№ 18 / 15 հոկտեմբեր

ԱՍՏՎԱԾ ՄԵԶ ՇԱՌՈՒՓՈՐՁԱՆՔԻՑ, ՑԱՅՏՆՈՏԻՑ ՈՒ ՑՈՒԳՑՎԱՆԳԻՑ ՀԵՌՈՒ ՊԱՀԻ

Ստեփանակերտում նորերս ավարտվեց շախմատի միջազգային բարձրակարգ մրցաշարը: Այն բացառիկ իրադարձություն էր մեր երկրի համար, հատկապես՝ եթե նկատի առնելու լինենք, որ այն արդեն թվով երկրորդն է մեր երկրի պատմության մեջ (առաջինն անցյալ տարի էր): Չգիտենք, թե կոնկրետ ում գաղափարն էր դա, ով հղացավ այդպիսի նուրբ դիվանագիտական «ձիով քայլի» գաղափարը, բայց ով էլ որ լինի՝ բռավո՛, կեցցե՛:

Նույնը նաև նրանց, ովքեր իրականացրել ու աջակցել են: Սա այն հազվագյուտ, շախմատային լեզվով ասած՝ «միակ ճիշտ» քայլերից էր, որ կատարեցին մեր իշխանությունները: Ուրեմն՝ ցանկության դեպքում կարող են:

Շախմատն, իմիջիայլոց, մեր իմացած մարզաձևերից թերևս ամենամոտն է ու ամենաշատն է հիշեցնում դիվանագիտությանը: Եւ շատ ուրախալի է, որ հայերս հմտացել ենք դրանում և ուրիշներին էլ դեռ կարող ենք դասեր տալ: Խոսքը ճատրակ-շախմատի մասին է, այլ, ցավոք, ոչ դիվանագիտության մասին: Եվ ուղղակի աստվածային կատակ է, որ շախմատասեր ու շախմատիմաց մեր ժողովուրդը կաղում է դիվանագիտությունից:

Եւ դարեր շարունակ խասյաթ է դարձրել անփութորեն սխալներ շաղ տալն ու փորձելը ճակատագրական պահին միակ ճիշտ քայլով գլուխն ազատել: Դա երբեմն հաջողվել է, շատ հաճախ էլ չի հաջողվել, որովհետև և’ ժամանակը չէր հերիքում (ցայտնոտ էր լինում), և’ լիներ էլ այդ ժամանակը, մեկ է՝ ուշ էր լինում արդեն, որովհետև գնացքն արդեն անցած էր լինում ու ճակատամարտն ավարտված: Ու ցանկացած քայլ արդեն անիմաստ էր դառնում, միով բանիվ՝ ցուգցվանգ էր, տիարք: Իսկ հաջող պարագայում միակ ճիշտ քայլն էլ սովորաբար այն էր լինում, որ զինվորը թագավոր էր դառնում:

Այսօր էլ մենք նույնն ենք, և մեզ համար դաս չի եղել ոչ միայն մեր սեփական, այլև շախմատային պատմությունը: Այսօր էլ անփույթ ենք և հույս ունենք, որ կհասցնենք հայի վերջին խելքով «միակ ճիշտ քայլը» կատարել: Այսինքն՝ կամովին ընտրել ենք դեպի ցայտնոտային ցուգցվանգ տանող ճանապարհը:

Ուստի ուրիշ բան չի մնում, քան ասել.

ԵՎ ՄԻ՛ ՏԱՐ ԶՄԵԶ Ի ՑԱՅՏՆՈՏ ԵՎ ՑՈՒԳՑՎԱՆԳ:

——————————————————————————————-

Լրահոս 

ԼՂՀ  ԱԳՆ  ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՃԳՆԱԺԱՄԱՅԻՆ  ԽՄԲԻ (ՄՃԽ) «ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂ՝ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՎԱՅՐԻՑ» ԶԵԿՈՒՅՑԻ ԿԱՊԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ

Միջազգային ճգնաժամային խմբի (ՄՃԽ) զեկույցը բաղկացած է «Ամփոփ բովանդակությունից» ( “Executive Summary”), հինգ հիմնական բաժիններից և հավելվածներից: Զեկույցի հեղինակների և ՄՃԽ-ի ղեկավարության ներկայացուցիչները հավաստում են, որ իրենց նպատակն է եղել  հակամարտության կողմերին,  միջազգային միջնորդներին և, ընդհանրապես, լայն հասարակայնությանը ներկայացնել այնպիսի մի փաստաթուղթ, որն օբյեկտիվորեն կարտացոլեր հակամարտության իրական պատկերը՝ իր զարգացման ներկայիս փուլում: Հեղինակները ենթադրում են, որ զեկույցը կարող է նշանակալից օգնություն ցուցաբերել Լեռնային Ղարաբաղի խաղաղ կարգավորման բանաձևի սահմանման հարցում ինչպես հակամարտության կողմերին, այնպես էլ  միջնորդներին: Ընդ որում, զեկույցի հեղինակները փորձ են անում կարգավորման վերաբերյալ կողմերի մոտեցումների նկատմամբ համահավասար հեռավորություն պահպանելու:

Զեկույցի դրական պնդումները 

– ԼՂՀ-ն անհիմն չի հավակնում իր անկախությանը.

– ԼՂՀ-ի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքները Հայաստանի կողմից չեն բռնազավթված.

– Ադրբեջանի պնդումները մեկ միլիոն ադրբեջանցի փախստականների առկայության և տարածքի 20 տոկոսի կորստի մասին չեն համապատասխանում իրականությանը:

Զեկույցի բացասական պնդումները

– զեկույցում լիովին արհամարհված են հայազգի փախստականների և ՆՏԱ-ի շահերը, ինչը հանդիսանում է միջազգային ոչ կառավարական կազմակերպության կողմից ազգային պատկանելության հատկանիշով պայմանավորված խտրականության դրսևորում.

– զեկույցը հակամարտության գոտում պատերազմական գործողությունների վերականգնման սպառնալիք է պարունակում.

– իր զեկույցում ՄՃԽ-ը չի ճանաչում ԼՂՀ-ի սահմանները և ելնում է նախկին ԽՍՀՄ-ում  գոյություն ունեցող վարչատնտեսական բաժանումից.

– զեկույցում նկատվում է հեղինակների մտադրությունը հավասարեցնել  հակամարտության ծագման հարցում հայերի և ադրբեջանցիների մեղավորության աստիճանը (այս մոտեցումը կիրառվում էր նախկին ԽՍՀՄ-ի կոմունիստական իշխանությունների կողմից 1988թ.-ից մինչև 1991թ. ընկած ժամանակահատվածում, ինչն արդյունքում հնարավոր դարձրեց Ադրբեջանական Հանրապետության ագրեսիան՝ ընդդեմ ԼՂՀ-ի).

Ըստ էության, ակնհայտ է ցանկությունը որպես կարգավորման դեղատոմս առաջարկելու միջհամայնքային հաշտեցումը ադրբեջանական ՆՏԱ-ի և փախստականների վերադարձից հետո՝ առանց ԼՂՀ-ի կարգավիճակի խնդիրը լուծելու:

ԼՂՀ պաշտոնական դիրքորոշումը 

Ղարաբաղյան հիմնախնդրի կապակցությամբ ԼՂՀ-ն ունի հետևյալ պաշտոնական դիրքորոշումը՝

– ԼՂՀ-ի ժողովուրդը և իշխանությունները երախտապարտ են միջազգային հանրությանը  այն հետևողական ջանքերի համար, որոնք ուղղված են ԼՂՀ-ի դեմ Ադրբեջանական Հանրապետության զինված ագրեսիայի արդյունքում առաջացած ղարաբաղյան հակամարտության համապարփակ խաղաղ կարգավորմանը.

– ԼՂՀ-ի ժողովրդի համար գերագույն արժեք է հանդիսանում իր անկախությունը.

– խոսել հայկական համայնքի առկայության մասին ԼՂՀ-ում, դա միևնույնն է, ինչ խոսել  ադրբեջանական համայնքի մասին՝ Ադրբեջանում. ԼՂՀ-ի հասարակությունը երբեք համայնքային կազմակերպության ձև չի ունեցել.

– հակամարտության հետևանքները վերացնելու համար առաջին հերթին պետք է վերացվեն հակամարտության պատճառները.

– Ադրբեջանի հայազգի քաղաքացիների ջարդերի և էթնիկ զտումների, ինչպես նաև ԼՂՀ-ի ժողովրդի դեմ  պատերազմ սանձազերծելու համար մեղավորները պետք է պատիժ կրեն.

– կարգավորման բանաձևը պետք է նախատեսի Ադրբեջանական Հանրապետության իշխանությունների և Արցախի ժողովրդի միջև առաջացած դիմակայության ծավալման ընթացքում տուժած բոլոր անձանց իրավունքների նկատմամբ հավասար հարգալից վերաբերմունք և բացառի ազգային կամ քաղաքացիական պատկանելության հատկանիշով ցանկացած խտրականություն:

LՂՀ ԱԳՆ ՏԵՂԵԿԱՏՎԱԿԱՆ-ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ՎԱՐՉՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

Լեռնային Ղարաբաղի դատաիրավական համակարգի կատարելագործմանը, ինչպես նաեւ այդ բնագավառում ԼՂՀ եւ Հայաստանի համապատասխան մարմինների միջեւ կապերի հետագա ամրապնդմանն առնչվող հարցերն են քննարկվել հոկտեմբերի 8-ին նախագահ Արկադի Ղուկասյանի եւ ՀՀ վճռաբեկ, վերաքննիչ, տնտեսական դատարանների պատվիրակության անդամների հետ հանդիպման ժամանակ:

Հանդիպման ընթացքում պատվիրակության ղեկավար, վճռաբեկ դատարանի նախագահ Հովհաննես Մանուկյանը նախագահին տեղեկացրեց, որ օրերս Ստեփանակերտում ստորագրվել է համագործակցության մասին պայմանագիր, համաձայն որի` Հայաստանի եւ Լեռնային Ղարաբաղի դատական համակարգերի միջեւ արդեն մի քանի տարի շարունակվող արդյունավետ փոխգործակցությունն իրավական հիմք է ստացել: Մանուկյանի խոսքերով, պայմանագրի շրջանակներում նախատեսվում է մասնագիտական տեղեկատվության փոխանակում, իրավական եւ խորհրդատվական օգնության տրամադրում, ինչպես նաեւ ԼՂՀ դատական համակարգին աջակցության ցուցաբերում իրավաբանական կադրերի պատրաստման եւ վերապատրաստման, դատական կորպուսի ներկայացուցիչների որակավորման բարձրացման հարցերում:

Իր կողմից ԼՂՀ նախագահ Արկադի Ղուկասյանը հույս հայտնեց, որ երկու հայկական հանրապետությունների դատական մարմինների միջեւ համագործակցությունն երկուստեք օգտակար ու արդյունավետ կլինի եւ կկրի ակտիվ ու երկարաժամկետ բնույթ:

ԼՂՀ նախագահին առընթեր տեղեկատվության գլխավոր վարչություն

ԵՎՐԱՄԻՈՒԹԵԱՆ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉՆԵՐԸ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ ՈՒՆԵՑԱՆ ԹՈՒՐՔԻՈՅ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՊԱՏԳԱՄԱՒՈՐՆԵՐՈՒՆ ԵՒ ՓՈՔՐԱՄԱՍՆՈՒԹԵԱՆՑ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉՆԵՐՈՒՆ ՀԵՏ

Եւրախորհուրդի Մարդկային Իրաւանց Յանձնաժողովի պատուիրակութիւնը, գլխաւորութեամբ՝ պատգամաւոր Հէլէն Ֆլոթրի, 6 Հոկտեմբեր 2005« Հինգշաբթի, շարք մը հանդիպումներ ունեցան Անգարայի մէջ:

Ներկայացուցիչները նախ հանդիպում ունեցան ԱՔ Կուսակցութեան Նէվշէհիրի պատգամաւոր Մէհմէտ Էլքաթմըշի գլխաւորած Թուրքիոյ Ազգային Ժողովի Մարդկային Իրաւանց Քննիչ Յանձնաժողովին հետ եւ տեղեկութիւն ստացան Թուրքիոյ փոքրամասնութեանց հարցերուն շուրջ տարուող աշխատանքներուն մասին:

Աւելի ետք« Եւրոյանձնաժողովի Անգարայի ներկայացուցչութեան կեդրոնին մէջ տեսակցեցան Կ.Պոլսոյ Հայոց Պատրիարքութեան խորհրդականներէն Իրաւաբան Լուիզ Պաքարի, Յունաց Ծայրագոյն Պատրիարքութեան ներկայացուցիչներ՝ Իրաւաբան Քէզպան Հաթէմիի եւ Իրաւաբան Ալի Հաթէմիի, Կ.Պոլսոյ Հրէաներու Ռաբունապետարանի իրաւաբան Եսթեր Զոնանայի, Ասորի Բողոքական համայնքի ներկայացուցիչ Իրաւաբան Էրօլ Տորայի, Ասորի Կաթոլիկ Եկեղեցւոյ վարչութեան ատենապետ՝ Զէքի Պասատէմիրի եւ Վատիկանի Դեսպանատան ներկայացուցիչ Գերյ. Հ. Փաթրիս Ժիւլիէն տը Փոմէրոլի հետ:

Համայնքներու ներկայացուցիչները, Յանձնաժողովի նախագահ՝ պատգամաւոր Հէլէն Ֆլոթրի հարցումներուն պատասխանելով՝ անդրադարձան փոքրամասնութեանց վերաբերեալ հարցերու մասին ընդունուած նոր օրէնքներու դրական արդիւնքներուն եւ ընդգծեցին սակայն, թէ տակաւին լուծման կարօտ հարցեր գոյութիւն ունին: Հանդիպման ընթացքին օրակարգի բերուեցան պատրիարքութեանց եւ ռաբունապետութեան իրաւական անձնաւորութենէ զուրկ մնացած ըլլալը, փոքրամասնութեանց վաքըֆներուն վիճակը, փոքրամասնութեանց վարժարաններու խնդիրները« հոգեւորական պատրաստելու համար աստուածաբանական կրթութեան կարելիութիւն ստեղծելու անհրաժեշտութիւնը, արտասահմանէն ժամանող հոգեւորականններու բնակութեան արտօնութիւն չտրուելու հարցը, Սկիւտարի Սուրբ Խաչ լիկէոնի եւ Հէյպէլի Կղզիի յունաց դպրեվանքի լուծման կարօտող իրաւական խնդիրները, Հրէայ գերեզմանատուներու հետ առընչուած հարցեր նաեւ մամուլի մէջ հետզհետէ աճ արձանագրող հակասեմական արտայայտութիւնները:

Կ. Պոլսոյ Հայոց Պատրիարքական Աթոռ
 lraper@lraper.org, mailto:lraper@lraper.org

Նորություններ karabakh-onlin.com-ից

Ազգային ժողովը չի քննարկել Միջազգային ճգնաժամային խմբի զեկույցը Ղարաբաղի վերաբերյալ, հոկտեմբերի 11-ին կայացած մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտարարել է ԼՂՀ ԱԺ նախագահ Աշոտ Ղուլյանը: Նա նշել է նաեւ, որ զեկույցը մի «հերթական հաշվետվություն էր», սակայն նույնիսկ այդ դեպքում անթույլատրելի են ոչ ճիշտ ձեւակերպումները:

Խորհրդարանի ղեկավարը անհավանական է համարել ղարաբաղյան հարցի շուտափույթ լուծումը: «Մինչեւ 2001 թ. Ղարաբաղի եւ Ադրբեջանի միջեւ ինչ-որ շփումներ եղել են: Հիմա ընդհանրապես ոչ մի շփում չկա: Ընդ որում, այն արգելում են Ադրբեջանի իշխանությունները: Նման պարագայում ինչպե՞ս են միջնորդները պատկերացնում երկու ժողովուրդների հաշտեցումը եւ ինչպե՞ս կարելի է հավատալ Բաքվի խաղաղարար կոչերին»,- պատասխանեց Ա. Ղուլյանը:

Ի դեպ, ասուլիսին առաջին անգամ ներկա էին «Սյունյաց երկիր» թերթի ներկայացուցիչները: Նրանք արձանագրեցին, որ ազատագրված տարածքների ճակատագրի մասին հայկական քաղաքական ուժերը տարբեր կարծիքներ են արտահայտում: Ինչպիսի՞ն է Ղարաբաղի ղեկավարության կարծիքը: ԱԺ նախագահը շեշտեց, որ Ղարաբաղի քաղաքական ուժերի մեջ այդ հարցով տարակարծություն չկա. բոլորը գիտակցում են, որ  տարածքները արցախցիների գոյատեւման միակ երաշխիքն են: «Այդ տարածքները հո օդից չեն ազատագրվել, գիտենք, որ այլ ելք չունեինք: Հիմա եւս տարածքները մեզ պետք են որպես անվտանգության պայման: Քաղաքական ուժերն էլ, փոխանակ տարբեր կարծիքներ հայտնեն, լավ է հավաքվեն եւ միասին որոշենք, թե ինչպես կարելի է զարգացնել եւ վերաբնակեցնել այդ տարածքները»,- ասաց Աշոտ Ղուլյանը:

Այդ կարեւոր հայտարարությունը խորհրդարանի խոսնակն արել է միջազգային հանրության՝ ղարաբաղյան կարգավորումը արհեստականորեն արագացնելու համապատկերի վրա: Դա լիովին համընկնում է ԼՂՀ բնակչության կարծիքի հետ, որն արտահայտվում է սոցիոլոգիական հարցումների ժամանակ: Ըստ այդ հարցումների, արցախցիների մեծ մասը դեմ է ազատագրված տարածքների վերադարձմանը: Արցախցիները չեն ընկալում Հայաստանի քաղաքական գործիչների հայտարարություններն առ այն, որ տարածքները մեզ համար սոսկ անվտանգության գոտի են եւ ենթակա են վերադարձման…

Հոկտեմբերի 18-27-ը ԼՂՀ-ում կանցկացվի մարդահամար: Դա կլինի հանրապետության պատմության մեջ առաջին մարդահամարը: Առաջին նման միջոցառումը տեղի է ունեցել 1926 թ., ըստ որի մեր երկրամասում բնակվում էր 125 հազ. մարդ, որից 111.7-ը՝ հայեր, 12.6-ը՝ ադրբեջանցիներ: 1989-ին Արցախում արդեն բնակվում էր 181 հազ. մարդ (հայեր՝ 145.5 հազ., ադրբեջանցիներ՝ 40.7 հազ.):

Մարդահամարի անցկացման համար նախատեսված է 120 մլն դրամ: Մեկ բնակչի հաշվով ծախսերը կկազմեն 800 դրամ:

ԼՂՀ նախագահ Ա. Ղուկասյանի կողմից հրավիրված աշխատանքային խորհրդակցությունում ուշադրություն է հրավիրվել Ստեփանակերտի կենտրոնում կիսակառույց հյուրանոցի շահագործման հանձնման եւ մայրաքաղաքի գլխավոր մարզադաշտի արդիականացման գործընթացի ձգձգմանը: Իր դժգոհությունն արտահայտելով աշխատանքների ներկայիս ցածր տեմպերի կապակցությամբ` նախագահն  անթույլատրելի է համարել պետության առջեւ ստանձնած պարտավորությունների կատարումը խախտելու եւ աշխատանքների ժամանակացույցը տապալելու օրինակները: Նա անբավարար է գնահատել նաեւ գյուղատնտեսության ոլորտում արտաքին ներդրումների օգտագործման արդյունավետությունը եւ մատնանշել տնտեսական գործունեության կազմակերպման հարցում լուրջ մասնագիտական ներուժի ներգրավման անհրաժեշտությունը:

Ինչպես տեղեկացել ենք, «Ղարաբաղ» հյուրանոցի եւ կենտրոնական մարզադաշտի վերակառուցումն իր վրա է վերցրել «Սիրկապ Արմենիա» ընկերությունը, որը պարտավորվել է հոթելի շինարարության մեջ ներդնել մոտ 1 մլրդ դրամ: Արդեն ներդրել է 270 մլն, կառուցել նոր մասնաշենք եւ կապիտալ վերանորոգել հին շենքը: Սակայն հետո պարզվել է, որ հին շենքը սեյսմիկ առումով անկայուն է եւ ենթակա է քանդման: Հին շենքը կրկին չի կառուցվի, իսկ նորը կունենա 88 սենյակներ, մարզադահլիճ եւ այլն: Ըստ երեւույթին, իշխանությունները թույլատրել են «Սիրկապ Արմենիային» շարունակել շինարարությունը:

Ճարտար գյուղի բնակիչները վերջապես գազ են ստացել: Ինչպես տեղեկացել ենք «Արցախգազ» ՊՓԲԸ ղեկավար Մաքսիմ Միրզոյանից, «կապույտ վառելիք» կա արդեն 320 տներում:

Ավարտվում են նաեւ Հադրութի շրջանի Դրախտիկ եւ Ազոխ գյուղերի գազիֆիկացման աշխատանքները:

Սոցիալական քարտ ստանալու համար ապրիլից մինչեւ հոկտեմբերի 10-ը Ստեփանակերտի քաղաքապետարան են դիմել 29629 մարդ: 22293-ն արդեն ստացել են սոցիալական քարտերը: Քաղաքապետարանի սոցիալական հարցերի բաժնի վարիչ Օֆելյա Գրիգորյանի խոսքերով, դժվարությունները կապված են, այսպես կոչված, «կարմիր» անձնագրերի հետ: Նոր անձնագրերի տրամադրման գործընթացը դեռ երկար կտեւի: Թե ինչպես կլուծվեն այն քաղաքացիների հարցերը, ովքեր չեն հասցնի մինչեւ հունվար սոցիալական քարտ ստանալ, դեռ հայտնի չէ: Այսօրվա դրությամբ հայտնի է միայն, որ հունվարի 1-ից կենսաթոշակները եւ այլ վճարումները կտրամադրվեն քարտի առկայությամբ միայն:

2005 թ. հունվար-սեպտեմբերին ԼՂՀ-ում ծնվել է 1525 երեխա (2004թ. հունվար-սեպտեմբերին՝ 1619 երեխա), մահացել է 977 մարդ (2004թ.` 1004 մարդ): Մինչև 1 տարեկան մահացած երեխաների թիվը կազմել է 15 երեխա (2004թ.՝ 16 երեխա): 2005թ. հունվար-սեպտեմբերին բնակչության բնական աճը կազմել է 548 մարդ և 2004թ. հունվար-սեպտեմբերի համեմատ նվազել է 67 մարդով կամ 10.9 տոկոսով: 2005թ. հունվար-սեպտեմբերին պաշտոնապես հաշվառված եկողների թվաքանակը կազմել է 677 մարդ, իսկ մեկնողների թվաքանակը` 627 մարդ: Մեխանիկական հավելաճը կազմել է 50 մարդ: 2005թ. հունվար-սեպտեմբերին ամուսնությունների թիվը 548 է (2004 թ.` 573), իսկ ամուսնալուծությունների թիվը՝ 96 (2004թ.՝  61): Հանրապետությունում 2005թ. հունվար-սեպտեմբերին 100 նոր կազմավորվող ամուսնական զույգերին բաժին է ընկել 18 ամուսնալուծություն` 2004թ. 11¬ի դիմաց:

Բերքի տոնի կապակցությամբ Ստեփանակերտում կայացել է արդեն ավանդական դարձած գյուղատնտեսական ապրանքների տոնավաճառ: Նախատեսված էր, որ գյուղացիները դուրս կբերեն էժան գներով ապրանքներ, սակայն, ըստ երեւույթին, կազմակերպիչներին չի հաջողվել պահպանել այդ պայմանը: Մասնակից գյուղացիները զարմանում էին, թե ինչպես կարող է վառելիքը թանկացման պարագայում գյուղատնտեսական ապրանքների գները՝ իջնեն: Շատերը մտածում են՝ արժե՞, արդյոք, զբաղվել գյուղատնտեսությամբ:

ԱԶԱՏԱԳՐՎԱԾ ՏԱՐԱԾՔՆԵՐԸ ԿԱՄՐԱԳՐՎԵՆ ԼՂՀ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ

ԼՂՀ նախագահի աշխատակազմի ղեկավար Արմեն Զալինյանը հոկտեմբերի 12-ին հանդիպել է լրագրողների հետ եւ սենսացիոն հայտարարություն արել: Նա ասել է, որ Արցախում ընդունվելիք Սահմանադրության մեջ կամրագրվեն այն բոլոր մեր պատմական տարածքները, որոնք գտնվում են Ղարաբաղի վերահսկողության տակ:

Արմեն Զալինյանը ղեկավարում է Սահմանադրության մշակման աշխատանքային խումբը: Հիշեցնենք, որ սահմանադրական հանձնաժողովը աշխատում է վաղուց, սակայն առայսօր մշակվել է միայն Սահմանադրության հայեցակարգը: Նրա խոսքերով, շուտով հայեցակարգի տեքստը կհրապարակվի մամուլում, իսկ հետո կկազմակերպվեն հանրային քննարկումներ: Աշխատակազմի ղեկավարը նշել է, որ հայեցակարգի մշակման ժամանակ որեւէ երկրի Սահմանադրություն, որպես մոդելային, չի օգտագործվել:

Հանդիպման ժամանակ Ա. Զալինյանն իրազեկել է նաեւ, որ այս տարի նախագահի աշխատակազմ են մուտք գործել 750 դիմում-բողոքներ: Դրանց մեծ մասը վերաբերում են բնակարանների եւ աշխատատեղերի խնդիրներին, իսկ երկրորդ տեղը զբաղեցնում են դատաիրավական համակարգի հետ կապված խնդիրները: Պատասխանելով մեր հարցին, թե ինչ քայլեր են  ձեռնարկվել այն պաշտոնյաների հանդեպ, որոնք խախտումներ են թույլ տվել, պրն Զալինյանն ասաց, որ առաջին ատյանի գրեթե բոլոր դատավորների հանդեպ վարչարարական տույժեր են կիրառվել: Նա հայտնեց նաեւ, որ օրերս ավարտվել է դատական համակարգի նոր հայեցակարգի մշակումը, որը թույլ կտա առավել հասանելի դարձնել դատարանները քաղաքացիների համար:

Մեր հարցին, թե ինչու առայսօր չի նշանակվել մարդու իրավունքների պաշտպանը, Ա. Զալինյանը պատասխանել է, որ թեկուզ օրենքում կա նման պահանջ, առկա են բավականին լուրջ օրենսդրական բացթողումներ: «Կա գործառույթի սահմանում, բայց չկան դրա կիրառման մեխանիզմները: Հիմա մենք սպասում ենք առաջարկների»,- ասել է Ա. Զալինյանը:

——————————————————————————————-

Կարգավորում

Ի՞ՆՉ ԿԱՐԾԻՔԻ Է ԱՐՑԱԽԻ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՎԵՐՆԱԽԱՎԸ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՃԳՆԱԺԱՄԱՅԻՆ ԽՄԲԻ ԶԵԿՈՒՅՑԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

Բավականին ժամանակ է, ինչ Միջազգային ճգնաժամային խումբը հրապարակել է զեկույց՝ ղարաբաղյան խնդրի վերաբերյալ: Զեկույցը հստակ առաջարկներ է պարունակում, որոնք ներկայացվում են հակամարտող կողմերին: Դրանք են՝ ԼՂՀ հսկողության տակ գտնվող շրջանների ապառազմականացումը, դրանց հանձնումը միջազգային ուժերին, ադրբեջանցի փախստականների վերադարձը եւ, մի 10-15 տարի հետո Ղարաբաղի կարգավիճակի շուրջ հանրաքվեի անցկացումը: Ըստ տեղեկությունների, հենց այս առաջարկներն են հիմք հանդիսանում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի հովանու տակ ընթանող ղարաբաղյան խնդրի շուրջ բանակցություններում:

ԼՂՀ արտգործնախարարությունը հրապարակել է իր մեկնաբանությունները զեկույցի վերաբերյալ, որտեղ մատնանշել է դրա բացասական եւ դրական կողմերը: Ընդհանուր առմամբ, ԱԳՆ-ն բացասական է գնահատում զեկույցը, քանի որ դրա մեջ չի պահպանված համարժեքության սկզբունքը կողմերի նկատմամբ: Ավելին՝ հստակ ընդգծված են Ադրբեջանի շահերը եւ ընդամենը միջանկյալ ձեւով ճանաչված է Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը:

Բացի ԱԳՆ-ից, Ղարաբաղում գրեթե ոչ ոք չարձագանքեց զեկույցին, թեկուզ հնչեց կարծիք, որ զեկույցը հենց այնպես չէ հրապարակվել՝ դա միջազգային հանրության դիրքորոշումների հստակեցման նշան է:

Արցախի քաղաքական ուժերի եւ քաղաքացիական կառույցների ու ՀԿ-ների լռությունը այս պարագայում զարմանալի է թվում: Կամ, իրոք, դիրքորոշում չկա, կամ արցախցիները հոգնել են նույն բանը հազար անգամ ասելուց, կամ  պարզապես չի ընկալվում, որ աշխարհում շատ ուշադիր են հետեւում Ղարաբաղի արձագանքին այս կամ այն հարցի առնչությամբ, եւ լռությունը որպես համաձայնություն են գնահատում:

Մեզ հետ զրույցի ժամանակ ԼՂՀ Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ, «Ժողովրդավարություն» խմբակցության ղեկավար Վահրամ Աթանեսյանը արձանագրեց, որ ոչ խորհրդարանը, ոչ հանձնաժողովը, ոչ էլ խմբակցությունը չեն քննարկել ՄՃԽ զեկույցը: «Մինչեւ մեկնաբանություններն հրապարակելը, արտգործնախարարը հանձնաժողովի անդամներին ներկայացրեց դրանց հիմնական դրույթները: Լրացումներ կամ փոփոխություններ պատգամավորները չառաջարկեցին: Կարելի է ասել, որ մենք կիսում ենք ԱԳՆ կարծիքը»,- ասաց Վ  Աթանեսյանը: Նա միայն նշեց, որ չի հասկանում, թե ինչու Միջազգային ճգնաժամային խումբը աշխատել է ոչ թե խորհրդարանականների, այլ ուրիշ փորձագետների հետ: Նա նշեց նաեւ, որ շուտով ՄՃԽ-ն կհրատարակի երկրորդ զեկույցը, որը կոնկրետ առաջարկներ կընդգրկի իր մեջ: Մենք կքննարկենք զեկույցը եւ կտանք գնահատականներ՝ նշեց Վ. Աթանեսյանը:

Խորհրդարանում ներկայացված երկրորդ խոշոր խմբակցության («Ազատ Հայրենիք» կուսակցություն) անդամ Գագիկ Պետրոսյանը գտնում է, որ այն փաստը, որ ՄՃԽ-ն խոսում է հանրաքվեի մասին, ապացուցում է, որ աշխարհն ընդունում է Ղարաբաղի ինքնորոշման իրավունքը. «Սակայն ես գտնում եմ, որ ճիշտ չէ հանրաքվեի հարցը դիտել այլ միջոցառումներից դուրս: Հատկապես, որ 15 տարի հետո կարող է կտրուկ փոփոխվել ժողովրդագրական իրավիճակը տարածաշրջանում»: Նա շեշտեց նաեւ, որ խոսք չի կարող լինել Քարվաճառի եւ Քաշաթաղի շրջանների վերադարձման մասին:

