховенство закона. Мы считаем, что государственная должность должна служить не определенной части народа, а всему народу. Это и есть смысл гражданского общества”. По словам Артура Товмасяна “Свободная Родина” будет иметь в парламенте свою фракцию. Он считает, что избрание руководящих органов парламента НКР должно происходить на основе взаимоотрудничества, так так “ни одна партия не составила большинство, и если каждая будет стоять на своем, то возникнет кризис”. “Свободная Родина” – прогосударственная, нереволюционная партия. Мы находим, что единственным путем прихода к власти являются выборы. Мы имеем в своих рядах личности, которые готовы взять на себя политическую ответственность за судьбу страны не только в парламенте, но и в правительстве”, – уверяет Артур Товмасян.

Представитель оппозиционного блока “АРФ Дашнакцутюн” – “Движение-88”Гегам Багдасарян утверждает, что представители блока сделают все от них зависящее, чтобы в стране были созданы “действенные рычаги реальной демократии, был обеспечен жизненный уровень населения и были защищены права граждан”. “Конечно, мы реалистически смотрим на наши возможности, которые, к сожалению, небольшие. Но в процессе работы будут уточнены грани и перспективы сотрудничества с парламентскими группами и фракциями. Блок и включенные в него партии имеют также внепарламентские рычаги, которые, судя по всему, также будут задействованы в процессе реализации наших целей. Мы будем активно сотрудничать также с общественностью и неправительственными организациями”, – сказал Гегам Багдасарян.

www. regnum.ru

——————————————————————————————

Обращение партии “За Нравственное Возрождение” К народу Арцаха

Парламентские выборы в НКР состоялись.

Мы скорбим и приносим вам свои соболезнования в связи со случившимся. А именно:

Вы отвергли выдвинутые нами конкретные идеи по капитальному ремонту и обновлению системы госуправления.

Вы отвергли идею о первичности нравственного чувства в кадровой политике.

Вы проголосовали за замкнутую и надменную чинивничью касту, понимающую государственную службу как разновидность бизнеса.

Вы проголосовали за то, чтобы страна по прежнему находилась в распоряжении неэффективной коррумпированной бюрократии.

Вы проголосовали за приспособленчество, лицемерие, ложь, расхищение и разбазаривание страны.

Вы проголосовали за морально-психологическое разрушение страны, а следовательно, и за физическое ее разрушение.

Вы упустили свой последний шанс: высококачественно самоорганизоваться – как крепкое социальное тело – и избежать войны… На следующих выборах вы будете уже голосовать – принять вызов войны или пойти на уступки.

Не вы одни такие. Людская масса – она и есть масса. Де Голль, к примеру, говорил: “У нас один миллион французов и 45 миллионов любителей колбасы”.

К осознанно голосовавшим за “Нравственное Возрождение”

Ваше число оказалось прискорбно малым. Но несмотря на это, мы не отказываемся от объявленного ранее замысла – активизации вашей роли путем создания общественной организации “За нравственное возрождение”.

Это последний шанс, последняя попытка спасти Арцах.

К властям

Не впадайте в эйфорию, вы одержали “пиррову победу”!

Победили рычаги лояльных вам финансистов, работодателей, административного ресурса и различного рода подкупов: от прямого до ремонтно-бытового…

Вы углубили степень существующей в обществе безнравственности, углубили степень безверия населения в способность власти к правдивости и разумности.

Мы предупреждали вас: А. Акаев тоже провел искусственно-успешно своих сторонников в парламент. Ну и что с того? Киргизия от этого разве укрепилась? Нет! Она еще более обессилела.

Более успешная в сравнении с Азербайджаном демонстрация декоративной демократии – Арцаху силы не прибавляет, и симпатий мирового сообщества –  тоже. Успешное урегулирование карабахской проблемы зависит только и только от практических достижений по внутреннему обустройству общества и эффективной наладке работы госмашины. Демократия – всего лишь инструмент в этом деле. Инструмент нам нужен для Дела, а не для выставки.

Не принимайте, пожалуйста, мировое сообщество за клуб близоруких. И помните, кто бы что ни говорил, в конечном итоге – слабый всегда будет поглощен сильным.

21 июня, 2005 г.
г. Степанакерт

——————————————————————————————-

Резонанс

Выборы в Карабахе: размышления по поводу…

Результаты прошедших 19 июня выборов в Национальное Собрание Нагорно-Карабахской Республики стали неожиданностью не только для населения, но и для властей и всех политических сил НКР. Главной же сенсацией стала беспрецедентная неудача партии Дашнакцутюн, которая пошла на эти выборы в едином блоке с “Движением-88”.

