№ 2 / 31 հունվար

ՄԵՐ ՊԱՏԱՍԽԱՆԸ ՉԵՄԲԵՌԼԵՆԻՆ
կամ՝ քաղաքականության դասեր Ամերիկային 

ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնական Էլիզաբեթ Ջոնսի վերջին հայտարարությունները զարմանալի արձագանքներ են ունենում Հայաստանում եւ զարմանալիորեն արձագանք չեն գտնում Ղարաբաղում: Տպավորություն է ստեղծվում, թե պաշտոնական շրջանակները որոշել են արտաքին քաղաքական խնդիրները վերապահել հայրենակցական միություններին: Տվյալ դեպքում հայտարարությամբ հանդես եկավ «Արցախ» հայրենակցական միության նախագահ եւ ՀՀ ԱԺ պատգամավոր Համլետ Հարությունյանը, որին, նույնիսկ մեծագույն վերապահումներով, դժվար է աշխարհաքաղաքականության փորձագետ համարել: Նույնը կարելի է ասել նաև այն բազմաթիվ երիտասարդական կազմակերպությունների մասին, որոնք զարմանալի (կոմերիտական) միաբանությամբ որոշեցին իրենց արդարացի զայրույթը հայտնել՝ փողոց դուրս գալով:

Այնուամենայնիվ, ինչու են ՀՀ եւ ԼՂՀ իշխանությունները որոշել «մեջ գցել» հենց հայրենակցական միության ղեկավարին ու երիտասարդական կազմակերպություններին եւ ոչ թե, ասենք, համապատասխան նախարարության որեւէ պաշտոնյայի: Պատասխանը գտնելու համար, թերեւս, պետք է ուշադրություն դարձնել երկու հանգամանքի վրա. նախ՝ ինչով են զբաղված հայրենակցական միություններն ու երիտասարդական կազմակերպությունները, եւ երկրորդ՝ պետք է կրկին կարդալ Ջոնսի հայտարարությունը: Առաջինը թողնենք մի կողմ, քանզի ստիպված ենք լինելու լսել հերթական ու հերթապահ «հայրենասիրական» սին ճոռոմաբանությունը, եւ ուշադրություն դարձնենք այն հատվածի վրա, որ մեջբերել է Համլետ Հարությունյանը. «Հենց Ռուսաստանի շահերից է բխում, որ Մերձդնեստրը, Աբխազիան, Հարավային Օսիան եւ Լեռնային Ղարաբաղը լինեն կայուն, ոչ կոռումպացված, այնտեղ իշխող քրեական անջատողականները հեռացվեն իշխանությունից» (մեջբերումն` ըստ «Հայաստանի Հանրապետություն» թերթի, 19.01.2005):

Հայտարարության թարմ հետքերով հրավիրած մամլո ասուլիսում այս մեջբերումն անելով՝ Համլետ Հարությունյանն արդարացիորեն նշում է, որ Ղարաբաղի ժողովուրդը մեծ զոհողությունների գնով նվաճել է ազատ ապրելու իր իրավունքը, եւ դա ճանաչել է ԱՄՆ կառավարությունը, որը կառավարական մակարդակով օգնություն է հատկացնում ԼՂՀ-ին: Մյուս կողմից, սակայն, Հ.Հարությունյանը շրջանցում է այն հանգամանքը, որ հայտարարության կոշտ ձեւակերպումները վերաբերում են ոչ թե ժողովուրդներին, այլ կոռումպացված վարչակարգերին:

Այո, բազմիցս է գրվել ու խոսվել, որ ԼՂՀ-ն պետական շինարարության, ժողովրդավարության եւ այլ առումներով չի կարելի համեմատել մյուս չճանաչված երկրների հետ, որոնք ակնհայտորեն հետ են:

Բացի դրանից, բազմիցս է գրվել ու խոսվել, որ ԼՂՀ հարցում Հայաստանի եւ Ղարաբաղի արտաքին քաղաքական գերատեսչությունները չունեն համակարգված քաղաքականություն, որը հնարավորություն կտար ընդգծել եւ զարգացնել այն նվաճումները, որոնց, նույնիսկ իշխանավորների անգործության պարագայում, հասել է ժողովուրդը: Եվ հայրենակցական միության «բեխաբար» նախագահի հետեւում հնարավոր չէ թաքցնել այն խնդիրները, որոնք երեւում են նույնիսկ 10 հազար կիլոմետր հեռավորությունից:

Այստեղ մի քանի կարևոր հանգամանքներ էլ կան: Նախ՝ Չեմբեռլենին պատասխանելու բարոյական իրավունք ունենալու համար հիշյալ կազմակերպությունները մինչ այդ պետք է որ գոնե ձևականորեն հետաքրքրված լինեին Արցախում ժողովրդավարության հետ կապված խնդիրներով, անշահախնդիր ու անռեժիսոր մասնակցություն ունենալով երկրի ժողովրդավարացմանը: Եւ ճանաչված լինեին Արցախում ու հարգանք վայելեին: Թե չէ այս ամենի բացակայությամբ «առաջին գծում» հայտնվելը մի տեսակ տհաճ է:

Երկրորդ կարևոր հանգամանքը կայանում է հայաստանյան արձագանքների տրամադրության ու տրամաբանության (մեր ենթատեքստում՝ անտրամաբանության) նրբերանգներում: Դժգոհությունը վերաճեց զայրույթի, զայրույթը՝ վիրավորելու մարմաջի, վերջինս էլ՝ հոխորտանքի:  Սրանց գումարվեց զտարյուն հայկական «հետաքրքրասիրությամբ» անձնականը քրքրելու, շահագրգռվածության նյութական աղբյուրները որոնելու հայկական դարավոր ավանդույթը: Այս ամենը սոսկ ծիծաղելի կլիներ, եթե չլիներ վտանգավոր:

Մի կողմ թողնելով այն հանգամանքը, որ դիվանագիտության մեջ բազմաթիվ եղանակներ կան նման պարագաներում պատվով պատասխանելու (ափսոսանք հայտնել նման հայտարարության համար և պատրաստակամություն՝ երկխոսության միջոցով տարհամոզելու, և այլն, և այլն) համար, փաստենք սոսկ այն հանգամանքը, որ հայ քաղաքական վերնախավը, պարզվում է, աններելիորեն անտեղյակ է Միացյալ Նահանգների արտաքին քաղաքականության հիմնական սկզբունքին՝ հավասարակշռմանը: Այլապես մտքի մեր տիտանները երեխայական պարզամտությամբ չէին տարակուսի՝ այդ ինչպե՞ս է, որ և մեզ աջակցում են, և այսպիսի «փիս-փիս» բաներ ասում: Մեկ այլ հարց էլ է մեզ հետաքրքրում՝ մեր տիտանների ուղեղներում այդ ամբողջ ընթացքում չի՞ ծնվել այն հարցը, թե ու՞մ է ձեռնտու այս հարայ-հրոցը, այս աղմուկ-աղաղակը, որոնցով համայն աշխարհին (նույնիսկ՝ խուլուհամր երկրներին ու կազմակերպություններին) բարեխղճորեն տեղեկացրինք, որ աշխարհի հզորը մեզ վիրավորել է: Ու՞մ է ձեռնտու հիշյալ պաշտոնյայի կարծիքը նույնականացնելու ԱՄՆ պաշտոնական կարծիքի հետ ու Վաշինգտոնին ստիպելու հայտարարել, որ ԱՄՆ-ն չի ճանաչում ԼՂՀ-ի անկախությունը և ճանաչում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը: Որ հետո էլ ստիպված լինենք ազգովի կառչել այս վերջին հայտարարության վերջին նախադասությունից, որն այնքան էլ վատը չէ (մյուսների համեմատ) :Հավատացնում ենք մեր ընթերցողին՝ միայն թե ոչ մեզ:

Էլ չենք խոսում հոխորտանքի մասին, թեև չէր խանգարի հարցնել հոխորտացողներին՝ ու՞մ դեմ եք հոխորտում և չե՞ք զգում ձեր ծիծաղելի վիճակը: Նման լուրջ իրավիճակներում մարդու տրամաբանությունը սովորաբար բխում է քաշային կարգի ծանրությունից: Բայց հենց քաշային կարգի զգացողության իսպառ բացակայությունն է եղել մեր թշնամին բոլոր դարերում:

Այս ամենում, սակայն, մեզ համար ամենատարակուսելին այն էր, որ Արցախը, ավելի ճիշտ՝ Արցախի իշխանությունը կրկին օլիմպիական հանգստություն պահպանեց, ասես իրեն հուզող ավելի լուրջ պրոբլեմներ կան (և միգուցե կան), ասես խոսքը իրեն չի վերաբերում՝ նման վերաբերմունքով ևս մեկ անգամ համաշխարհային հանրությանը հասկացնելով, որ ինքը չեզոք է, այնքան չեզոք, որ իրեն չեն հուզում նույնիսկ իր իսկ խնդիրները, այնքան չեզոք է ինքը, որ գրեթե չկա, գոյություն չունի: Որ իր խնդիրներով զբաղվելու իրավունքը նա տվել է ուրիշների: Եւ այս ամենը՝ հայաստանյան հերթական մեծավորի այն սպառնալիքի ֆոնի վրա, որ իրենք դուրս կգան բանակցային գործընթացից ու «նրանց» կհանձնեն «արցախցիների» դատին: Չգիտենք, թե որքանով է օգտակար նման սպառնալիքը, պարզապես մտահոգում է մեկ այլ հարց՝ ինչպե՞ս կանվանեն նրան, ում անունով սպառնում են:

Ուրեմն՝ ի՞նչ, կհարցնի ընթերցողն այս ամենից հետո: Ուրեմն՝ ոչ թե զայրանալ, ոչ թե հոխորտալ, այլ… մտածել: Հարց տալ, թե այդ ինչպես եղավ, որ շաքարամանից… Ու դաս քաղել: Ընդամենը:

Մելիք  ԱՎԱՆՅԱՆ

——————————————————————————————-

Անցուդարձ

ՊԲ ՆԱԽԱՐԱՐՆ ԱՄՓՈՓՈՒՄ Է 2004 ԹՎԱԿԱՆԻ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ.
«այն առանձնահատուկ էր բանակի համար» 

Հունվարի 26-ին կայացավ ԼՂՀ ՊԲ նախարար, գեներալ-լեյտենանտ Սեյրան Օհանյանի, արդեն ավանդական դարձած, ամփոփիչ մամլո ասուլիսը: Ասուլիսի սկզբում նախարարը հակիրճ ներկայացրեց 2004 թվականի ընդհանուր պատկերը. ինչպիսին էր այն բանակի համար, ինչ է կատարվել այդ տարվա ընթացքում, ինչպես նաև խոսվեց 2005 թվականին բանակի անելիքների մասին: Նախարար Ս. Օհանյանը կարևորեց 2004 թվականը, նշելով, որ այն առանձնահատուկ էր բանակի համար նրանով, որ շարունակվել է կատարելագործվել բանակի մարտունակությունը՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով մարտական կարգապահությունը: Որպես կարևոր առանձնահատկություն, նախարարն ընդգծեց առաջին գծի ինժեներական կատարելագործման գործում աննախադեպ առաջընթացը: Նախարարը խոսեց նաև անցյալ տարվա օգոստոս ամսին անցկացված բանակային զորավարժությունների մասին՝ նշելով, որ դրանք ցույց են տվել, որ բանակի հրամանատարությունը, զորամասերը ի վիճակի են իրենց բերել տարբեր աստիճանների մարտական պատրաստության. «24 ժամվա ընթացքում զորակոչվել է  ողջ զորահավաքային ռեսուրսը: Սա խոսում է այն մասին, որ նախկինում կռված մեր տղաները, հետպատերազմյան տարիներին ծառայությունն ավարտած անձնակազմը քաջ գիտակցում են, որ բանակի շարունակական համալրումը, մանավանդ մարտական գործողությունների ժամանակ, անհրաժեշտություն է»: Նախարարը անդրադարձավ նաև 2004 թվականի ընթացքում կատարված արտակարգ պատահարներին և հանցագործություններին. «Համեմատած 2003 թվականի հետ, անցյալ տարի արտակարգ պատահարների քանակը նվազել է, չնայած այն բանին, որ ինչ քանակությամբ պատահարներ էլ լինեն, այդ հանգամանքը մտահոգում է բանակի հրամանատարությանը: Համեմատած նախորդ տարիների հետ՝ իջել է նաև հանցավորության աստիճանը: Հիմնականում տարբեր հանցանքներ կամ արտակարգ պատահարներ առաջին հերթին տեղի են ունեցել միջանձնային հարաբերությունների խախտման պատճառով, նշել է նա (միջանձնային հարաբերություններ ասածը բացատրելով նրանով, որ ծառայության ժամանակ ոմանք փորձում են հեղինակություն ձեռք բերել): Նախարարի խոսքերով, տարբեր արտակարգ պատահարներ են տեղի ունեցել նաև անվտանգության կանոնների խախտման հետևանքով: Նա նշել է նաև, որ 2004 թվականին գրանցվել է ոչ դիտավորյալ սպանության դեպք, ինչպես նաև չհաջողված ինքնասպանության դեպք:

Նախարարի հաղորդած տվյալների համաձայն՝ հունվարի 1-ից բարձրացվել են բանակի սպայական կազմի, ենթասպաների և պայմանագրայինների աշխատավարձը, մոտ 300 մլն դրամով ավելացվել է շինարարության համար հատկացվող գումարը՝ այն հասցնելով 1 մլրդի,  750 մլն դրամ է հատկացվելու բանակի սպայական կազմի, ենթասպաների և պայմանագրայինների բնակարանային պայմանները բարելավելու համար,  300 մլն գումար էլ  նախատեսված է զոհված և հաշմանդամ ազատամարտիկների ընտանիքների բնակարանային պայմանները բարելավելու համար:

Լրագրողների այն հարցին, թե ինչպես է նախարարը մեկնաբանում գեներալ Վիտալի Բալասանյանի պաշտոնանկության կապակցությամբ վերջերս մի քանի վետերանների կողմից մամուլում արված հայտարարությունը, նախարարն ասաց, որ ինքը չէր ցանկանա խոսել այն կադրային քաղաքականության մասին, որ տարվում է բանակում, սակայն, այնուամենայնիվ, նշեց, որ յուրաքանչյուրի մատուցած ծառայության աստիճանից,  յուրաքանչյուր անձնավորության ունակություններից և ռեալ կատարվող գործնական աշխատանքներից ելնելով է բանակում իրականացվում կադրային քաղաքականությունը. «Գոյություն ունի առաջ քաշման ծրագիր,- նշել է նախարարը,- և այդ ծրագրի համաձայն, ժամանակ առ ժամանակ հրամանատարական ունակություններ ունեցող անձնավորությունները հրամանատարական պաշտոնների են նշանակվում, այն սպաները, որ  իրենց գործունեությամբ ավելի շատ շտաբային ուղղություն ունեն, շտաբային պաշտոնների են նշանակվում, իսկ ովքեր էլ թերանում են՝ ազատվում են պաշտոններից»:

Ինչ վերաբերում է մեկ տարի առաջ նախարարի արած այն հայտարարությանը, ըստ որի, ծառայություն չանցած շատ անձնավորություններ բարձր պաշտոններ են զբաղեցնում պետական կառավարման համակարգում, և այն հարցին, թե արդյո՞ք այդ մարդիկ շարունակում են զբաղեցնել այդ պաշտոնները, նախարարը պատասխանեց. «Ես այն կարծիքին եմ, որ ընդհանրապես ղեկավար պաշտոններ պետք է ստանձնեն այն անձնավորությունները, ովքեր գոնե գիտեն, թե ինչպես է կազմավորվել այս պետությունը: Հանրապետության նախագահին այդ մասին զեկույց տրվել է, և որոշակի քայլեր կատարվում են»: Նախարարը նաև անդրադարձավ զինվորական ծառայություն չանցած մեր այն հայրենակիցներին, ովքեր գտնվում են արտերկրում. «Նրանք, ովքեր նախկինում չեն անցել զինվորական ծառայություն և այժմ գտնվում են արտերկրում, կարող են ըստ օրենքի կատարել համապատասխան դրամական վճարումներ և ազատվել քրեական հետապնդումներից»:

Իսկ այն հարցին, թե ի՞նչ միջոցներ է կիրառել ՊԲ նախարարն այն բարձրաստիճան զինվորականների նկատմամբ, ովքեր անօրինական կերպով միջամտել են ամռանն անցկացված ՏԻՄ ընտրություններին, Ս. Օհանյանը նշել է, որ ինքը միայն լսել է այդ անօրինականությունների մասին և  պահանջել է ապացույցներ, սակայն ոչ ոք  այդպես էլ չի ներկայացրել դրանք: Իսկ գալիք խորհրդարանական ընտրություններին, իր իսկ խոսքերով, թեև հատուկ մշակված ծրագիր չկա, «բայց իմ կողմից ցուցում կտրվի,- նշել է նա,- որպեսզի բանակին առնչվող անօրինականություններ չլինեն»:

Քրիստինե ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ

ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՆԱԽԱՁԵՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԿԵՆՏՐՈՆ.
Ճեպազրույց արվածի և անելիքի մասին 