«ճՑՏ ՊպսՈՑՖ» հեղինակային թերթի խմբագիր Մուրադ Պետրոսյանը վերապահումներով է վերաբերվում պաշտոնյաների պնդումներին, որ, իբր, հակամարտության կողմերը շուտով համաձայնության կգան. «Ես չգիտեմ, թե ինչ են խոսում մեր ղեկավարները եվրոպական կառույցներում, գիտեմ միայն, որ ղարաբաղցիների հասարակական գիտակցության մեջ չի տեղավորվում ադրբեջանցիների հետ առանց սահմանների պետության մեջ ապրելու գաղափարը՝ նույնիսկ «ամենաբարձր ինքնավարությամբ»: Իր հերթին, Ադրբեջանում համոզված են, որ Ղարաբաղն այդ երկրի անբաժանելի մասն է կազմում»: Նրա կարծիքով, զուր են միջազգային գործիչները հույսեր կապում երկու երկրների նախագահների հետ: Այդ նախագահները նույնիսկ չեն կարող ազդեցություն ունենալ հասարակական կարծիքի վրա, «քանի որ այսօրվա քաղաքական վերնախավը չունի բարոյական եւ մտավոր հեղինակություն եւ չի կազմում հասարակության որակապես ամենաբարձր մասը»:

Կկարողանա՞ն արցախյան քաղաքական գործիչները պաշտպանել ժողովրդի կենսական շահերը: Կենսական՝ ամենաուղիղ իմաստով. կենաց-մահու հարց է վճռվում:

Նաիրա ՀԱՅՐՈՒՄՅԱՆ

——————————————————————————————-

«ՀԱՅԵՐԸ ԿՀԱՄԱՁԱՅՆԵՆ ԴՈՒՐՍ ԳԱԼ 5 ՇՐՋԱՆՆԵՐԻՑ, ՍԱԿԱՅՆ ՀՐԱԺԱՐՎՈՒՄ ԵՆ ԽՈՍԵԼ ԼԱՉԻՆԻ ԵՎ ՔԵԼԲԱՋԱՐԻ ՄԱՍԻՆ»

Ա. Դելետրոզը շվեյցարական «Տան» թերթում առաջարկում է հանրաքվեով կարգավորել ԼՂ խնդիրը 

«Ադրբեջանցիները չեն կարող Ղարաբաղին տրամադրել ավելին, քան լայն ինքնավարության կարգավիճակն է, մինչդեռ հայերը պահանջում են Ղարաբաղի անկախության ճանաչումը կամ միացումը Հայաստանին: Հայերը կհամաձայնեին վերադարձնել Ղարաբաղից հարավ գտնվող գրավված 5 շրջանները, սակայն հրաժարվում են խոսել Լաչինի եւ Քելբաջարի շրջաններն ադրբեջանցիների վերահսկողությանը վերադարձնելու մասին: Ղարաբաղի եւ Հայաստանի միջեւ ուղիղ հաղորդակցություն ապահովող Լաչինի միջանցքը Ստեփանակերտի իշխանությունները համարում են «կյանքի ճանապարհ», որի վերաբերյալ չեն կարող լինել որեւէ բանակցություններ: Ինչ վերաբերում է Քելբաջարի շրջանին եւ առաջին հերթին՝ Օմարի կիրճին (լեռնանցքը- խմբ.), որի միջով կարելի է անցնել այնտեղ, ապա դա բացառիկ ռազմավարական նշանակություն ունի Լեռնային Ղարաբաղի պաշտպանության համար»,-գրում է Միջազգային ճգնաժամային խմբի (ՄՃԽ) փոխնախագահ Ալեն Դելետրոզը:

Սեպտեմբերի 14-ին ՄՃԽ-ն հրապարակել էր ղարաբաղյան հակամարտության մասին իր պատրաստած զույգ զեկույցներից առաջինը, որի վերաբերյալ ղարաբաղյան իշխանությունները ընդարձակ մեկնաբանություններ էին տվել, որում ընդհանուր առմամբ դժգոհություն էր հայտնվում եւ համարվում էր ավելի շատ ադրբեջանամետ:

«Փակուղուց ելք կարող է դառնալ այնպիսի համաձայնագրի կնքումը, որը հակամարտությունը կկարգավորեր փուլ առ փուլ եւ կհետաձգեր ԼՂ վերջնական կարգավիճակի որոշման հարցը: Հայերը հետզհետե դուրս կբերեին զորքերը գրավյալ տարածքներից, որոնք կանցնեին միջազգային վերահսկողության տակ: Իրենց տները կվերադառնային տեղահանված անձինք: Համաձայնագիրը կնախատեսեր, որ ադրբեջանցի փախստականների վերադարձից հետո Ղարաբաղի բոլոր բնակիչները՝ հայերը եւ ադրբեջանցիները, որոնք ապրել են այնտեղ մինչեւ 1991 թ., հնարավորություն ստանան հանրաքվեի ժամանակ արտահայտվելու տարածաշրջանի վերջնական կարգավիճակի վերաբերյալ: Միջազգային երաշխիքների ներքո բոլոր կողմերը կպարտավորվեին համաձայնել այդ հանրաքվեի արդյունքներին, նույնիսկ եթե դա հանգեցնի տարածքի անկախության հռչակմանը», գրում է Դելետրոզը:

Ըստ նրա, հարկավոր է լուրջ վերաբերվել հայկական կողմին մտահոգող ռազմավարական հարցերին՝ «արգելելով ադրբեջանական բանակին տեղակայվել ներկայիս գրավյալ տարածքներում եւ իրավունք ընձեռելով հայերին պահպանելու իրենց դիտարկման առաջնային դիրքերն այնպիսի ռազմավարական կարեւոր կետերում, ինչպիսին է Օմարի կիրճը»:

«…Հայաստանը պետք է հասկանար, որ 21-րդ դարի սկզբին միջազգային ասպարեզում լավ չէ հանդես գալ օկուպանտ պետության դերում», գրում է նա*:

«Ազգ», 6 սեպտեմբերի

«ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ ԿԱՐԳԱՎԻՃԱԿԸ ՊԵՏՔ Է ՈՐՈՇՎԻ ՀԱՆՐԱՔՎԵՈՎ»

Ստեփանակերտում Ճգնաժամային խմբի երկրորդ զեկույցը եւս որակում են «միակողմանի, ադրբեջանամետ»

Միջազգային ճգնաժամային խումբը (ՄՃԽ) հրապարակել է ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման զեկույցներից երկրորդը՝ «Լեռնային Ղարաբաղ. խաղաղության ծրագիր»: «Երկու կողմերը, թվում է, խաղաղության պայմանագրի առանցքային սկզբունքների հարցում մոտ են համաձայնությանը: Այժմ կարեւոր է, որ նրանց կառավարություններն իրենց ժողովուրդներին սկսեին նախապատրաստել փոխզիջումների»,-ասել է խմբի կովկասյան նախագծի տնօրեն Սաբինա Ֆրայզերը տարածած մամլո հաղորդագրությունում:

«Լեռնային Ղարաբաղի վերջնական կարգավիճակը պետք է որոշվի միջազգայնորեն ընդունելի հանրաքվեի միջոցով, որին կմասնակցեին ղարաբաղցի բոլոր հայերը եւ ադրբեջանցիները»,-ասվում է զեկույցում: ՄՃԽ-ն ընդգծում է, որ հանրաքվեն կարող է անցկացվել միայն այն բանից հետո, երբ ԼՂ կվերադառնան նախկինում այնտեղ բնակվող ադրբեջանցիները, ինչպես նաեւ «միջազգային համաժողովը որոշի, որ ԼՂ-ն համապատասխանում է պետականության ունենալու նախապայմաններին»: Իսկ մինչ հանրաքվեի անցկացումը հակամարտության կողմերին առաջարկվում է կյանքի կոչել հետեւյալ առանցքային տարրերը. ղարաբաղյան ուժերը դուրս են բերվում ԼՂ հարակից տարածքներից (սկզբնական փուլում՝ Աղդամից, Ֆիզուլուց, Ջեբրայիլից, Զանգելանից եւ Ղուբաթլուից, հետագայում՝ նաեւ Քելբաջարից եւ Լաչինից, ակնկալվում է, որ ԼՂ-ի եւ ՀՀ-ի կապը պետք է ապահովվի Լաչինի միջանցքով), Ադրբեջանը հրաժարվում է ԼՂ-ի դեմ ուժի գործադրումից, խաղաղության պահպանման նպատակով տեղակայվում են միջազգային ուժեր (նախկին Քելբաջարից եւ Լաչինից ղարաբաղյան ուժերի դուրսբերումը), մշտական բնակավայրեր են վերադառնում տեղահանված անձինք, Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ վերականգնվում են առեւտուրն ու հաղորդակցությունը:

Ե՞րբ է անցկացվելու հանրաքվեն եւ ի՞նչ հնարավոր կարգավիճակներ են առաջարկվում: ՄՃԽ-ի կարծիքով, հանրաքվեի անցկացումն իրատեսական է առաջիկա 10 կամ 20 տարիներին, իսկ ԼՂ-ի համար հավանական են կարգավիճակի հետեւյալ 4 տարբերակները. անկախություն, լայն ինքնավարություն Ադրբեջանի կազմում, վերամիավորում Հայաստանի հետ, Լեռնային Ղարաբաղ-Ադրբեջան համադաշնություն (կոնֆեդերացիա): ՄՃԽ-ն մինչ հանրաքվեի անցկացումը, այսինքն՝ առաջիկա 10-20 տարիներին առաջարկում է Լեռնային Ղարաբաղը թողնել Ադրբեջանի կազմում, «թեեւ իրականում ԼՂ-ն կլինի ինքնակառավարվող եւ կունենա միջազգայնորեն ճանաչված անցումային կարգավիճակ»:

Ստեփանակերտի իշխանություններն ուսումնասիրում են ՄՃԽ-ի երկրորդ զեկույցը եւ, հավանաբար, առաջիկա օրերին կլինեն համապատասխան մեկնաբանություններ: Այս մասին «Ազգի» հետ հեռախոսազրույցում նշեց ԼՂՀ փոխարտգործնախարար Մասիս Մայիլյանը: ՄՃԽ առաջին զեկույցին ԼՂՀ ԱԳՆ-ն ընդարձակ մեկնաբանություններ էր տվել, որի իմաստը հետեւյալն էր՝ զեկույցն ընդհանուր առմամբ միակողմանի է եւ ադրբեջանամետ, մանավանդ երբ խոսքն ադրբեջանցի փախստականների եւ տեղահանված անձանց մասին է:

ԼՂՀ նախագահ Արկադի Ղուկասյանի օգնական, քաղաքական վերլուծաբան Դավիթ Բաբայանը «Ազգի» հետ հեռախոսազրույցում նկատեց, որ «ընդհանուր առմամբ երկրորդ զեկույցն առաջինի շարունակությունն է, պատրաստվել է նույն ոգով եւ ակնհայտ ադրբեջանամետ է»: Բաբայանն անընդունելի է համարում ՄՃԽ-ի զեկույցը պատրաստելու բանաձեւ՝ ԼՂՀ վերահսկողության տակ գտնվող տարածքները վերադարձվում են, վերադառնում են ադրբեջանցի փախստականները, այսինքն՝ նախ լուծում է տրվում հակամարտության հետեւանքներին, որից հետո միայն անդրադարձ է արվում գլխավորին` ԼՂ կարգավիճակին, որի պատճառով է հենց ծագել հակամարտությունը: Ավելին, ԼՂՀ նախագահի օգնականն անընդունելի է համարում մինչեւ կարգավիճակի հարցով հանրաքվեի անցկացումը ԼՂ-ն Ադրբեջանի կազմում թողնելու առաջարկությունը:

«Սա ցույց է տալիս, որ զեկույց պատրաստողները կողմերի համար հակամարտության կարգավորման որեւէ տարբերակ չեն առաջարկում: Յուրաքանչյուր զեկույց ունի ազդեցության շրջանակներ, սակայն երբ դա պատրաստվում է միակողմանի, ավելի է հեռացնում հակամարտության լուծումը: Ավաղ, այս փորձագիտական երկրորդ զեկույցն էլ միակողմանի է եւ ադրբեջանամետ»,-ասաց Բաբայանը:

Համակարգչային 40 էջանոց այս զեկույցին անդրադառնալու առիթներ կլինեն: Առաջին տպավորությունը, որ ստանում ես ՄՃԽ-ի պատրաստած երկրորդ զեկույցն ընթերցելուց հետո, հետեւյալն է. խմբի անդամներն աշխատելու ընթացքում ավելի շատ հղումներ են անում ադրբեջանական եւ ադրբեջանանպաստ աղբյուրներին, քան հայկական եւ ղարաբաղյան, վերջիններից ավելի շատ մեջբերում են նրանք, որոնք էությամբ զիջողական են:

Հավելենք, որ ՄՃԽ-ն ոչ կառավարական կազմակերպություն է, նրա պատրաստած փորձագիտական զեկույցները չունեն պարտադիր ուժ, սակայն լուրջ ուշադրության են արժանանում որոշումներ կայացնող կարեւորագույն ուժային կենտրոններում*:

«Ազգ», 12 հոկտեմբերի
*Տպագրվում են մասնակի կրճատումներով:

ԱՐՑԱԽՑԻՆԵՐԸ ԿՑԱՆԿԱՆԱ՞Ն ՄՏՆԵԼ ԵՎՐՈՊԱ…

Եվրոպական կառույցները Հայաստանի հետ բանակցություններ են վարում՝ «Նոր հարեւաններ» ծրագրի շուրջ: Հավանաբար, գարնանը Հայաստանի հետ կստորագրեն պայմանագիր՝ ծրագրին միանալու մասին: Ըստ պայմանավորվածության, միաժամանակ նման պայմանագրեր կստորագրվեն  նաեւ Ադրբեջանի եւ Վրաստանի հետ: Ծրագիրը այդ երկրների համար նախատեսում է արտոնյալ պայմաններ՝ տարբեր բնագավառներում Եվրոպային ինտեգրվելու համար:

Եվրաինտեգրացիան, քաղաքագետների համոզմամբ, կարող է դառնալ այն ընդհանուր դաշտը, որտեղ կհամընկնեն հարավկովկասյան երկրների շահերը: Նրանց կարծիքով, այդ գործընթացը կարող է նույնիսկ օգնել լուծելու այդ երկրներում առկա հակամարտությունները: Ճիշտ է, դեռ հստակ որոշված չէ, թե ինչպես պետք է կարգավորվեն այդ հակամարտությունները, սակայն պարզ է, որ եվրոպացիները դիտում են այն «բաց սահմաններ» սկզբունքի շրջանակներում:

Արդյո՞ք, Ղարաբաղը կմտնի Եվրոպայի «Նոր հարևաններ» ծրագրի մեջ: Այս հարցը քննարկվել է օրերս Երեւանում կայացած բրիտանական հայտնի LINKS կազմակերպության գործադիր տնօրեն Դեն Սամութի՝ Հայաստանի եւ Ղարաբաղի հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ հանդիպման ժամանակ: Հիշեցնենք, որ LINKS  կազմակերպությունը մտնում է բրիտանա-ամերիկյան կոնսորցիումի մեջ, որը, միջազգային հանրության  հանձնարարությամբ, զբաղվում է ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման ուղիների որոնմամբ: Ինքը՝ LINKS-ը, զբաղվում է հակամարտող կողմերի միջեւ խորհրդարանական կապերի հաստատմամբ: Ճիշտն ասած, արցախցիները ցայսօր չգիտեն, թե ինչ է արել այդ կազմակերպությունը նշված ոլորտում: LINKS-ի մասին Ստեփանակերտում լսել են միայն, որ մի քանի հանդիպում է կազմակերպել Հայաստանի եւ Ադրբեջանի պատգամավորների միջեւ: Բայց՝ առանց Ղարաբաղի խորհրդարանականների: Ղարաբաղի ներկայացուցչի այն հարցին, թե ինչու են անտեսվում «տեղական» պառլամենտականները, Դեն Սամութը պատասխանել է. «Մենք մի ավտոբուսում ենք գտնվում: Եթե մեկը մտնում է, ապա ինչ-որ մեկը պետք է իջնի»: Հավանաբար, ավտոբուսի մեջ հիմա ադրբեջանցիներն են գտնվում եւ հայաստանցիները: Թե ով կիջնի եւ Ղարաբաղին տեղ զիջի՝ պարզ չէ:

Պարզ չէ նաեւ, թե որն էր այդ դեպքում հանդիպումների իմաստը: Դեն Սամութը խոստովանեց, որ իրենք, համենայն դեպս, ոչ մեկին չեն վնասել:

Հանդիպումը կազմակերպված էր հստակ նպատակով. ցույց տալ, որ եվրաինտեգրման գործընթացում Ղարաբաղը դիտվում է որպես հայկական դաշտի մի մաս: Այդ կապակցությամբ «Դեմո»-ի թղթակիցը եւս մի հարց ուղղեց պարոն Սամութին: Ինչպե՞ս է նա պատկերացնում Ղարաբաղի մասնակցությունը «Նոր հարեւաններ» ծրագրին: Դեն Սամութն այդ հարցին հստակ պատասխան չտվեց: Նա ընդամենն արձանագրեց, որ դրա ճանապարհները որոնվում են, եւ կարեւորեց քաղաքացիական հասարակության կարծիքն այդ հարցում: Նա անընդհատ ընդգծում էր, որ Եվրոպան շահագրգրված է Ղարաբաղի քաղաքացիական հասարակությանը  տեսնելու բաց դաշտում, սակայն չմանրամասնեց, թե ինչ պատկանելության հողի վրա պետք է բնակվի այդ քաղաքացիական հասարակությունը:

Հիշեցնենք, որ եվրաինտեգրմանը զուգընթաց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում ակտիվացել են ղարաբաղյան հարցով բանակցությունները: Այդ գործընթացին միացել են ԵԽԽՎ-ն եւ այլ կառույցներ: Բանակցող կողմերին ստիպում են շուտափույթ լուծումներ գտնել: Ասում են՝ առաջարկներն արդեն ներկայացված են կողմերին, սպասում են Ադրբեջանում կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններին:  Ըստ երեւույթին, արդեն պարզ է, որ մինչեւ «Նոր հարեւաններ» ծրագրի ստորագրումը, ղարաբաղյան հակամարտության կողմերը համաձայնության կգան, եւ Ղարաբաղի՝ եվրոպական ծրագրերին մասնակցերու կարգավիճակի հարցը կհանվի օրակարգից:

Դեն Սամութը նշեց նաեւ, որ շատ կարեւոր է բաց չթողնել պահը, հատկապես, որ սկսվում են Թուրքիայի հետ Եվրամիության բանակցությունները: Նրա կարծիքով, Թուրքիայի մուտքը Եվրամիություն անպայման իր ազդեցությունը կունենա տարածաշրջանային քաղաքականության վրա: Ըստ Սամութի, այդ ազդեցությունը չի կարող բացասական լինել: «Թուրքիան չի կարող վերջնագրեր ներկայացնել Եվրոպային»,- ասաց բրիտանացի գործիչը:  Սակայն, ըստ երեւույթին, նույնիսկ Ադրբեջանն է կարողանում պայմաններ թելադրել Եվրոպային: Եթե այդպես չլիներ, Եվրոպան վաղուց կհրապարակեր իր հստակ դիրքորոշումը Ղարաբաղի խնդրի վերաբերյալ եւ չէր դառնա պարիտետի անհասկանալի սկզբունքի գերին:

——————————————————————————————-

Պետականություն

ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԽՈՐՀՈՒՐԴ
կամ «խորհրդավոր» խորհրդի գաղտնիքները

Եվրաինտեգրման գործընթացներն ամենուր տեսանելի են, նույնիսկ՝ Արցախում: Այդ համատեքստում կարևորվում է «Քաղաքացիական ծառայության մասին» ԼՂՀ օրենքի ընդունումը, որը կոչված է հստակեցնելու պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններում քաղաքական, հայեցողական և քաղաքացիական պաշտոններ զբաղեցնող անձանց լիազորությունների շրջանակները, քաղաքական որոշումներ կայացնելու ու դրանց կատարմանն ուղղված գործառույթները, կարգավորելու քաղաքացիական ծառայության հիմնական սկզբունքները, այդ թվում՝ քաղաքացիական պաշտոնների դասակարգումը, քաղաքացիական ծառայության պաշտոնի նշանակման, կադրերի ռեզերվի, քաղաքացիական ծառայողների իրավական վիճակի և այլ հարաբերություններ: Ավելի հստակ ու պատկերավոր լինելու համար ասենք, որ «Քաղծառայության մասին» ԼՂՀ օրենքը կադրային առողջ քաղաքականությանը միտված իրավական ակտ է, որը կյանքի է կոչվել պետական մի կառույց՝ Քաղաքացիական ծառայության խորհուրդ բարձրագոչ անվամբ:

Միջնակարգ դատողությամբ ուղեղների համար վերոգրյալ ձևակերպումը երևի հնչի հետևյալ կերպ. ՔԾԽ-ն կադրային ֆիլտրացիայի արդյունքում երկրի կառավարման ոլորտին պետք է «մատակարարի» խելացի, բանիմաց, գործունյա, տարբեր իրավիճակներում հմտորեն կողմնորոշվող ներկա և ապագա քաղծառայող պաշտոնյաների: Տիրապետո՞ւմ ես վերը նշված որակներին՝ խնդրեմ« արի մրցույթին մասնակցիր, հաղթիր, պաշտոնավարիր:

Արտաքնապես այսքան պարզ ու մատչելի թվացող գործընթացը ամենևին էլ այդպիսին չէ: Պարզվում է« որ սա շատ բարդ, լաբիրինթոսակերպ կառույց-գործընթաց է, որը հաղթահարելու համար վերոհիշյալ պահանջները ավելի քան չնչին են օրենքում չամրագրված մյուս պարտադիր ու հրամայական պահանջների համեմատությամբ, ակամայից խորհում ես՝ ո՞րն է ավելի մատչելի՝ Հռոմի պապի ընտրություններին մասնակցելն ու հաղթե՞լը, թե՞ ՔԾԽ թափուր պաշտոններ զբաղեցնելու համար հայտարարված մրցույթներում հաղթելն ու պաշտոնի նշանակվելը:

Անտեղյակ մարդիկ կարծում էին, թե «ՔԾԽ մասին» օրենքն ընդունվել է« ինչպես Հ. Սահյանը կասեր, «որ պաշտոնյա մեծավորը գործի գլուխ չկարգի իր անգլուխ մերձավորին», բայց պարզվում է, որ հենց դրա համար էլ ընդունվել է: Օրենքի գերակայության ու արդարացի կիրարկման ուտոպիայով համակված մի հոծ բազմություն (կարելի է կցել անվանացանկը), կառավարման արևի տակ իրենց տեղը գտնելուց երազախաբ, հավատի իսպառ կորստի տրամադրությամբ« բայց իրատես գիտակցությամբ այն մտքի, որ Արցախում քաղաքացիական հասարակության ու դեմոկրատական հիմքերի կայացման խնդրում ինքն անելիքներ չունի, անցնում է «ընդդիմության» շարքերը: Իրատեսական միտքը զարգացնելով՝ նրանք հասնում են գիտակցության որակական նոր աստիճանի, ըստ որի՝ կառավարական բարձր պաշտոնը մի անառիկ ամրոց է, որի գրավման համար գիտելիքները, հմտությունները, աշխատանքային բազմամյա փորձը ի զորու չեն, եթե օժտված չես այլ գաղտնիքների իմացությամբ և գործադրմամբ ևս:

Եկեք այդ գաղտնիքներից մեկը, թերևս՝ ամենազորավորը, գաղտնազերծենք: Այս խնդրում մեզ առավելագույնս կօգներ Քաղաքացիական ծառայության խորհուրդը,« եթե բարեհաճեր կառավարման տարբեր ոլորտներում թափուր պաշտոններ զբաղեցնելու համար մրցույթների վերաբերյալ հայտարարություններում մի շարք պարտադիր պահանջների նշմանը զուգընթաց, դիմողների նկատմամբ տարրական հարգանքից ելնելով, հայտարարությունների տեքստում հավելանշել՝ «այն դիմողներին, ովքեր նշված պաշտոններում նշանակելու իրավասու անձանց (մարմնի) հետ նախնական պայմանավորվածություն չունեն, խնդրում ենք չդիմել»: Ահա այս պարզ, բայց ոչ պարզունակ նախադասությամբ լուծվում է գորդյան հանգույցը և դիմորդներին ազատում մոլորությունից: Կարծում եմ, հարցին նման մոտեցումն ավելի իրատեսական կլինի, շփոթահար չի անի ու լրացուցիչ «էշացման» պահեր ապրելուց, պատրանքներ ու սին հույսեր փայփայելու հոգեմաշ ապրումներից կազատի մրցույթին մասնակցելու հավակնություն ունեցողներին:

Ինչևէ« եթե դուք, այնուամենայնիվ, որոշել եք մասնակցել մրցույթին« ապա պատրաստ եղեք թղթաբանական փորձության ենթարկվելու պատվին արժանանալ: Նախ՝ հայտարարության մեջ պետք է անպայման նշեք, թե ԼՂՀ կառավարության համապատասխան որոշումներով նախանշված հիվանդությունների ցանկում ընդգրկված ինչ հիվանդություններով եք տառապում: Այս պարագայում հիվանդությունը հաստատող կամ բացառող փաստաթուղթ չի պահանջվում, և գործում է «ազնիվ խոսքի» ասպետական սկզբունքը: Ի՞նչ եք կարծում, ինչքա՞ն «հիվանդ» պիտի լինի դիմողը, բախտը բերելու դեպքում՝ ապագա պաշտոնյան« որպեսզի նա հայտարարության մեջ նշի, թե տառապում է որևէ հիվանդությամբ: Ուրեմն, համաձայնեք« որ ապագա պաշտոնավարողների մեջ կունենանք շիզոֆրենիայով, ընկնավորությամբ, վեներական և այլ հիվանդություններով տառապող քաղծառայողների մի ստվար գումարտակ, ովքեր գործուղման պետական միջոցներով կլուծեն սեփական ախտերից ձերբազատվելու խնդիրները «աչքից հեռու» վայրերում:

Մրցույթին մասնակցելու նախապայմաններից մեկը համակարգչից և այլ տեխնիկական միջոցներից օգտվելու ունակ լինելն է« համակարգչային ծրագրերին (վինդոուզ, վորդ, էքսել« աքսես և այլն) տիրապետելը: Որպես կանոն՝ բոլոր դիմողները հաստատապես ու միանշանակ «տիրապետում են»« բայց ծրագրերի անվանումները կարդալիս պարզապես մի քիչ «շփոթվում են» անտեղյակության պատճառով: Եթե թղթաբանական փուլի հաղթահարման արդյունքում խիզախությունը Ձեզ չի լքել, ապա համարձակորեն կարող եք պահանջել տվյալ պաշտոնի համար նախատեսված հարցաշարերը իրենց պատասխաններով: Անհոգ եղեք, եթե անգամ հարցաշարերը սխալ են կազմված, իսկ մինչև մրցույթը օրենքներում կատարվել են փոփոխություններ ու լրացումներ, դրանից հարցաշարերը փոփոխության չեն ենթարկվում և թեստավորման արդյունքների վրա չեն անդրադառնում: Ձեր սխալ, նոր տեսք ստացած օրենսդրությանը հակասող պատասխանը կհամարվի ճիշտ: Այսինքն՝ տվյալ պարագայում, համոզված եղեք, որ քաղծառայության համակարգում զետեղված հարցաշարերը փորձագիտական քննության չեն ենթարկվում և ցմահ անփոփոխ են: Այսինքն, անհրաժեշտ պայմանը ոչ թե օրենքների իմացությունն է, այլ հարցաշարերը անգիր սերտելու (ավելի բնութագրական կհնչեր «զուբրիտ» արտահայտությունը) արհեստավարժությունը:

Եթե մրցույթի ժամանակ հերոսաբար հաղթահարել եք թեստավորման, որպես համապարփակ գիտելիքների դրսևորման, յուրահատուկ փուլը, մի շտապեք հաղթական կեցվածք ընդունել, քանզի երկրորդ «հարցազրուցահանձնաժողովային» փուլում ստիպված կլինեք խոժոռահայաց դեմք ընդունել Ձեզ ուղղված «շշպռեցնող», «խորապես տրամաբանված» հարցերի տարափից, որոնք Ձեզ կարող է ուղղել կյանքում պատահաբար մշակույթի տան մոտով անցած, միջնակարգ դպրոց չհաճախած հանձնաժողովի անդամը, որը, շատ հնարավոր է, Ձեզ երբևէ դիմած լինի օգնելու իր տարրական դասարան հաճախող սիրասուն բալիկի շարադրությունը տառասխալներից ձերբազատելու թախանձագին խնդրանքով: Եթե ամենագետի նրա պահվածքը Ձեզ զարմացնի, մի տարակուսեք, որովհետև դա կարող է ճակատագրական լինել Ձեր բաղձալի նպատակին հասնելու գործում՝ բացասական առումով:

Միաժամանակ, հուշման կարգով զգուշացնեմ« որ պետք չէ հանձնաժողովի առաջ խելացի կեցվածք ընդունել կամ այդպիսին ձևանալ« քանի որ դա նրանց կարող է շփոթեցնել« և փակ գաղտնի քվեարկության արդյունքում կվաստակեք զրո «կողմ» ձայն« ինչը Ձեր քիմքին այնքան էլ հաճելի չի լինի: Եթե անզեն աչքով զննեք «խորհրդավոր» խորհրդի մրցութային հանձնաժողովի խայտաբղետ կազմը« ապա անհավատալին կդառնա ակնհայտ այն պարզ պատճառով« որ հանձնաժողովի նախագահն ու քարտուղարը« չգիտես ինչու« նշանակվում են ՔԾԽ անդամներից« որոնք էլ ցանկացած ժամանակ կամ խիստ «անհրաժեշտության» դեպքում կարող են վճռորոշ ձայներ պարգևել իշխանական կամ պատվիրակված դիմողի օգտին՝ անկախ հարցազրույցի ընթացքում Ձեր տված ծուռ ու շիտակ պատասխաններից« քանի որ Ձեզ հնարավորություն չի ընձեռվում վերծանել փակ գաղտնի քվեարկության «գաղտնիքը»« իսկ սուբյեկտիվ քվեարկության արդյունքների համար ոչ ոք պատասխանատվություն չի կրում:

Շատ հաճախ վիրավորանքի կորագիծը մեղմացնելու« քվեարկությանը դեմոկրատական աստառ տալու նպատակով հանձնաժողովի անդամներից մեկը կամ երկուսը կարող են առհասարակ Ձեզ ձայնի չարժանացնել« նրանց քվեն անվավեր կճանաչվի« և թքած էլ« թե օրենքում ամրագրված է քվեարկել միայն «կողմ» կամ «դեմ»:

Բայց եթե հրաշքով հաղթահարել եք բազում բյուրոկրատական պատնեշները« և մաքառումների արդյունքում մրցույթում հաղթողի դափնին գրկել Է Ձեր պարանոցը« առանձնապես ուրախանալու ոչինչ չկա. դա միայն Ձեր հաղթանակն Է Ձեր իսկ նկատմամբ« իսկ պաշտոնի նշանակվելու առումով լրացուցիչ ապրում-տառապանքների մի փունջ է: Միակ սփոփանքը կադրերի կարճատև ռեզերվում հայտնվելն Է: Դե, այստեղ արդեն Դուք կհիշեք անմահ Թումանյանի նույնքան անմահ խոսքերը. «Ով իմանա՝ ուր ընկանք« քանի տարվա հյուր ընկանք»: Այնուհանդերձ, պաշտոնում նշանակվելու հույսն առաջիկա մի քանի օրերին Ձեզ չի լքի: Հույսը լքում Է վերջում, երբ բաղձալի պաշտոնն այլևս թափուր չէ: Բայց հոգ չէ. համենայն դեպս, Դուք արդեն կայացած քաղաքացիական մարտիկ եք« ունեք պայքարելու կամք ու վճռականություն« հողմաղացների դեմ կռվելու դոնքիշոտյան ռոմանտիկ խանդավառություն: ՔԾԽ-ն Ձեզ աչքաթող չի անի և որևէ աթոռի վրա նստելու հնարավորություն կընձեռի« ճիշտ է« ավելի ցածր աթոռի« չէ՞ որ վերջին հաշվով կադրերի ռեզերվը հանրակացարան չէ« և պետք է վաղ թե ուշ ձերբազատվել ռեզերվում գտնվողներից: Այս պարագայում մնում է հաշտվել այն տխրահունչ մտքի հետ« որ Ձեր գիտելիքներն ու հմտությունները« տարիների փորձառությունն այլևս արխիվային հասկացություններ են:

Իսկ եթե« Աստված մի արասցե« առաջարկեն Ձեր հաղթած մրցույթի պաշտոնի անձնագրին համապատասխան պաշտոն« ապա մի վարանեք և շտապեք տալ Ձեր համաձայնությունը« որովհետև հնարավոր է փոշմանեն« նախապես քաջատեղյակ լինելով« որ պաշտոնավարելու եք մինչև այդ պաշտոնի համար անցկացվելիք մրցույթը և, որպես կանոն, հաղթելու դեպքում չեք նշանակվելու: Պարզապես երկու-երեք ամիս Ձեզ կհագցնեն ժամկետային պայմանագրի շղթաները« կստանաք կանոնավոր աշխատավարձ« որով էլ կբուժեք այն բազում վերքերը« որ ստացել եք քաղծառայության պաշտոնի համար մղվող անհավասար պատերազմում: Ձեր առողջականը ստացած գումարներով շտկելուց հետո մի լավ կկշռադատեք« ծանրութեթև կանեք« քաղծառայության պաշտոնի հասնելու ռազմավարություն կմշակեք ու կհանգեք այն հանճարեղ եզրակացությանը« որի մասին պատիվ եմ ունեցել նախապես զգուշացնելու« այն է՝ ամեն ինչ համաձայնեցնել տվյալ պաշտոնում նշանակելու իրավասություն ունեցող անձի (մարմնի) հետ: Մի օր կանուխ հագած-կապած կներկայանաք այն օրհնյալ մեծավորին« ում ձեռքում է Ձեր ճակատագիրը, ու եթե կորզեք նրանից այդ կախարդական «համաձայն եմ»¬ը, ապա տունդարձին չզլանաք անցնել ՔԾԽ­ի պատկառազդու շենքի մոտով, չմոռանաք մի արհամարհական հայացք նետել նրա բաց ճակատին և շշնջալ՝ հըբը տառապանքս ո՞ւմ էր պետք…

Ռաֆայել ՏԵՐ-ԱՂԱՍՅԱՆՑ

ԿԱՌԱՎԱՐԱԿԱՆ ԱՊԱՐԱՏԻ ԱՄՐԱՊՆԴՄԱՆ ԳԵՐԱԿԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ

Մեր երկրի հանրային կյանքում իր ուրույն տեղն ունի «ԼՂՀ քաղաքացիական ծառայության խորհուրդ» պետական նորաստեղծ կառույցը, որն իր գործունեության մեջ ղեկավարվում է ԼՂՀ-ում գործող օրենսդրությամբ և խորհրդի անդամի պատվո վարքականոնով: Որո՞նք են ծառայության նպատակներն ու խնդիրները, ինչպիսի՞ն է նրա կապը հանրապետության պետական մարմինների ու աշխատավորական կոլեկտիվների հետ, գործնական ի՞նչ խնդիրներ են ծագել և որոնք են դրանց լուծման ուղիները: Այս և այլ հարցերի շուրջ է մեր հարցազրույցը ԼՂՀ քաղաքացիական ծառայության խորհրդի նախագահի տեղակալ Լեվոն Ծատուրյանի հետ:

– Պարոն Ծատուրյան, ինչպե՞ս է սկսվել ԼՂՀ քաղաքացիական ծառայության խորհրդի ձևավորման գործընթացը:

– ԼՂՀ քաղաքացիական ծառայության խորհուրդը, որի կազմը հաստատվել է ԼՂՀ նախագահ Ա.  Ղուկասյանի 2004 թվականի փետրվարի 14-ի հրամանագրով, այսօր իր շարքերում ընդգրկում է ավելի քան 20 տեղական մարմիններ, որոնք ստեղծվել և գործում են հանրապետության քաղաքներում ու շրջաններում: Ինչ մնում է քաղաքացիական ծառայության դաշտում ընդգրկված վերոհիշյալ մարմինների աշխատակազմերի հետ փոխհարաբերություններին, ապա դա հենց վկայում է, որ ԼՂՀ քաղաքացիական ծառայության խորհուրդն այսօր կա, գործում է և հստակորեն առաջ է ընթանում: Գաղտնիք չէ, որ քաղծառայության մեր նորաստեղծ խորհրդի աշխատանքի սկզբնական փուլում մենք որոշակի դժվարությունների ենք հանդիպում: Եվ դա հասկանալի է: Չէ՞որ մեր գործունեության մեջ մեզ համար շատ բան նորություն էր, դեռևս լիովին չէինք պատկերացնում խորհրդի ամեն մի անդամի գործունեության ուղղությունները: Սակայն, իհարկե, մենք չխուսափեցինք դժվարություններից, հաղթահարեցինք ծագած բոլոր խոչընդոտները ու հասանք մեր առաջ դրված խնդիրների անթերի կատարմանը: Օրինակ, միայն այս տարվա սեպտեմբեր ամսում մենք անց ենք կացրել 15 մրցույթ 30 հոգու մասնակցությամբ: Եվ արդյունքում հաղթող են ճանաչվել 14 հոգի: Մեզ մոտ, որպես կանոն, մեծ ուշադրություն է դարձվում մրցույթների օբյեկտիվ ու թափանցիկ կազմակերպմանը:

– Իսկ որո՞նք են այսօր խորհրդի առջև ծառացած գլխավոր խնդիրները:

– Մենք այսօր դեռևս գտնվում ենք կայացման ճանապարհին: Ու մտադիր ենք բոլոր ջանքերը ներդնել մեր առաջ դրված խնդիրների անթերի կատարմանը, ամեն կերպ ձգտում ենք, որպեսզի էլ ավելի ամրապնդենք մեր պետականության բարձրագույն մարմինները, կառավարման ապարատը:

– Եվ վերջում, խորհրդի առաջիկա պլանների ու ծրագրերի մասին:

– Ցանկանում եմ ասել հետևյալը. ամեն ինչ մեզնից է կախված, վերջին խոսքը մերն է: Իսկ ինչ մնում է մեր առաջիկա ծրագրերին, ապա ոչ ոք չպետք է կասկածի կյանքում դրանց իրականացմանը: Մենք դեռ շատ անելիքներ ունենք: Սակայն այն, ինչ հասցրել ենք անել, ապագայի նկատմամբ հավատ ու վստահություն է ներշնչում:

Հարցազրույցը վարեց Արտավազդ ԻՍՐԱՅԵԼՅԱՆԸ

——————————————————————————————-

Սոցիալ-տնտեսական

ԱԶԱՏԱԿԱՆ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
կամ՝ գների, որակի, սանիտարահիգիենիկ վիճակի և սպասարկման կուլտուրայի մասին

Հիմա, փառք աստծո, ամեն ինչ կա: Խանութները լիքը-լցված են ցանկացած քանակի ու որակի ապրանքներով, պարենային մթերքներով, տեսակ-տեսակ ըմպելիքներով, շուկաներն ու շուկայիկները` մրգերով, բանջարաբոստանային եւ այլ տեսակի մթերքներով: Հո խորհրդային ժամանակների պես չէ, երբ ժամերով հերթ պետք է կանգնեինք, ինչ է թե՝ մեկ կգ միս կամ կես կգ յուղ պիտի գնենք: Այն էլ՝ կամ հասնում էր, կամ էլ դատարկաձեռն վերադառնում էինք տուն:

Անշուշտ, ազատական նոր` շուկայական հարաբերությունների իրականացման շնորհիվ է, որ ամեն ինչ այսքան առատ է: Սա շատ լավ է: Ցավալի է, սակայն, որ այս ամենը, համենայնդեպս, նրա առյուծի բաժինը, մեզ մոտ ներմուծովի է` դրսից են բերվում, սեփական արտադրության քիչ բան ունենք կամ գրեթե ոչինչ չունենք: Սակայն, այդ մասին չէ, որ ուզում եմ գրել: Գրիչ վերցնելուս պատճառն առավելապես վաճառման հանած մթերքների որակի, գների, սանիտարա-հիգիենիկ վիճակի եւ սպասարկման կուլտուրայի հետ կապված հարցերն են:

Վերջերս էր: Ստեփանակերտի կենտրոնական  խանութներից մեկում ականատես եղա գնորդի նկատմամբ վաճառողի մի հաճելի վերաբերմունքի: Գնորդը թոշակառու մի կին էր եւ ցանկանում էր ինչ-որ ուտելիք գնել: Սակայն իր ցանկացած տեսականին այդ պահին խանութում չկար: Հարկադրված եղավ ուրիշ տեսակի հրուշակեղեն վերցնել: Ինքն իրեն բարձրաձայն մտմտալով, թե  միգուցե չկարողանա ուտել այն, այնուամենայնիվ, խնդրեց վաճառողին երեքհարյուր գրամ այդ հրուշակեղենից կշռել իր համար: Վաճառողուհին հագավ ռետինե ձեռնոցը, ձեռքով հրուշակեղենին չշփվելու համար, ցելոֆանե տոպրակը լցրեց որոշ քանակությամբ հրուշակեղեն, դրեց կշեռքին ու ասաց՝ հարյուր հիսուն գրամ: Գնորդը, թե՝

– Բայց ես երեք հարյուր գրամ խնդրեցի:

– Ես լսում էի, որ ասում էիք, թե կարող է չկարողանաք ուտել այն: Դրա համար որոշեցի խորհուրդ տալ ձեզ` առայժմ քիչ վերցնել, ու եթե հավանեք, ես ձեզ ճանաչում եմ եւ գիտեմ, որ այստեղից հեռու չեք բնակվում, հետո կգաք ու որքան ուզենաք՝ կգնեք: Գուցե չհավանեք: Ինչո՞ւ ավելորդ փող ծախսեք, առանց այն էլ չնչին թոշակ եք ստանում,- բացատրեց վաճառողուհին:

Թոշակառու կինը քաղցր մի ժպիտ պարգեւելով վաճառողուհուն, շնորհակալություն հայտնեց` նման ուշադրության ու հոգատարության համար եւ դուրս եկավ խանութից:

Ես վաճառողի կրծքին կպցրած «ցուցանակին» կարդացի` Կարինե:

Դուրս եկա խանութից, իսկ դրսում, խանութին կից շուկայիկում վաճառում են մրգեղենի, բանջարեղենի, ցիտրուսայինների, մի խոսքով՝ ամեն ինչի մեծաքանակ ու բազմազան տեսականի: Գնիր՝ ինչ ուզում ես, ինչքան ու ինչպիսին ուզում ես, միայն թե գրպանումդ փող լինի:

Ձմերուկ վաճառողն ասում էր. «Կտրեմ՝ տամ, կտրեմ՝ տամ…»:

Լսելով այս «Կտրեմ՝ տամ»-ը, ակամայից վերհիշեցի խորհրդային ժամանակներից հիշողությանս մեջ մնացած մի դեպք, ինչը, ցավոք, հաճախ է տեղի ունենում նաեւ մեր օրերում: Ձմերուկ գնելու համար հերթում սպասելիս նկատեցի, որ գործակատարը թոշակով ապրող մի ծերունու խակ ու մեծ մի ձմերուկ էր ուզում տալ: Ծերունուն հայտնեցի, որ դա խակ է, եւ խորհուրդ տվեցի մի ուրիշը վերցնել: Գործակատարը կատվի աչքերով նայեց ինձ ու թե`

– Դու որտեղի՞ց ցցվեցիր:

– Ես ուրիշ անգամ էլ կարող եմ ցցվել, եթե հաճախորդի նկատմամբ անազնվություն ու խարդախություն նկատեմ,- ասացի:

– Գլխիս ավետարան մի կարդա,- հոխորտաց նա:

Հիշեցի «Գայլի գլխին ավետարան չեն կարդա» իմաստուն խոսքը եւ լուռ կանգնեցի: Հերթը հասավ մի երեխայի: Գործակատարը ձմերուկը դրեց կշեռքի վրա:

– Վեց կիլո,- ասաց նա:

– Դա ոչ թե վեց կիլո է, այլ չորս,-  միջամտեցի ես:

Գործակատարը, եթե խելք ունենար, ներողություն կխնդրեր եւ լեզուն կպահեր իրեն: Սակայն որտեղի՞ց նրան այդքան խելք: Նա դարձյալ հոխորտաց… Հետո նրան ազատեցին այդ աշխատանքից ու, հաճախորդներին պատժելու համար, նշանակեցին մի այլ խոշոր խանութի վարիչ… Դա նախկինում էր, սակայն այսօր էլ քիչ չեն նմանները, որոնք ամեն կերպ ձգտում են խաբելով մի բան կորզել գնորդից:

Ուշադիր եւ հոգատար եղեք գնորդների նկատմամբ, հարգելի վաճառորդ-գործակատարներ: Դա  օգտակար կլինի նաեւ ձեզ համար: Կվայելեք գնորդի հարգանքը եւ նաեւ երկար ժամանակ աշխատանք կունենաք, ինչը մեզ մոտ առայժմ ցավոտ խնդիր է:

Որակի մասին կարելի է համարձակ ասել՝ վատ չէ, հատկապես, եթե խոսքը մրգերի, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մասին է: Հիմնականում որակով մթերքներ են վաճառվում մեր շուկաներում: Դա գալիս է նրանից, որ վաճառողները, շահագրգռված լինելով իրենց ապրանքի շուտափույթ վաճառքով, իրենք տեղում ջոկում-ընտրում են  լավորակը եւ տեղափոխում մեզ մոտ:

Նույնը չի կարելի ասել, սակայն մեզ մոտ արտադրվող մթերքների, հատկապես հացի, բուլկեղենի եւ խմորեղենի որակի մասին: Ասածս հաստատելու համար բերեմ վերջերս տարածված անեկդոտանման մի փաստ: Հացի թխման մի սեփականատեր հանկարծ ստամոքսի հիվանդություն էր ստացել: Բժիշկները պարզեցին, որ պատճառը եղել է այն, որ հարեւանի տանը նա պատահաբար կերել է իր արտադրամասի թխած խմոր-հացը…

Խոստովանեմ, որ տեղյակ չեմ. այս ուղղությամբ վերահսկողություն իրականացնող որեւէ մարմին-կազմակերպություն կա՞ մեզ մոտ, թե՞ ոչ:  Եթե կա, ապա ցանկալի կլիներ, որպեսզի ուժեղացներ վերահսկողությունն ու կատարեր պարտականությունը: Ախր, երբեմն-երբեմն հացի մեջ տարբեր տեսակի ու մեծության միջատներ ու բզեզներ էլ են հայտնվում:

Գների մասին: Հայտնի է, որ ազատական տնտեսական հարաբերություններում վաճառողն ինքն է սահմանում իր ապրանքի գինը: Եթե մարդն ինքն է աճեցրել, ջանք գործադրել, քրտինք  թափել մթերք արտադրելու համար, թող որ ուզած գինը դնի իր ապրանքին: Թերեւս կարելի է հաշտվել նրանց կողմից դրված գների հետ: Սակայն ի՞նչ ասել վերավաճառողների մասին, որոնք բերած մթերքները վաճառում են գրեթե կրկնակի գներով, երբեմն էլ՝ ավելի թանկ:  Ճիշտ է, նրանց մի մասն էլ որոշ ջանքեր թափում է. երկար ճանապարհ է կտրում, տեղափոխման ծախսեր կատարում, անքուն գիշերներ անցկացնում: Այդ նրանք են, ովքեր սովորաբար գնումներ են կատարում մեր հանրապետությունից դուրս եւ, տեղափոխելով, վերավաճառում մեզ մոտ: Սակայն, ամենախիստ հաշվարկներով, նույնիսկ ոչ մի տրանսպորտային եւ այլ կարգի ծախսեր երբեք չեն կարող արդարացուցիչ լինել նման բարձր գների համար: Քիչ չեն դեպքերը, երբ շուկայիկից 50 մետրի վրա գտնվող ավտոմեքենայից ավելի որակով ու թարմ ձմերուկը, խաղողը կամ այլ մթերք վաճառում են 30-80 դրամով ցածր գնով… Էլ չեմ խոսում քաղաքի կենտրոնական շուկայում եւ զանազան շուկայիկներում նույն մրգեղենի, բանջարեղենի գների այնքան մեծ տարբերությունների մասին: Ցանկացած ապրանքի գին կենտրոնական շուկայում եւ նրան ամենամոտ շուկայիկում տատանվում է 50-60, նույնիսկ 100 դրամով: Վերավաճառողների մի խումբ էլ կա, որ շուկայի մոտերքում էժան գնով պարզապես խլում է գյուղից բերված մթերքը եւ հենց նույն շուկայում էլ վաճառում ահավոր թանկ գներով:

Հնարավոր է եւ պետք է, որպեսզի հատուկ հանձնաժողովների միջոցով ինչ-որ ձեւով վերահսկվեն եւ կարգավորվեն գները: Սա թողնենք իրավասու մարմիններին: Իսկ դուք, հարգելի վերավաճառողներ, մի քիչ խղճով եղեք, ձեր ահռելի եկամուտը հաշվելիս մի քիչ էլ հիշեցեք գնորդի գրպանի պարունակության մասին, հատկապես՝ երբ այդ գնորդը չնչին թոշակ ստացող կամ բազմաերեխատեր ընտանիքի ծնող է…

Եւ, վերջապես, սանիտարա-հիգիենիկ վիճակի մասին: Շուկայական հարաբերություններն իրենց հետ նաեւ այլ ձեւեր են բերել առեւտրի ասպարեզ: Քաղաքի ամբողջ տարածքում բազմաթիվ օրինավոր, ոչ քիչ նաեւ` անօրինական շուկայիկներ են բուսել: Զանգվածային բնույթ է կրում փողոցային առեւտուրը: Խղճիս հակառակ գնացած չեմ լինի, եթե ասեմ, որ այս երեւույթը դրական շատ կողմեր ունի: Ասենք, մեկ կիլոգրամ վարունգ, ծիրան, տանձ, խնձոր կամ մի փունջ կանաչի գնելու համար հեռու չես գնում, ձեռք ես բերում հենց ձեր տան մոտերքում…

Սակայն, արի ու տես, որ եղանակային աննպաստ պայմանները, փողոցներով անընդհատ երթեւեկող ավտոմեքենաների բարձրացրած փոշին եւ այլն վտանգավոր են դառնում ծածկ չունեցող այդ «շուկայիկների» համար: Եթե դրան ավելացնենք նաեւ բազմաթիվ գնորդների կողմից իրենց ձեռքերով միջամտելու հանգամանքը, ապա պարզ կդառնա, թե որքան պատճառներ կան վարակիչ հիվանդությունների տարածման համար:

Ավելի աններելի բացթողում կա հատկապես մսի վաճառքի գործում: Մի կողմ թողնելով նրա ահավոր բարձր գները, նշենք միայն այն, թե արդյո՞ք  իրավասու  ծառայությունների կողմից ստուգվում է դրանց պիտանիությունը: Ախր, հաճախ ենք ականատես լինում, երբ ավտոմեքենայից առանց սանիտարահիգիենիկ ծառայության ստուգման ու համապատասխան կնիք-շտամպով վավերացման, միսը արագ քաշում են խանութ ու սկսում վաճառել…

Ոչ հեռու անցյալում քաղաքում մսի վաճառքը խիստ հսկողության տակ էր: Գործում էին ստուգող եւ վերահսկող լաբորատորիաներ: Անհրաժեշտ է, որպեսզի իրավասու կազմակերպություն-մարմինները հիմա էլ ամենախիստ հսկողություն իրականացնեն վաճառվող մսեղենի եւ նմանատիպ այլ մթերքների գների ու սանիտարական վիճակի վրա:

Սերգեյ  ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
Պատերազմի և աշխատանքի վետերան

——————————————————————————————-

Մտահոգություն
ՄԻՆՉԵՎ Ե՞ՐԲ

1988 թվականի փետրվարին սկսած արցախյան շարժումն ուներ մի վեհ նպատակ՝ Արցախը վերամիավորել մայր Հայաստանին: Ազգը ճնշումներից ազատագրելու« նրա անկախությունն ու ազատությունն ապահովելու« պատմական արդարությունը վերականգնելու նպատակը հետապնդող շարժման հենց առաջին օրերից դրսևորվեց արցախահայության ու ողջ հայ ժողովրդի՝ իր նախադեպը չունեցող միակամությունը: Ամենուր գործում էր «մեկը՝ բոլորի« բոլորը՝ մեկի համար» սկզբունքը: Մեզանից յուրաքանչյուրը հայրենիքի զինվոր էր և գործում էր իր ընդունակություններին ու ունեցած հնարավորություններին համապատասխան: Այդ ժամանակ չկար իմն ու քոնը« կար մի ընդհանուր նպատակ« մի ձգտում ու մի ընդհանուր նվիրվածություն: Եվ դա՝ այդ միակամությունը« մեզ հաղթանակ բերեց: Ավելի քան 7 միլիոն բնակչություն ունեցող Ադրբեջանի կողմից մեր վզին փաթաթված դաժան պատերազմում արցախահայությունը ոչ միայն հաղթանակ տարավ« իր ազատությունն ու անկախությունը նվաճեց« այլև կարողացավ ազատագրել նախկինում Արցախից բռնազավթված մի շարք տարածքներ:

Այն« ինչի հասել ենք մենք՝ բոլորովին էլ դյուրին չի եղել: Մեր բոլոր նվաճումները ձեռք են բերվել արյան գնով: Ղարաբաղյան հողի յուրաքանչյուր թիզ մեր հարազատների արյամբ է ողողված: Քանի¯¬քանի երիտասարդ կյանքեր ենք զոհաբերել: Մեր շատ ծնողներ հայրենիքի ազատագրության զոհասեղանին են դրել 2¬3 զավակների կյանքը: Ես էլ իմ 25-ամյա տղային եմ կորցրել: Նա զոհվել է Կիչան գյուղի պաշտպանության համար մղված մարտերում: Այդպես է եղել միշտ ու այդպես էլ կլինի« քանզի հաղթանակն առանց զոհերի չի լինում:

Սակայն, որքան էլ մատնանշենք մեր ժողովրդի ցուցաբերած, իրոք, աննախադեպ միակամությունը« դժբախտաբար« հենց այդ նույն ժողովրդին ցավ պատճառող փաստերն էլ քիչ չեն եղել: Ցավ« որ մարդիկ իրենց մաշկի վրա զգում են մինչև այսօր: Մենք ունեցել ենք նաև մարդիկ« ովքեր Արցախի համար այդ դժվարին պահերին իրենց չափահաս երեխաներին փախցրել են հայրենիքից« որոնք ցայսօր բախտ են որոնում ռուսաստաններում և այլ երկրներում: Եղել են և այնպիսիք« ովքեր այդ թոհուբոհին լքել են հայրենի երկիրը« կուչ են եկել արտերկրների անկյուններում« իսկ հետո« երբ ամեն ինչ «վերջացել» է« ետ են եկել« տարբեր պաշտոնների տիրացել« բիզնեսմեններ են դարձել ու չեն էլ ուզում բարևել նրանց« ովքեր մեր անկախության համար չեն խնայել ոչինչ: Ովքեր այսօր հաշմանդամ են« զոհվածների այրիներ« մայրեր կամ զավակներ և ապրում են ծայրահեղ աղքատության մեջ: Ո՞ւր է արդարությունը« որի համար մահու ու կենաց պայքար է մղվել…

Մի այլ« ոչ պակաս կարևոր հարց ևս: 30-40 տարվա աշխատանքային ստաժ ունեցող քաղաքացիներն ստանում են 6-10 հազար դրամ կենսաթոշակ: Հետաքրքիր է՝ մեր պետական այրերը երբևէ մտածե՞լ են այն մասին« թե այդ գումարով մարդիկ ինչպես են ապրում« եթե ընդհանրապես կարելի է ապրել: Ախր« այդ գումարով միայն կոմունալ ծառայությունների վարձավճարը մուծելն անգամ հնարավոր չէ: Ո՞վ և ե՞րբ պետք է մի քիչ էլ ժողովրդի մասին մտածի: Մեր պատգամավորները« որոնց նաև «ժողովրդի ընտրյալներ» ու «ժողովրդի ծառաներ» ենք անվանում« նախընտրական քարոզարշավի ժամանակ սարեր են խոստանում իրենց ընտրատարածքներում« իսկ ընտրություններից հետո ամեն ինչ մոռանում:

Այո« ժողովրդի մեծագույն մասն ապրում է ծայրահեղ աղքատության պայմաններում« գործազրկությունը համատարած բնույթ է կրում« չեն գործում նախկին պետական բազմաթիվ հիմնարկ-ձեռնարկություններ: Քարուքանդ են արվել« փոշիացվել են դրանք: Չնչին գներով դրանց տիրացել են առանձին անհատներ« «դելովոյ» մարդիկ այսօր հսկայական հարստությունների տեր են դարձել: Իսկ մնացածներն այսօր ամաչում են իրենց ընտանիքի անդամների երեսներին նայել: Ի՞նչ անեն նրանք« ո՞ւմ դիմեն: Խորհրդային իշխանության տարիներին պետական այրերը« ղեկավար աշխատողները« որքան էլ որ ծանրաբեռնված են եղել՝ ունեցել են քաղաքացիների ընդունելության հատուկ օրեր ու ժամեր« ընդունել են մարդկանց« լսել նրանց ձայնը« տեղյակ եղել նրանց հոգսերին և կոնկրետ միջոցներ ձեռնարկել: Խորհրդային իշխանության փլուզումից հետո դա էլ է վերացել« մեր ղեկավարները հիմա քաղաքացիներին չեն ընդունում« իսկ ստացած դիմումներին« նամակներին ու բողոքներին մատների արանքով են նայում:

Հետաքրքիր է« մինչեւ ե՞րբ պիտի այս վիճակում ապրենք, ժողովրդավարական կոչվող այս երկրում ե՞րբ պիտի ժողովրդի ձայնը տեղ հասնի:

Լավրենտ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ 
Աշխատանքի և կուսակցության վետերան
«Արցախի կոմունիստ», թ.15 (65), սեպտեմբեր, 2005 թ.