В эти дни только ленивый не пытается дать ответ, как могло произойти такое. Ведь партия Дашнакцутюн была представлена в парламенте прошлого созыва солидным процентом. Более того, эта партия стояла у руля власти в первые годы существования независимой НКР, когда Нагорный Карабах был еще парламентской республикой. И вдруг такое фиаско!

Автор этих строк, безусловно, не претендует на роль истины в последней инстанции в своих размышлениях относительно результатов голосования. Думается, лишь одно обстоятельство не должно вызывать сомнений. Оно заключается в том, что те недостатки, которые были отмечены международными наблюдателями в ходе выборов, носили главным образом технический характер и никак не повлияли на окончательные итоги. Это обстоятельство отметили также представители Армении. Посему озвученные блоком “АРФД — Движение-88”сетования на то, что выборы не были справедливыми и прозрачными, являются, на наш взгляд, неудачными попытками оправдать свой провал. Ведь даже власти не сомневались в том, что этот блок наберет гораздо больше голосов, чем оказалось в действительности. Между тем беседы с рядовыми гражданами Нагорного Карабаха и представителями самых различных политических сил и общественных организаций НКР несколько прояснили причину сложившейся поствыборной ситуации.

Так, многих удивил сам союз дашнаков и “Движения-88”. Неестественность этого блока заключается в том, что идеологические постулаты этих политических организаций никак не вписываются один в другой. “Движение-88”со дня своего создания выступает за внедрение в карабахском обществе норм и ценностей западного образца. Представители “Движения-88”в рамках самых различных западных проектов идут на всевозможные контакты с Азербайджаном с целью наведения мостов между двумя народами. Они владеют общественной газетой “Демо”, которая издается под эгидой Фонда предотвращения глобальных конфликтов правительства Великобритании и финансируется организацией “Conciliation Resources”. Потому естественным выглядел союз “Движения-88”, скажем, с Партией социальной справедливости, которой руководит председатель нагорно-карабахского комитета “Хельсинкская инициатива-92”Карен Оганджанян, или другими организациями либерального толка, но никак не с Дашнакцутюн. Однако взаимные симпатии “Движения-88”и Дашнакцутюн оформились на иной почве, а именно на почве неприятия действующих властей. На этом, по сути, и строилась вся предвыборная кампания блока.

Первой, на наш взгляд, экспериментальной акцией будущего политического братания этих двух организаций стала поддержка карабахскими дашнаками на прошлогодних выборах кандидатуры нынешнего руководителя “Движения-88”Эдуарда Агабекяна на пост мэра Степанакерта. Надо признать, что этот эксперимент тогда удался: Эдуард Агабекян стал градоначальником, обойдя кандидата от провластной организации. По всей видимости, это обстоятельство и вселило излишний оптимизм в дашнаков, которые решили пойти на парламентские выборы в едином политическом блоке с “Движением-88”.  Однако здесь есть одно “но”. На выборах мэра карабахской столицы оппозиционная сторона не пошла стенкой на стенку на власть. Со стороны оппозиционного кандидата и его доверенных лиц звучала выдержанная критика в адрес исполнительных структур, что и предопределило победу Эдуарда Агабекяна. Работа руководителей ряда министерств и ведомств НКР и впрямь заслуживала критики, порой жесткой. По всей видимости, решив, что маслом кашу не испортишь, оппозиционный блок в течение всей предвыборной кампании обрушил на уши избирателей столько этой самой критики и “праведного гнева”, что те просто не выдержали такого напора.

Голосование показало, что люди не желают революционных ситуаций. Да, они недовольны действиями исполнительных структур, но они более не желают все разрушать до основания, а потом… В итоге получилось так, что союз “либералов” (до ценностей которых народ еще “не дорос”) и сторонников жесткой партийной дисциплины (ценности которых народ давно уже “перерос”) и привел к неутешительному для них результату.