Հունվարի 22-ին լրագրողների հետ անցկացրած ճեպազրույցի ընթացքում ՔՆԿ հասարակական կազմակերպության նախագահ Ալբերտ Ոսկանյանը հակիրճ ներկայացրեց կազմակերպության կատարած աշխատանքներն ու հետագա պլանները: Նրա խոսքերով՝ «Մեսրոպ Մաշտոց» համալսարանը բարեգործական սկզբունքներով որոշակի քանակությամբ գումար է հատկացրել կազմակերպությանը, որով  ԼՂՀ ոստիկանությանը կից քննչական մեկուսարանի համար գնել են դեղորայք, իսկ ոստիկանությանը կից քրեական պատիժների իրականացման բաժնի համար (նախկին Շուշիի բանտը)՝ համակարգիչ: «Բացի այդ, կազմակերպությունը մեկուսարանի համար բաժանորդագրվել է «Ազատ Արցախ» թերթ, իսկ Ստեփանակերտի մամուլի ակումբը հաճույքով տրամադրել է «Դեմո» թերթի բոլոր համարները, և խոստացել է հանրապետության կալանավայրերին տրամադրել ակումբի կողմից տպագրվող կամ տարածվող բրոշյուրներն ու գրքերը»,-նշել է նա: «Ինչ վերաբերում է համակարգիչներին,- ասաց Ա. Ոսկանյանը,- ապա մենք մտադիր ենք հետագայում կազմակերպել օպերատորական գործի դասավանդում՝ կալանավորների և աշխատողների համար, որոնց կտրամադրվի նաև համապատասխան փաստաթուղթ: Այս միջոցառումը կարևոր ենք համարում ոչ միայն կալանավորների ազատ ժամանակն անցկացնելու տեսակետից, այլև  այն առումով, որ այդկերպ կկարողանանք հեշտացնել կալանավորների ազատ արձակումից հետո նրանց մտավոր և հոգեբանական վերականգնման գործընթացը»:

Նշվեց նաև, որ կազմակերպությունը «Մեսրոպ Մաշտոց» համալսարանի հետ քրեական պատիժների իրագործման բաժանմունքի համար մտադիր է պատրաստել համակարգչի 2 մասնագետ՝ համապատասխան փաստաթղթի հանձնմամբ: «Բացի այդ, մասնագետները, որոնց մենք կսովորեցնենք, կհեշտացնեն կալանավայրերում իրականացվող գործավարության գործընթացը՝ այն կատարելով համակարգչի օգնությամբ, քանի որ առայսօր Շուշիի բանտում գործավարությունը կատարվում է հասարակ գրամեքենայի միջոցով»:

Ա. Ոսկանյանը նշեց նաև, որ կալանավորների հետ աշխատում է հոգեբան Զոյա Մայիլյանը, և հետագայում կազմակերպությունը «Մեսրոպ Մաշտոց» համալսարանի հետ համատեղ այդ գործընթացին կներգրավի ևս երկու հոգեբանների: Ա. Ոսկանյանը կարևորեց նաև  կալանավայրերը ոստիկանության ենթակայությունից արդարադատության նախարարությանը հանձնելու գաղափարը, որը, նրա խոսքերով,  հնարավորություն է տալիս հասնել միջազգային չափանիշների, և ավելի արդյունավետ լուծել ծագող հարցերը: «Մենք խորհուրդ ենք տալիս մեր իշխանություններին դրանով ցույց տալ համաշխարհային հանրությանը, որ թեև մենք չճանաչված հանրապետություն ենք, այնուամենայնիվ, քայլում ենք միջազգային չափանիշներին համապատասխան»:

Ինչ վերաբերում է պլաններին,  Ա. Ոսկանյանը նշեց, որ այն գումարներով, որ իրենք կստանան «Մեսրոպ Մաշտոց» համալսարանի կողմից, նախատեսում են անցկացնել տարբեր թեմաներով սեմինարներ, թրենինգներ և կլոր սեղաններ, որոնք վերաբերելու են ոչ միայն կալանավայրերին, այլև նախկին  գերիներին ու նրանց ընտանիքի անդամներին: Նպատակը բազմակողմանի վերականգնողական օգնության տրամադրումն է: Ա. Ոսկանյանը նշեց նաև, որ անցյալ տարվա վերջին իրենք դիմել են ԼՂՀ իշխանություններին՝ խնդրանքով, որ իրենց ֆինանսական աջակցություն ցուցաբերվի, և հիմա սպասում են արդյունքներին:

Հատուկ ուզում ենք նշել, որ Ա. Ոսկանյանի հաղորդած տվյալների համաձայն՝ այսօր ԼՂՀ կալանավայրերում պահվող բոլոր կալանավորները ազգությամբ հայեր են:

——————————————————————————————-

Կուսակցական

ԵՎՍ ՄԵԿ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ՝ ԱՐՑԱԽԻ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԴԱՇՏՈՒՄ
Նախաձեռնողները հանդես են գալու արդարության եւ ժողովրդավարության դիրքերից

Արարատ Վանոյի Պետրոսյանը ծնվել է 1955 թվականին, Ստեփանակերտում: 1981 թ. ընդունվել է Երեւանի գյուղատնտեսական ինստիտուտի ագրոնոմիական բաժինը: Ավարտելուց հետո,  1987 թվականից էկոնոմիկայի գծով վերապատրաստման դասընթացներ է անցել նույն ինստիտուտում:

Արցախյան շարժմանն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել:  Իր լուման է ներդրել ինքնապաշտպանական ջոկատների կազմավորման գործում, եւ դրանցից մեկում մասնակցել է պատերազմական գործողություններին:  92-ի օգոստոսին Ա. Պետրոսյանի նախաձեռնությամբ  ԼՂՀ ՊԲ հակաօդային պաշտպանությունում կազմավորվել է մի ջոկատ՝ ոչնչացված ինքնաթիռների եւ ուղղաթիռների որոնման նպատակով: Այնուհետեւ նա  եղել է ՊԲ հրետանու մարտկոցի, ապա՝ վաշտի հրամանատար:

2000 թ. խորհրդարանական ընտրություններում առաջադրել է իր թեկնածությունը եւ ընտրվել ԼՂՀ երրորդ գումարման ԱԺ պատգամավոր: Մինչ այսօր ԱԺ պաշտպանության, անվտանգության եւ օրինականության հարցերի մշտական հանձնաժողովի փոխնախագահն է: 

2005 թ. հունվարի 14-ին տեղի ունեցավ «Մեր տունը Հայաստանն է» կուսակցության հիմնադիր համագումարը, որի ղեկավար ընտրվեց նախաձեռնող խմբի անդամ, ԱԺ պատգամավոր Արարատ Պետրոսյանը:

Պարոն Պետրոսյան, ի՞նչ հանգամանքներով էր թելադրված կուսակցության ստեղծումը: Ո՞րն է նրա գաղափարական հիմքը:

– Հիմնադրել ենք համազգային նշանակության ժողովրդավարական կուսակցություն: Մեր հիմնական ու գլխավոր նպատակն է՝ պաշտպանել արդարությունը  հանրապետությունում:  Իսկ կուսակցության անունն ինքնին հուշում է, որ Արցախի վերջնական նպատակն ենք համարում միացյալ Հայաստանի կազմում լինելը: Չմոռանանք, որ պատմական Արցախը եղել է Հայաստանի տասերորդ նահանգը: Որպես հայ՝ ցանկանում եմ տեսնել Մեծ Հայաստանը:

Բացի նրանից, որ կուսակցության հիմնական խնդիրը ազգի միավորումն է համազգային գաղափարների շուրջ, ուրիշ ի՞նչ առաջնահերթ ուղղություններ եք մշակել կուսակցության ծրագրում, որոնք այսօր առավել կարեւոր ու ընդունելի են մեր ժողովրդի համար:

– Կուսակցության գործունեության սկզբունքների եւ նպատակների շարքում մատնանշել ենք բնակչության սոցիալական դրության շեշտակի բարելավման, օրենքի գերակայության, ազգային եւ պետական շահերի առավել լրիվ հաշվառման խնդիրները: Մենք կարեւորում ենք իշխանության երեք ճյուղերի տարանջատման, ուժեղացման, այդ նպատակով անհրաժեշտ հակակշիռների ու փոխադարձ վերահսկողության մեխանիզմների անհրաժեշտությունը: Ժողովրդավարության ու ազատականացման գաղափարները լինելու են մեր կուսակցության գործունեության հիմքում: Ծրագրային կարեւոր դրույթների շարքում կմատնանշեի նաեւ ԼՂՀ-ի եւ Սփյուռքի միջեւ երկքաղաքացիության ինստիտուտի հաստատումը,  ըստ որում՝ այդ սկզբունքը պիտի ենթադրի նաեւ պարտականությունների ստանձնում եւ կատարում: Եվ առաջին հերթին՝ հայոց զինված ուժերում ծառայություն: Գերակա խնդիրներից մեկը մեր ընդհանուր տան՝ Հայաստանի ռազմաարդյունաբերական համալիրի անշեղ զարգացումն է:

Քաղաքական դաշտում ի՞նչ դիրք եք գրավելու.  իշխանամե՞տ եք, թե՞ ընդդիմադիր:

– Մեր կուսակցությունն իշխանությունների կողքին չեմ տեսնում: Քանի որ ես կրում եմ ժողովրդի ընտրյալի կոչումը, ուստիեւ, իմ գլխավոր խնդիրն եմ համարում նրա իրավունքների ու շահերի պաշտպանությունը, որոնք այսօր ոտնահարված են: Իմ խորին համոզմամբ՝ մեր գոյամարտի նահատակների ու հաշմանդամների նկատմամբ չկա այն պատշաճ ուշադրությունը, որին նրանք արժանի են: Հարկ եմ համարում նշել մի դեպք, որը կատարվել է Քաշաթաղում:  Չորս երեխաների հայրը, որ նաեւ Արցախյան պատերազմի մասնակից էր, սպանվել է հանցագործի ձեռքով: Վերջինս ընդամենը վեց ամիս է կրել պատիժը, չգիտես ո՞ր օրենքով է չորս երեխաներին որբ թողած մարդասպանն այսօր վայելում ազատությունը:

Կրկնում եմ՝ մեր ժողովրդի սոցիալական խնդիրները, նրանց ոտնահարված իրավունքների վերականգնումը մշտապես լինելու են մեր ուշադրության կենտրոնում: Արցախցին չպետք է աղբանոցում հաց փնտրի, դա մեր նկարագրին անհարիր է: Նա պետք է պաշտպանված լինի պետության կողմից, որպեսզի ինքն էլ հայրենիքը պաշտպանի:

Արցախյան գոյամարտի մասնակիցների մի զգալի մասն այսօր գործազուրկ է, առօրյա հոգսերի տակ կքած: Իմիջիայլոց, այդ խավից բավական ներկայացուցիչներ ունենք կուսակցության շարքերում: Այդ մարդկանց հարկավոր է օգնել, գործնական քայլեր ձեռնարկել նրանց խնդիրների լուծման ուղղությամբ: Մի խոսքով՝ ձգտելու ենք լուծել նման խնդիրները՝ համախոհների հետ միասին:

Ի դեպ, սոցիալական ինչպիսի՞ հենարան ունեք, ովքե՞ր են ընդգրկվել ձեր շարքերում, ստեղծո՞ւմ եք  ճյուղային կազմակերպություններ հանրապետության շրջաններում:

– Մեր համակիրները մեծամասամբ միջին խավի ներկայացուցիչներ են: Ցանկացողների համար կուսակցության դռները բաց են: Ներկա դրությամբ ճյուղային կազմակերպություններ ենք հիմնադրում Մարտակերտի, Մարտունու, Հադրութի, Ասկերանի եւ Շուշիի շրջաններում, մտադիր ենք ընդգրկել նաեւ Քաշաթաղի ու Քարվաճառի շրջանները: Մեր ձայնը հասցնելու ենք Արցախի ամենածայրամասային գյուղերի բնակչությանը: Ինչքան մեծ լինի մեր «բանակը», պարզ է՝ համատեղ ավելի հեշտ կլուծվեն հարցերը:

Առջեւում խորհրդարանական ընտրություններն են: Բնականաբար, ակնկալվում է նաեւ նորաստեղծ կուսակցության մասնակցությունը:

– Դա մեր ամենաառաջին խնդիրը չէ, սակայն, ինչ խոսք, պայքարելու ենք պատգամավորական տեղերի համար, որպեսզի կարողանանք երկրի բարձրագույն ներկայացուցչական մարմնում արծարծել մեզ հուզող հիմնահարցերը:

Դրա հետ կապված եւս մեկ հարց. ընտրարշավին մասնակցելու համար կուսակցությունը կամ պետք է ունենա իր սեփական ֆինանսական միջոցները, կամ, հակառակ պարագայում, կախվածության մեջ կընկնի գործող իշխանություններից:

– Մեր շարքերում կան այնպիսի անձինք, ովքեր ի վիճակի են նյութա-ֆինանսապես աջակցելու կազմակերպությանը: Աջակիցներ ունենք նաեւ Սփյուռքում: Ուրեմն՝ կախված չենք լինի:

Թերթի միջոցով ի՞նչ կուզենայիք փոխանցել ընթերցողներին:

– Կոչ եմ անում բոլորին՝ պաշտպանել արդարությունը թե’ գործարար ոլորտում, թե’ քաղաքական դաշտում եւ թե’ առօրյա կյանքում:

Ռուզան ԻՇԽԱՆՅԱՆ

«ՇԱՐԺՈՒՄ-88» ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԳՈՒՄԱՐԻ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ս.թ. հունվարի 22-ին կայացել է «Շարժում-88» կուսակցության հիմնադիր համագումարը, ինչը նշանակում է, որ «Շարժում-88» հասարակական-քաղաքական կազմակերպության հիմքի վրա ստեղծվում է կուսակցություն: Հանրությանը տեղեկացնելով, որ այս քայլը կատարվել է ԼՂՀ առկա օրենսդրական դաշտի պահանջներին համահունչ, միևնույն ժամանակ հավաստիացնում ենք, որ հաստատակամորեն ձգտելու ենք պահպանել հասարակական-քաղաքական շարժման հիմնական առաքելությունը, այն է՝ հանրության առողջ ուժերի համախմբման հիմնական առանցքի դերակատարությունը: Եւս մեկ անգամ ընդգծելով, որ արցախյան հանրությունն այսօր համակարգային լուրջ փոփոխությունների, սոցիալ-տնտեսական վիճակի և առկա բարոյա-հոգեբանական մթնոլորտի առողջացման հրամայականի առջև է կանգնած, հավաստիացնում ենք, որ հավատարիմ ենք մնում որդեգրած սկզբունքներին և երկրի հասարակական-քաղաքական կյանքին ամենաակտիվ մասնակցությամբ ամեն ինչ անելու ենք նախանշված նպատակներին հասնելու համար: «Շարժում-88» կուսակցության հիմնական նպատակներն են.

-ԼՂՀ անկախ  պետության կառուցում՝ միտված վերջնական նպատակի՝ անկախ ու միացյալ Հայաստանի կայացմանը, Արցախ-Հայաստան-Սփյուռք եռամիասնության ամրապնդում.

-բոլոր ուղղություններով (տնտեսական, կրթական, մշակութային, ռազմական, սոցիալական եւ այլն) ԼՂՀ անվտանգության երաշխիքների շարունակական ապահովում.

-իշխանության թեւերի հստակ տարանջատում՝  փոխադարձ զսպումների եւ հակակշիռների ներդրմամբ՝ ղեկավարման լիարժեք կիսանախագահական հանրապետության կառուցում.

-խոսքի ազատության և չորրորդ իշխանության կայացման իրական նախադրյալների ստեղծում.

-մարդու հիմնարար ազատությունների գերակայության ապահովում, քաղաքացու իրավունքների պաշտպանություն, քաղաքացիական հասարակության, իրավական պետության կայացում.

-Հայ Առաքելական եկեղեցու՝ որպես հայ ժողովրդի ազգային եկեղեցու, նրա հոգևոր կյանքի շինության ու ազգապահպանման կարևոր պատվարի, դերի ամրապնդում.

-սոցիալական ուղղվածության մրցունակ շուկայական տնտեսության կայացում՝ պետության կարգավորիչ դերի  վերաիմաստավորմամբ.

-տեղական ինքնակառավարման համակարգի լիիրավ կայացում, կառավարման գործառույթների  ողջամիտ ապակենտրոնացում.

-պայքար համակարգային կոռուպցիայի եւ ստվերային տնտեսության դեմ.

-սոցիալական արդարության հաստատում և անապահով խավերի պաշտպանություն:

Այս նպատակներին հասնելու համար ակնկալում ենք արցախյան հանրության և բոլոր առողջ ուժերի աջակցությունը, համոզված լինելով, որ միայն համատեղ ջանքերով կարող ենք երկիրը դուրս բերել ստեղծված իրավիճակից:

ՀՅԴ ԱՐՑԱԽԻ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԿՈՄԻՏԵՆ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒՄ Է ԷԼԻԶԱԲԵԹ  ՋՈՆՍԻ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ինչպես «Ապառաժ»-ի թղթակցին ասել է ՀՅԴ Արցախի ԿԿ ներկայացուցիչ Գրիշա Հայրապետյանը, ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական կոմիտեն ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնական Էլիզաբեթ Ջոնսի Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ հայտարարությունը բնութագրել է որպես “խաղաղարար գործընթացի համար խիստ վնասարար”: Նա զարմանք է հայտնել այն հանգամանքով, որ ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնականը “մեկ հարթության վրա, մեկ փաթեթի մեջ է դրել նախկին ԽՍՀՄ տարածքում ձեւավորված 4 նորանկախ պետությունները, որոնց շարքում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը յուրահատուկ եւ բոլորից տարբերվող կարգավիճակ ունի”:

Գրիշա Հայրապետյանը ընդգծել է, որ Էլիզաբեթ Ջոնսի հայտարարությունը հակասում է ԱՄՆ բարձրաստիճան մի շարք այլ պաշտոնյաների՝ նախկինում բազմիցս ընդգծված այն պնդումներին, որ Լեռնային Ղարաբաղում ժողովրդավարության զարգացումը զգալիորեն առաջ է անցել Ադրբեջանում առայսօր առկա  մենատիրական կարգերից: Արցախի ժողովրդին եւ քաղաքական ուժերին հաջողվել է ստեղծել ժողովրդավարության ավելի սահուն  առաջընթացի համակարգ, որի հետագա զարգացմանը նպաստելու համար խիստ անհրաժեշտ է ԼՂՀ ճանաչումը միջազգային հանրության կողմից:

«Ապառաժ» թերթի թղթակցին տված այն հարցին, թե ինչպիսի դիրքորոշում ունի Դաշնակցության Արցախի կազմակերպությունն Էլիզաբեթ Ջոնսի այն պնդումին, թե «Հենց Ռուսաստանի շահերից է բխում այդ տարածաշրջաններում, լինի դա  Մերձդնեստրը, Աբխազիան, Հարավային Օսիան կամ Լեռնային Ղարաբաղը, հաստատվեն կայունություն, վերջ տրվի կոռուպցիային եւ հեռացվեն իշխանության գտնվող քրեածին անջատողականները»,    նա պատասխանել է, որ յուրաքանչյուր երկրի իշխանափոխության հարցը` տվյալ երկրի քաղաքացիների ներքին խնդիրն է, եւ միայն ազգաբնակչությունն է, որ իրավունք ունի որոշելու դրա անհրաժեշտությունը, եւ այն իրականացնելու ազատ ընտրությունների միջոցով:

Նա ավելացրել է նաեւ, որ վերջին տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների արդյունքները  ցույց են տվել, որ Արցախի ժողովուրդը եւ գործող քաղաքական ուժերը ի վիճակի են ինքնուրույն ապահովել ազատ ընտրելու եւ անհրաժեշտության դեպքում՝ ընտրությունների միջոցով իշխանություն փոխելու իրենց կարողությունն ու կամքը:

ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական կոմիտեի կարծիքով, ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնականի պնդումները եւ, մանավանդ, դրանց պարզաբանումներին ուղղված ԱՄՆ պետքարտուղարության հայտարարությունը, նաեւ ահազանգում է  ԼՂՀ քաղաքական ղեկավարությանը ավելի ակտիվացնելու իր արտաքին քաղաքական գործունեությունը, արտերկրում ԼՂՀ ներկայացուցչությունների աշխատանքը նոր, պատշաճ  մակարդակի վրա դնելու անհրաժեշտության մասին:

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԿՈՆՍՈՒԼՏԱՑԻԱՆԵՐ 

Հունվարի 24-ին կայացել է Հայ Հեղափոխական Դաշնակցության արցախյան կառույցի և «Շարժում-88» կուսակցության ղեկավարության հանդիպում: Խնդրո առարկան քաղաքական իրավիճակի վերլուծությունն էր և երկու ազդեցիկ քաղաքական ուժերի համագործակցության հեռանկարները:

Սեփ. լրատվություն

——————————————————————————————-

Դատական

ԴԱՏԱՔՆՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՁԳՁԳՎՈՒՄ Է

Մեր թերթի նախորդ համարում հրապարակել էինք տեղեկատվություն, որն արտատպություն էր «Առավոտ» թերթից, մեր հանրապետության տարածքում կատարված մի զինվորական հանցագործության մասին:  2003 թվականի դեկտեմբերին  անհայտ անձինք սպանել են  ԼՂՀ ՊԲ Մատաղիսի զորամասի զինծառայողներ Հովսեփ Մկրտումյանին եւ Ռոման Եղիազարյանին, եւ ապա՝ նրանց դիակները նետել ջրամբար:

Սույն հանցագործությանն առնչվող որեւէ տեղեկատվություն չի հրապարակվել արցախյան  լրատվամիջոցներով: Մենք դիմել ենք դատաքննության մեջ ներգրավված զինդատախազ, Ասկերանի կայազորի զինվորական դատախազի տեղակալ Աշոտ Ապրեսյանին՝ գործի մանրամասներին իրազեկվելու ակնկալիքով: Սակայն նա մեզ տրամադրել է բավական սուղ տեղեկատվություն՝ պատճառաբանելով, որ քանի դեռ ավարտված չէ դատաքննությունը՝  ինքը չի կարող որեւէ տեսակետ ներկայացնել հանրությանը: Նույնը մենք լսեցինք  դատաքննությունը  վարող՝ Սյունիքի առաջին ատյանի դատավոր Վ. Մանասարյանից:

Ըստ Ա. Ապրեսյանից ստացված տեղեկությունների՝ մեղադրանք է ներկայացված  թիվ 33651 զորամասի ժամկետային զինծառայողներ Մուսա Սերոբյանին, Արայիկ Զալյանին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի երկրորդ մասի առաջին, հինգերորդ, յոթերորդ եւ տասերորդ կետերով: Նշենք, որ քրօրի  104-րդ հոդվածը կիրառվում է դիտավորյալ սպանությունների դեպքում, երկրորդ մասի առաջին կետը՝ սպանություն, որը կատարվել է երկու կամ ավելի անձանց կողմից, հինգերորդը՝ կատարվել է առանձին դաժանությամբ, յոթերորդը՝ մի խումբ անձանց կողմից, տասերորդը՝ սպանությունը կատարվել է խուլիգանական դրդումներով:

Մեղադրանք է ներկայացված նաեւ Ղեւոնդ Եգորյանին՝ ՀՀ քրօրի 359-րդ հոդվածի 2-րդ մասի առաջին կետով, Վահե Հովհաննիսյանին՝ ՀՀ քրօրի 38-359-րդ հոդվածի երկրորդ մասի առաջին կետով եւ 375-րդ հոդվածի առաջին մասով:  Երվանդ Պետրոսյանը մեղադրվում է ՀՀ քրօրի 38-359-րդ հոդվածի երկրորդ մասի առաջին կետով եւ 375-րդ հոդվածի առաջին մասով:

Քրօրի 359-րդ հոդվածը վերաբերում է զինծառայողների փոխհարաբերությունների կանոնագրքային կանոնների խախտումներին, իսկ 375-րդ հոդվածը՝ պետի կողմից պաշտոնական լիազորությունների սահմանն անցնելուն:

Գործն ուղարկվել է Սյունիքի մարզի առաջին ատյանի դատարան:  Դատական քննությունն սկսվել է 2004-ի նոյեմբերի 24-ին, Ստեփանակերտի  նստավայրում՝  Վ. Մանասարյանի նախագահությամբ:

Հարցաքննվել են գործով տուժողները, ինչպես նաեւ տուժող Ռոման Եղիազարյանի իրավահաջորդ, նրա հորեղբայր Արթուր Եղիազարյանը: Նրան տրվելիք հարցերը ձեւակերպելու եւ նախապատրաստելու համար ամբաստանյալներ Սարգսյանի, Սերոբյանի եւ Զալյանի պաշտպաններ Զ. Փոստանջյանը, Ա. Աթոյանը եւ Վ. Սահակյանը հանդես են եկել միջնորդությամբ՝ դատական քննությունը հետաձգելու մասին: Վերջինս նշանակվել է  2004-ի դեկտեմբերի 10-ին: Դատապաշտպանները, Ա. Ապրեսյանի տեղեկություններով, դեկտեմբերի 10-15-ը դատական նիստին չեն ներկայացել: Նրանք դիմում- բողոքով դիմել են դատարան՝ դատաքննությունը Ստեփանակերտ քաղաքից Երեւան տեղափոխելու հարցով, սակայն դատարանն այն մերժել է:

Դատապաշտպանների չներկայանալու պատճառով դատաքննությունը հետաձգվել է ու նշանակվել  2005 թ. հունվարի 10-ին: Փաստաբաններն այդ օրն էլ չներկայացան դատական նիստին: Փոստով նրանք ուղարկել են իրենց միջնորդությունը՝  գործի դատաքննությունը Երեւան տեղափոխելու մասին, որը, սակայն, նորից է մերժվել դատարանի կողմից: Հերթական դատական նիստը, որ նշանակված է եղել հունվարի 18-ին, դարձյալ չի կայացել փաստաբանների բացակայության պատճառով: Քրեական դատավարության օրենսգրքի 304 հոդվածի հիմքով դատաքննությունը նորից է հետաձգվել ու նշանակվել փետրվարի 7-ին:

Ռուզան ԻՇԽԱՆՅԱՆ

«ԿԵՑՑԵ ՄԵՐ ԴԱՏԱՐԱՆԸ՝ ԱՇԽԱՐՀԻ ԱՄԵՆԱՄԱՐԴԱՍԻՐԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ».
հուսանք, որ շուտով այս խոսքերը կասվեն առանց հեգնանքի

«Մի’ դատիր, որ չդատվես»: Աստվածաշնչյան այս պատվիրանը չի վերաբերվում միայն դատավորներին՝ հակառակ դեպքում թոշակի անցնելուց հետո էլ պիտի սկսեին նրանց դատել: Երևի թե վերջիններիս համար այս պատվիրանը կարելի է ձևափոխել այսպես՝ «Այնպես դատիր, որ չդատվես»:

Սա իմիջիայլոց, իսկ ընթերցողների ուշադրությունը ուզում ենք հրավիրել 2004 թվականի ընթացքում կատարված երկու հանցագործությունների վրա: Առաջինը Ստեփանակերտի թիվ 9 միջն. դպրոցում անչափահասի կողմից կատարված հայտնի սպանության դեպքն է, երկրորդ հանցագործությունը ևս կատարվել է անչափահասի կողմից, ընդ որում, տուժող կողմը վերջինիս տատն ու մորեղբայրն են, որոնց բնակարանից էլ նա հափշտակել է կանխիկ գումար և ոսկյա զարդեր՝ 312 հազար 250 դրամ ընդհանուր արժողությամբ:

Թվում է՝ ծանրության աստիճանով իրարից շատ տարբեր երկու հանցագործություններ են, որոնց համար նշանակված պատիժը ևս պիտի տարբեր լինի: Սակայն մեղադրող կողմը ի դեմս դատախազ Յուրի Սահակյանի, առաջին դեպքում մեղադրյալի համար պահանջել է 3 տարի ազատազրկում (նվազագույն պատիժ), իսկ երկրորդ դեպքում՝ 2 տարի ազատազրկում: Առաջին ատյանի դատարանը երկու դեպքերում էլ բավարարել էր դատախազի պահանջը: Սակայն առաջին հանցագործության հետևանքով սպանված անչափահասի հոր և երկրորդ հանցագործությունը կատարած անչափահասի օրինական ներկայացուցչի՝ մոր բողոքների հիման վրա, այս երկու գործերը վերանայվել են վերաքննիչ դատարանում՝ երկու դեպքում էլ դատավոր Շուրա Օհանյանի նախագահությամբ: Դատավորը փոխել է երկու պատիժներն էլ՝ առաջին անչափահասի պատիժը 3-ից դարձնելով 6 տարի ազատազրկում, երկրորդ անչափահասին էլ նշանակելով 2 տարի պայմանական ազատազրկում: Առաջին հանցագործության գործով անչափահասի դատապաշտպանն ու դատախազը դիմել են գերագույն դատարան, որը անփոփոխ է թողել վերաքննիչ ատյանի որոշումը:

Ինչո՞ւ երկու տարբեր թվացող հանցագործություններում այդպես էլ չհամընկան դատախազի և դատավորի կարծիքները:

Նախ, ինչո՞ւ սպանություն կատարած անչափահասի համար պարոն Սահակյանը պահանջեց ընդամենը երեք տարի:

«Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ անչափահասը սպանության պահին եղել է աֆեկտի վիճակում՝ ես պահանջել եմ 3 տարվա ազատազրկում»,- ասում է նա:

«Գործով, ինչպես նախաքննության, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում ձեռք բերված ապացույցներով անառարկելիորեն հաստատված է, որ տուժածն ամբաստանյալի նկատմամբ չի կիրառել որևէ գործողություն՝ հակաիրավական, հակաբարոյական, այլ հաստատված է,- ասում է դատավոր Շուրա Օհանյանը,- որ ամբաստանյալի գործողությունների նպատակաուղղվածությունը՝ գրպանում դանակ պահելը, վեճի ժամանակ աննկատ գրպանից հանելը, ձախ կրծքավանդակին կյանքի համար կենսական մարմին՝ սրտին դանակով ներթափանցելը՝ մահացու վնասվածք հասցնելը վկայում են ապօրինաբար ամբաստանյալի տուժածին կյանքից զրկելու նրա մտադրության մասին: Մեր փորձագետները, որոնց թվում փորձագետ, հոգեբան Ա. Մխիթարյանը, հաստատել են, որ ամբաստանյալը սպանության պահին հոգեկան հուզմունքի մեջ չէր գտնվում»:

«Այստեղ փորձագետները եկել են այն եզրակացության,-շարունակում է դատախազը,- որ անչափահասը եղել է սթափ վիճակում: Հետագայում դատարանում պարզվել է, որ փորձագետների տված եզրակացությունները անհիմն են. ստորագրած երեք փորձագետներից մեկն ընդհանրապես չի մասնակցել փորձաքննությանը, մյուսն էլ մասնակցելու համապատասխան թույլտվություն չի ունեցել: Դատարանը ստիպված լրացուցիչ փորձաքննություն է նշանակել Երևանում, որն անց են կացրել 4 մասնագետներ, որոնց թվում՝ հայտնի Էլդա Գրինը: Երևանում կատարած փորձաքննությունը ցույց է տվել, որ անչափահասը սպանությունը կատարել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում: Անչափահասի նկատմամբ կատարվել է բռնություն և դա ապացուցված է: Այդ պատճառով էլ գործը վերաորակավորել ենք 105-րդ հոդվածով՝ 3 տարի ազատազրկում, իսկ մնացած հինգ հոգին, որ բռնության են ենթարկել նրան՝ խուլիգանության համար ենթարկվել են քրեական պատասխանատվության: Բայց, հաշվի առնելով նրանց տարիքը, պատիժը նշանակվել է պայմանական»:

«Եթե տուժողը գործադրում է բռնություն,- ասում է դատավոր Օհանյանը,- ծաղրուծանակի է ենթարկում, կատարում է հակաբարոյական գործողություններ, ինչպես նաև տուժողի կատարած հակաիրավական և հակաբարոյական վարքագծի կապակցությամբ առաջ եկած ծանր հոգեճնշող իրավիճակի հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեվիճակը կոչվում է աֆեկտ: Նույնիսկ եթե աֆեկտ լինի էլ, բայց տուժողն այդ աֆեկտի պատճառ չի հանդիսացել, ուրեմն չի կարելի համարել, որ սպանությունը կատարվել է աֆեկտի վիճակում: Մյուս հինգ անչափահասների, որոնք մասնակցել են կռվին, տված ցուցմունքների համաձայն տուժողը կռվին չի մասնակցել, այսինքն ոչ մի գործողություն չի կատարել, որը կարող էր հանդիսանալ աֆեկտի պատճառ»:

«Երբ դպրոցում աշակերտներին առաջարկել են ազատ թեմայով շարադրություն գրել հերոսների մասին, – շարունակում է դատախազը,-դատապարտյալն առաջարկել էր գրել շարադրություն իրենց դասարանի հերոսների մասին, և շարադրության մեջ վիրավորել է դասարանի երկու աղջիկների: Հետո, սակայն, ներողություն է խնդրել իր արարքի համար, ասելով, որ դա ընդամենը կատակ է եղել: Սակայն իրենց դասարանցի մեկ ուրիշ տղա հավաքում է 7-8 հոգու, որոնց մեջ նաև այդ աղջիկներից մեկի եղբայրը, կանչում են այդ տղային՝ հարաբերություններ պարզելու: Վերջինս կրկին ներողություն է խնդրում: Եվ այսպես, 3 դասամիջոցների ընթացքում նրան անընդհատ հրավիրում են՝ ծեծում, հայհոյում, բռնություն գործադրում: Չորրորդ անգամ նույնպես հրավիրում են նրան դպրոցի բակում գտնվող զուգարանի մոտ՝ էլի հայհոյում, հարվածներ հասցնում: Եվ չնայած այն բանին, որ նա ներողություն է խնդրում՝ վերջիններս շարունակում են հայհոյել նրան, որին էլ ինքը պատասխանում է: Այդ պահին է, որ կռվի հետ բացարձակապես կապ չունեցող մի տղա, որի մայրը նոր էր մահացել, մոտենում է և հարցնում՝ այդ ինձ էլ է վերաբերվու՞մ, սա էլ պատասխանում է՝ բոլորին, դուք ինձ եք հայհոյում, ես էլ՝ ձեզ: Սա մոտենում է և հարվածում այդ տղային, վերջինս էլ հանում է դանակը ու…ինքն ասում է, որ չի հիշում, թե ինչպես է ստացվել: Ասում է, որ մտածել է, թե այն տղաներից մեկին է հարվածել… Հետագայում մեղայականով ներկայանում է ոստիկանություն, հայտնում, որ մարդ է սպանել, սակայն չի էլ իմանում, թե ում է սպանել, և երբ իմանում է՝ ում, ինքն էլ ապշում է, ասում է՝ ինչո՞ւ պիտի նրան սպանեի, ի՞նչ պատճառով»:

«Ինչ վերաբերում է տուժածի կողմից ամբաստանյալին, որպես պատասխան իր մոր հասցեին անցենզուր հայհոյանքներին,- ասում է Շուրա Օհանյանը,-  ապա թե’ նախաքննության, և թե’ հետաքննության ընթացքում այն չի դիտարկվել որպես հակաիրավական կամ հակաբարոյական գործողություն, այն դիտվել է որպես իրավաչափ գործողություն իր մահացած մոր հասցեին տված անցենզուր հայհոյանքի պատասխան և երևի թե նման հանգամանքը պետք էր հոգեկան հուզմունք առաջացներ տուժողի մոտ, այլ ոչ թե ամբաստանյալի»:

«Վերաքննիչ ատյանում գտել են, որ վերաորակավորումը ճիշտ չէ՝ միաժամանակ անուշադրության մատնելով փորձագետների տված եզրակացությունն ու գործում եղած նյութերը,-ասում է դատախազը,- իսկ մնացած 5 հոգուն ազատել են քրեական պատասխանատվությունից. ստացվում է այն 5 հոգուն՝ ոչինչ, իսկ այս մեկին՝ առավելագույն պատիժ: Իմ անձնական կարծիքն այն է, որ վճիռն օբյեկտիվ չէ»:

Իսկ գողության համար ինչո՞ւ է դատախազը պահանջել 2 տարի:

«Գողության դեպքում,- շարունակում է դատախազը,- անչափահասին մեղադրանք է առաջադրվել 177 հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով՝ հափշտակություն՝ ապօրինի կերպով բնակարան մուտք գործելով: Նշանակություն չունի, թե այդ բնակարանը իր հարազատների բնակարանն է, թե ուրիշների: Կա օրենք, կա բողոք, որի հիման վրա էլ հարուցվել է քրեական գործ, որն իր լուծումը պիտի ստանա դատարանում: Ճիշտ է, անչափահասն ինքն ասում է, որ զղջում է, սակայն նույն ինքը մի քանի անգամ փոխել է իր ցուցմունքները՝ մեկ նշելով, որ նախօրոք իմացել է, որ տանը մարդ չի լինելու, մեկ էլ՝ որ պատահաբար է այնտեղ գնացել՝ ֆիլմ նայելու: Մինչդեռ նա 15 րոպեի ընթացքում է կատարել  այդ գողությունը, և ես որպես մեղադրող գտել եմ, որ նա արժանի է ռեալ պատժի, որն էլ նշանակվել էր առաջին ատյանի դատարանի կողմից՝ երկու տարի ազատազրկում»:

«Կատարվել է հանցագործություն անչափահասի կողմից,- ասում է դատավորը,- նրա օրինական ներկայացուցչի՝ մոր բողոքի հիման վրա վերաքննիչ դատարանը հանգել է այն կարծիքին, որ անչափահասի նկատմամբ կարելի է սահմանել պայմանական պատիժ»:

«Թե հետագայում այդ անչափահասի ճակատագիրն ինչպիսին կլինի՝ կապրենք, կտեսնենք»,- ամփոփում է դատախազը:

Մի խոսքով, սպանություն կատարած անչափահասը ենթարկվել է 6 տարի ազատազրկման, գողություն կատարած անչափահասը՝ 2 տարի պայմանական ազատազրկման:

Մեկ հանգամանք ևս՝ դատախազ Յուրա Սահակյանի մեզ հաղորդած տվյալներով՝ 2004 թվականի ընթացքում անչափահասների կողմից կատարվել են ավելի շատ հանցագործություններ, քան նախորդ տարիներին: Դրանք հիմնականում գողության և խուլիգանության դեպքեր են, ինչպես նաև՝ սպանության եզակի դեպք: Դատախազի խոսքերով, հնարավորության դեպքում, նրանց մեծ մասի համար սահմանվել են պայմանական պատիժներ:

Ասում են՝ եթե բոլորը միատեսակ են մտածում, ուրեմն՝ ոչ ոք չի մտածում: Այն, որ դատարանն ու դատախազությունն ունեն տարբեր կարծիքներ, հույս  է ներշնչում, որ մեր դատական համակարգում ի վերջո սկսվում են տեսանելի, և, ամենակարևորը, դրական փոփոխություններ կատարվել, որ դատական համակարգը կայանում է որպես ինքնուրույն ու անկախ մարմին: Ու տա Աստված, որ գան ժամանակներ, երբ հոդվածիս վերնագիրը կընդունվի ամենայն լրջությամբ, իսկ մեր դատարանում ընդունվող բոլոր վճիռներն, իսկապես, կլինեն ամենաարդարն ու ամենամարդասիրականը:

Քրիստինե ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ

——————————————————————————————-

Անդրադարձ

ԼՂՀ ԿԱՅԱՑՄԱՆՆ ՈՒ ՃԱՆԱՉՄԱՆԸ ԽՈՉԸՆԴՈՏՈՒՄ ԵՆ ԼՂՀ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Տասը տարի առաջ երևի կարողանային ինձ համոզել, որ Լեռնային Ղարաբաղի՝ որպես պետության կայացմանն ու միջազգային ճանաչմանը խոչընդոտում են ադրբեջանցիները: Սակայն տարիներ հետո հետագա իրողություններն այլ բան են ապացուցում. այդ ամենի մեղավորը ԼՂՀ իշխանություններն են:

Առաջին կասկածը ծնվեց այն ժամանակ, երբ ԼՂՀ առաջին խորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ պրն Լ. Մելիք-Շահնազարյանը, վերադառնալով հարավամերիկյան գործուղումից, տարբեր լրատվամիջոցներով հայտարարեց, թե Ուրուգվայը պատրաստվում է ճանաչել Արցախի անկախությունը (կարծեմ, նա մինչևիսկ ժամկետ էր նշել): Դա առաջին վկայությունն էր առ այն, որ ղարաբաղյան պաշտոնյաները լուրջ չեն վերաբերվում իրենց հակառակորդներին, բայց ամենից առաջ՝ հենց իրենց: Նույնիսկ գերհզոր Գերմանիան ԽՍՀՄ-ի վրա հարձակվելուց առաջ նախօրոք հայտարարություններ չէր արել այդ մասին:

Սա ընդամենը նախերգանքն էր այն բանի, ինչ հետո պիտի կատարվեր նպատակասլացորեն: Եվ ահա միանգամայն վերջերս ԼՂՀ նախագահն արտաքին գերատեսչության ղեկավար է նշանակում մի մարդու, որի նստավայրը գտնվում է ԼՂՀ սահմաններից դուրս՝ Երևանում: Այսինքն, որքան ինձ հայտնի է, ԼՂՀ ԱԳ նախարարության ողջ անձնակազմը գտնվում, «աշխատում» և աշխատավարձ է ստանում Ստեփանակերտում, իսկ նրա շեֆն իր աշխատակիցներին հեռախոսով ու կապի մյուս միջոցներով ղեկավարելու է Երևանից: Նաև այնտեղ՝ պրն Օսկանյանի հայրական հովանավորության ու փորձառության ներքո է անցկացնելու ԼՂՀ միջազգային ճանաչմանն ուղղված իր բուռն գործունեությունը: Ի դեպ, այստեղ մի հետաքրքիր և օգտակար նրբություն կա. ԼՂՀ ԱԳՆ-ում մի նոր աշխատատեղ էլ է բացվելու՝ ԼՂՀ արտգործնախարարության ցրիչի (կուրիեր) հաստիքը, որպեսզի վերջինս ժամանակին, ամսեամիս Ստեփանակերտից Երևան իր շեֆին հասցնի նախարարական աշխատավարձը, և հաշվապահական ցուցակում անմահացնի նրա ստորագրությունը:

Հարց է ծագում. հանուն ինչի՞ է արվում այս ամենը: ԼՂՀ իշխանությունները միաբերան կպատասխանեն. իհարկե, հանուն Արցախի շահերի: Նրանց կարծիքով մինչ այդ հենց հանուն Արցախի շահերի են հնարել պաշտոնական և ոչ պաշտոնական նպատակներով Ղարաբաղ այցելող օտարազգի քաղաքացիների անձնագրերում այցագրային կնիքներ դնելու քաշքշուկը: Մինչդեռ «սեփական անձնագրերում նման կնիք ունենալով՝ այդ մարդիկ շատ լուրջ բարդություններ են ունենում Ադրբեջան այցելելիս» («Դեմո», թիվ 15) և, բնականաբար, այդ մարդիկ այնուհետև հազիվ թե ցանկություն ունենան մեկնելու Ղարաբաղ:

Այցագրային կնիքների և Արցախից դուրս նախարարական օֆիս ունենալու միջադեպերը ԼՂՀ իշխանությունների անմտածված գործունեության մեծ շղթայի ընդամենը երկու փոքրիկ օղակներն են, որ բացահայտում են, թե ովքեր են ոտնահարում ԼՂՀ իրական շահերը:

Տարիներ շարունակ ապրելով և աշխատելով Մոսկվայում, միայն վերջերս «Դեմո»-ի մի համարում տպագրված հոդվածից իմացա, որ ԼՂՀ-ն ներկայացուցչություններ ունի ոչ միայն Եվրոպայում, Մերձավոր Արևելքում և Ամերիկյան աշխարհամասում, այլև Մոսկվայում: Այդ մասին անտեղյակ են նաև իմ գործընկերներն ու բարեկամները: Հետաքրքիր է, Մոսկվայում ինչո՞վ է զբաղվում «ԼՂՀ ներկայացուցիչ» կոչվող այդ պարոնը, և առ այսօր նա ինչ է արել Արցախի համար:

Եվ, ամենակարևորը՝ հենց Լեռնային Ղարաբաղի իշխանությունների անգործության և լուռ համաձայնության շնորհիվ է, որ ԼՂՀ-ն դուրս է մնացել բանակցային գործընթացից՝ իր իրավունքները հանձնելով Հայաստանին (Ռ. Քոչարյանին):