——————————————————————————————-

Նամականի

ԻՍԿ ԱՐՇԱԼՈՒՅՍՆԵՐՆ ԱՅՍՏԵՂ… ԻՍԿԱՊԵ՞Ս ԽԱՂԱՂ ԵՆ…

«Դեմո» թերթի հուլիսի 30-ի թիվ 13-ի առաջնորդողը իրոք բոլորիս սրտից ասես եկած լիներ: Երևի բոլորս էլ քաջ հասկանում ենք, որ խոսքը մեզ է վերաբերում. մեզ չեն խոսեցնում և ովքեր էլ պետք է խոսեն` կամ էլ ջուր են առել բերանները, կամ աշուղի պես նեյնիմ-նեյնիմն են ընկել…

Իսկ հետո՞…

Հարկ չկա կրկնելու, որ մենք (մասնավորապես՝ արցախահայությունը) հավատում ենք ՀՀ քաղաքական ղեկավարությանը, հավատում ենք, քանի որ միակ բանը, որ հարյուր տարուց ավելի չենք տեսել, դա հայրենիքը ծախելն է: Շտապեմ հիշեցնել, որ մեր պատմության մեջ Մերուժան Արծրունի, Պետրոս Գետադարձ, Մելիք Ֆրանգյուլ և այլ ճիվաղներ նույնպես գոյություն են ունեցել:

Այսօր ԶԼՄ-ներում հաճախակի են երևում հաղորդումներ, որ Քոչարյանն այսպես ասաց… Օսկանյանն՝ այսպես… այսպես ու այսպես…

Այսինքն. Արցախի Հանրապետության մի ազատագրված հատված ՀՀ ղեկավարությունը «ստիպված է» զիջել Ադրբեջանին: Կամ Արկադի Ղուկասյանը հայտարարում է, որ հարցը չի կարող սակարկման առարկա դառնալ:

Մենք՝ շարքային մարդիկ, նախկին ազատամարտիկներս, մի բան չենք «հասկանում» և ուզում ենք բոլոր զոհվածների, նրանց ծնողների և այրիների, որդիների և հարազատների, հաշմանդամների, այսինքն Արցախի շարքային բնակչության անունից հարցնել ՀՀ նախագահ, մեծարգո պարոն Քոչարյանին. «Պարոն նախագահ, այս ի՞նչ պարտվողական քաղաքականություն է:  Միթե Դո՞ւք չէիք ասում, որ մենք մեծ զիջման ենք գնացել 1994-ի մայիսին… Դուք չե՞ք հիշում, թե Լևոն Տեր-Պետրոսյանին ինչի համար եք փոխարինել»:

Մենք ուզում ենք հարցնել ԼՂՀ նախագահ պարոն Արկադի Ղուկասյանին. «Պարոն նախագահ, եթե Լաչինի հարցը սակարկման առարկա չի կարող լինել, ասացեք, խնդրեմ, ազատագրված ո՞ր տարածքը կարող է սակարկման առարկա դառնալ: Ինչո՞ւ սակարկման առարկա Ադրբեջանը չի դարձնում Արծվաշենը, Գետաշենը, Գյուլիստանի պայմանագրով Արցախի մելիքությունների կազմով հավերժ Ռուսաստանի տիրապետությանն անցած, 70 տարի Արցախից անջատված և առ այսօր օկուպացված Շահումյանի ամբողջ շրջանը, Ներքին Թարթառյան տարածքը, Մարտունուն մերձ Հարամի-Ղարաչոխ տարածքները… ո՞ր մեկն ասենք…»:

Այս ամենը, անշուշտ, վկայում են, որ մեր նախագահները հերմետիկ միջավայրում են ապրում ու գործում:

Իսկ ե՞րբ եք ժողովրդին, որպես պետության փաստացի տեր, հարցնելու, որ կամ զիջում եք, կամ զիջել եք, կամ ուզում եք զիջել…

Ամբողջ ժողովուրդը խնդրում և պահանջում է, որ զիջել բառը հանեն օգտագործումից: Զիջել կարող է միայն ազգը՝ արցախա-հայաստանա-սփյուռքա-հայությունը:

Հիշեք, առանց այն էլ ժողովուրդը կարգին չի ապրում և եթե կերպավորվել սկսի պարտվողական կեցվածքը, իշխանությունները կզրկվեն ուժ ու դիրքից և կսկսվի սրբազան ժողովրդական պատերազմ:

Բաց աչքերով նայեք ճշմարտությանը և իրերը կոչեք իսկական անուններով:

Ժամանակը չէ՞, որ նախագահից մինչև նախարար ժողովրդի հետ հանդիպումներ անցկացնեն, պատմեն իրենց կողմից արվողը, կատարվողը և լսեն սեփական ժողովրդի ձայնը:

Գեորգի ՅԱԽՇՈՒՆՑ

ՄԻ ՔԱՐԿՈԾԻՐ ՈՒՐԻՇԻՆ, ԵԹԵ ՏՈՒՆԴ ԱՊԱԿԵՊԱՏ Է

«Չկամության համախտանիշ» հոդվածի (տես՝ «Հայրենիք» երկշաբաթաթերթ, N18, 2005թ.) հեղինակ Վահրամ Աթանեսյանը չկամության մեջ մեղադրում է շատերին: Սակայն այդ մեղադրանքը բումերանգի է վերածվում և հարվածում հենց իրեն՝ հոդվածի հեղինակին:

Քաջատեղյակները գիտեն, որ մեր երկրում որևէ մեկը չկա, որի չկամությունը համեմատելի ու համադրելի լինի Վահրամ Աթանեսյանի լայնածավալ ու համապարփակ չկամության, ատելության ու մաղձի հետ: Ընդ որում, վերջիններս միագումար վերածվել են հիվանդության, խաթարելով նրա հոգեվիճակը: Այսպես, բավական է, որ նա տեսնի «Դեմո» հանրային թերթը, որպեսզի «ալերգիկ» վիճակի մեջ ընկնի, ինչին հետևում է թերթի հեղինակների և խմբագրի պարբերական, հետևողական ու նպատակասլաց «ջարդը»:

«Մի մանր առևտրական կա,- գրում է նա,- որը իր հացի փռի համար ալյուրը կրում է սայլակով»: Երևի ցավում է, որ իրենց մերձավորների պես մերսեդեսներով կամ ջիպերով չի դա արվում: «Ահա այս մանր առևտրականը իրեն դրել է Հ. Պարոնյանի տեղը և աջուձախ ափեղցփեղություններ է դուրս տալիս, «իբր թե հումոր է անում», երկրորդը՝ երեսուն տարի է՝ գրում է, սակայն գրող չի դառնում… երրորդը… չորրորդը… հինգերորդը»: Հոդվածի վերջում էլ զազրելի, արգահատելի լուտանքներ «հանրային հորջորջվող» թերթի, միջազգային կազմակերպության փողերով «թերթ սարքող» «այ տղայի» հասցեին:

Իսկ թե այդ ինչպես է, որ հանրային թերթի մեկ համարից մի կրպակում վաճառվում է 20-30 հատ, իսկ «Հայրենիք» թերթի թաք մեկ օրինակը թե վաճառվեց՝ հաջողություն է, ապա դա հոդվածի հեղինակին ամենևին էլ չի մտահոգում:

Բայց շարունակենք, քանի որ նրա մաղձի հասցեները բազմաբովանդակ են: Հանրային թերթում կարդալով Կոմիտաս Դանիելյանի հոդվածը՝ Վ. Աթանեսյանի ալերգիան նորից է բռնում և թերթում բացված բանավեճի տակ նա, ոչ ավել-ոչ պակաս, տեսնում է թույն և ենթատեքստ: Այնուհետև, անվանի արձակագրի հանրահայտ «Արցախը՝ չսանձած նժույգ» գրքի վերնագիրը համարում է վրիպում և, հիմնավորելու համար, կամայականորեն վերանվանում այն, դարձնելով «Անթամբ նժույգ»: Դե, սա նրա համար սովորականից էլ սովորական հնարանք է, սոսկ մեկը՝ իր հարուստ զինանոցից: Զարմանալու բան չկա, տերունական ֆուրգոնի լծասարքը հլու-հնազանդ տանող, իր բեռը գլուխը կախ, անխրխինջ քարշող յաբուի տեսքին ընտելացած մարդը դժվար կարող է ըմբռնել «չսանձած նժույգ» արտահայտությունը:

Եւ հենց սրա նմանն է խոսում չկամության մասին՝ ապակեղենի պահեստ մտած փղի հանգույն շարժվելով: Ու մոռանալով հայտնի խոսքը՝ մի քարկոծիր ուրիշին, եթե տունդ ապակեպատ է:

Հենրի ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ ՊԱՏԳԱՄԱՎՈՐԻ ՀԵՏ
կամ՝ Արայիկ Հարությունյանի ֆենոմենը

Մեր ժամանակներում այնքան շատ են «փիս» բաները, որ եթե հանկարծ մի լավ բան ենք տեսնում՝ զարմանքից «քար ենք կտրում»… Չենք հավատում մեր տեսած-լսածին:

Ընտրելով Ազգային ժողովի պատգամավորներ, դրանցից հետո կարծես թե թատրոնի վարագույրը փակվում է, ներկայացումը համարվում է ավարտված: Դերակատարողները անհետանում են ետնամուտքից, իսկ հանդիսատեսները քթի տակ մրթմրթալով՝ դժգոհ ցրվում են: Ժողովրդի հետ «խոստումնալից» կապը համարյա թե խզվում է: Գեղեցիկ խոստումները վեր են ածվում պատրանքային հուշերի՝ մղվելով մարդկանց ենթագիտակցության շերտերը: Այնքան հիմնավորապես է կորչում իշխանություն-ժողովուրդ կապը, որ, թվում է, թե նախընտրական խոստումների հեղեղը քշել տարել է ժողովրդավարություն կոչված երևույթը: Իշխանության գագաթին հասած ժողովրդի ծառաները քաշվում են առանձնասենյակներ, ռեստորաններ, կաֆեներ կամ քաղաքամերձ գեղատեսիլ վայրերում գտնվող, աշխարհից կտրված շքեղ առանձնադղյակներ, որպեսզի չանհանգստացնեն իրենց: Չէ՞որ «ծանր» աշխատանքից հետո լիարժեք հանգստանալ է պետք:

Սակայն դա չի նշանակում, որ բոլորն են այդպիսին: Բարեբախտաբար, կան նաև նվիրյալներ, ովքեր տեր են կանգնում իրենց խոստումներին և կարելվույն չափ ձգտում են մոռացկոտ չլինել ու հնարավորինս օգնել մարդկանց հոգսերի բեռը թեթևացնելու: Եվ իզուր չէ, որ ժողովուրդը նմաններին «հալալ կաթնակեր է» համարում: Այդ «հալալներն են», որ մարդկանց վերքաշատ սրտից փուշ են հանում: Գոնե խորհուրդներով ջանում օգնած լինել մարդկանց:

Իմիջիայլոց, նախանձով եմ դիտում Հայաստանի հանրային հեռուստատեսությամբ ցուցադրվող ռեպորտաժներն այն մասին, թե ինչպես են ՀՀ Ազգային Ժողովի նախագահ Արթուր Բաղդասարյանի նախաձեռնությամբ պատգամավորները Հայաստանի մարզերում աջակցում անապահով ընտանիքների բնակարանային պայմանների բարելավմանը: Մեզ մոտ, իհարկե, դեռ չկա նման բան, սակայն կան նվիրյալներ, որոնք իսկապես ապրում են ժողովրդի հոգսերով: Նրանցից մեկի մասին եմ ցանկանում խոսել՝ մեր թաղի բնակիչների պահանջով:

Արայիկ Հարությունյան, թիվ 4 ընտրատարածքի պատգամավոր: Նրան ժողովուրդը անվանում է «Բանկի Արայիկ»: Ես չգիտեմ. Արայիկը բանկիր եղե՞լ է, թե՞ ոչ, բայց մի բան պարզ է՝ նա ունի բանկիրին հատուկ շռայլ վարք: Իսկ դա բոլորն էլ զգում և գնահատում են, մանավանդ, երբ Արայիկը ջանադրաբար ձգտում է հետամուտ լինել իր նախընտրական խոստումների իրականացմանը: Դա բոլորն էլ տեսնում և գնահատում են: Օգնել մարդկանց, կամ գոնե կարելվույն չափ բացատրել մարդկանց, թե ինչ կարող է ինքն անել և ինչը՝ ոչ, և այդ «ոչ»-ն էլ պարզաբանել, թե ինչո՞ւ… Սա բարձրացնում է նրա վարկանիշը: Ավելի պարզ ասած՝ նա չի խաբում: Իսկ ժողովուրդն ավելի շատ դժգոհ է լինում ոչ այնքան մերժումներից, որքան՝ երբ իրեն խաբում են: Հատկանշական է նաև այն, որ պատգամավորը սարեր չի խոստանում, և ինչ հնարավոր է լինում՝ օպերատիվ անում է: Այդ ամենը նա կատարում է անկեղծ ու թափանցիկ:

Իր նախընտրական խոստման համաձայն՝ նա սկսել է իր պարբերական հանդիպումները ընտրողների հետ: Սեպտեմբերի 15-ին նա հանդիպեց Շինարարների փողոցի բավականին խիտ բնակեցված թաղի բնակիչների հետ՝ քննարկելու համար իր նախընտրական ծրագրերը:

Ժողովում նա հարցերը բաժանեց 2 խմբի՝ անհատ մարդկանց վերաբերող, ապա՝ ընդհանուրին: Առաջին խմբին վերաբերող մի քանի անձնային բնույթի հարցեր տեղում լուծումներ ստացան: Եղան հարցեր, որոնք վեր էին իր հնարավորություններից, սակայն որոնց վերաբերյալ տրվեցին պատճառաբանված մեկնաբանություններ:

Թաղի բնակիչների գլխավոր պահանջը վերաբերում էր Շինարարների փողոցի ճանապարհների կառուցմանը և առաջին հերթին հեղեղումներից առաջացած ջրահեռացումներին: Ճանապարհի ասֆալտապատումը նա մտցրեց իր հետագա ծրագրերի մեջ, դրա համար ժամկետ սահմանելով 5 տարի: Իսկ ջրահեռացումները և վերելքային փողոցների կարգավորումը պատգամավորը մտցրեց առաջնահերթ ծրագրի մեջ:

Հաճելի էր, որ ժողովրդի ընտրյալը տեղազննումները կատարեց անձամբ, ոտքով շրջելով տարածքում և ոչ թե բավարարվեց ուրիշների նկարագրություններով: Խոստացավ նաև աղբագոյացման խնդրին լուծում տալու եղանակներ գտնել: Դրանով նա մեզ համոզեց, որ «սև» աշխատանք կատարելուց խույս տվողներից չէ… Նա խորամուխ էր լինում հարցերի և մարդկանց հոգսերի խճճվածքների մեջ և ջանում գտնել լուծումներ նաև բնակիչների հետ միասին, որոնք կատարում էին առաջարկները:

Արայիկի բոլոր դիտողությունների, ծրագրային հարցերի լուծումների համար նշվում էին կոնկրետ ժամկետներ, որոնք հենց տեղում ֆիքսում էր նրա օգնական Ալիխան Մուրադյանը: Վերջում պատգամավորը խոստացավ նման հանդիպումները դարձնել պարբերական՝ երեք ամիսը մեկ անգամ:

Մենք հավատում ենք մեր ընտրյալին:

Գրիգոր ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

ՈՒՂԵՎՈՐԱՓՈԽԱԴՐՈՒՄՆԵՐԻ ՈԼՈՐՏՈՒՄ ԴԵՌ ԱՆԵԼԻՔՆԵՐ ԿԱՆ

Վերջերս իշխանությունները լուրջ քայլեր են ձեռնարկում Ստեփանակերտի փողոցներում կարգ ու կանոն պահպանելու համար: Համապատասխան վերահսկողության արդյունքում՝ ներկայումս երթուղային տաքսիները կանգնում են միայն նախատեսված կանգառներում և ստիպված չեն լինում մեքենան կանգնեցնել ամեն մի քայլափոխում: Երևույթն սկզբում ուղևորների շրջանում լուրջ դժգոհության առիթ տվեց, սակայն հետո, ինչպես ասում են, կրքերը հանդարտվեցին:

Նմանատիպ քայլերն, իհարկե, ողջունելի են, բայց պետք չէ մոռանալ, որ ուղևորափոխադրության բնագավառում դեռ անելիքներ շատ կան: Օրինակ, Ստեփանակերտում գործող երթուղային տաքսիներից շատերը գտնվում են տեխնիկապես վատթար վիճակում, իսկ սանիտարահիգիենիկ պայմանների մասին կարելի է նաև չխոսել. մեքենաները երկար ժամանակ չեն մաքրվում: Վարորդների հավաստմամբ՝ ստացված շահույթը չի բավարարում մեքենաների հետ կապված նման խնդիրների կարգավորման համար: Երկրորդը՝ երթուղային  տաքսիներում շատ հաճախ առկա է լինում գերբեռնվածություն: Օրինակ՝ 10 ուղևորի փոխարեն մեքենա են նստում գրեթե երկու անգամ ավելի ուղևորներ, ինչը կարող է ավտովթարի պատճառ հանդիսանալ:

Բնակիչներից շատերին անհանգստացնում է նաև այն փաստը, որ որոշ երթուղիներում աշխատում են 2,3 կամ 4 մեքենաներ, բայց օրինակ «17» կամ «10» համարի երթուղայինները 10-ից ավելի են: Արդյունքում՝ մայրաքաղաքի ծայրամասերի բնակիչները ստիպված են լինում երկար ժամանակ սպասել իրենց երթուղայինին, այն էլ՝ ցերեկային ժամերին: Կան ծայրամասեր, որտեղ երեկոյան ժամը 7-ից կամ 8-ից հետո երթուղային տաքսի չի գնում: Իսկ հանրապետական և մանկական հիվանդանոցներից դեպի Թումանյան կամ Մարտունի փողոցներ գրեթե ոչ մի երթուղային չի աշխատում: Ստացվում է, որ մեր փոքրիկ քաղաքում վերոհիշյալ փողոցների բնակիչները երկու փոխադրամիջոց պիտի փոխեն, որ հասնեն հանրապետական հիվանդանոց կամ Արմենավան:

Ցավոք, ոլորտում առկա խնդիրներին անտարբերությամբ են մոտենում ոչ միայն բնակիչները, այլև պատկան մարմինները: Ժամանակն է ուղևորների համար ստեղծել համապատասխան պայմաններ՝ հաշվի առնելով նրանց կարիքներն ու պահանջները:

Ալեքսեյ ՖԻՐՅԱՆ
ԱրՊՀ լրագրության 1-ին կուրս

ԴԱՐՁՅԱԼ ՀԱՑԻ ՄԱՍԻՆ

Անշուշտ գաղտնիք չէ, որ մեր օրաբաժին սննդի գրեթե մեծ մասը կազմում է հացը: Ինչպես ասում են՝ առանց աղ ու հացի սեղանը դատարկ է:

Վերջերս Ազգային Ժողովում քննարկվող հերթական հարցերից մեկն էլ հենց վերաբերվում էր հացին:

Ի դեպ, հաց սպառողների կողմից վերջերս բազմիցս են հնչում բողոքներ՝ կապված թե’ հացի որակի, և թե’ թխման պրոցեսի հետ: Կանանց մեծ մասը նախընտրում է տնային պայմաններում հաց թխելը, այլ ոչ թե խանութի ողջ աշխատակազմի ու գնորդների կողմից բազմիցս «շոյված» հաց գնելը (եղել են դեպքեր, երբ գնված հացից օծանելիքի հոտ է եկել): Ականատեսների հավաստմամբ, մեքենայից, որը հաց է տեղափոխում, պատահաբար հաց է ընկել, և վարորդը, այն վերցնելով, խառնել է մնացած հացերի հետ և հասցրել խանութ: Հացը, որը սրբություն է համարվում, այսօր հիվանդությունների պատճառ կարող է հանդիսանալ: Կարո՞ղ եք պատկերացնել, թե օրվա մեջ վաճառողները ձեռքերով որքան դրամ են «շոշափում» և նույն այդ ձեռքերով հաց բռնում:

Քննարկման ժամանակ առաջարկվեց բացել հացի հատուկ խանութներ, կամ գոնե խանութի մի մասը տրամադրել միայն հացին: Սակայն ինչ էլ լինի, վաճառողները պետք է խստիվ պահպանեն սանիտարահիգիենիկ կանոնները, մանավանդ, երբ խոսքը վերաբերում է հացին, և կրեն ձեռնոցներ: Կան խանութներ, որտեղ հացը վաճառվում է հատուկ ցելոֆաններում: Դժբախտաբար, այս երևույթը բոլորը չեն յուրացրել, չնայած իրենից ոչ դժվարություն է ներկայացնում, ոչ էլ մեծ ֆինանսական ծախսեր պահանջում:

Այս ամենից մշտապես տուժողը բնակչությունն է, ուստի պետք է ձեռնարկել բոլոր միջոցները ոլորտում կարգուկանոն հաստատելու համար:

Դիանա ՎԵՐԴԻՅԱՆ

——————————————————————————————-

Հայություն

ԹԵՀՐԱՆԻ ՄԻԱԿ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԹԱՏԵՐԱԽՈՒՄԲԸ 25 ՏԱՐԵԿԱՆ Է

Թեհրանում Արցախի պետական «Վարարակն» երգչախմբի հյուրախաղերն առիթ դարձան տեղի հայերի և հատկապես արվեստագետների հետ մեր շփումներին: Արվեստագետ ասելը, ըստ իս, բավական չէ այդ մարդկանց արածն ու անելիքը լիարժեք ներկայացնելու համար. մարդիկ, ովքեր ամեն կերպ ջանում են պահել հայ մշակույթը՝ ջանք ու եռանդ չխնայելով դրա համար: Ապրելով օտար հողում, օտար մարդկանց մեջ, դժվար է մնալ այնպիսին, ինչպիսին եղել ես, պահել այն, ինչ ունես: Ու կրկնապատկվում է այդ դժվարությունը, երբ նույն այդ մարդիկ քեզանից տարբերվում են ոչ միայն ազգությամբ, այլև՝ դավանանքով: Եվ, իրոք, թերևս ոչ մի հայ գաղութ այդքան դժվարությունների առաջ չի կանգնել, որքան իրանահայ գաղութը, և միաժամանակ բոլորից լավ դիմակայել է հենց նա:

Առաջիններից մեկը, ում հետ զրույցի բռնվեցինք, միության թատերախմբի ռեժիսոր Սուրեն Մնացականյանն է, ճերմակ մազերով և պատանեկան ժպիտով պարոն Սուրենը: Դե, իսկ ինչի՞ մասին պիտի խոսենք նրա հետ, եթե ոչ թատրոնի: Թատրոն, որ համայնքում (ինչպես արվեստի շատ և շատ ճյուղեր) ավելին է, քան պարզապես թատրոնը: Իսկ պարոն Սուրենի համար այն առաջին հերթին ոչ թե զվարճանքի, այլ հայկական ավանդույթներն ու մշակույթը տարածելու միջոց է: 73-ամյա պարոն Սուրենը պատանեկան ջերմեռանդությամբ երկար-երկար պատմում է, թե ինչպես է ինքը «հայտնվել» թատերական աշխարհում և ինչեր է արել այդ երկար ու ձիգ 73 տարիների ընթացքում:

-…Երբ դաշնակիցները մտան Պարսկաստան ու տապալվեց Ռեզա շահի բռնակալությունը, հայերը նորից ազատություն ստացան, հայ գիրն ու գրականությունը նորից ծաղկում ապրեցին, բացվեցին հայկական դպրոցները: Դրանից հետո՝ 1944 թվականին, Թավրիզում բացվեց «Սասունցի Դավիթ» մարզամշակութային միությունը, և ես դարձա այդ միության 21-րդ անդամը: Հենց այդտեղ էլ սկսվեց իմ թատերական գործունեությունը:

18 տարեկան հասակում ես արեցի իմ առաջին բեմադրությունը: Պիտի նշեմ, որ իմ առաջին գործերը հիմնականում վոդևիլներ էին: 1951-ին եկա Թեհրան: Մենք մի քանի պիեսներ բեմադրեցինք, այդ թվում՝ Չեխովի «Արջը»: Այնուհետև գնացի «Արարատ» մարզամշակութային միություն: Դա արդեն 60-ական թվականներն էին, և աշխատեցի մինչև 1980 թ.: Հեղափոխությունից հետո հիմնեցի Մկրտիչ Թաշճյան թատերախումբը, որն  արդեն 25 տարի գոյատևում է: Այս հոկտեմբերին կտոնենք մեր թատերախմբի 25-ամյակը:

– Իսկ ովքե՞ր են թատերախմբի դերասանները:

– Պրոֆեսիոնալ դերասան չունենք: Սիրողական մակարդակ է մեզ մոտ:

– Այսօրվա դրությամբ իրանահայ համայնքում քանի՞ թատերախումբ կա:

– Հիմա ոչ մի միություն թատերախումբ չունի: Հազիվ այս մեկն ենք պահում:

– Արդյո՞ք, համայնքում միշտ այդպես էր:

– Նախկինում, նախքան հեղափոխությունը, թատրոնն էլի այս վիճակի մեջ էր: Այսինքն, թատրոնին այնքան մեծ ուշադրություն դարձնող չկար: Ավելի վաղ՝ 60-ականներին, մի թատերախումբ կար, որ «Արարատ»-ինն էր: Բայց  1980-ից հետո ամեն ինչ փոխվեց: Նախ այն, որ հեղափոխությունից հետո ոչինչ չկար՝ ոչ մի հաճույքի, զվարճանքի վայր, երիտասարդությունը պարապ էր մնացել, համալսարանները փակ էին, պարսիկ երիտասարդությունը դժբախտ-դժբախտ էր: Մենք գոնե միություններ ունեինք, որ փրկում էին մեզ: Ու այդ ժամանակ ամբողջ երիտասարդությունը «հարձակում գործեց» միությունների վրա: Թեհրանում ինչքան միություններ ունեինք, ամեն օր, ամեն գիշեր լեփ-լեցուն սրահներում ծրագրեր էին կազմակերպում:

– Մի՞թե գրաքննություն չկար:

– Մինչև 1986 թ. ազատ էր, ինչ ուզում էիր՝ կարող էիր բեմադրել: Ամեն գիշեր երգչախմբեր էին ելույթ ունենում, թատերական խմբեր, պարախմբեր: 1986-ից հետո, սակայն, պիտի արտոնագիր ստանայիր: Եվ շատ խիստ գրաքննություն մտցվեց, պիտի ամեն գործ թարգմանեիր, ներկայացնեիր և դրանք բեմադրելու թույլտվություն ստանայիր: Գործը պիտի լիներ այնպիսին, ինչպիսին իրենք էին ուզում: Բայց, անկեղծ ասած, հեղափոխությունից հետո մենք ավելի շատ ազատություն ստացանք, քան նախկինում էր: Օրինակ՝ շահի ժամանակ մի անգամ «Արարատում» ուզում էինք «Մուսա լեռան 40 օրը» բեմադրել: Մեկ ամիս էր մնում առաջնախաղին, ու հանկարծ թուրքական դեսպանատունը դիմեց երկրի իշխանություններին և մեզ իրավունք չտվեցին ներկայացումը բեմ հանելու: Շահի ժամանակ մենք նույնիսկ ապրիլի 24-ին իրավունք չունեինք քայլարշավ կազմակերպելու: Իսկ ներկայիս իշխանությունները տվեցին մեզ այդ իրավունքը: Հեղափոխությունից հետո, ճիշտ է, որոշ ազատություններ սահմանափակվեցին, բայց փոխարենը այլ ազատություններ ստացանք: Երբ առաջին անգամ քայլարշավ կազմակերպեցինք, բոլորը զարմացել էին՝ 20 հազար հայություն էր դուրս եկել: Հենց այն ժամանակ թատերախմբերն, այսպես ասած, «ծլարձակեցին»: Եվ առաջին մեծ բեմադրությունը, որ սկսնակներով արեցինք ու 30 երեկո բեմադրեցինք, Շիրվանզադեի «Պատվի համար» դրաման էր: Սփյուռքի պայմաններում դա շատ մեծ հաջողություն էր, ոչ մի տեղ նույն պիեսը 10 երեկոյից ավել չի բեմադրվում: 12 տարիների ընթացքում (1980-1992 թթ..) դա առաջին դեպքն էր: Այն ժամանակ մեր խմբում 100 մարդ կար, այդ հսկայական խմբով Րաֆֆու «Սամվելը» բեմադրեցի:

– Իսկ ինչո՞ւ հիմա Թեհրանում հայ համայնքը միայն մի թատերախումբ ունի:

– Պատճա՞ռը…Ինտերնետ, վիդեո, ամեն տեսակ նորամուծություններ: Ի՞նչն է պատճառը, որ Հայաստանում թատրոնները քիչ հանդիսատես են հավաքում: Ամենուր պատճառը նույնն է:

– Ինչպե՞ս է գործում համայնքի միակ թատերախումբը, առիթից առի՞թ, թե՞…

– 1995 թվականին ինձ հրավիրեցին «Չհարմահալ» միություն, այնտեղ հինգ տարվա ընթացքում 10 ներկայացում արեցի՝ տարեկան երկու ներկայացում: Ամեն ինչ կախված է նախ այն բանից, թե ինչ պիես ես բեմադրում, հետո էլ՝  դերասաններից: Դերակատարները բոլորը սիրողական մակարդակի են, պրոֆեսիոնալ չեն, ոչ ոք իր արած աշխատանքի համար գումար չի ստանում, դեռ գրպանից էլ ծախսում են: Այս մարդիկ ուրիշ տեղ են աշխատում և աշխատանքից հետո հոգնած գալիս են փորձերի: Իսկ այստեղ նույնիսկ մի բաժակ սուրճի համար ինքդ պիտի վճարես: Հենց մեր վերջին ներկայացման ժամանակ («Մեծ լռությունը») աղջիկս, մեկ ուրիշ կին, ովքեր խաղում էին ներկայացման մեջ, ամեն օր փորձերին սուրճ էին բերում, խմորեղեն, ու այդ ամենը իրենց փողերով: Այդ է պատճառը, որ չի լինում մի ներկայացումը վերջացնելուց անմիջապես հետո մեկ ուրիշը սկսել: Հազիվ հասցնում ենք մեկ-մեկուկես տարվա ընթացքում երկու ներկայացում անել:

– Հիմնականում ո՞ր հեղինակների ստեղծագործություններն եք բեմադրում:

– Իմ բեմադրությունների գերակշիռ մասը հայ հեղինակների գործեր են: Բացառությամբ մի քանի դեպքերի: Ասենք՝ 1994 թվին բեմադրել եմ Իբսենի «Ժողովրդի թշնամին»:

– Խոսենք ընդհանրապես մշակույթի մասին: Համայնքում բազմաթիվ արվեստագետներ կան, ինչպե՞ս են նրանք իրենց արվեստը հասցնում հանդիսատեսին, ընթերցողին: Ի վերջո, դա շատ թանկ հաճույք է: Կարողանո՞ւմ է, ասենք, գրողը վաճառել իր գիրքը:

– Անցյալում կարողանում էր: Բայց հիմա, ցավոք սրտի, ո’չ գիրք կարդացող կա, ո’չ՝ թերթ: Այս գլոբալացումը ամեն ինչ տակն ու վրա է արել: Հայաստանում էլ նույն պատկերն է: Պերճ Զեյթունցյանն ասում էր, որ նախկինում ինքը 80 հազար տպաքանակով  գրքեր էր տպագրում:  Իսկ այսօր իր վերջին գիրքը 500 տպաքանակով լույս է ընծայել, այն էլ՝ դեռ պահեստում է: Նախկինում մենք մեկենասներ ունեինք: Մեկենասներ կային, համ էլ միություններն էին հովանավորում: Ընդհանրապես, մեր ամեն ինչը միությունների հետ է կապված, մենք առանձին ոչինչ չենք կարող անել: Մեր պայմաններում դա շատ դժվար է:

– Իսկ հիմա մեկենասներ չկա՞ն:

– Կան, բայց շատ քիչ, առաջվա պես չէ: Քանի որ այն մակարդակը, որ նախկինում ենք ունեցել, հիմա չունենք: Հիմա մեր ժողովուրդը ինքն էլ չի իմանում, թե ինչ է ուզում:

– Իրանահայ համայնքի մշակութային կյանքի ո՞ր շրջանը Դուք կանվանեիք «ծաղկում»:

– Մեր ամենածաղկուն շրջանը կարելի է համարել 1980-1994 թվականները: Այդ շրջանը ես կանվանեի մեր ամենաեռուն, ամենազվարթ շրջանը: Այդ 15 տարին մեր իրանահայ գաղութի ոսկեդարն է եղել: Ինչպիսի¯ խմբեր ունեինք: Իսկ հիմա մեր ժողովուրդը ցաքուցրիվ եղավ: Էս Ամերիկայի դուռը բացվեց ու շատ մարդ գնաց այնտեղ…

Քրիստինե ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ

Ստեփանակերտ-Թեհրան-

Ստեփանակերտ

«ԱԼԻՔԸ» ՍՈՍԿ ԿՈՒՍԱԿՑԱԿԱՆ ԹԵՐԹ ՉԷ.