Тем временем голоса протестного электората в большинстве своем ушли в копилку созданной недавно партии “Азат Айреник”. Что только не услышишь в Карабахе про эту партию. Одни считают ее проправительственной, другие — оппозиционной, третьи — третьей силой, четвертые — искусственной структурой… Безусловно, время еще покажет, что на деле представляет собой “Азат Айреник”. Сегодня ясно одно: успех этой партии — еще одна сенсация парламентских выборов в Карабахе. За короткий период своего существования “Азат Айреник” сумела вписаться в менталитет протестного электората и забрать себе его голоса. А поскольку у “АА” нет опыта партийного соперничества, партия добилась успеха главным образом благодаря личным качествам своих членов, которые смогли убедить протестный электорат в их способности осуществить реальные перемены как в законотворческой деятельности новоизбранного парламента, так и в социально-экономической жизни страны. Посему не исключено, что эта партия будет претендовать на свое солидное представительство не только в высшем органе законодательной власти НКР, но также в ее исполнительных структурах.

Так или иначе, парламентские выборы в Нагорном Карабахе прошли успешно, что также подтвердили международные наблюдатели. Тем самым арцахцы в очередной раз продемонстрировали свою приверженность курсу демократизации и ценностям цивилизованного мира. В этой связи примечательно высказывание одного из американских наблюдателей, который прямо заявил, что Нагорный Карабах и Азербайджан должны соревноваться в сфере внедрения у себя норм демократии, а не наращивания военной мощи. И с таким мнением не согласиться нельзя. Так что очередь теперь сдавать экзамен на демократическую зрелость за Азербайджаном…

От редакции “Демо”:

При всем уважении к автору статьи Григорию Александряну  хотелось бы внести некоторые уточнения. Несмотря на различные разговоры и слухи, “Демо”  никогда не была и по сей день не является печатным органом партии “Движение-88”. Более того, газета вообще сознательно не поддерживает ту или иную партию. Мы ценим в нашей работе то, что можем быть независимыми и свободными в своих суждениях. То, что наш редактор является представителем партии “Движение88”, вовсе не обязывает журналистов “Демо” поддерживать эту партию. К этому не стремятся ни главред, ни журналисты. В нашей газете печатается все – независимо от того, нравится это отдельным журналистам “Демо” или нет. Потому что самым важным героем материалов для нас являются не политики, говорящие красивые слова и не журналисты, умеющие красиво преподносить эти материалы, а простые люди. Мы пишем то, что представляет интерес для них. Многим это может не нравиться, но мы представляем карабахскому обществу альтернативную точку зрения, тем самым приближая наше общество к гражданскому, о котором так красиво, долго и красноречиво говорилось все эти годы…

Нами никто не владеет. И даже наш спонсор, британская организация “Ресурсы Примирения” не редактирует наши материалы (хотите верьте – хотите нет), не вмешивается во внутренюю политику газеты, не указывает – что и как писать, более того –  может  с нами и не согласиться по тем или иным вопросам. Мы просто считаем, что общество должно осознать одну из известных истин – “мы можем не соглашаться с той или иной точкой зрения, но она имеет право быть публично озвученной”. Потому что все люди – независимо от того, министр это, журналист, продавец или строитель – равны в своем праве иметь собственное мнение. То, что позиции, высказанные в нашей газете, часто не совпадают друг с другом, а также с мнениями других СМИ, еще не означает, что это – неправильные мнения. Просто мы считаем, что все они имеют равное право на существование.

Вот это и есть то, чему мы действительно принадлежим и что нами владеет…

от имени непартийных журналистов “Демо” Оган КАРИНЯН, Григорий АЛЕКСАНДРЯН политический обозреватель “НВ”

——————————————————————————————-

Судьба человека или политический фарс

Древние говорили – «суров закон, но закон». Сегодня такой оптимистичной веры в закон у нас нет. Давно уже жизнь сняла с наших глаз пелену, в розовом цвете которой правосудие представляется исключительно справедливым, независимым от общественно-политической конъюнктуры, давления и вмешательства извне. В этом мы еще раз убедились совсем недавно – на примере трагической истории нашего соотечественника Сергея Багдасаряна.

Кому все это было надо? Кто был заинтересован  в том, чтобы раздуть преступление до масштабов межнационального конфликта? Кому было выгодно, не мудрствуя лукаво, создать образ армянина-разбойника с большой дороги, сексуального маньяка? Будь на месте Багдасаряна русский, превратили бы в шоу человеческую трагедию?.. Это отнюдь не риторические вопросы, ответы на которые должны быть даны четко и без обиняков.