ԱՅՆ ԿՅԱՆՔԻ Է ԿՈՉՎԵԼ ԻՐԱՆԱՀԱՅ ՀԱՄԱՅՆՔԻՆ ԾԱՌԱՅԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ

Եթե մշակութային միությունների առումով թեհրանահայ համայնքում պակաս չկա, ապա համայնքի ԶԼՄ-ներն այնքան էլ մեծ թիվ չեն կազմում: Քանակային առումով աչքի է ընկնում մամուլը: Այսօր Թեհրանում հրատարակվում է «Պայման» եռամսյան, «Արաքս» ամսաթերթը, «Հանդես» ամսագիրը և ՀՅԴ պաշտոնաթերթը՝ «Ալիք» օրաթերթը:

Ձեզ ենք ներկայացնում «Ալիք» թերթի խմբագիր Դերենիկ Մելիքյանի հետ մեր հարցազրույցը:

– 1931 թվականին,- պատմում է նա,- իրանահայ ազգային գործիչների, մտավորականության մոտ առաջացավ համայնքում լրատվական համակարգի ստեղծման գաղափարը: Անշուշտ, այն ժամանակվա Իրանի քաղաքական, հասարակական իրավիճակն էլ թելադրում էր, որ այդպիսի միտք հղացվեր, որպեսզի մենք, որպես ազգային փոքրամասնություն, անմասն չմնանք երկրի քաղաքական, հասարակական անցուդարձից և ունենանք մեր ուրույն խոսքը:

– Այն հենց սկզբից էլ կուսակցակա՞ն թերթ էր:

– Այո: Ի դեպ, մինչ «Ալիքը» եղել են թերթեր, թե’ կուսակցական և թե ‘ոչ կուսակցական, բայց այդ թերթերը լույս էին ընծայվել առիթից առիթ միայն:

– Կարելի՞ է ասել, որ թեև թերթը կուսակցության պաշտոնաթերթն էր, բայց ստեղծված էր ոչ թե ՀՅԴ քաղաքականությունը քարոզելու, այլ հասարակության, համայքնի համար:

– Իհարկե: «Ալիքը» միայն ՀՅԴ գաղափարախոսությունը կամ քաղաքական դիրքորոշումները շեփորող կամ արտացոլող թերթ չէր, այն կյանքի կոչվելով՝ առաջին հերթին ծառայել է համայնքին:

– Այսօր էլ այդպե՞ս է:

– Անշուշտ: Չէ՞ որ այն համայնքի միակ օրաթերթն է:

– Իսկ ի՞նչ լրատվամիջոցներ կան համայնքում:

– «Ալիքն» է որպես օրաթերթ, «Հանդես» եռամսյա թերթ-ամսագիրը, որ հիմնականում անդրադառնում է արվեստին և գրականությանը, դա պատճառ է դառնում, որ «Ալիքի» ուսերին ավելի «ծանր նստի» հասարակության տեղեկատվական ծարավը բավարարելու ողջ առաքելությունը: Դա շատ պարտավորեցնող հանգամանք է և հենց առաջին էջից նկատելի է դառնում, որ բազմազանությանը մեծ տեղ ենք հատկացնում: Բոլոր ոլորտների մասին օրաթերթում դուք կարող եք տեսնել լուրեր՝ ոչ միայն մեր համայնքի, այլ նաև ողջ սփյուռքի կարևոր իրադարձություններն ենք ներկայացնում, և, իհարկե, հատուկ տեղ ենք տալիս Հայաստանի, Արցախի և Ջավախքի վերաբերյալ նյութերին:

Բացի այս, ունենք հայերեն ռադիոժամի բաժին՝ պետության ապարատի կողմից հատկացված սահմանափակ ժամով: Ամենօրյա կարգով շուրջ մեկ ժամանոց ծրագիր ունենք, որի ընթացքում հայերեն լեզվով կիրառվում է իրանական ռադիոյի լրատվական մեխանիզմը: Հաղորդումները հիմնականում վերաբերում են մեր համայնքին, մասամբ էլ՝ Հայաստանին և Սփյուռքին:

– Ինչքանո՞վ է տարբերվում այսօրվա «Ալիքն» այն «Ալիքից», որ ստեղծվել է 75 տարի առաջ:

– «Ալիքի» ծնունդը 75 տարի առաջ ուղղակիորեն պայմանավորված էր քաղաքական դրդապատճառներով՝ թե’ երկրի ներքաղաքական իրավիճակի և թե’ առհասարակ հայության հետ կապված խնդիրներով: Այն տարիներին արդեն խորհրդայնացված Հայաստանն էր, և սփյուռքը Խորհրդային Հայաստանի ղեկավարների կողմից դիտարկվում էր որպես մեկ առանձին միավոր: Այդ կարգի մոտեցումները պատճառ են դառնում, որ թե’ գաղափարական, թե’ քաղաքական առաջադրանքների մեջ էլ զանազանություններ նկատվեն:

Գաղափարական առումով, «Ալիքը»՝ որպես ՀՅԴ պաշտոնաթերթ, հստակ դիրքորոշում ուներ ժամանակի Խորհրդային Հայաստանի իշխանությունների նկատմամբ, և ըստ դրա էլ ձևավորում էր իր գաղափարները օրաթերթի միջոցով տարածելու հանգամանքը: Հետո, այն ժամանակ հասարակության մեջ սեփական լրատվական միավոր ունենալու պահանջարկ կար, որը կկարողանար ներկայացնել համայնքը և դառնար այդ համայնքի հայելին: Բնական է՝ այն «Ալիքը», որ կար սկզբնական շրջանում, տարբերվում էր այսօրվա «Ալիքից». այն ժամանակ թերթը պրոֆեսիոնալ ժուռնալիստական հատկություններով աչքի չի ընկել: Այն ստեղծել են ոչ թե լրագրողներ, այլ ազգային հարցերով, համայնքային խնդիրներով առաջնորդվող մարդիկ: Բայց հիմա մենք պարտավոր ենք ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել:

– Ի դեպ, պրոֆեսիոնալիզմի մասին: Ժուռնալիստի մասնագիտական, այսպես ասած, հատկություններից մեկն էլ անաչառությունն է: Բայց եթե «Ալիքը» կուսակցության պաշտոնաթերթն է, բնականաբար, այն պիտի իր կուսակցության շահերը պաշտպանի: Ինչպե՞ս եք դուք կարողանում համատեղել առաջինն ու երկրորդը:

– «Ալիքը», որպես միակ օրաթերթ, չէր կարող միայն կուսակցության պատվերը կատարող լիներ: Պետք է տուրք տայինք համայնքի բոլոր պահանջներին, շահերին, թեև կուսակցության շահ ասածը ես չեմ առանձնացնում համայնքի շահերից. ՀՅԴ-ն հետապնդում է ողջ հայության շահերը: Այն երբեք զուտ կուսակցական շահեր հետապնդող միավոր չի եղել, համենայնդեպս՝ իրանահայ համայնքում:

– Ի՞նչ բաժիններ ունի թերթը: Ներկայացրեք, խնդրեմ, թերթի ներքին խոհանոցը:

– «Ալիքում» միշտ էլ աշխատել են կոլեգիալ ձևով: Թերթը եղել է հավաքական աշխատանքի արդյունք, նույնիսկ՝ առաջին էջը: Իհարկե, եղել են բացառություններ (և դա այդպես էլ պիտի լինի), երբ խմբագիրն է որոշել, թե որ լուրը որ տեղում պիտի լինի: Ես ինքս անցել եմ ժուռնալիստական թոհուբոհով և տեսել եմ, թե ինչպես են միասնական աշխատում, ինչպես են ընտրում նյութը, ինչը շատ օգնեց ինձ այն ժամանակ, երբ առաջարկեցին դառնալ «Ալիքի» գլխավոր խմբագիր: Ինձ մոտ արմատացած էր այն մոտեցումը, որ խմբագիրը այն անձնավորությունը չէ, ով մկրատը կամ գրիչը ձեռքին «անդամահատում» է: Այսօր մենք ունենք տարբեր էջերի, տարբեր բաժինների պատասխանատուներ. քաղաքական, գրական և մշակութային բաժին, իրանահայ համայնքը ներկայացնող նյութերի, սփյուռքահայ, Հայաստանի, Արցախի, Ջավախքի կյանքը ներկայացնող բաժիններ: Խմբագրի «արտադրությունը» օրվա համար «Դիտանկյուն» սյունակն է, որ 90 տոկոսով իմ գրչին է պատկանում: Դա թե’ խմբագրական է, թե’ օրվա հարց է, թե’ առաջնորդող է: Բայց դա միմիայն իմ միտքը և կարծիքը չէ. իմանալով, թե իմ կուսակցությունը, իմ համայնքը, ընթերցողը ինչ կարգի մտասևեռում ունի տվյալ հարցի վերաբերյալ՝ ես փորձում եմ այդ մտքերն ի մի բերել և ըստ դրա վերլուծական ինչ-որ բան գրել: Մնացած բոլոր նյութերի կարգավիճակը՝ թղթակցային, թարգմանական, ինքնուրույն որոշում են խմբագրակազմի անդամները: Միև-նույն ժամանակ, փորձում ենք շտկել արված սխալներն ու բացթողումները, որպեսզի ընթերցողը գտնի այն, ինչ պետք է իրեն:

Ք. ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ

Ստեփանակերտ-Թեհրան-Ստեփանակերտ

——————————————————————————————-

Մշակույթ

Թատերական արձագանքներ
ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏԻ ԴՐԱՄԱՏԻԿԱԿԱՆՈՒՄ ՆՈՐԻՑ «ԲՌԱՎՈ»-ՆԵՐ ՀՆՉԵՑԻՆ
բայց այս ամենի «մեղավորը» միայն Երևանի Ստանիսլավսկու անվան ռուսական թատրոնն է

Հոկտեմբերի 4-7-ը մայրաքաղաքի թատերասերների համար իսկական տոն էր: Այդ չորս օրերի ընթացքում թատերասեր հասարակության հյուրն էր Երևանի Ստանիսլավսկու անվան ռուսական դրամատիկական

թատրոնը: 4 օր, ներկայացումներ ինչպես մեծերի, այնպես էլ՝ փոքրերի համար: Վերջիններիս համար

դերասանները բերել էին հանրահայտ «Կարմիր գլխարկը»: Մեծերի թեման այլ էր՝ Ռ. Կալինոսկու «Հրեշը լուսնի վրա» և Ա. Գրգերյանի ու Մ. Մարինոսյանի «Ջարդված շղթան»:

«Հրեշը լուսնի վրա»

Պիեսն ամերիկացի հեղինակի անդրադարձն է Հայոց եղեռնին: Այն թարգմանվել է 12 լեզուներով, բեմադրվել հինգ տասնյակից ավելի թատրոններում, արժանացել բազմաթիվ, այդ թվում՝ Օսբորնի, Հառլանի և Մոլիերի մրցանակներին: «Հրեշը լուսնի վրա»-ն մի պատմություն է երկու հայ գաղթականների մասին, ովքեր հայտնվել են հեռավոր Ամերիկայում: Արամը ԱՄՆ է եկել ավելի վաղ՝ եղեռնի ժամանակ իր ծնողներին կորցնելուց անմիջապես հետո: Սեդան նույնպես կորցրել է իր ընտանիքը, բայց Թուրքիայից մեկնելու տեղ չի ունեցել, մնացել է Պոլսի մանկատներից մեկում: Եվ ահա, որոշ ժամանակ անց, Արամը որոշում է ամուսնանալ, ամուսնանալ հայուհու հետ: Այսպես, Ամերիկայում է հայտնվում նաև տասնհինգամյա Սեդան, որպես Արամի կին: Բայց ամեն ինչ չէ այնպես, ինչպես պատկերացնում էին նրանք: Արամը, որ ուզում էր մանուկներով լցնել իր տունը, որպեսզի չմարի «օջախի ծուխը», սարսափելի իրողության առաջ է կանգնում. Սեդան չի կարող երեխա ունենալ: Իրար են զուգահեռվում ամբողջ մի ազգի ողբերգությունը և այդ ազգի մի փոքրիկ հատվածի դրաման: Ի վիճակի կլինե՞ն, արդյոք, հերոսները հաղթահարել այդ ամենը…

Ես փորձում էի մոռանալ իմ հայ լինելը, բայց՝ դողում էի: Ինչո՞ւ: Չէ՞ որ փորձում էի նայել օտարի աչքերով, իսկ օտարնե՞րը, նրանք էլ էին նայելիս դողում: Փորձում էի նայել այդ ամենին, որպես պատմության, որն եղել ու անցել է, որն այլևս չի կրկնվի, բայց, չգիտես ինչու՝ դողում էի…

Սարսափի՞ց էի դողում, թե՞ ջղայնությունից… Դողում էի, երբ Սեդան փորձելով փախչել իր օրինական կնոջը տիրելու ցանկությունից անկառավարելի դարձած Արամից, գոռում էր՝ «թո’ւրք, թո’ւրք, թո’ւրք»…. Դողում էի, երբ նա սեղանին էր գամում իր սիրած տիկնիկին, ճիշտ այնպես, ինչպես թուրքերը խաչել էին իր մորը: Դողում էի, երբ Արամը մոլագարի պես խլում էր հայրական վերարկուն՝ աղաղակելով. «իմ հոր վերարկուն կատակների համար չէ»: Դողում էի, երբ վերջին՝ կուլմինացիոն պահին, Արամն ի վերջո իր սիրտն է բացում կնոջ առջև և պատմում, թե ինչպես է ինքը փրկվել արհավիրքից. ինչպես է հոր վերարկուն ծածկել նրա փոքրիկ մարմինը՝ այդպես շեղելով թուրքերին: Երբ իտալացի փոքրիկ որբուկը՝ Վինսենթը, որ կարծես պատահաբար հայտնվել էր Թովմասյանների տանը՝ նրանց առօրյան զարդարելու, մեռած պատերին կենդանի շունչ տալու և վերակենդանացնելու տեր և տիկին Թովմասյանների մարած և հուսահատ հոգիները: Դողում էի և արտասվում, երբ վերջում նրանք երեքով՝ Արամը, Սեդան և Վինսենթը լուսանկարվում էին, ինչպես իսկական ընտանիք:

Ո՞ւմ համար է գրել այդ պիեսը Կալինոսկին՝ հայերի՞, թե՞ օտարների, չեմ կարող ասել (գուցե և’ հայերի, և’ օտարների), բայց որ նա իր այդ «ոչ մասսայական» պիեսով կարողացել է ցույց տալ ողջ մի ազգի ողբերգությունն ու ներթափանցել հայ մարդու հոգու խորքերը, դա անկասկած է: Պարզվում է, որ մեծ ցավն ու մեծ հույսն արտահայտելու համար բազմաթիվ գործող անձանց կարիք չկա, քանզի կան մարդիկ, ովքեր իրենց մեջ կրում են և’ այդ ցավը, և’ այդ հույսը: Արամը եղեռնից փրկված հայ տղամարդու ընդհանրական կերպարն է, Սեդան՝ հայ կնոջ: Վինսենթն էլ՝ այն բոլոր-բոլոր ազգերի, ովքեր հայերի հետ համահավասար ապրել են մի բուռ ազգի ցավն ու կարեկցել նրան:

«Ջարդված շղթաները»

Այս պիեսի թեման, թվում է, ավելի հոգեհարազատ պիտի լիներ մեր հանդիսատեսին, քանի որ պիեսում շոշափվում է մի այնպիսի ցավոտ խնդիր, ինչպիսին հայ-ադրբեջանցի փոխհարաբերություններն են՝ մեկ ընդհանուր արևի տակ հաշտ ապրելու խնդիրը: Հեռավոր Ռուսաստանի բանտերից մեկից փախչում են իրար շղթայված երկու բանտարկյալներ, մեկն ազգությամբ հայ, մյուսը՝ ադրբեջանցի: Նրանք իրար չեն սիրում, ավելին՝ ատում են, բայց շղթայված են իրար և ողջ ճանապարհը ստիպված են անցնել միասին: Ճանապարհ, որի վերջում նրանք կապվում են իրար, ու թեև շղթաներն արդեն ջարդված են լինում, շարունակում են միասին անցնել սկսած ճանապարհը, այս անգամ ոչ թե որպես թշնամիներ, այլ որպես իրար պարտական մտերիմներ:

Թեման արդիական է, ավարտը՝ իդեալական, բայց իրո՞ք կյանքում այդպես է: Հայն ու ադրբեջանցին մտերմանում են իրար օտար հողի վրա, իսկ սեփական հողո՞ւմ…

Եվ այսպես, ներկայացումները տևեցին 4 երեկո՝ լեցուն դահլիճներով և հանդիսատեսի երկա՜ր-երկար ու չդադարող ծափողջույններով, ինչին տարիներ շարունակ կարոտ են մնացել պերճանքի սովոր Ստեփանակերտի դրամատիկականի պատերը:

Քրիստինե ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ

«ՍՏԱՆԻՍԼԱՎՍԿԻՆ» ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏՈՒՄ

Հյուրեր ընդունելն ու հարգելը, հիրավի, հայկական սովորույթ է, իսկ հյուրերին ծափահարություններով ճանապարհելը… Սա նույնպես հայկական է, եթե հյուրերը Ստանիսլավսկու անվան ռուսական դրամատիկական թատրոնի դերասաններն են: Թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարը ծննդով ղարաբաղցի Ալեքսանդր Գրիգորյանն է՝ ՀՀ ժողովրդական արտիստ, Ռուսաստանի մշակույթի վաստակավոր գործիչ և Ստանիսլավսկու անվան միջազգային մրցանակների դափնակիր: Երկար տարիների պատնեշ կա դերասանի ու իր հայրենիքի միջև:

– Երբեմն-երբեմն կարոտը խեղդում է ինձ, ես պարտականություն եմ զգում իմ ծնողների ու իմ հայրենիքի հանդեպ: Երևի հենց դա պատճառ հանդիսացավ այս անգամ հյուրախաղերով Ստեփանակերտ այցելելու համար՝ լրացնելու թատրոնի հանդեպ այն բացը, որ ես այսօր տեսա հայ մանուկների աչքերում,- ասաց պրն Գրիգորյանը:

Այս խոսքերը հնչեցին երեխաների համար ներկայացված «Կարմիր գլխարկ» բեմադրությունից անմիջապես հետո:

Հոկտեմբերի 4-ին Ստեփանակերտի հանդիսատեսին հնարավորություն ընձեռվեց վայելել բազմաթիվ մրցանակների արժանացած «Հրեշը լուսնի վրա» պիեսը: Պիեսում հայ ժողովրդի ողբերգությունն է՝ ներկայացված Արամ և Սեդա Թովմասյանների ընտանեկան դրամայի միջոցով…

Սակայն պիեսում ներկայացվածը ինչպես հուզում, այնպես էլ հպարտություն է ներշնչում, քանզի այդքան ապրած տանջանքներից հետո հայը կարողանում է ուրախանալ կյանքի բարիքներով ու բարություն գործել: Նույնը արեցին նաև Արամը և Սեդան՝ ընդունելով որբանոցի սան Վինսենթին, դարձան իսկական ընտանիք:

«Հրեշը լուսնի վրա»-ն  առաջին անգամ բեմադրվել է Մոսկվայում 2004 թվականին: Ռուսական մամուլը լայնորեն լուսաբանել է այդ իրադարձությունը և բարձր գնահատականների արժանացրել հայ ռեժիսորին: Ռուսները կարողացան հասկանալ և զգալ հայ ժողովրդի ցավը: Այսօր այդ ցավը վերապրեցինք նաև մենք:

Դիանա ՎԵՐԴԻՅԱՆ
Անահիտ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

ՆՈՐ ՇՈՒՆՉ Է ՊԵՏՔ

ԿՄՍ նորանշանակ նախարարը շահեկանորեն տարբերվում է իր «նորովիությամբ» մեր բոլոր պաշտոնյաների ֆոնի վրա: Համենայն դեպս, գործիմաց մարդու տպավորություն է թողնում: Ուրախալի է, որ թողել է իր բազմաթիվ գործերը Երևանում և վերադարձել Արցախ՝ օգնելու մեր լեռնաշխարհի բնակչությանը: Աստված մի արասցե, որ վերոհիշյալ ֆոնը նրան էլ առնի իր «թևի տակ» ու համոզի, որ Արցախը ոսկյա անձրև է, ուստի պետք է առաջանցիկ տեմպերով օգտագործել հարմար պահը: Հուսով ենք, որ ոմանց նման նա էլ մի քանի աշխատանքային տարուց հետո մեծամիտ չի ասի, որ Ղարաբաղը ՊօՐՈ է, որտեղ հնարավոր չէ ոչ ապրել, ոչ էլ ինչ-որ բան անել: Այլ հարց է, որ մեզ մոտ, իրոք, դժվար է աշխատել, որովհետև պետք է շատ ու շատ աշխատել և յուրահատուկ սիրով սիրել ու հարգել այս ժողովրդին: Իսկ ժողովուրդն էլ կկարողանա արժանի գնահատական տալ արված գործերին, արցախցիները միշտ էլ լավ են հասկանում, թե ով է եկել հարստանալու, իսկ ով՝ ծառայելու իր ժողովրդին այս դժվարին ժամանակներում:

Թող ների ինձ պարոն Աթայանը, որ միանգամից կասկածանքի տակ եմ առնում նրա գործունեությունը: Մեզ այս վերջին տարիներին այնքան են խաբել, որ կասկածամտությունը մեր մեջ «պաշտպանական բնազդի» ձև է ընդունել: Հուսանք, որ նոր նախարարն ավելի մարդամոտ կլինի և մյուս ատյանների ղեկավարների նման իր հաստատության և իր աշխատասենյակի դուռը փթանոց կողպեքով չի փակի մեր առջև:

Ինչպես հայտնի է, արցախցիները միշտ էլ աչքի են ընկել իրենց ինտելեկտուալ ներուժով: Հետպատերազմյան Արցախը, իհարկե, չի կարելի համեմատել Խորհրդային Ղարաբաղի հետ, որովհետև մենք կորցրել ենք հայության լավագույն մի սերունդ:

Ներկայիս արցախցին բևեռային տարբերություններով սերունդների մի հավաքածու է, դրա համար էլ դժվար է խոսել միասնական ժողովրդի մասին, քանի որ տարբեր խավերի հայացքը կյանքի հանդեպ տարբեր է:

Մի մասը խորհրդային տարիների ինտերնացիոնալիստներն են, որոնց «մատեան գունդը» հին սերնդի ուսուցիչներն են, մարդիկ, ում մեջ դեռ կենդանի է մինչպատերազմյան դպրոցի մեթոդիկան, մանկավարժությունը: Մյուս մասը՝ պարտոկրատների բանակն է, մարդիկ, ովքեր ժառանգել են երկաթե տրամաբանության հիպնոսը, սակայն ունեն համեմատաբար լավ գիտելիքներ չինովնիկներ աշխատելու համար: Կարելի է նույնիսկ ասել, որ այսպիսի գրագետ չինովնիկություն Ղարաբաղը կարող է մոտակա տարիներին այլևս չունենալ: Առկա է մեզ մոտ նաև կիսախորհրդային-կիսաբուրժուական բարոյալքված մարդկանց մի խումբ, որը ձգտում է ստանալ այս երկրում ամեն ինչ և տերը դառնալ այս հողի և այս ժողովրդի: Ինչ գնով էլ լինի…

Մի կողմ թողնենք ղարաբաղցիների այն ոչ մեծ խավը, որը մտահոգված է ներկայիս հասարակության բարոյա-հոգեբանական վիճակով, և խոսենք մեր աճող սերնդի ու երիտասարդության մասին, քանի որ նրանց բախտին, ցավոք սրտի, ամենամեծ հոգևոր քարն է ընկել:

Միտք չկա այլևս խոսել «նոր ղարաբաղցիների» բացասական ազդեցության մասին, որը դեռ մի քանի տարի իրեն զգացնել է տալու, որովհետև նրանց ժամանակը շատ կարճ է այն պարզ պատճառով, որ նման մտածելակերպով և գիտելիքների (գիտական և քաղաքական) նման պաշարով անհնարին է ժամանակակից աշխարհում որևէ բարձունքի հասնել: Որովհետև բարձունքը դա Երևանի կենտրոնում բնակարան ունենալը չէ, ոչ էլ արտասահմանում հանգստանալը: Բարձունքը դա հոգևոր կատեգորիա է և փողի հետ կապ չունի, դրա համար էլ իրենց համար արժեք չունի:

ԿՄՍ նախարարի նշած մի «մի եռանկյունու մեջ. ընտանիք-դպրոց-հասարակություն» պետք է, ըստ իս, լինի մեր երիտասարդության և աճող սերնդի ուսումն ու դաստիարակությունը, որովհետև այդ խավը մեր ամենամաքուր և ամենաուղղելի մասն է և նրանցով է որոշվելու Ղարաբաղի ապագան: Այդ իսկ պատճառով ցանկանում եմ թերթի միջոցով մի քանի առաջարկություն անել, փորձելով նորանշանակ նախարարի ծրագրերը մի քանի կոնկրետ կետերով ավելացնել:

Ղարաբաղյան ազգային-ազատագրական շարժման սկզբից 17 տարի է անցել: Չկա մի ելույթ, մի տոն, մի միջոցառում, որտեղ չշոշափվի այդ թեման: Գրեթե չկա Ղարաբաղում մի դպրոց, որտեղ զոհված ազատամարտիկների հիշատակին նվիրված ստենդեր չլինեն, ցերեկույթներ չկազմակերպվեն: Սակայն այս ամենը ինչ-որ ձևականության ոգի է առել, խորհրդային ժամանակների տիպային միջոցառումների ձև է ընդունել: Իսկ իրականում մեր դպրոցականները, առավել ևս բարձրդասարանցիները, շատ քիչ բան գիտեն թե շարժման մասին և թե հերոսական մարտերի մասին: Եվ դա այն դեպքում, երբ կենդանի են և Շարժման, և պատերազմի մասնակիցները, ովքեր կարող են նման հանդիպումների ժամանակ պատմել իսկությունը: Ընդհանրապես, Ղարաբաղում մի զարմանալի երևույթ է տեղի ունենում՝ կենդանի հերոսներին դեն շպրտած՝ ինչ-որ նոր «հերոսներ» են աճեցնում:

Իսկ եթե կրթության նախարարությունը հստակ և, իհարկե, ճշգրիտ ծրագիր ունենա, որի համաձայն յուրաքանչյուր փետրվարի 20-ին և սեպտմբերի 2-ին բոլոր դպրոցներում կպատմվեն ճիշտ իրադարձությունների մասին և ճիշտ անուններ կհնչվեն, սերունդն էլ ճիշտ պատկերացում կունենա իր նորաստեղծ երկրի անցած ու ներկայիս օրերի մասին: Նորանշանակ նախարարը կարող է գոնե փորձել շտկելու այդ սխալը:

Այսօր շատ է խոսվում այն մասին, թե կկարողանա՞ ներկայիս երիտասարդությունը անհրաժեշտության դեպքում պաշտպանել երկիրը: Ոմանք վստահ են, որ կկռվի ոչ վատ, քան նախկին սերունդը, մյուսները կասկածում են: Իսկ ի՞նչ է արվում այսօր այդ նույն երիտասարդության համար, որպեսզի նրանք երկիրը իրենցը համարեն և նրա համար պատրաստ լինեն ամեն ինչի:

Տպավորություն է ստեղծվում, որ մեր երկրում միայն մի նախարարություն է նրանցով հետաքրքրվում՝ պաշտպանության նախարարությունը, այն էլ՝ հասկանալի պատճառով: Այսինքն, երիտասարդները Ղարաբաղում դիտվում են ոչ թե որպես քաղաքացիներ, սերունդ, երկրի ապագա, այլ միայնումիայն որպես ապագա զինվորներ:

Մենք հաճախ ենք քննադատում նրանց՝ «ամբողջ օրը պարապ-սարապ ման են գալիս՝ աղջիկների պոչից կախված»: Բայց ուրիշ ի՞նչ անեն այդ խեղճերը, ինչո՞վ լցնեն իրենց օրը: Բայց չէ՞ որ աշխատանք ունենալու դեպքում նրանք այլ կերպ կվարվեին: Բազմաթիվ պրոբլեմներ ունեն բուհավարտ մեր խելամիտ երիտասարդ մասնագետները: Խելքն ու ընդունակությունները հարգի չեն Արցախում, պետք է անհրաժեշտ «ճամբարին» պատկանել կամ էլ այդ «ճամբարում» բարեկամ կամ ծանոթ ունենալ:

Այսօրվա Ղարաբաղում այնքան անտառաճանաչ մասնագետներ կան, որ, փառք Աստծո, չեն աշխատում, թե չէ առանց այդ էլ արցախցիների ոչ երանելի ճակատագիրն ավելի դաժան կդառնար: Սակայն դա այսօր է, իսկ վաղը, եթե այսպես շարունակվի, հենց նրանք են զբաղեցնելու թափուր տեղերը: Մեր երիտասարդները, մասնագետների ասելով, մեծ հակում ունեն և շատ արագ են յուրացնում բարձր տեխնոլոգիաները, և հատկապես համակարգչային ծրագրավորումը: Ցավոք սրտի, Ղարաբաղում ավելի մեծ է երկաթ հավաքելու կամ խոզաբուծությամբ զբաղվելու դաշտը: Իհարկե, ամեն մի աշխատանք էլ հարգի է, սակայն ամեն մարդ պետք է իր գործով զբաղվի:

Ղարաբաղը միշտ էլ հայտնի էր իր արհեստներով և վարպետներով: Ներկայիս աշխարհը դժվար է շաբլոն արտադրանքով զարմացնել, պետք է ինչ-որ յուրահատուկ բան հանել շուկա: Շատ ուրախալի է, որ նոր նախարարը մտադրություն ունի պրոֆտեխուսումնարանները վերականգնել, քանի որ հայերը միշտ էլ լավ արհեստավորներ են եղել: Դրան զուգընթաց կբարելավվի բուհերի որակը:

Էլ չենք խոսում երիտասարդության ժամանցի ու հանգստի մասին: Եթե քաղաքների երիտասարդները հնարավորություն ունեն գոնե սրճարան կամ դիսկոտեկ այցելելու, ապա գյուղական միջավայրում այդ էլ չկա:

Իհարկե, մեր նորելուկ պետությունը չունի այնքան հիմնադրամներ, որպեսզի կարկատի բոլոր բացերը: Սակայն կրթության, մշակույթի և դաստիարակության հարցերը պետք է տեղափոխվեն բյուջեների առաջին տողերը: Միգուցե նոր նախարարին նաև կհաջողվի հասկացնել մեր օլիգարխներին, որ ամբողջ աշխարհում փողատերերը իրենց հարստությունը ներդնում են արվեստի, մշակույթի, կոթողների ստեղծման գործում: Ընդհանրապես, միայն առաջխաղացումն է երկրի զարգացման և բարգավաճման երաշխիքը: Իսկ առաջխաղացման երաշխիքը ներդրումն է մարդկային ուղեղների զարգացման մեջ: Իսկ այդ ներդրումը պետք է սկսել մարդու ծնված օրվանից, այսինքն՝ նախապես պետությունը պետք է հոգ տանի քաղաքացի մեծացնելու մասին:

Ինչո՞ւ է կոմունիստների համակարգը դիմացել տասնամյակներ շարունակ, չնայած վերապրել է ստալինիզմ և այլ չարիքներ: Որովհետև համակարգ է եղել, այսինքն՝ մանկապարտեզից երեխաներին ուսուցանում և դաստիարակում էին երկրի քաղաքականությանը համահունչ ծրագրերով:

Ի՞նչ ունենք մենք այսօր այդ ասպարեզում: Կարելի է ասել՝ ոչինչ: Մի քանի «Սոսե» մանկապարտեզներ, որոնք միակն են, որ, իրոք, համապատասխանում են նշված խնդիրների լուծմանը: Կան ուրիշ մանկապարտեզներ ևս, սակայն նրանց գործունեությունը շատ հեռու է նախադպրոցական տարիքի երեխաներին իսկական քաղաքացի դաստիարակելու նպատակից:

Մի խոսքով, ԿՄՍ նախարարության խնդիրներն ու անելիքները շատ-շատ են: Միակ ուրախալին այն է, որ Արցախում կան և համապատասխան մարդիկ, և պատրաստակամություն՝ օգնելու նախարարին այդ գործում: Մնում է հաստատակամություն՝ համոզելու կառավարությանը, որ նշված համակարգն այն տեղը չէ, որտեղ պետք է գործեն խնամի-բարեկամական կամ ճամբարային հարաբերությունները, որտեղ կարելի է քաղաքականություն խաղալ և միայն «հարկավոր» մարդկանց հավաքագրել: Այդ համակարգը պատասխանատու է ազգի բարոյա-հոգեբանական առողջության համար:

Հուսանք և հավատանք…

Արշալույս ՍԵԻՆՅԱՆ

——————————————————————————————-

Ժամանց

ՄԵՐ ԱՂՋԻԿՆԵՐՆ ՈՒ ԿԱՆԱՅՔ

Արցախցի կին… հայ կին…
մերձեվրոարևելքցի կին…
ժամանակակից աղջիկ ու կին… կին՝ ընդհանրապես
և արցախցի՝ մասնավորապես: Ինչպիսի՞նն է հետպատերազմյան շրջանի (1995-2005թթ.)

արցախցի կինը…
Անձնական կարծիք…
հասարակական կարծիք…
կանայք՝ կանանց մասին…
տղամարդիկ՝ կանանց մասին:

Էռնեստ ԵՍԱՅԱՆ

Կանայք՝ կանանց աչքերով

Սուսաննա Թովմասյան (պահակ) – Կինը միշտ եղել է հայ ընտանիքի դրոշը, և այդպիսին էլ մնում է, մի’ շփոթեք հայ կնոջը մի բուռ սադախլոյապաշտների կամ դուբայագնացների հետ:

Զինաիդա Բալայան (բանասիրական գիտությունների թեկնածու) – Այսօրվա արցախցի աղջիկ-օրիորդներին կամ կանանց չես կարող համեմատել տաս-տասնհինգ տարի առաջ գետնափորում ու ներնքնահարկում «մարտնչող» իր հասակակիցների հետ: Այսօրվա աղջիկները եվրոպացիներից մի քանի գլուխ առաջ են անցել…

Սուսաննա Ղահրամանյան (տնտեսուհի) – Երկու կարգի կանայք կան. աղջիկներ, որոնք թքած ունեն բոլորի կարծիքների վրա, գործում են ինքնավար ու ազատ, և աղջիկներ, որոնք իսկապես ավանդապահ արցախցու ընտանիքից են, սիրում և հավատարիմ են մնում նրան: Առաջինները՝ ամենադժբախտներն են, երկրորդները՝ իսկական սիրո բաժինը:

Իլոնա Սարգսյան (ուսանողուհի, 20 տարեկան) – Պետք չէ աղջիկներին աջ ու ձախ պախարակել, հիշենք, որ բնակչության 80 տոկոսը աղքատության մեջ է ապրում, և հագնում է այն, ինչը համեմատաբար մատչելի է:

Սուսաննա Քամալյան (ուսուցչուհի) – Հետպատերազմյան շրջանի արցախցի կինը և երիտասարդ աղջիկները առաջվանը չեն և դա բնական է: Ինչպե՞ս կարող է մարտնչող աղջիկ Սոնյա Առուստամյանը այսօր լինել այնպիսին, ինչպիսին 89-ին կամ 93-ին էր…

Սվետլանա Դանիելյան (վարչական աշխատող) – Կինը գեղեցկությունն է, և բոլորն էլ հնարավորին ձևով ուզում են երևալ այդպիսին: Ի՞նչ պակաս են… ամբողջ աշխարհն է նախանձում արցախցի կանանց և աղջիկներին:

Կանայնք՝ տղամարդկանց աչքերով

Ալբերտ Ավետյան (լրագրող, 50 տարեկան) – Շատ բարձր կարծիքի եմ. հայ կինը հայ տղամարդու աստվածուհին է, կարծում եք, առանց նրա հերոսացնող լիցքի մեր դարավոր թշնամիներին հաղթել կլինե՞ր…

Արմեն Հակոբյան (մենատնտես, 49 տարեկան) – Արցախցի աղջիկը կամ կինը հիմա ուրիշ բան է.  կիսամերկ, թուրքական կամ եվրոպական փալաս-փլուսներում, թուրքական կոշիկներում, չինական… Տարազ թե  մտածողություն՝ ամեն ինչ փոխառած և հարմարեցված է:

Վալերի Եգանյան (նկարիչ, մանկավարժ, 52 տարեկան) – Մերօրյա կանայք և աղջիկները հրաշալի են դիտվում, այնքան էլ դոդ ու դմբո չեն, ինչքան կարծվում է, բայց շատ են էրոտիկ հագնվում, ահա թե որն է փողոցում տղամարդկանց ուզածը և օջախում տղամարդկանց պահանջը:

Անդրեյ Բալայան (ուսանող, 19 տարեկան) – Աշխարհում մեր աղջիկների նմանը չկան, հեռուստատեսություն չե՞ք դիտում…

Սերժ Դանիելյան (56 տարեկան) – Տասներկուսից հետո գնա պուրակները՝ կճանաչես մեր աղջիկներին, իսկ վատն ավելի ընդօրինակելի է մեր օրերում:

Ա. Գրիգորյան (լրագրող, 42 տարեկան) – Կանայք և աղջիկները կորցնում են ամենագլխավորը՝ կանացիությունը և գնում են մի տեսակ գռեհկացման:

Սուրեն Աբալյան (հավատացյալ) – Քրիստոնեական կրոնը ի վիճակի չէ կառավարելու կնոջը, իսկ գլոբալիզացիան առաջացնում է ապազգայնացում:

Գուրգեն Հակոբյան (թոշակառու, 90 տարեկան) – Չէ՝… էն ժամանակների աղջիկները, կանայք էլ չեն կրկնվի… Այսօրվա աղջիկը օծանելիքների, քսուքների հավաքածու է, ոչ միայն շալվարավոր, այլև տղամարդու կազմվածք-արտաքինով, մի տեսակ «վըրցըվարի», ափսոս, հազար ափսոս…

Գեորգի Յախշունց (պահակ, 57 տարեկան) – Աղջիկների, կանանց ամեն ինչը տանելի է, և’ պորտաբացությունը, և’ էրոտիկ մղումները… Բայց որ ամոթխածությունից մեծամասնությունը զուրկ է, որ ժարգոնի մեջ են լող տալիս, պարզապես անտանելի է:

Արարատ Արզանյան (դասախոս, 60 տարեկան) – Կարծում եք ռուս կամ վրացի կանայք ավելի՞ լավն են:

Նորայր Հովսեփյան (ուսանող, 23 տարեկան) – Հետպատերազմյան արցախցի աղջիկներն ու կանայք իրենց ժամանակների ծնունդն ու կրողն են. հաճույքներ, էկզոտիկա և այլն: Սրանք ազգային կենսագծեր չեն, բայց վերաբերում են բոլորին…

ՀԱՉԱՆԸ

Էլ ի՞նչ շուն, որ չհաչի: Սակայն, այնուամենայնիվ, այս շան կոչումը հենց հաչելն է: Լավ է հաչում, թե վատ՝ դա այնքան էլ կարևոր չէ: Պարզապես այդ շունը լույս աշխարհ է եկել բացառապես մի առաքելությամբ՝ հաչելու համար: Ու զօրուգիշեր հաչում է: Հաչում է բոլորի վրա՝ կենդանիների, մարդկանց, Լուսնի, անգամ Արեգակի վրա…

Նրա համար չկա ոչ մի սրբություն: Հաչում է մինչևիսկ նրա վրա, ով ժամանակին մի կտոր ոսկոր է տվել իրեն, որ սովից չսատկի: Հաչում է նույնիսկ նրա վրա, ով մի օր տաքուկ անկյուն է տվել, ով օգնել, մեծացրել է իրեն:

Եվ ահա, երբեմնի փոքրիկ ու փրչոտ այս թազին արդեն մեծ գամփռ է դարձել՝ շատ հաչելուց ծռմռված բերանով, լխկած մռութով ու զառամած, լորձունքի պես դեմքի երկու կողմերից կախկխված ականջներով:

Իր հաչոցներով նա դարձել է այս երկրի փաստացի ժանդարմը, չեխովյան մի նոր ունտեր Պրիշիբեև, որ աջ ու ձախ հաչում ու մատ է թափ տալիս բոլորի վրա: Շան տեղ էլ չես դնում, դարձյալ հաչում է: Հաչեցնես թե չհաչեցնես՝ նշանակություն չունի, որքան ձգտում ես հեռու մնալ նրանից, որքան փորձում ես գարշելի մռութը չտեսնել, դարձյալ հաչում է քեզ վրա, քո հարևանի, բարեկամի, ընկերոջ վրա: Հաչում է թե’ խավարի, թե’ լույսի վրա, հաչում է թե’ մեռելների, թե’ կենդանի մարդկանց վրա, հաչում է թե’ մահկանացուների, թե’ անմահների վրա: Քանի որ սրան այդպես էլ չի հաջողվել գրող կամ լրագրող դառնալ, ավելի մեծ մոլեռանդությամբ ու փրփրաբերան հաչում է հենց այդ մասնագիտության տերերի վրա՝ ասես վրեժ լուծելով իր չկայացման համար: Բայց քանի որ մարդ էլ չդարձավ, ողջ մոլուցքով կոկորդ է պատռում Մարդկանց վրա: Նրա համար Շիրազ թե Սևակ, գրող թե գիտնական, քաղաքական գործիչ թե հավաքարար. բոլորը մեկ հաշիվ են՝ վրան հաչելու օբյեկտներ են:

Մարդիկ նրա համար բաժանվում են երկու մասի. մարդիկ, որոնց վրա նա հաչում է, և մարդիկ, որոնց վրա չի հաչում: Երկրորդ խմբում նրան «քսի» տվողներն են, բայց արդեն սրանց զահլան էլ է տարել…

Մարդկանց մի մասն արդեն սովորել-հարմարվել է նրա հաչոցներին: Երբ մի ժամ հանկարծ չի հաչում, կարծում են, թե խիղճը տանջելուց իրեն Ջըդըռ-դուզից ցած է նետել կամ մեխ է կուլ տվել: Մարդկանց մյուս մասն էլ պարզապես բանի տեղ չի դնում սրա հաչոցները, և միանգամայն վեջը չէ՝ սա դեռ հաչո՞ւմ է, թե՞ արդեն ոտքերը տնկել է…

Նա չի հասկանում, որ աշխարհում ոչ ոք չի սիրում իրեն, որ վաղուց զզվեցրել է բոլորին, անգամ իր մերձավորներին, որ արդեն բոլոր կամուրջները այրել-պրծել է, որ իրեն չի փրկելու անգամ այն, որ շնթռնել է ղեկավարության ոտքերի տակ ու կաղկանձում է աջ և ձախ: Չի զգում, որ չնայած դեռ պահում են իրեն, չնայած շատ բարձր աշխատավարձ են տալիս ու ամբիոն են տրամադրել՝ ավելի լայնարձակ հաչելու համար, բայց արդեն զզվեցրել է նաև իր տերերին, որ իր գարշելի կաղկանձներով հաճախ քնահարամ է անում նաև նրանց, ոտնատակ տալիս նրանց հեղինակությունը…

Չի հասկանում, որ չնայած իր հաչոցներն այսօր բանի տեղ դնող չկա, բայց մի օր կարող է հատել մարդկանց համբերությունը, և նրանք ստիպված են լինելու իր հետ խոսել բոլոր շներին հասկանալի միջազգային լեզվով՝ մահակի լեզվով: Եվ արդեն տեր Աստված անգամ չի փրկելու իրեն, քանզի վաղուց զզվեցրել է նաև նրան, լցրել նաև նրա համբերության բաժակը:

Այնուամենայնիվ, շունն այդ ավանակ չէ և, թերևս, բնազդաբար, զգում է, որ մի օր գալու է հատուցման ժամը: Սակայն հաչելու կիրքն այնպես է թույնի պես ներծծվել նրա ուղնուծուծի մեջ, որ արդեն այլևս չի կարող ապրել առանց հաչելու: Յուրաքանչյուր հաչոցի հետ նա, ասես, իր միջից դուրս է նետում իր մեջ կուտակված թույնը, բայց այդ անիծյալն ամենևին չի վերջանում, քանզի ողջ արյունն է թունավորված:

Եվ այսպես, դեռ շարունակում է հաչել այս գարշելին՝ երկու զույգ ոտքերի վրա կռթնած, քայլող այս այլանդակությունը: Ժողովուրդն ասում է. «Կուզին գերեզմանը կուղղի»: Հոգով կուզը, սակայն, այն աշխարհում անգամ չի ուղղվի…

ՆՇԱՆԱՎՈՐ ՄԱՐԴԿԱՆՑ  ԿՅԱՆՔԻՑ

Ռոսիննին ներկայացման ժամանակ շշնջաց  հարևանի ականջին.

– Երգիչը սոսկալի վատ է երգում:

– Գուցե դուք գնայիք,- առաջարկեց հարևանը:

– Ոչ  մի դեպքում,- աշխուժորեն պատասխանեց Ռոսիննին,- ինձ ասել են, որ երկրորդ գործողության ժամանակ հերոսուհին պետք է սպանի նրան, հաճույքով ուզում եմ ներկա լինել այդ տեսարանին:

Գերմանացի մեծ փիլիսոփա Կանտը, բոլոր մեծ մարդկանց նման, շատ համեստ էր: Գիտության մեջ անչափ խիզախ Կանտը ամաչում էր նույնիսկ իր ուսանողների դեմքին նայել. դասախոսությունները կարդում էր ուսանողներից մեկի կոճակին նայելով: Մի օր ուսանողները նկատեցին, որ իրենց  սիրելի դասախոսը շփոթվում է, կորցնում խոսքի թելը:

Դասախոսությունից հետո Կանտը կանչեց իր «նշանակետին» և ասաց.

– Ինչո՞ւ այսօր առանց կոճակի եք եկել:

Հենդելի առաջին համերգը Լոնդոնում հաջողություն չունեցավ: Դա անհանգստացրեց կոմպոզիտորի բարեկամներին, սակայն նա բոլորովին անտարբեր հայտարարեց.

– Դատարկ դահլիճում երաժշտությունն ավելի լավ է հնչում:

Հավաքեց Միքայել ԲԱԼՅԱՆԸ

——————————————————————————————-

Արվեստ և սպորտ

ԱՎԱՐՏՎԵՑ «ՂԱՐԱԲԱՂ-2005» ՇԱԽՄԱՏԻ ԵՐԿՐՈՐԴ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՄՐՑԱՇԱՐԸ

Հոկտեմբերի 1-ին Ստեփանակերտում՝ ԼՂՀ իշխանությունների  եւ Հայաստանի շախմատի ակադեմիայի նախաձեռնությամբ մեկնարկել էր «Ղարաբաղ-2005» շախմատի միջազգային երկրորդ մրցաշարը, որին մասնակցում էին 20 բարձրակարգ շախմատիստներ` Լեհաստանից, Ուկրաինայից, Մոլդովայից, Լատվիայից, ԱՄՆ-ից, Գերմանիայից, Նիդեռլանդներից, Իսպանիայից, Չինաստանից, Ռուսաստանից ու Հայաստանից:

Հիշեցնենք, որ անցյալ տարի անցկացված մրցաշարին մասնակցում էին տարբեր երկրների 10 բարձրակարգ շախմատիստներ:

Այս տարի միաժամանակ անց են կացվել երկու` 17-րդ  եւ 11-րդ կարգի մրցաշարեր: Մասնակիցների թվում ընդգրկված էին այնպիսի հանրահայտ գրոսմայստերներ, ինչպիսիք են` Վասիլի Իվանչուկը, Իվան Սոկոլովը, Ալեքսեյ Դրեեւը, Վիկտոր Բոլոգանը, Խիկարու Նակամուրան, Բարտլոմեյ Մաչեյան, Եվգենի Սվեշնիկովը եւ այլք: Մրցաշարի պատվավոր հյուրի կարգավիճակով Արցախ էր ժամանել հանրահայտ գրոսմայստեր Լայոշ Պորտիշը: «Ա» (17-րդ կարգի) մրցաշարի գլխավոր մրցավարն էր միջազգային մրցավար Յուրի Լոբանովը, իսկ «Բ» (11-րդ) մրցաշարինը` միջազգային մրցավար Արմեն Նիկողոսյանը:

Մրցաշարի մասնակիցները միաժամանակյա խաղի սեանսներ անցկացրեցին Ստեփանակերտի շախմատի կենտրոնական տանը, շախմատի դպրոցում, Արցախի պետական համալսարանում, ԼՂՀ ՊԲ զորամասերից մեկում եւ Շուշի քաղաքում: Ստեփանակերտի մշակույթի եւ երիտասարդության պալատում մենահամերգով հանդես եկավ մրցաշարի պատվավոր հյուր, հանրահայտ շախմատիստ, բաս-բարիտոն Լայոշ Պորտիշը: Ցավոք, մրցաշարի ավարտին երեք օր մնացած Չինաստանի ներկայացուցիչ Կսանգժի Բուն՝ ընտանեկան պայմանների պատճառով ստիպված եղավ վերադառնալ հայրենիք: Ի դեպ, Չինաստանի` մրցաշարի կազմակերպիչներին ուղղված նամակում նշվում է, որ Չինաստանն ու Հայաստանը համատեղ կազմակերպել են բազմաթիվ միջոցառումներ եւ պատրաստ են այսուհետ եւս շարունակել այդ համագործակցությունը:

10-օրյա համառ պայքարից հետո «Ա» մրցաշարի հաղթող է ճանաչվել հայաստանցի, միջազգային գրոսմայստեր Լեւոն Արոնյանը, որը 9 հնարավորից վաստակել է 6 միավոր: Երկրորդ տեղը զբաղեցրել է Աշոտ Անաստասյանը, իսկ երրորդը` ԱՄՆ ներկայացուցիչ Խիկարու Նակամուրան: «Բ» մրցաշարում հաղթել է երիտասարդ գրոսմայստեր Տիգրան Պետրոսյանը (6,5 միավոր): Երկրորդ եւ երրորդ տեղերը համապատասխանաբար գրավել են Ռուսաստանի ներկայացուցիչ Սերգեյ Գրիգորյանցը եւ Նիդեռլանդների ներկայացուցիչ Էրվին Լամին: Ի դեպ, Տիգրան Պետրոսյանն  իրավունք նվաճեց մասնակցելու հաջորդ տարի Արցախում անցկացվելիք գլխավոր մրցաշարին:

Մրցաշարի հաղթողների հետ ունեցած ճեպազրույցում Լեւոն Արոնյանն ասաց. «Շատ ուրախ եմ, որ հաղթել եմ ղարաբաղյան մրցաշարում: Անկեղծ ասած, չէի սպասում, որ իմ մրցակիցները կցուցաբերեն ոչ շատ ուժեղ խաղ, ինչը հնարավորություն տվեց ինձ հաղթել կարեւոր պարտիաներում»: Իսկ Տիգրան Պետրոսյանը նկատեց, որ հաջողության է հասել պատմական հողում բնակվող երկրպագուների եւ սեփական ուժերի հանդեպ հավատի շնորհիվ:

Մրցաշարի փակման արարողությունը տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 11-ին, որի ընթացքում էլ կատարվել է  մասնակիցների մրցանակաբաշխությունը: ԼՂՀ նախագահի հրամանագրով «Վաչագան Բարեպաշտ» մեդալով պարգեւատրվել է Հայաստանի շախմատի ակադեմիայի նախագահ Ս. Լպուտյանը, իսկ «Երախտագիտություն» մեդալով` հանրահայտ գրոսմայստեր Լ. Պորտիշը:

Մրցաշարի բոլոր մասնակիցներն արժանացել են հուշանվերների, իսկ «Ա» մրցաշարի բոլոր եւ «Բ» մրցաշարի առաջին հինգ տեղեր գրաված շախմատիստները պարգեւատրվել են նաեւ դրամական պարգեւներով: Փակման արարողության ընթացում միջազգային կարգի մրցավար Յու. Լոբանովը`գոհունակություն հայտնելով մրցաշարի կազմակերպիչներին, ընդգծեց, որ այս մրցաշարն իր մրցավարական պրակտիկայում ամենալավ կազմակերպված մրցաշարերից մեկն է:

Ինչպես հայտնի է, դեռեւս նախորդ տարի Ադրբեջանը փորձ էր արել խոչընդոտելու Արցախում անցկացվող առաջին միջազգային մրցաշարը: Այս անգամ եւս մրցաշարը չվրիպեց նրանց ուշադրությունից: Երեւույթը, հանրահայտ գրոսմայստեր Ե. Սվեշնիկովի կարծիքով, ինքնին տհաճ է, «քանի որ սպորտը պետք է ծառայի տարածաշրջանում առկա կոնֆլիկտների լուծմանը»: Շախմատիստի հետ ունեցած մեր զրույցի ժամանակ պարզվեց, որ նախորդ մրցաշարի ընթացքում Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն բողոքի նոտա  էր հղել Լատվիայի շախմատիստների միությանը: Վերջինս պատասխանել էր, որ չի կարող հրամայել շախմատիստներին` այս կամ այն անհատական մրցույթին չմասնակցելու համար: Սվեշնիկովը մեր զրույցի ժամանակ նշեց, որ կողջուներ նաեւ ադրբեջանցի շախմատիստների մասնակցությունը Ղարաբաղում անցկացվող  մրցաշարին: «Եթե չլիներ Ադրբեջանի պաշտոնական արգելքը` նմանատիպ միջոցառումներին մասնակցելու համար, կարծում եմ, այնտեղ կգտնվեին այնպիսի շախմատիստներ, որոնք ցանկություն կհայտնեին մասնակցելու այս մրցաշարին: Հարկ է նշել, որ Ղարաբաղի իշխանությունների կողմից ճիշտ քայլ էր այս մրցաշարի կազմակերպումը, քանի որ պետության չճանաչված լինելը չպետք է մարդկանց զրկի տարբեր կարգի զարգացումներից, այդ թվում՝ նաեւ շախմատային: Եվ ես վատ բան չեմ տեսնում այս մրցաշարում երկրորդ անգամ  իմ մասնակցության մեջ»,- ընդգծեց նա:

«Քաղաքականությունը երբեք չպիտի խանգարի մարզական տարբեր միջոցառումների անցկացմանը: Կարծում եմ, ոչ մի մարզիկի համար տարբերություն չկա, թե որտեղ է անցկացվում մրցաշարը` ճանաչվա՞ծ, թե՞ չճանաչված պետությունում: Կարեւորն այն է, որ մրցաշարը կազմակերպվել է բարձր մակարդակով եւ ստեղծվել են բոլոր պայմանները` մասնակիցների եւ երկրպագուների համար»,- մեր զրույցի ժամանակ նշեց Լայոշ Պորտիշը:

Լեհաստանի ներկայացուցիչ Բ. Մաչեյան, հայտնելով իր գոհունակությունը, ասաց. «Մասնակցել եմ նաեւ  առաջին միջազգային մրցաշարին, որն իմ մասնակցած ամենակազմակերպված մրցաշարերից մեկն էր: Անչափ ուրախ եմ, որ հնարավորություն ստացա մասնակիցը լինել նաեւ երկրորդին: Ասեմ, որ նախորդ անգամ ստացա բավականին լավ տպավորություններ, ուստի մեծ հաճույքով ընդունեցի երկրորդ հրավերը»:

Մասնակիցների հետ  ունեցած մեր զրույցներից պարզվեց, որ արտասահմանցի շախմատիստներից շատերը քիչ բան գիտեն Ղարաբաղի մասին: «Այցից առաջ Ղարաբաղի մասին առավել մանրամասն տեղեկություններ եմ ունեցել Մոլդովայի շախմատի հավաքականի անդամ, ղարաբաղցի Նաիրա Աղաբաբյանից: Գիտեի, որ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո այստեղ նույնպես տեղի ունեցավ պատերազմ, որը, փառք Աստծո, արդեն ավարտվել է: Գալով այստեղ՝ հնարավորություն ունեցա սեփական աչքերով տեսնելու Ղարաբաղը, որտեղ ակնհայտ է զարգացումը եւ կյանքի բարելավումը: Կարեւորն այն է, որ մարդիկ պատերազմելու փոխարեն` հարցին լուծում տան բանակցությունների միջոցով»,- այս կարծիքն արտահայտեց Մոլդովան ներկայացնող միջազգային գրոսմայստեր Վիկտոր Բոլոգանը:

Անահիտ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

ՁԵՎԵՐԻ ՈՒ ԻՆՉՈՒՆԵՐԻ ՍԱՐԴՈՍՏԱՅՆՈՒՄ. ՆԿԱՐՉՈՒՀԻ ԱԼՎԱՐԴ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ ՑՈՒՑԱՀԱՆԴԵՍԸ

Տղամարդ նկարիչները սիրում են նշել, որ կանայք ավելի շատ աշխատում են գույների, քան ձևերի վրա: Նրանց խոսքերով՝ կանայք գույներն ավելի լավ են զգում, դրա համար էլ նրանց հիմնական արտահայտչամիջոցը գույնն է, որի միջոցով նկարչուհիները արտահայտում են իրենց ցավը, վիշտը, սերը, կրքերը: Եվ եթե ուշադիր նայես, կտեսնես, թե ինչպես են նրանք գույների միջոցով ժպտում և տխրում, լացում և ծիծաղում՝ իրենց ներաշխարհի բոլոր ծածուկ անկյունները ներկայացնելով հանդիսատեսի դատին:

Հոկտեմբերի 4-ին քաղաքապետարանի պատկերասրահում կայացավ նկարչուհի Ալվարդ Գրիգորյանի անհատական ցուցահանդեսը: 6 տասնյակից ավելի նկարներ, որոնք առաջին հերթին գալիս են վերը նշվածի հակառակն ապացուցելու: Կինը կարող է նաև իր ցավն ու ուրախությունն արտահայտել ոչ միայն գույների միջոցով, կինը կարող է նույնիսկ չօգտագործել գունախաղը, կարող է կտավին հանձնել սոսկ երկու գույն՝ սևը և սպիտակը ու այդ գույների միջոցով փոխանցել աշխարհի բոլոր գույներն ու դրանց միջոցով արտահայտվող զգացումները: Ալվարդ Գրիգորյանի գործերը առաջին հերթին նկարներ են, որ խորհելու տեղիք են տալիս և ծնում բազմաթիվ հարցեր…

Ինչո՞ւ թավջութակ նվագող աղջկա հագին («Մեղեդի») սպիտակ շոր է և ինչո՞ւ թավջութակը փաթաթված է սպիտակ կտորով: Աղջկա գլխին սպիտակ գլխարկ կա՝ սպիտակ քողով: Թավջութակահարուհին նաև հարսնացո՞ւ է: Եթե այո, ինչո՞ւ է նա բոբիկ: Ուրեմն չի՞ շտապում: Ի՞նչ է նվագում, ո՞ւմ համար, ինչո՞ւ թավջութակի շորը չի քաշել մինչ նվագելը, մի՞թե նա հատուկ բարդություններ է ստեղծում իր համար, և հետո՝ այդ բոբիկ ոտքերը: Նայում ես ու երկու միտք է ծագում. կամ նա արդեն ոչնչի չի սպասում՝ ուրեմն հուսահատված է, մտածում է, որ եթե Նա գա, հավանաբար դա այդքան էլ շուտ չի լինի և ինքն անպայման կհասցնի հագնել մոռացության մատնված իր կոշիկները: Կամ էլ այնքան է շտապում, որ պարզապես մոռացել է դրանց մասին. ուրեմն Նա արդեն գալի՞ս է:  Բայց ինչո՞ւ է աղջիկը նվագում, հանդիպման ուրախությունի՞ց, թե՞՝ հուսահատությունից…

Իսկ ինչո՞ւ թերթ ընթերցող մարդը գլուխ չունի («Ծայրահեղություններ շարքից»), վիզ էլ չունի, բայց ունի բազմաթիվ միանման փողկապներ: Ինչպե՞ս ու ինչո՞ւ: Եվ ինչո՞ւ է նա ոտը գցել ոտին, նրա համար միևնո՞ւյն է, նրա համար արդեն կարևոր չէ՞ իր գլուխ ունենալ-չունենալու հարցը: Մի՞թե փողկապ ու մի հասարակ աթոռ ունենալն ավելի կարևոր է, քան գլուխը: Կամա թե ակամա մտորում ես, ինչն էլ գուցե հեղինակի նպատակն է եղել:

Եվ սիրահարները, որ նստած են սայլին: Ի՞նչ են մտածում ու ինչո՞ւ իրար նայելու փոխարեն ներքև են նայում: Եվ ի՞նչ են խորհրդանշում նուռն ու սափորը, որ նրանք պահում են իրենց ձեռքին: Մի՞թե աղջիկն ասում է, որ ինքն էլ այդ նռան պես է. դեռ հայտնի չէ՝ քա՞ղցր կլինի, թե՞՝ թթու… Իսկ սափո՞րը, որ պահում է տղան: Այն լի՞քն է, թե՞՝ դատարկ, եթե լիքն է, ուրեմն ուզում է ասել, թե իր հետ միշտ առատությո՞ւն կլինի: Իսկ եթե դատա՞րկ է, ուրեմն ի՞նչ է ասում: Մի՞թե փորձում է աղջկան: Բայց նրա դեմքին վստահություն կա, ուրեմն  սափորը լիքն է, ուրեմն պարզապես փորձում է:

Եվ «Արևածաղիկը» ինչո՞ւ է այդքան դեղին ու թունավոր: Որտե՞ղ է նրա արևը: Մի՞թե նա էլ լքված է, գուցե նա պարզապես լույսի մի շողի կարիք ունի, ինչպես մեզանից շատ շատերը:

Եվ ովքե՞ր են այն երեքը, որ նավակի վրա են («Առավոտյան»): Ինչո՞ւ են իրար  այդպես կապկպված: Ի՞նչն է նրանց կապել իրար, ովքե՞ր են և որտեղի՞ց են գալիս, մի՞թե դա ընդամենը սարդոստայն է: Ուրեմն ի՞նչ, նրանց մասին է՞լ են մոռացել….

Ցավի և հույսի, սիրո և երազանքների կտորներ են դրանք, բազմաթիվ ու բազմապիսի «ինչու»-ներով, որոնց պատասխանները յուրաքանչյուրը կարող  է տալ յուրովի, և յուրաքանչյուր ոք իր համար կարող է որոշել, թե թավջութակահարուհին հրեշտա՞կ է, թե՞ հարսնացու: Իսկ գուցե հարսը հենց ինքը հրեշտակ է…

Քրիստինե  ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ

ԹԵ ԻՆՉ ԵՂԱՎ ՀԵՏՈ, ԵՐԲ ԴԵՐԱՍԱՆՈՒՀԻՆ ԴԱՏԻ ՏՎԵՑ ՌԵԺԻՍՈՐԻՆ

Ինչպես արդեն տեղեկացրել էինք մեր թերթի նախորդ համարներում, Ստեփանակերտի դրամատիկական թատրոնի դերասանուհի Նունե Մելքումյանի հայցն ընդդեմ թատրոնի տնօրեն և գլխավոր ռեժիսոր Լ. Հարությունյանի մերժվել էր առաջին ատյանի դատարանի կողմից: Ն. Մելքումյանը ս. թ. մայիսին դիմել էր վերաքննիչ դատարան, որը բավարարել էր հայցվորի պահանջը (դատավոր Կ. Ղարայան)՝ Ն. Մելքումյանին վերականգնելով աշխատանքի: Սակայն Լ. Հարությունյանը բողոքի հայց էր ներկայացրել Գերագույն դատարանի վճռաբեկ ատյան՝ խնդրելով բեկանել վերաքննիչ դատարանի որոշումը: Վերջինս վճիռը թողել է անփոփոխ հետևյալ պատճառաբանությամբ՝ «գործի քննությամբ պարզվել է, որ թատրոնի տնօրենի (10.03.05) թիվ 17 հրամանով ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 36-րդ հոդվածի 4-րդ կետով մարտի 7-ից Ն. Մելքումյանը ազատված է աշխատանքից՝ մարտի 7-ի ներկայացմանը չներկայանալու, կեղծ հիվանդ լինելու, հիվանդության թերթիկ չներկայացնելու հիմքով: Վերաքննիչ դատարանը պարզելով, որ հայցվորուհին 2005 թ. մարտի 7-ից 17-ը հիվանդության պատճառով աշխատանքի չի ներկայացել՝ գտնելով աշխատանքի չներկայանալու պատճառը հարգելի, իրավացիորեն հայցը բավարարել է»:

Ահա ԼՂՀ Գերագույն դատարանի վերաքննիչ ատյանի 2005 թ. օգոստոսի 23-ի վճիռը՝ «քաղ. գործով ըստ հայցի Նունե Մելքումյանի ընդդեմ Արցախի պետական դրամատիկական թատրոնի «Աշխատանքում վերականգնելու և հարկադրական պարապուրդի ժամանակի համար վճարման պահանջի մասին» թողնել անփոփոխ, իսկ բողոքը՝ առանց բավարարման»:

Ք. ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ

——————————————————————————————-

На себя со стороны

Лондон в плюсах и минусах

Для человека, выросшего в маленьком и далеком от центра мира Карабахе, Лондон может быть притягательным и чужим – одновременно. «Это, конечно, не Степанакерт…» – такой полушуткой  я обычно отвечаю на вопросы друзей о впечатлениях в Лондоне. В принципе, любой человек,  выросший в провинции,  в любом мегаполисе может почувствовать подавленность и дискомфорт, в Лондоне – тем более. Сами лондонцы путаются в массах переходов метро, количестве автобусов, такси, автомобилей и нескончаемого потока пешеходов. 7 миллионов населения в городе плюс около 8-9 миллионов туристов и временно проживающих здесь – быть может, именно от такого количества людей разного цвета в первые дни начинает рябить в глазах. Но, несомненно, в Лондоне стоит немного пожить – хотя бы для того, чтоб понять, как он хорош, а также оценить образ жизни и те плюсы, которые имеются на Родине.