Изучая подробности дела, удивляешься непоследовательности людей, фигурирующих в нем – начиная от самой Александры Иванниковой, которую якобы пытались изнасиловать и кончая судьями и медэкспертами, которые вроде бы должны были поставить все точки над «i», стать своеобразной истиной в последней инстанции.  Не тут-то было… Во-первых, несколько раз менялись показания самой Иванниковой – «порядочной женщины», якобы глубоко переживающей ссору с мужем, а потому в 3 часа ночи разгуливающей в состоянии достаточного опьянения по городу и бросающейся в поисках утешения от одного водителя случайной машины к другому (заметьте, с кухонным ножом в сумочке – на всякий случай). Представителей правосудия должно было насторожить заявление Иванниковой о том, что якобы она была изнасилована в 16 лет (в правоохранительных органах это не зафиксировано), и с тех пор выходит гулять с кухонным ножом – глубокой ночью. Не задавался ли кто-либо вопросом, что она  тем самым подсознательно готовилась к убийству, что этот психологический настрой и спровоцировал ее на совершение преступления? Неслучайно после убийства она заявила: «Наконец-то нож мне пригодился».

В своей объяснительной записке, составленной сразу после убийства, Иванникова пишет, что ездила в Печатники в церковь и там остановила Сергея Багдасаряна. Потом она изменила показание, сказав, что ездила уже в Кузьминки к «дереву примирения», сменив 3 машины (3-м был Сергей). Затем она снова изменила показания, и Кузьминский парк превратился Марьинский. В общем, постоянно менялись парки и количество машин. В протоколе проверки показаний на месте от 23 декабря она изменила показания и стала утверждать, что Сергея остановила в Марьино, а не в Печатниках. (Зачем ей было надо в течение 20-25 минут ждать очередную машину, если она  могла в течение 10 минут добраться до дома?)… Как говорится, дальше – больше…

Что же делают в данном случае органы правосудия? Вначале они предъявляют Иванниковой обвинение по ст.111 ч.4 УК РФ, предусматривающее лишение свободы от 8 до 12 лет (умышленное причинение тяжкого вреда здоровью, повлекшее смерть). Затем меняют статью и признают ее виновной в убийстве, совершенном в состоянии аффекта, приговаривая к 2 годам условно, тем самым практически сделав из нее свообразную героиню, борющуюся за свою «честь». И все это происходит на фоне раздувания этого «громкого дела» в СМИ и пикетов определенных националистически настроенных группировок, окруживших здание суда с плакатами в поддержку Иванниковой и выступавших с угрозами, направленными на разжигание межнациональной розни. Между тем, Сергей Багдасарян являлся законным и полноправным гражданином России, а не «пришельцем», как пытались представить это определенные круги Российской Федерации. Все телепередачи и газетные материалы строились субъективно и однобоко – на основе лишь заявлений и показаний Иванниковой.

При этом не дается должной оценки или вообще игнорируется противоречивость показаний Иванниковой А. М., которые она давала во время предварительного следствия и в ходе судебных заседаний. Все это, кстати, отмечено в жалобе в суд адвокатов Багдасарянов.

В качестве других примеров непоследовательности судебно-следственных органов можно привести показания милицейского патрульного, задержавшего Иванникову. Вопреки заверениям самой Иванниковой, он утверждает, что она не кричала о том, что убила человека и не звала на помощь, а убегала. Ее – бегущую – задержали, увидели кровь на рукаве, и она не признавалась до тех пор, пока ее не отвезли к машине.

Кроме того (и это очень важно), судебно-медицинская экспертиза не выявила каких-либо следов насилия и признаков борьбы между Иванниковой и Багдасаряном: ни на осмотренной одежде, находившейся на них, ни на телах (кроме одного ножевого ранения). Не установлено также какого-либо беспорядка в машине. Как же сопротивлялась женщина, если нет каких-либо признаков и даже намеков на это? Как она умудрилась в пылу жаркой схватки усыпить бдительность «насильника» и достать из сумочки, находящейся на заднем сиденье, орудие убийства?

Помимо прочего, имели место неоднократные попытки давления на суд со стороны должностных лиц, в частности, со стороны Н. Курьяновича, члена Комитета Государственной Думы по безопасности, требующего вынести оправдательное решение по делу.

Из всего вышеизложенного напрашивается главный вопрос: кому на руку это явное нагнетание межнациональной напряженности и политизирование данного трагического случая? Боюсь, если все будет продолжаться в том же духе, данный вопрос так и останется риторическим…

Мери КАРАПЕТЯН
Член Ассоциации международного права 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s