Неофициальная столица мира, всемирно признанный туристический центр, родина многих выдающихся исторических персонажей, город удивительной красоты с замечательным историческим наследием, культурой и традициями. Это и есть Лондон – финансовый и политический центр мира, одна из мировых столиц моды, музыки и искусства.

Рабочий день в Лондоне начинается у всех в разное время суток – у кого-то спозаранку, у кого-то поздно вечером. Но одинаково – все спешат! Спешат всегда – это здесь естественный образ движения, без этого в Лондоне не выжить. Многие проводят в общественом транспорте часть своей жизни… Долгая дорога в офис с разными пересадками, вечером – тот же путь обратно. Дамы успевают за это время нанести редкий макияж, мужчины – прочесть все новости во всех газетах «от и до».

Первое, что замечаешь по приезде в Лондон – времени на просто «жить» тут почти не хватает. Здесь очень трудно общаться и дружить – расстояния являются большой помехой.  И еще – менталитет людей: в Лондоне невозможно завалиться в гости без предупреждения, невозможно потревожить кого-то без дела и невозможно заплатить за кого-то в транспорте или ресторане, не поймут…

Здесь есть все, чтоб ощутить принадлежность к мировой культуре и европейским ценностям и есть все, чтоб почувствовать себя бесконечно одиноким. Есть бесплатные музеи и выставки, при этом приобщение к Искусству может стоить очень дорого. Вокруг полно достопримечательностей, но времени, чтоб просто остановиться, оглянуться вокруг и восхититься красотами архитектуры, человеческой мысли и человеческих рук обычно не бывает – лондонцы живут в постоянном цейтноте, вечной спешке, повсеместных очередях «вежливости» и четкой «запланированности».

Один из несомненных плюсов, который бросается в глаза сразу: Лондон – город всех наций, рас и многоцветья лиц, культур, вкусов, стилей, религий и подданств. Дети вырастают толерантными и терпимыми космополитами, потому что с детства привыкают видеть в своем окружении разные расы и культуры, слышать речь на разных языках мира. Это и есть несомненное отличие от нашей армянской «привычки» к самим себе, когда даже другой диалект родного языка воспринимается с определенным отчуждением…

О стереотипах. В «Туманном Альбионе» большей частью ясная погода – туман в Лондоне бывает не чаще, чем в Степанакерте. Дожди – тоже… Чопорность англичан тоже в прошлом – они часто улыбаются прохожим без причины и готовы оказать любую помощь, если о чем-то попросить их. Вежливы до бесконечности, а самое распространенное слово, которое можно услышать здесь на каждом шагу – наверное, “sorry”…

Несмотря на то, что  Лондон занимает площадь около 625 кв. миль, в нем практически невозможно потеряться – человек, хоть как-то знакомый с английскими буквами и понимающий направление стрелок, непременно найдет нужный транспорт, офис, дом и все остальное – в отличие от Степанакерта, улицы пестрят надписями с названиями улиц, мест автобусных стоянок – вплоть до надписей для пешеходов на каждом дорожном переходе «Смотрите направо» или «Смотрите налево»… Кстати, о «левом» – политики тут преобладают «левоцентристские», движение – левостороннее, но о «левых» доходах тут и речи быть не может – здесь царят закон и порядок.

Биг-Бен, голос Лондона, показывает точное время с 1859 года. Звук курантов этих  огромных часов ежедневно можно услышать по ВВС, а по всему Лондону можно увидеть «маленьких Бенов» – копии главных часов, по которым планета начинает отсчет времени в Новом Году. В центре города также можно встретить три непременных атрибута Лондона – телефонную будку, почтовый ящик и двухэтажный автобус. Еще одна «достопримечательность» здесь – Королева, ее привычки, семья, дворцы, ритуалы и церемониал. Если над  Букингемским дворцом развевается флаг, значит, Ее величество дома.  Другой атрибут Лондона – пабы. Если сегодня пятница, то народ начинает в пабах отмечать свой уик-энд – отдых от ежедневной спешки и суеты.

Два необходимых компонента в Лондоне – не зонтик от дождя и не чай в пять вечера. Без этого тут прожить можно! А вот чего в Лондоне может не хватить – это свободного времени и… денег. Лондон – один из самых дорогих городов мира. Езда на общественном транспорте обходится очень дорого. Вопреки всем принятым в мире нормам, здесь метро – далеко не дешевый вид транспорта. Больше предпочитают езду на велосипедах – дешевле. Собственные автомобили тоже, конечно, хороши, но недавно на их въезд и парковку в центре города настолько повысили налоги, что люди перестали ездить на работу на собственных авто. Наверное, поэтому тут не встретишь больших пробок и опозданий про причине этой «болезни мегаполисов». И главное – в Лондоне надо жить лондонскими ценами, потому что если начать переводить фунты на драмы и понимать, что скромный обед на одну персону обошелся в тысяч десять, то хочется поскорее уехать отсюда, потому что ну какая бы ни была ручка простая, вряд ли стоит ее покупать за 4 тысячи драмов…

Но! «Увидеть Париж и умереть» сегодня можно отнести не только к Парижу – Лондон великолепен, и в нем стоит побывать, несмотря на все деньги мира…  “Если Вы устали от Лондона, то Вы устали жить, потому что здесь есть всё, что можно ждать от жизни”, – так писал Сэмьюэль Джонсон в 1777 году. Действительно, даже за очень долгое время невозможно успеть узнать весь Лондон – здесь камни дышат историей, а запасы шедевров – неисчерпаемы.

Помимо того, что в Лондоне можно приобщиться к культурным ценностям всего мира, здесь можно побаловать себя и самой различной кухней. Популярны китайские, индийские, тайские, итальянские, шотландские рестораны, из более знакомых нам – турецкие… Армянских ресторанов немного, вообще – первого армянина мы встретили в греческом ресторане, когда официант полюбопытствовал, откуда мы. Молодой парень из Ливана, Шант, сидящий за соседним столиком, вежливо вмешался в разговор на английском: «Я правильно понял – вы армяне, hay?..» Он удивился, потому что армяне здесь не очень-то часто встречаются. Позже мы познакомились и с другими соотечественниками – людьми, приехавшими в Лондон за лучшей жизнью. Чем-то довольные, чем-то нет, они часто говорили, что несмотря на ностальгию, намерены оставаться здесь, потому что у детей тут будет более обеспеченное и хорошо прогнозируемое будущее. Они часто проводили параллели, называя самым плохим качеством Лондона – отсутствие простого человеческого общения, а самым хорошим – лучшие возможности для детей.

Увы, но гуляя по городу, часто думала о том, что для многих карабахцев Лондон так и останется «городом в телевизоре», что многие дети никогда не увидят знаменитые лондонские уличные представления и не покатаются на известном Лондон-айрс, а многие студенты не смогут побывать в лучших музеях и библиотеках, выставках и галереях, подучиться в лучших университетах и у известных профессоров. Конечно, каждый город имеет свои плюсы и минусы – и в этом единственная схожесть Лондона и Степанакерта. Просто знаки эти пропорционально разнятся: Лондон величественен, стар и молод одновременно, в нем много ярких красок и цветов, разных культур и наречий, много истории и современности – сюда стоит приехать, посмотреть все это, окунуться в его жизнь со знаменитыми премьерами, магазинами, памятниками и экспонатами, подучиться культуре и терпимости его жителей… А жить… жить все- таки лучше каждому – на Родине, там, где человек может самореализоваться как личность и где в тебе все-таки больше нуждаются.  В Степанакерте – мало великолепия и историко-архитектурных памятников, но есть и много своих ценностей, основная из которых – время, чтоб остановиться. Остановиться – и подышать чистым воздухом, или просто зайти вечером к друзьям на чашку кофе, или не бежать за автобусом в погоне за вечной нехваткой времени, или не бояться просто прогуляться по ночному городу в одиночку и не есть эти вечно-невкусные сэндвичи… Может, действительно – «хорошо там, где нас нет»? У  всех – свои взгляды и ответы на этот вечный вопрос. Но сегодня, смотря из далекого от Карабаха Лондона на жизнь в Степанакерте, я подумала, что правы были сказавшие: «в гостях хорошо, но дома всегда лучше»… И неважно, что в «доме» есть много проблем и загвоздок, важно стремление к «ремонту» и изменениям – может, тогда удастся свести все «плюсы» и «минусы» двух разных цивилизаций в колонки, не очень-то и отличающиеся друг от друга по форме, содержанию и размерам…

Карине ОГАНЯН
Лондон

——————————————————————————————-

Резонанс

Комментарий МИД НКР к докладу Международной Кризисной Группы (МКГ)
“Нагорный Карабах: видение конфликта с места событий”

Доклад Международной кризисной группы (МКГ) состоит из «Краткого содержания» («Executive Summary»), пяти основных разделов и приложений. По словам составителей доклада и представителей руководства МКГ, они преследовали цель представить сторонам конфликта, международным посредникам, равно как и широкой общественности такой документ, который объективно отображал бы реальную картину конфликта в его нынешней стадии развития. Авторы полагают, что доклад может оказать существенную помощь сторонам конфликта и посредникам в определении формулы мирного разрешения проблемы Нагорного Карабаха. При этом составители документа пытаются демонстрировать равноудаленную позицию по отношению к подходам сторон к урегулированию.

Работа над докладом выполнена на добротном профессиональном уровне с использованием большого количества научной, публицистической и иной литературы, посвященной затронутой теме, а также данных соцопросов. При составлении доклада широко применен метод интервьюирования представителей как властей вовлеченных в конфликт сторон, так и различных слоев населения, экспертов. Тем самым можно констатировать,  что доклад весьма информативен. Приводимые в нем аргументы одной из сторон конфликта, как правило, опровергаются аргументами противной стороны, что позволяет авторам занять нейтральную позицию и беспристрастно излагать факты и подходы конфликтующих сторон. Не подлежит сомнению, что именно таковым будет  восприятие доклада со стороны любого читателя, который не знаком с историей конфликта и нынешней ситуацией в регионе. Тем не менее, документ содержит в себе некоторые нюансы, которые позволяют нам говорить о наличии у авторов заинтересованности в формировании у читателя весьма определенного мнения о самом конфликте и действиях вовлеченных в него сторон.

Доклад предваряет «Краткое содержание», в котором вкратце обобщается суть всего изложенного в документе. Тем самым посредством этого раздела читателю изначально задается установка к определенному восприятию доклада, которое сводится к нижеследующему:

– нагорно-карабахский конфликт – это конфликт между Арменией и Азербайджаном и, соответственно, территориальный спор;

– нагорно-карабахский конфликт является основным препятствием для установления мира и стабильности на Южном Кавказе;

– хотя Нагорный Карабах, не без оснований, утверждает, что наличие в НК властей, избранных путем демократических выборов, соответствует предусловиям,  предъявляемым к государственности, он на международном уровне признается частью  Азербайджана, а в вопросах безопасности и экономического выживания сильно зависим от Армении;

– азербайджанское население не участвует в политической, экономической, социальной и культурной жизни НК;

– общество Нагорного Карабаха моноэтнично и является одним из наиболее милитаризованных обществ мира;

– полмиллиона азербайджанцев лишены возможности осуществления основополагающего права вернуться в места своего прежнего проживания в НК и семи сопредельных районах.

– позиции карабахских армян и карабахских азербайджанцев диаметрально противоположны,  и ни одна из общин (!?) не готова сделать какие-либо шаги в русле договоренностей министров ИД Армении и Азербайджана;

– время, отпущенное на мирное урегулирование конфликта, уже истекает;

– доклад, освещая жизнь армянской и азербайджанской общин Нагорного Карабаха и сопредельных территорий (!!??), призван дать специфические рекомендации, способствующие достижению мирного соглашения и дальнейшему  межобщинному примирению.

Таким образом, у читателя, который еще не знаком с содержанием доклада, заведомо формируется убежденность в том, что Армения, воспользовавшись наличием в НК армянской общины, начала экспансию против Азербайджана, в результате которой из Нагорного Карабаха и сопредельных территорий было изгнано более полумиллиона азербайджанцев, составляющих, по логике авторов, азербайджанскую общину НК, и теперь задача международного сообщества, в том числе и МКГ, заключается в том, чтобы восстановить попранные права азербайджанцев и создать предпосылки для мирного сосуществования  двух общин.

На этом фоне «притязания НК на независимость», базирующиеся, хоть и небезосновательно, на факте наличия в НКР демократически избранного правительства, выглядят зыбкими и спорными, тем более, что НКР находится в серьезной зависимости от Армении в вопросах безопасности и экономического развития. Видимо, для того, чтобы не дезориентировать читателя, в этой части доклада не говорится о примерно полумиллионе беженцев-армян из Азербайджана и прямой правительственной финансовой помощи, оказываемой НКР Соединенными Штатами.

Таким путем авторы создают в этом разделе необходимые предпосылки для последующего усвоения тезисов документа, которые, по всей видимости, должны в дальнейшем лечь в основу «специфичных рекомендаций», т. е. формулы  урегулирования конфликта. Эти рекомендации основываются на нижеследующих тезисах:

– суть проблемы Нагорного Карабаха – это территориальный спор между Арменией и Азербайджаном;

– азербайджанские беженцы и внутренне перемещенные лица (ВПЛ) должны вернуться в места своего прежнего проживания;

– и армяне, и азербайджанцы в равной степени повинны в отсутствии атмосферы доверия;

– если стороны конфликта не найдут путей к примирению в русле решений, обсуждаемых министрами ИД Армении и Азербайджана, то время для установления долгосрочного мира будет упущено, из чего следует, что возобновятся военные действия (в этом утверждении содержится завуалированная угроза);

– очерчены границы территорий, население которых может претендовать на то, что оно пострадало в большей степени: это территории бывшей Нагорно-Карабахской автономной области (НКАО) и сопредельных  районов некогда Азербайджанской ССР (такой подход исключает возможность обсуждения в ходе переговоров проблемы беженцев-армян из Азербайджана, саму возможность их возвращения в места прежнего проживания, что отражает особую заинтересованность в исключении вопроса беженцев-армян из повестки переговоров).

В этом смысле весьма наглядным подтверждением сказанному является оглавление доклада, которое служит той же цели, что и «Краткое содержание», т. е. соответствует  логике асимметричного  отношения к беженцам-армянам и беженцам-азербайджанцам.

Доклад начинается с «Введения» («Introduction»), в котором  предыстория конфликта рассматривается со времени окончания Первой мировой войны, а его современный этап – с начала полномасштабной войны между Арменией и Азербайджаном за «спорную территорию», в результате которой «нагорно-карабахские войска при поддержке добровольцев и контрактников из Армении захватили  13,4 % территории Азербайджана, включая 92,5 % территории собственно НКАО (!), а также полностью пять и  частично два района за пределами Нагорного Карабаха».

Авторы доклада приводят в этом разделе также трактовки сторон. Однако при этом они прибегают к ряду констатаций («полномасштабная война между Арменией и Азербайджаном», «спорная территория» и т. д.), которые формируют у читателя такое отношение к конфликту, которое соответствовало бы оценкам по этому вопросу самих  составителей документа. Обращает на себя внимание то обстоятельство, каким образом авторы доклада пытаются показать, что политика этнических чисток, предшествовавших военным действиям, была взята на вооружение армянской стороной  гораздо раньше, чем азербайджанской. Подтверждая факт отсутствия какой-либо информации о якобы  имевшей место в конце 1987 г. депортации азербайджанского населения, они тем не менее ссылаются на книгу Томаса де Ваала «Черный сад» и некоторые другие источники (см. доклад МКГ, примечание 19), в которых подобные упоминания появляются  с  разрывом от 3 до 15 лет от даты гипотетической депортации, и это при том, что уже в то время события такого рода незамедлительно и свободно освещались в СМИ СССР1.

Судя по всему, для описания некоторых эпизодов конфликта проверка информации не являлась для авторов доклада первоочередной задачей, в противном случае непонятно, почему официальные данные начальника Управления по беженцам и миграции правительства РА о том, что 14500 азербайджанских семей (около 80000 человек) получили компенсации от правительства Армении  на общую сумму около 110 миллионов долларов США, опровергаются простым отрицанием этого со стороны эксперта-азербайджанца. Между тем факт выплаты компенсаций покинувшим Армению азербайджанским семьям  вполне поддается документальной проверке,  и если таковая  не была произведена, значит,  отсутствовала заинтересованность в объективном освещении этого аспекта проблемы.

В этом смысле показательны приводимые в докладе цифры по беженцам и вынужденным переселенцам.

Так, в документе отмечается, что «примерно  413000 армян покинули Азербайджан и пограничные с ним территории Армении и 724000 азербайджанцев (и курдов) были насильственно выселены из Армении, Нагорного Карабаха и  сопредельных территорий». Между тем приведенные цифры по беженцам-армянам касаются лишь тех людей, которые в результате депортации оказались непосредственно в Армении, где  и были зарегистрированы. А ведь в число депортированных армян входят и те десятки (если не сотни) тысяч граждан Азербайджана армянской национальности, которые выехали в Туркменистан, на Северный Кавказ,  другие регионы. Это обстоятельство в докладе не учитывается.

Одновременно делается попытка ввести в заблуждение читателя упоминанием о внутренне перемещенных лицах из приграничных с Азербайджаном регионов Армении, поскольку, таким образом, маскируется тот факт, что из приводимой цифры примерно 400 тысяч депортированы непосредственно из Азербайджана.

Упущением доклада следует считать и замалчивание того факта, что практически 90 % армян стали беженцами вследствие этнических чисток, погромов и полицейских карательных операций, организованных властями Азербайджана в 1988-1991 гг., в то время как 85 % азербайджанцев были вынуждены покинуть свои дома уже в ходе военных действий, начиная с 1993 года. При этом они не выселялись насильно, а уходили вместе с отступающими азербайджанскими войсками и по указанию собственных властей. Военные же действия были инициированы властями Азербайджана, не пожелавшими признать независимость НКР.

Раздел «Введение» заканчивается утверждением о том, что доклад направлен на освещение «ситуации, в которой оказались две основные общины Нагорного Карабаха и сопредельных районов,  пострадавшие от военной конфронтации в большей степени, чем остальное насильственно перемещенное в результате конфликта между Арменией и Азербайджаном население».

Это утверждение равнозначно констатации того, что пострадало лишь азербайджанское население, поскольку примерно 85 % внутренне перемещенных азербайджанцев покинули свои дома в ходе отступления азербайджанской армии. При этом азербайджанцы не подвергались надругательствам и резне, как это происходило с армянами в Азербайджане.

Таким образом, во «Введении» закладывается фундамент асимметрии по национальному признаку в отношении беженцев и внутренне перемещенных лиц с  очевидным креном в пользу азербайджанцев и практически полным исключением фактора беженцев-армян. При этом, в очередной раз отмечается, что конфликт является территориальным спором между Арменией и Азербайджаном и должен решаться путем межобщинного примирения. Примечательно еще и то, что территориальные границы, в которых межобщинное примирение должно состояться, расширены и соответствуют  существующей на сегодня линии разъединения вооруженных сил Азербайджанской Республики и Нагорно-Карабахской Республики.

Части II и III доклада, озаглавленные соответственно «Жизнь в Нагорном Карабахе» («Life in Nagorno-Karabakh») и «Условия жизни ВПЛ азербайджанской национальности» ( «Living Conditions for Azeri IDPs»), призваны усилить впечатление читателя, полученное им от разделов  «Краткое содержание» и «Введение». В разделе  «Жизнь в Нагорном Карабахе» поначалу приводятся некоторые данные о новейшей фазе карабахского движения, начиная с 1988 г., а также взаимоисключающие позиции сторон конфликта, затем даются статистические данные о населении, которые должны скептически настроить читателя относительно демографической ситуации в НКР, т. е. показать, что   до трети ее довоенного населения выехало из страны, а половина нынешнего проживает в столице. При этом не говорится о том, что за тот же период Азербайджан покинуло 2.5-3.0 миллиона азербайджанцев. Вместе с тем число беженцев-армян, подпадающих, по утверждению авторов, под категорию наиболее пострадавших в результате войны людей, сокращается до 35000 человек (это ВПЛ из Шаумянского, Мартунинского и Мартакертского районов). Этой цифре противопоставляются почти 425000 азербайджанцев, покинувших подконтрольные НКР территории. Перекос в пользу беженцев-азербайджанцев заметен и в чисто арифметическом выражении: так, беженцы-азербайджанцы упоминаются 186 раз, а беженцы-армяне – всего 40 раз. При этом беженцы-армяне зачастую упоминаются в негативном контексте, а именно как лица, незаконно поселившиеся на подконтрольных НКР территориях.

Второй подраздел части II озаглавлен «Power Structures», что в переводе на русский  означает «Властные структуры». Но поскольку первый пункт данного подраздела озаглавлен «Вооруженные силы» («Armed Forсes»), то становится очевидным стремление закрепить у читателя на подсознательном уровне восприятие  НКР в качестве военной организации.

Первое же предложение 1-го пункта информирует, что «общество НК, возможно, наиболее военизированное общество мира». Сообщая о наличии 18500 военнослужащих в Армии обороны НКР (АО НКР), авторы доклада не говорят о том, что АО НКР вынуждена охранять рубежи своего государства от стоящей против нее более чем сорокатысячной группировки азербайджанской армии.

Вообще, первые предложения всех пунктов этой части доклада являются своего рода кодом для соответствующего восприятия их содержания, и если сложить вместе все первые предложения всех подзаголовков  частей II и III, то в сумме мы получим тот краткий текст относительно НКР и АР, который на самом деле и адресован читателю. Это своеобразный технический прием, который может соответствующим образом настроить читателя на восприятие доклада и склонить его к одобрению дальнейших рекомендаций по урегулированию.

Часть II.  Жизнь в Нагорном Карабахе

Хотя Нагорный Карабах функционирует в основном как самостоятельное гособразование, чья экономическая и военная безопасность гарантируется Арменией, он международно признан как часть Азербайджана. Общество Нагорного Карабаха,  возможно, наиболее военизированное общество в мире. Начиная с 1992 г. в НК была проведена серия выборов, результаты которых международно не были признаны. В Нагорном Карабахе зарегистрировано около 80 НПО, из которых действует всего около 10 процентов. Властям Нагорного Карабаха не чужды коррупция и действия криминального характера. Экономика НК была поначалу интегрирована в экономику Советского Азербайджана, однако затем она была серьезно подорвана войной. Нагорный Карабах очень сильно зависит от внешней помощи, в первую очередь, поступающей из Армении, а также США и армянской диаспоры всего мира. Нагорный Карабах, в основном, представляет  собой зону преимущественно высоких гор и незначительного количества долин. Приватизация земли и формирование среднего бизнеса, в основном, завершены. Реальную картину безработицы трудно обрисовать, однако, согласно официальным  данным, в 2003 г. она составляла 5,6 процентов.

1. Версия о депортации азербайджанцев из Армении в конце 1987 г. появилась после этнических чисток, проведенных азербайджанскими властями в отношении армян в Сумгаите в конце февраля 1988 г., для того, чтобы представить армянские погромы  как ответ на изгнание азербайджанцев из Армении.

Часть III. Условия жизни ВПЛ-азербайджанцев

Более полумиллиона азербайджанцев из Нагорного Карабаха и сопредельных районов лишены возможности участвовать в политической, социальной или экономической жизни любого уровня, развивающейся на территориях, с которых они были вытеснены в период между 1988-1992 гг. До 2001 г. политика правительства по ВПЛ и соответствующие проекты были направлены на удовлетворение их краткосрочных нужд. Некоторые международные организации обвиняли  Азербайджан в использовании ВПЛ в качестве «политических военнопленных», «заложников» политического урегулирования. Отношение азербайджанского государства к ВПЛ выражено в нескольких президентских указах, а также в комплексной «Государственной программе по повышению уровня жизни и увеличению занятости для беженцев и ВПЛ», принятой в 2004 г. Для всех ВПЛ, за исключением незначительного их меньшинства, сумевшего неплохо интегрироваться в городах, обретение соответствующего жилья является большим достижением. Хотя правительственная помощь ВПЛ возросла,  проведенное  в рамках Продовольственной программы ООН  исследование показывает, что «уровень продовольственной  необеспеченности ВПЛ возрос с 74 % в 1998 г. до 90 % в 2001 г.». После жилищного вопроса второй по значимости для ВПЛ проблемой является их занятость. ВПЛ высказывают свое недовольство правительством, особенно по части коррупции. Для ВПЛ, как и для остальных граждан Азербайджана, основным критерием, с точки зрения уверенности в том, что они могут защитить свои права, является их потенциал участия в политической жизни. Конституция азербайджана гарантирует свободу перемещения и право на выбор места жительства. ВПЛ имеют те же политические права, что и другие граждане, но у них меньше возможностей участвовать в политической жизни, особенно в выборах депутатов. Международные организации стали свидетелями некоторых нарушений прав ВПЛ в процессе голосования  за их кандидатов.

* * *

Части II и III доклада представляют собой как бы две краткие истории, одна из которых знакомит читателя с ситуацией в НКР в мрачных тонах, сея сомнения относительно ее дееспособности и демократичности, в то время как вторая живописует заботу Азербайджана о ВПЛ и трудности, связанные с решением их проблем в демократическом обществе, где гарантируются свобода передвижения и право на выбор места жительства.

Для подобного противопоставления в докладе использованы и другие приемы. Например, в первой главе части II, озаглавленной  «Сегодняшние жители» («Todays Inhabitants»), дана информация о встрече интервьюера из МКГ с министром иностранных дел НКР, в которой говорится, что  «(де факто) министр ИД заявил МКГ, что он считает, что все армяне, которые проживали в Азербайджане, а также те, чьи предки являются выходцами оттуда – он насчитал до 500000 человек, – имеют право на получение гражданства» (имеется в виду гражданство НКР. – Прим. ИАУ МИД НКР). Он добавил, что в проекте закона НКР всем лицам, родившимся в  Нагорном Карабахе, разрешается иметь двойное гражданство. Это даст им возможность приобрести гражданство Армении». В действительности же министр ИД НКР сообщил представителям МКГ, что Нагорно-Карабахская Республика заинтересована в защите прав армян, являющихся  выходцами из Советского Азербайджана и, исходя из этого соображения, создает им условия, даже при наличии у них иного гражданства, получить еще и гражданство НКР, и что НКР будет стимулировать рост числа собственных граждан, а не граждан Армении, как впоследствии представил интервьюер.

Части IV и V, а также приложения к докладу призваны лишь усилить впечатление от документа.

Исходя из вышеизложенного, можно обозначить следующие выводы.

Основные цели доклада

Составители доклада преследовали цель:

– представить суть нагорно-карабахского конфликта как следствие территориальных притязаний Армении к Азербайджану;

– создать впечатление, что Нагорно-Карабахская Республика, по сути, не является дееспособным государственным образованием и целиком зависит от внешней экономической поддержки, а в вопросах безопасности находится в полной зависимости от Армении; при этом его население покидает страну, а представители высшей власти не чужды коррупции;

– убедить международное сообщество в том, что ВПЛ азербайджанской национальности – наиболее пострадавшее от конфликта население;

– показать международному сообществу, что, несмотря на некоторые упущения и недостатки, руководство Азербайджана все же прилагает всевозможные усилия к тому, чтобы облегчить участь беженцев и ВПЛ;

– убедить международное сообщество в том, что азербайджанские ВПЛ  должны вернуться в места своего прежнего проживания;

– убедить международное сообщество в том, что ключ к решению конфликта – это примирение «армянской и азербайджанской общин Нагорного Карабаха и сопредельных районов», а стимулом для такого примирения станет возвращение ВПЛ азербайджанской национальности в места своего прежнего проживания;

– убедить стороны конфликта в том, что альтернативой такого решения является война.

Позитивные аспекты доклада

Позитивными аспектами доклада следует считать утверждения о том, что:

– НКР, не без оснований, претендует на свою независимость;

– подконтрольные НКР территории Азербайджана не оккупированы Арменией;

– утверждения Азербайджана о наличии миллиона беженцев-азербайджанцев и потере им 20 % территории не соответствуют действительности.

Негативные аспекты доклада

Негативными аспектами доклада являются следующие моменты:

– в докладе полностью проигнорированы интересы беженцев и ВПЛ армянской национальности, что является проявлением дискриминации по национальному признаку со стороны международной НПО;

– в документе содержится угроза возобновления в зоне конфликта военных действий;

– в своем докладе МКГ не признает границы НКР и исходит из административно-территориального деления, существовавшего в бывшем СССР (см. приложение В);

– в докладе просматривается намерение авторов уравнять в степени виновности в возникновении конфликта армянскую и азербайджанскую стороны (этот подход практиковался коммунистическими властями бывшего СССР в период с 1988 по 1991 гг., что в итоге сделало возможной военную агрессию Азербайджанской Республики против НКР);

– очевидно желание авторов предложить в качестве рецепта для урегулирования конфликта путь межобщинного примирения после возвращения азербайджанских беженцев и ВПЛ в места прежнего проживания без заведомого решения вопроса о признании статуса НКР.

Официальная позиция НКР

Официальная позиция НКР по карабахской проблематике заключается в следующем:

– народ и власти НКР признательны международному сообществу за его последовательные усилия, направленные на достижение всеобъемлющего мирного урегулирования нагорно-карабахского конфликта, возникшего вследствие вооруженной агрессии Азербайджанской Республики против НКР;

– высшей ценностью для народа НКР является его независимость;

– говорить о наличии  армянской общины в НКР – это все равно, что говорить о наличии азербайджанской общины в Азербайджане; общество НКР никогда не имело общинной организации;

– для того, чтобы устранить последствия конфликта, в первую очередь должны быть устранены причины конфликта;

– виновные в организации погромов и этнических чисток граждан Азербайджана армянской национальности, а также в развязывании войны против народа НКР должны понести наказание;

– формула урегулирования должна в равной степени предусматривать уважение прав всех людей, пострадавших в ходе развития конфликта между властями Азербайджанской Республики и народом НКР, и исключать какую-либо дискриминацию по признаку национальной или гражданской принадлежности.

Информационно-аналитическое управление МИД НКР

——————————————————————————————-

Международная кризисная группа: мир в Карабахе кажется возможным

Международная группа по предотвращению кризисов (МГПК) обнародовала новый доклад по нагорно-карабахскому конфликту, составленный по итогам изучения его причин, анализа процесса переговоров при посредничестве Организации по безопасности и сотрудничеству в Европе (ОБСЕ) и идентификации необходимых составляющих реалистичного мирного плана. Более ранний доклад “Крайзис Груп” от 14 сентября 2005 года исследовал взгляды армян и азербайджанцев на разрешение конфликта. “Обе стороны, по-видимому, близки к соглашению о ключевых принципах мирного договора”, – заявляет Сабина Фрайзер, директор Кавказского проекта “Крайзис Груп”.- Теперь важно, чтобы их правительства начали бы готовить свои народы к компромиссу”.

В поступившем 11 октября в “Де-Факто” сообщении для прессы МГПК говорится, что основные элементы предложенного пакета урегулирования включают:

– оставление основного вопроса о статусе Нагорного Карабаха открытым с тем, чтобы разрешить его позднее;

– вывод сил Нагорного Карабаха, поддерживаемых Арменией, из “оккупированных” районов Азербайджана вокруг него;

– отказ Азербайджана от использования силы с целью реинтеграции Нагорного Карабаха;

– размещение международных сил по поддержанию мира;

– возвращение перемещенных лиц;

– возобновление торговых и коммуникационных связей.

“Окончательный статус Нагорного Карабаха должен быть определен посредством международно признанного референдума с участием всех карабахских армян и азербайджанцев после того, как будут осуществлены вышеуказанные шаги. До тех пор Нагорный Карабах останется частью Азербайджана, хотя на практике будет самоуправляемым и пользоваться международно признанным переходным статусом. Спустя одиннадцать лет после прекращения огня растущие оборонные бюджеты, учащающиеся нарушения соглашения о прекращении огня и продолжение взаимной демонизации являются зловещими знаками того, что время, отпущенное на заключение мирного соглашения, истекает”, – говорится в сообщении.

“Несмотря на прогресс в переговорах, возобновление войны настолько же вероятно, как и мир”, – заявляет Алэн Делетроз, вице-президент “Крайзис Груп” по Европе.

К сообщению для прессы прилагается краткое содержание доклада:

 

Нагорный Карабах: план мира

Урегулирование затянувшегося конфликта в Нагорном Карабахе, который является препятствием для достижения стабильности на Южном Кавказе, остается труднодостижимым, несмотря на возникший оптимизм в Азербайджане и Армении. Через 11 лет после подписания соглашения о прекращении огня в 1994 году стороны наращивают оборонные бюджеты, участились нарушения режима прекращения огня, продолжается взаимная демонизация. Все это тревожный признак того, что время, отведенное для заключения мирного соглашения, истекает. Однако компромисс может быть построен даже сейчас путем обсуждения всех спорных вопросов, за исключением главного вопроса – об окончательном статусе Нагорного Карабаха, отложив его решение до того времени, пока не будут воплощены все остальные меры.

Ключевые элементы предлагаемого пакета урегулирования включают: вывод сил Нагорного Карабаха, поддерживаемых Арменией, из оккупированных районов Азербайджана вокруг Нагорного Карабаха; отказ Азербайджана от применения силы для его возвращения; введение международных сил по поддержанию мира; возвращение перемещенных лиц; возобновление торговых отношений и открытие путей сообщения. Окончательный статус Нагорного Карабаха должен быть решен на основе признанного международным сообществом референдума с участием только карабахских армян и азербайджанцев, но только после реализации вышеупомянутых мер. До этого времени Нагорный Карабах будет считаться частью Азербайджана, однако фактически будет самоуправляемым образованием с международно признанным переходным статусом.

Сегодня Армения и Азербайджан придерживаются противоположных позиций по самым главным вопросам. Для Азербайджана неприемлемы уступки по вопросу его территориальной целостности; Азербайджан не согласен и с тем, что окончательный статус Нагорного Карабаха может быть определен только населением Нагорного Карабаха. Армения не согласна с выводом сил из семи оккупированных районов вокруг Нагорного Карабаха и возвращением азербайджанских внутриперемещенных лиц в Нагорный Карабах, до тех пор пока независимость Нагорного Карабаха не стала реальностью. Была предпринята попытка обсудить возможность проведения плебисцита для определения окончательного статуса образования. Однако сторонам не удалось придти к соглашению по необходимым деталям – кто будет голосовать, по какому вопросу, когда и как, а также по вопросу о том, какие другие условия урегулирования создадут почву для проведения такого голосования.

Минская группа Организации по Безопасности и Сотрудничеству в Европе (ОБСЕ), сопредседателями которой в настоящее время являются Франция, Россия и США, играет роль посредника в переговорах с 1994 года. После десяти лет тщетных переговоров в 2004 году был создан новый формат встреч – Пражский процесс, предусматривающий прямые двусторонние контакты министров иностранных дел Армении и Азербайджана. За последние двенадцать месяцев участники и сопредседатели Минской группы ОБСЕ публично высказали оптимизм по поводу скорого достижения прогресса. Но этот общий оптимизм нужно срочно перевести в конкретные соглашения и действия.

Предыдущий доклад “Крайсис Груп” был посвящен жизни армянской и азербайджанской общин Нагорного Карабаха и прилегающих районов и их взглядам на разрешение конфликта. В ранее опубликованном докладе “Крайсис Груп” рассмотрены вопросы о том, как сегодня живут армянская и азербайджанская общины Нагорного Карабаха и близлежащих районов и дан обзор подходов к разрешению этого конфликта. В дополнение к этой обзорной информации в этом докладе исследованы причины нагорно-карабахского конфликта и проанализирован переговорный процесс под эгидой ОБСЕ по мере его развития, начиная с 1992 года, а так же определены необходимые элементы для создания рабочего и достижимого мирного плана.

Рекомендации для предотвращения возобновления военных действий:

1. Все стороны конфликта должны соблюдать соглашение о прекращении огня 1994 года, воздерживаться от применения силы, не поощрять использование силы и прекратить гонку вооружений в регионе, а также остановить рост расходов на оборону.

Для создания благоприятной атмосферы по урегулированию конфликта

2. Азербайджан должен возобновить прямые контакты с де-факто властями Нагорного Карабаха и способствовать развитию более близких контактов между азербайджанцами и армянами Нагорного Карабаха.

3. Де-факто власти Нагорного Карабаха должны прекратить поддержку процесса заселения армянами территорий, в которых ранее преобладало азербайджанское население, путем:

а) прекращения приватизации земли, домов и предприятий в этих местах;

б) прекращения создания местных администраций и инфраструктуры на оккупированных территориях, прилегающих к Нагорному Карабаху и

в) организации охраны оставшихся домов, принадлежащих азербайджанцам.

4. Армения должна поощрять более примирительную позицию властей Нагорного Карабаха в отношении урегулирования конфликта.

Дле решения существенных спорных вопросов

5. Стороны должны подписать соглашение, которое будет включать следующие элементы:

а) отказ от использования или угрозы использования силы для решения спорных вопросов, включая и те, которые могут возникнуть в связи с осуществлением мирного соглашения;

б) создание совместной комиссии с участием представителей Азербайджана и Нагорного Карабаха под председательством ОБСЕ, которая будет наблюдать за процессом осуществления соглашения;

в) постепенный вывод сил Нагорного Карабаха, поддерживаемых Арменией, со всех оккупированных территорий вокруг Нагорного Карабаха, для начала – из пяти районов, одновременно с размещением там международных сил по поддержанию мира;

г) вывод сил Нагорного Карабаха, поддерживаемых Арменией, из Кельбаджарского района после осуществления адекватных мер безопасности на горном перевале Муров, а также и из Лачинского района, после достижения соглашений, гарантирующих безопасное сообщение по Лачинскому коридору;

д) безопасное и добровольное возвращение перемещенных лиц в свои прежние дома в бывших оккупированных районах, после вывода войск и размещения международных миротворческих сил;

е) обеспечение свободного передвижения людей и товаров, включая снятие всех блокад и открытие всех транспортных и торговых путей (шоссейных и железнодорожных), закрытых в результате конфликта;

ж) осуществление мер по укреплению доверия в сотрудничестве с международными организациями, включая ООН, Международный Комитет Красного Креста (МККК), ОБСЕ и неправительственные организации; и

з) определение механизма референдума для решения окончательного статуса Нагорного Карабаха, как изложено ниже, при условии сохранения до этого времени за ним международно признанного переходного статуса и проведения выборов в органы власти под наблюдением международных организаций.

6. Окончательный статус Нагорного Карабаха должен быть решен на референдуме по самоопределению, который:

а) будет проведен после возвращения перемещенных азербайджанцев туда в Нагорном Карабахе, где они прежде составляли большинство, и после того, как международная конференция установит, что Нагорный Карабах отвечает международным критериям для обретения государственности, включающим надлежащую защиту прав меньшинств. Такая оценка в первый раз будет проведена через пять лет после подписания соглашения о мире;

б) предоставит Нагорному Карабаху возможность выбирать среди адекватного спектра возможных решений, включая как объединение с Азербайджаном, так и отделение от него;

в) будет проведен с участием только карабахских армян и азербайджанцев; и

г) будет проведен на условиях, определенных на переговорах под председательством ОБСЕ и при соблюдении принципа о том, что результаты референдума будут признаны всеми сторонами.

Для облегчения принятия общественностью урегулирования

7. Азербайджан должен позволить карабахским азербайджанцам играть большую роль в переговорах и внутреннем политическом процессе, в том числе, через принятие законодательства, позволяющего карабахским азербайджанцам избирать главу своей общины, обеспечивающего избирательные права перемещенных лиц на парламентских выборах 2005 года, и позволяющего всем кандидатам проводить свои кампании в коллективных центрах.

8. Правительственные официальные лица и средства информации Азербайджана и Армении должны воздержаться от воинственных высказываний и использования языка ксенофобии в отношении “другого”.

9. Официальные лица, вовлеченные в переговорный процесс, должны придти к соглашению об осуществлении общей широкой стратегии по распространению информации о переговорном процессе, о координации усилий по ознакомлению общественности с элементами возможного соглашения и не должны избегать обсуждения болезненных тем.

Для укрепления доверия и гарантий стабильного мира

10. Доноры должны помочь Армении и Азербайджану в разработке и осуществлении малых, трансграничных, субрегиональных торговых и гуманитарных проектов, а также проектов в области здравоохранения и по оказанию помощи в случае катастроф. Доноры должны финансировать и содействовать осуществлению программ, направленных на улучшение взаимопонимания, толерантность и на примирение, особенно между представителями институтов гражданского общества, преподавателями и журналистами.

11. Доноры должны организовать миссию для общей оценки потребностей Нагорного Карабаха и прилегающих оккупированных районов, а после подписания договора о мире должны провести международную конференцию по координации деятельности доноров и начать осуществлять проекты в бывшей зоне конфликта.

12. Армения и Азербайджан должны, каждая страна самостоятельно, расследовать военные преступления, осудить тех, кто виновен, и принять законодательные акты по амнистированию тех лиц, которые принимали участие в конфликте, но не совершили серьезных преступлений.

13. Армения и Азербайджан должны создать совместные комиссии для:

а) политической оценки причин и последствий конфликта, и

б) решения на межгосударственной основе вопросов возврата имущества и компенсаций.

Для расширения перспектив мирного соглашения и придания ему стабильного характера:

14. Совет Безопасности ООН, ОБСЕ и Совет министров ЕС должны взять на себя обязательство служить гарантами мирного соглашения.

15. ОБСЕ должна расширить мандат личного представителя действующего председателя и включить в этот мандат работу с институтами гражданского общества, средствами информации и оппозиционными политическими силами, с целью способствовать установлению контактов между сторонами на месте, укреплять доверие, а также открыть представительство на оккупированных территориях и укомплектовать его специалистами по вопросам политики, прав человека и выборам.

16. ЕС должен принимать более активные усилия в урегулировании конфликта, открыв офис специального представителя на Южном Кавказе в регионе.

17. ЕС должен включить долгосрочную программу и стратегию по укреплению мер доверия в свой План действий по Армении и Азербайджану.

Тбилиси/Брюссель,

10 октября, 2005 г.”

http://www.regnum.ru

Восток – дело тонкое

посвящается Симону, а также всем любящим и любимым

“Восток – дело тонкое”,- говаривал рядовой Сухов в знаменитом и любимом всеми гражданами бывшей Страны Советов фильме “Белое солнце пустыни”. Причем, истину сию он испытал на собственной, как говорится, шкуре. Видно, так и только так она поддается постижению.

Истина открылась не сразу

Путь на восток, в древнюю страну Персию для нас – Госкапеллы Арцаха под руководством Нины Григорян, а также двух журналистов арцахской прессы – начался уже с отрезка Горис-Капан-Мегри. Через горы, а в ущельях – через персиково-грушево-яблонево-гранатовые сады – мы все ближе подъезжали к загадочному, неизведанному для нас миру. Но наше нетерпеливое желание – сразу по прохождению таможни, пограничной заставы узреть, узнать тот самый Восток – увы, не увенчалось успехом. От шестичасовых таможенных проверок с обеих сторон, утомительного тысячекилометрового пути по ровной то ли равнине, то ли пустыне (взависимости от наличия оросительных систем), неопрятных обочин (почему-то мусорные ящики везде стояли открытыми, а ветер разносил по полям и лугам весь мусор), дневной жары и ночного холода восток нам показался скучным, утомительным, нескончаемым… Отходили целый день и вечер. Потом были репетиции, ряд концертов, экскурсии по столице. Об этом еще будет написано обстоятельно, подробно. Но сейчас хочется рассказать об одном из бархатных тегеранских вечеров, неожиданным образом открывшим неуловимое очарование Востока.

Ничто не предвещало откровения

После второго концерта, как обычно, собрались вокруг пианино, а за инструмент привычно сел Симон.

Окутанные бархатом ночного неба, какими-то неуловимыми воздушными фибрами мы почувствовали, сидя у пианино на импровизированной сцене, очарование розы Востока, чудноголосового соловья, грациозность игривых завитушек, что бесконечное множество раз отображались на восточных коврах, миниатюрах. Чувство было уникально, особенно от того, что вокруг открытого зала союза “Сипан”, где капелла давала свои первые концерты, грохотал все более урбанизирующийся Тегеран.

Уносимые музыкой настроения

Восток – дело тонкое – окутал нас, примостившихся кто как на сцене, вошел в наши души. И мы запели. Не знаю, почему, но пели мы только и только песни о любви. Пели кто как мог, сколько мог. Пели те песни – армянские, русские, европейские, которые настраивали на лирику, создавали настроение, созвучное нашему. А может, это правда, что в эфире мысли человеческие встречаются, перекрещиваются, и импульсы от них достигают дорогих сердцу нашему людей. Порой ведь мы чувствуем, что где-то далеко с нашими родными, любимыми происходит беда или радость. Называем это случайностью, совпадением. Не верим тому, что человеку дано свойство общаться друг с другом на расстоянии. На Востоке, видно, люди давно знают об этом уникальном свойстве человека, возможно, часто пользуются этим древним видом сообщения: от того-то и ночной воздух у них особенный, чудодейственный.

Молодой арцахский композитор Симон Саркисян (хористы называли его просто – Сема) импровизировал в ночной тиши виртуозно, проникновенно. Ворчал под нос сам на себя: почему, мол, не все тексты прекрасных мелодий знает как следует. Ворчал и на нас, не всегда точно выводящих мелодию, не всегда впопад. И корректировал сам себя: странно, почему-то сегодня хорошо петь, играть через ноту. И опять, как бы не веря чуду, подправлял: такое тоже бывает. Мы сами удивлялись, что созвучные нашему настроению песни мы находили из каких-то потайных закоулков памяти легко. А если поток чудесных звуков все же приостанавливался на минуту, к поющим подключался еще кто-то, и поток вновь уносился ввысь.

Однажды, в бархатный вечер

Однажды, в один из бархатных тегеранских вечеров, когда мы пели почему-то только мелодии любви, настроения, нам почудилось, что мы соприкоснулись с душой Востока. На поверхности грохочущего от шума нескончаемых потоков машин, усиленного хода новостроек, гомона снующих по бесчисленному множеству магазинов людей миллионного города, души не видно, не слышно было. Но вот днем позже, когда нас повели в знаменитый музей персидских ковров, она – хрупкая, изящная в образе то прекрасной пери, то заливающегося в песне вокруг розы соловья, то в бeсконечных изгибах орнаментики пушистых ковров, появилась во всей своей красе – гордая и ранимая, веселая и печальная, доступная и далекая, как одна из тысячи жен шахин-шаха, тело которой принадлежало его ненасытной похоти, а изнывающая душа летела в эфир на виртуальную встречу с тоскующему по ней любимому. Какой ей еще быть посреди утонченной пышности, роскоши и свирепой, слепой жестокости.

Может, потому символом музы востока стала роза – прекрасная, благоухающая, ранимая (хоть и колючая), и обреченная быть сорванной. Может, потому в заповедных палатах шахин-шаха под нежный аккопанемент кемянчи она пела свои песни тихо и проникновенно. Кемянчи, что хранилась (вместе с другими инструментами) любовно в дворцовых комнатах последнего шаха Персии.

Говорят, он был удивительной души человек. Имел трех жен. “Всего-то”,- подумал про себя каждый из нас, удивившись скромности сексуальных запросов шаха. Но последний шах древней страны персидской ошеломил нас. Оказывается, прежде чем привести в дом вторую жену, он разводился с предыдущей. Шах… И однолюб?.. Еще говорят, что Мохамед Реза, так звали последнего шаха, имевший европейское образование, сделал многое, чтобы приблизить свою страну к ценностям и критериям западноевропейской цивилизации. Потому-то и разводился, прежде чем снова жениться. А вот мне, да простит мне Бог за мою смелость, показалось иначе. Когда мы с трепетом проходили по комнатам, где жил шах с семьей, обозревали собранные им ценности культур Запада и Востока, подумалось, что он единственный из всех шахских династий сумел вникнуть в душу музы Востока, когда она под нежный аккомпанемент кеманчи пела свои песни тихо и проникновенно, а главное, понять, о чем. А пела она, не сомневайтесь, о том, что любовь – великая сила, великое благо души человеческой. Что благо это снисходит к двоим – мужчине и женщине, сливая их в неразрывное целое. Не разводите любящих, слышится в веках ее голос, ибо они Богом мечены друг для друга. В подтверждение верности моих догадок с удовольствием напоминаю о древней восточной поэме “Лейла и Межлум”. Прямой, искренний, вселюбящий взгляд Мухаммеда Резы и его нежной спутницы жизни красноречиво свидетельствовали о том, что он – не образец европейской культуры, а сошедший с этих древних, сокральных поэм живой образ. В тот самый вечер Симон, хоть и не на кеманче, а на пианино, тоже играл тихо и очень проникновенно. Никто из поющих не старался блистать вокальными данными: каждого завораживала душа песни.

Ни одной звездочки не было видно на небе, хотя не было облачности. Бархат ночи все больше укутывал нас. На глазах происходило таинство: каждый мысленно обращался к любимой, любимому, подобно рядовому Сухову, который в окружении девяти красивых женщин Востока обращался только и только к своей “ненаглядной Катерине Ивановне”.

Кажется, никто не сомневался, что наши мысли летели легко и без труда достигали адресатов. Не так ли, любимые и любящие тех, кто пел в тот поздний бархатный тегеранский вечер под трепетный аккомпанемент Симона мелодии настроения?

Сусанна БАЛАЯН
Степанакерт-Тегеран-Степанакерт

——————————————————————————————-

Граждане

Все равны, но некоторые… равнее других

Однажды лозу спросили, насколько высоко она может подняться? И ответила лоза: “Дайте мне руку, и я поднимусь до самого солнца…” Так дайте же человеку руку, и он поднимется до самого солнца.

Естественные стремления человечества, приведенные к самому простому знаменателю, могут быть выражены в двух словах: “Чтобы всем было хорошо”. Человеку, живущему уже в 21 веке, достигнувшему колоссальных вершин, было бы полезно не забывать, что человечество было сформировано не императорами, жрецами и полководцами, а теми, кто создал топор, колесо, самолет, кто нашел злаки, наблюдал за звездами, кто открыл железо, полупроводники, радиоволны… Сегодня нам уже не надо открывать Америку, создавать колесо. Сегодня мы строим цивилизованное правовое государство. И истинный показатель цивилизованности – не уровень богатства, не величина городов, не обилие урожая, а облик человека, воспитываемого страной. Итак, кого же мы воспитали и “кому на Руси жить хорошо”?

А воспитали мы “папиных сынков”, которым все и вся дозволено, для которых забронированы уже места в престижных вузах, которых дожидаются вакантных мест в министерствах и правительствах.

Воспитали мы энтузиастов, которые с большим вдохновением выполняют свои обязанности, даже не задумываясь о своих правах.

Воспитали мы также много людей, которым никто не помог пробудиться.

Так, “кому же на Руси жить хорошо”?

А хорошо жить именно “императорам”, “жрецам” и “полководцам”, а остальными, как в математике, можно пренебречь.

Итак, народу, строящему молодое правовое государство, надобно хорошо мыслить, а чтобы хорошо мыслить – надо хорошо жить, а чтобы хорошо жить – надо создать хорошие условия для жизни и хорошие законы. Ведь достоинство государства зависит в конечном счете от достоинства образующих его личностей… я бы добавила сюда и достоинство закона.

Действительно, закон и исполнение закона – дерево, а получившийся исход в результате исполнения этого закона – тень. И очень часто мы заботимся о тени, когда надо подумать о дереве.

Не буду вас далее мучить своими рассуждениями, сразу перейду к основной и многим интересной теме.

Наверное, всем известно, что в ноябре 2003 г. в НКР был принят закон “О гражданской службе”. Целью системы гражданской службы является обеспечение управленческого аппарата республики здоровыми квалифицированными кадрами. В функции Совета гражданской службы  входит создание перечней, должностных паспортов, формирование и перераспределение кадрового потенциала, обеспечение социальных гарантий гражданских служащих и т. д. Но этим деятельность Совета гражданской службы не ограничивается. Совет занимается переподготовкой и аттестацией кадров, а также организацией конкурсов и созданием резерва.

Для тех, кто хоть как-то сталкивался с гражданской службой, два последних пункта, наверное, самые наболевшие.

Какие мнения появились у людей с внедрением системы гражданской службы, я попыталась узнать, поговорив с некоторыми гражданами.

NN: – О гражданской службе я узнала из средств массовой информации. Прочитав в газете “Азат Арцах” список вакантных должностей, поспешила разузнать о них поподробнее у самих сотрудников Совета гражданской службы. Последние ввели меня в курс дела, да так, что мне сразу же на ум пришли небезызвестные слова: “Лед тронулся, господа присяжные”. Вот где можно проявить себя! Я прошла так называемый “фильтр”, но на данную должность, увы, был избран временно исполняющий обязанности этой должности. Тогда я подумала: огорчаться не стоит, так как меня зарегистрировали в долгосрочном резерве кадров, срок которого всего 1 год – все равно мне предложат какую-нибудь работу… Срок этот закончился, мои надежды не оправдались, и я с горечью повторяю про себя: карабахский менталитет.

Характер народа, как и характер отдельного человека, то есть ментальность, складывается раз и навсегда. Конечно, наверное, все со мной согласны, что у нас, карабахцев, очень много хороших черт характера. Но это не дает нам право забывать о самой губительной черте – “системе знакомств”. Именно паталогическая любовь к знакомствам активно влияет на судьбу народа. Можете мне возразить, но в этом плане молодое поколение становится похожим на старшее, да еще совершенствуется по ходу. Конечно, надо хранить традиции, но лучше вырваться из их плена повсюду, где они препятствуют нашему движению вперед.

Нашего следующего собеседника тоже признали победителем конкурса, но на данную должность назначили опять же временно исполняющего обязанности этой должности.

М.М.: – Создается впечатление, что, объявляя конкурс, госслужащие ищут себе соперников, дабы соревнованием умножить собственную славу. Пока участники, признанные победителями, довольствуются своими успехами, “временно исполняющие обязанности” смеются над ними и уже празднуют свое утверждение всем коллективом, несмотря на то, что должностное лицо гражданской службы только в трехдневный срок назначает на данную должность одного из победителей конкурса. Спрашивается, зачем нужны тогда конкурсы, в данном случае – формальности?!

О.О.: – На вопрос, сколько побед нужно одержать, учавствуя в разных конкурсах, чтоб тебя назначили на ту или иную должность, члены Совета гражданской службы в один голос, как бы сговорившись, отвечают: “Если бы все желания исполнялись, едва успев возникнуть, чем бы тогда наполняли человеческую жизнь,- рассказывает с недоразумением наша очередная собеседница. – Ведь жизнь – не благодатная страна, где текут медовые и молочные реки… и т. д. и т. п.”. Можно подумать, что людям нечем занять себя, и от скуки они решили принять участие в конкурсах. Не буду пересказывать дальше их слова, опасаясь, что вас охватит ужас от их дерзкой прямоты. Все равно,  вам потом ответят, что, якобы, вакантных мест нет, хотя создание новых штатов, новых отделов, новых министерств происходит у всех на глазах, только на вакантные места назначаются не резервники, а…

Обращались ли наши резервники к Совету с вопросом об истечении долгосрочного срока? Какова будет судьба резервников? Не отчислят ли их из этого списка, так и не назначив на какую-нибудь должность?

Это те вопросы, которые так и останутся актуальными.

Но наряду с этим наших собеседников волнует одна проблема – условие конкурса, где, по их мнению, нужны новые подходы.

Л.Л.: – Я подал заявку на конкурс (не хочу называть организацию). Если б вы видели, с каким презрением взирают они на нас, чужаков, осмелившихся вступить на их порог. И несмотря на это, несмотря на все сказанное, мы с большим энтузиазмом готовились к конкурсу. В первом туре каждый надеется на свои силы: тестирование происходит в письменном виде, и копия остается у тебя. А вот второй тур – это тур “красивых глаз”.

Участники конкурса заходят на собеседование по-одному. Естетственно, никто не знает, как отвечает его соперник. А члены комиссии ведут себя следующим образом. Они, не стесняясь, переспрашивают друг у друга, кто временно исполняет обязанности на этой должности, дабы не ошибиться при голосовании. Представители соответствующего органа (а их двое) достаточно хорошо подготавливают своего кандидата, в данном случае – временно и. о., заранее предоставив ему те вопросы, которые будут задаваться во время конкурса, и тот с достоинством выходит из ситуации.

Представители Совета гражданской службы не хотят портить отношения с соответствующей организацией – им еще вместе работать и работать.

Другие два члена комиссии – представители общественных и научных организаций – пытаются понять, что происходит, но при этом не осмеливаются возражать против кого-то. Но если суть их присутствия состоит в том, чтобы угождать другим членам комиссии…

Собеседование заканчивается. Дальше идет голосование – тайное. Ты можешь ничего не отвечать, но зато тебе могут отдать все голоса, и наоборот, ты можешь ответить хорошо, но при этом могут голосовать против тебя. Это их выбор, их желание, и с этим по закону “О гражданской службе” никто не может спорить.

Не могу обойти молчанием и тот факт, что субъективность по отношению к кандидатам на данную должность проявляется и во время назначения. Закон позволяет руководителю соответствующего органа или лицу, имеющему право на назначение на данную должность, возможность сделать выбор между кандидатами. Естественно, предпочтение отдается “своему” кандидату, хотя очень часто другие кандидаты намного превосходят временно исполняющих обязанности и ответами, и профессиональными навыками, и трудовыми способностями.

Вывод один: закон “О гражданской службе НКР” несовершенен, подлежит изменению и доработке. Ведь закон, не подвергающийся изменениям и усовершенствованию, конченный закон.

Найти свою дорогу – в этом все для человека, это для него значит стать самим собою. Столкнуть вниз человека, пытающегося встать на ноги, очень легко, для этого требуется не так уж много ума, щедрости и организаторских способностей. Это может сделать любой. А настоящее величие, щедрость и государственный ум проявляются в постоянном поощрении каждого человека к тому, чтобы тот превратился в гражданина.

Только таким путем можно добиться развития нашей страны, повысить уровень цивилизованности.

Карине АВАНЕСЯН

Не перевелись в Карабахе хорошие врачи

Поводом для написания данной статьи послужила совершенно случайная встреча, произошедшая в один из воскресных дней. Я пришел на дежурство к своему молодому коллеге, хотя слово “молодой” – тут весьма относительное. Стаж его работы 10 лет, и я смело могу утверждать, с высоты своего 30-летнего профессионального стажа, что на сегодняшний день он, пожалуй, лучший специалист в данной области. Речь идет об анестезиологии и реанимации. Неоднократно проходивший стажировку в лучших клиниках Франции, Австрии и США, я не считал для себя зазорным проконсультироваться с ним по самым современным аспектам нашей профессии. В самый разгар нашего диалога в ординаторскую впорхнула молодая красивая девушка, и по тому, как они встретились, я понял, что они старые друзья, однокурсники и коллеги “по цеху”. Девушка оказалась анестезиологом-реаниматологом, мало того – военным медиком, в значительных чинах.

Забыв обо мне, они начали обсуждать сначала проведенный отпуск, а затем плавно перешли на чисто профессиональные темы. Я молча, в течение почти 3-х часов слушал диалог своих молодых коллег и, я не постесняюсь этого слова, возликовал. Слава Богу, думал я, что в Арцахе есть такие врачи, значит, еще не все так плохо, хотя нареканий в адрес арцахской медицины не делал только ленивый. И не без основания. Дыма без огня не бывает. А здесь – какой интеллект, какие полеты медицинской мысли, какой высочайший профессионализм. И мой первый “визави”, и незнакомка меня – старого врача – просто ублажили.

Решив познакомиться поближе, а заодно непременно довести до сведения читающей публики Арцаха (не только считающей, каковых, к моему глубокому сожалению, сейчас большинство), что есть еще “порох в пороховницах”, есть в Арцахе специалисты-медики высокого класса, я отправился в отделение, которым руководит уже почти десять лет доктор Аванесян Анаит Александровна.

Интервьюируя ее, я понял, что не ошибся в выборе, точнее, в субъекте выбора, своего точно уж не знаю репортажа или очерка. Ступени роста впечатляют: сделала свой выбор профессии на 4-м курсе, последовательно – субординатура, а затем интернатура по анестезиологии и реаниматологии. Студенткой, а время учебы выпало на военные годы, на каникулы приезжала на родину и сначала санитаркой, а затем в качестве медсестры помогала возвращать в строй раненых воинов и больных.

После окончания ВУЗ-а сомнений не было, куда ехать работать: на Родину, в Арцах.

С благодарностью вспоминает французских коллег, под чьим руководством осваивала новейшие методы обезболивания, коими сейчас небезуспешно пользуется. Я не буду перечислять количество проведенных доктором Аванесян обезболиваний, но прошу уважаемого читателя поверить мне на слово: оно более чем впечатляет. Ни одного случая смерти пациента во время проведения наркоза, а мировая статистика дает цифры 0.1-0.7%. У нее ни одного! Днями позже мой старинный друг, тоже коллега-анестезиолог и очень честный человек, в беседе со мной признался: “На моей совести три смерти от наркоза”. И это было на заре его профессиональной деятельности. А здесь – 0%. И это за 10 лет работы, с самой разнообразной паталогией.

В 1991 г. я продержал на продленной искуственной вентиляции легких тяжелейшего больного (после огнестрельного ранения и повторной операции) почти двенадцать часов, что очень удивило моих в те годы молодых коллег, а доктор Анаит Аванесян 25 дней проводила ИВЛ и спасла жизнь тяжелейшей, практически безнадежной больной.

Можно еще много писать о том, что, как, сколько сил, нервов уходит на выхаживание каждого больного, перечислять разнообразные, самые современные методы обезболивания, которыми она владеет. Я останавлюсь, дабы не загружать читателя профессиональными терминами.

Классик русского фольклора Козьма Прутков говаривал: “Узкий специалист подобен флюсу”. И он прав. Человек не может жить только своей, хоть и наиважной работой. Я спросил, и не без основания: “А как вы проводите свой хоть и не долгий досуг, чем увлекаетесь, что читаете?”. И уже заранее предполагал ответ. Здесь и Маркес, и Пушкин, Блок и Куприн, Франсуаза Саган и Мопассан, я уже не говорю об армянских авторах.

То же на музыкальном фоне: классика и джаз, рок и, естественно, народная армянская музыка. Вот перед вами, уважаемый читатель, портрет современной умной, красивой, высокообразованной карабахской армянки, и главное, прекрасного специалиста-врача. Пожелаем ей, а я это делаю от себя и от вас, уважаемый читатель, постоянно держать высоко планку своего профессионального мастерства, крепкого здоровья и личного счастья.

Спасибо Вам, доктор Анаит Аванесян.

Храни Вас Бог!

Станислав ПЕТРОСОВ 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s