Ստացվում է, որ իրենց իսկ հանդեպ ԼՂՀ իշխանությունները վարում են երկակի ստանդարտների քաղաքականություն: Երբ խոսքը վերաբերում է այդ երկրի շահերին և դրանից բխող գործողություններին, Արցախի իշխանությունները ձգտում են պատսպարվել խնամակալի (Հայաստանի) թևերի տակ՝ վասալի կարգավիճակով: Իսկ երբ խոսքը վերաբերում է ղեկավարական արտոնություններից լիաբուռն օգտվելուն (արտասահմանյան ուղևորություններ, բարձր աշխատավարձ, անձնական բիզնես և այլն), նրանք ոչ մի քայլ չեն ուզում զիջել իրենց պաշտոնական դիրքից ածանցվող իրավունքները:

Երևի ոչ ոք չզարմանա, որ մի օր «հանուն Արցախի շահերի» ԼՂՀ մյուս իշխանավորների օֆիսները հայտնվեն ԼՂՀ ԱԳ նախարարի կողքին՝ Երևանում: Արցախի վերաբնակեցման ձախողված գործը գոնե այդ կերպ տեսանելի պտուղներ կտա: Կարեվորն այն է, որ վերաբնակեցնողը արցախցինե’րն են:

Ե՞րբ է ճանաչվելու Արցախը, և ե՞րբ է լուծվելու նրա հարցը: Մինչև Արցախը (իշխանությունները) ինքն իրեն ճանաչի ու հարգի և աշխարհին ներկայանա ոչ թե որպես ՀԱՐՑ, այլ որպես ԵՐԿԻՐ ու ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ:

Գարեգին ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ
Երևան-Մոսկվա

«ԱՆԿԵՂԾ ԽՈՍՔԸ ՉԻ ՍՊԱՆՈՒՄ»

… Եվ քանի որ այսօր բոլորը չէ, որ կատարում են իրենց քաղաքացիական պարտքը՝ այն է՝ իրերն իրենց անուններով կոչելը կյանքում և թերթերում, հատուկենտ կատարողներին մենք համարում ենք համարձակ: Եվ դա այդպես էլ կա: Անձամբ ես խիզախում եմ համարում «Դեմո» ժողովրդական թերթի նոր տարվա համարում Գեղամ Բաղդասարյանի հեղինակությամբ հրապարակված «Մենախոսությունը տանում է մենության կամ՝ ժողովուրդը լսարան չէ» հոդվածը, որը և մատուցման ձևի թարմությամբ, և կուռ տրամաբանությամբ ու հիմնավոր փաստարկումներով, և լրագրողին վայել քաղաքացիական արիությամբ պարզապես հիացմունք պատճառեց ինձ: Նման հոդվածների մեր տեղական մյուս թերթերում հանդիպելու մասին երազել կարելի է միայն, քանի որ որոշ լրագրողների մեջ պինդ նստած մշտարթուն «ստրուկը» թույլ չի տալիս, որ հեղեղի պես հորդա անկեղծ խոսքը, որի ուժն անգնահատելի է հասարակական կարծիք ձևավորելու և մեր նորանկախ պետության մեջ տեղ գտած արատավոր երևույթների դեմ պայքարելու գործում:

«Մի վախեցեք կեղծի մասին ճիշտ խոսելուց, նա դրանից կքչանա… անկեղծ խոսքը չի սպանում, փակ խոցեր է միայն բանում»,- սովորեցնում է Պարույր Սևակը: Իսկ «խոցերն» անպայման պիտի բացել, բացել, առանց մորթապաշտորեն երկնչելու, քանի որ, ինչպես գիտենք, երբ խոցը ժամանակին չեն բացում և համապատասխան միջոցներ ձեռնարկում, հետևանքը կործանարար է լինում…

Միանգամայն իրավացի են՝ համարակալված բոլոր մտահոգությունները, և մանավանդ «Մտահոգությունները», ուր ասվում է. «Ամերիկա հայտնագործելու նման առկա իրավիճակի մասին խոսելն այնքան էլ արդարացված չէ…»: Դե, իհարկե, կաշառակերությունն ու անօրինությունները՝ օրինականության կուրս հռչակած մեր երկրում ոչ մեկ օրական և ոչ էլ մեկ տարեկան են: Դրանք վաղուց արմատավորված և ներքին կարգով կյանքի նորմա դարձած, մեր կենսակերպում շատ վաղուց իրենց թևերը տարածած երևույթներ են, որոնց դեմ պայքարը պետական մակարդակով այսօր սկսելը պարզապես զարմանալի է: Ինչո՞ւ ենք հապաղել այսքան տարիներ: Մատն ուղիղ խոցի վրա է դրված «Գլխավոր մտահոգություն»-ում, ուր լրագրող Գ. Բաղդասարյանն անվրեպ է նկատում. «Առանց լսելու հավաքվածներին, որ եկել են նաև շրջաններից և եզակի առիթ ունեցել հանդիպելու նրա հետ (ԼՂՀ նախագահի), նա իրենն ասաց ու գնաց (ԼՂՀ նախագահը): Հենց այստեղից էլ, ամենաբարձր մակարդակով, սկսվում է կտրվածությունը ժողովրդից: Մարդկանց ամենաբարձր մակարդակով հասկացնել են տվել, որ նրանց կարծիքը ոչ ոքի չի հետաքրքրում»:

Փաստարկումներն, ինչպես տեսնում ենք, անվիճելի են: Եվ վերջապես «Որպես վերջաբան» ենթավերնագրի տակ արված հետևությունը. «Ժողովրդավարությունը, հավանաբար սկսվում է այն ժամանակ, երբ ժողովրդին գոնե լսում են: Ժողովուրդը լսարան չէ»: Առարկությունն առնվազն անհեթեթ կլինի: Ավելի խելամիտը ճիշտ եզրակացություններ անելն է, որից կշահի երկիրը: Անքննադատելի մարդ գոյություն չունի: Երկրի նախագահին նույնպես կարելի է և պետք է քննադատել, մանավանդ այն ժամանակ, երբ նա վարում է երկրի ղեկը, և նա անաչառ քննադատության համար պիտի որ շնորհակալություն հայտնի, ու հաշվի առնի դիտողությունները, ում կողմից էլ դրանք արված լինեն: Սխալը մատնանշողին ոչ թե հալածում, այլ հարգում է ազնիվ հոգին, դրական ղեկավարը, իսկ պատեհապաշտ քծնողին, որի համար գրոշ չարժե երկրի ճակատագիրն ու շահը, պիտի արհամարհել…

Չարախնդողներ չարժե փնտրել: Միայն տականքը կամ ցնորվածը կարող է չարախնդալ սեփական երկրի սխալներով: Եթե, այնուամենայնիվ, կան էլ այդպիսիք, ապա ճիշտ է առաջարկում Գ. Բաղդասարյանը, նրանց դեմ պայքարելու ամենաճիշտ միջոցը սխալները կրճատելն է…

Սիլվա ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

ՄԵԿԸ «ԵԼԵԼ Է ՇԱԼԱԿՆ ԱՇԽԱՐՀԻ», ՄՅՈՒՍԸ «ԱՇԽԱՐՀՆ Է ՇԱԼԱԿԱԾ ՏԱՆՈՒՄ»

«…Իրականացվող շուկայական հարաբերությունները նոր խաղի մեջ են ներգրավել ամբողջ հասարակությանը, արժեզրկվում է գրականությունը, կորչում է հետաքրքրությունը գիտության հանդեպ, օր-օրի աճում է գործազրկությունը: Ապրելը դժվարացել է, արտագաղթը՝ շատացել… Օրենսդիրների կողմից գրված օրենքները, կաշառակերության և շվայտության պատճառով, նմանվել են կրկեսային խաղերի, որի հետևանքով շատերը՝ կորցնելով հույսը վաղվա օրվա նկատմամբ, լքում են երկիրը: Այդ վերքի մեջ իր բաժին մեղքն ունի նույն հասարակությունը»:

Լ. Մելքոնյան

Ես այս հոդվածը պիտի գրեի: Ավելի ճիշտ՝ սկսել էի այն գրել, երբ ձեռքս ընկավ «Դեմո» թերթի թիվ 17 համարը: Ու երբ հասա նույն համարի 3-րդ էջում տպագրված՝ Վարդգես Օվյանի «Ժողովրդավարությունը նշանակովի չի լինում» վերտառությամբ հոդվածին, որոշեցի շարունակել կիսատ թողած հոդվածս: Հոդվածագրի մտահոգության առարկան հետևյալն է. ժողովրդավարության ուղին բռնած երկրում ո՞րն է ճիշտը՝ պետական այրերի, ղեկավար-պաշտոնյաների նշանակո՞ւմը, թե՞ ընտրությունը: Հեղինակն այն եզրահանգմանն է գալիս, որ «ժողովրդավարությունը նշանակովի չի լինում», այն պետք է լինի ընտրովի, միայն թե ընտրողները չսխալվեն իրենց հաշիվներում: «Վերջին տարիներին բազմիցս ականատես ենք դարձել այն ընտրաշոուներին, երբ դատարկամիտ ու մեծագլուխ մեկը մի շիշ ձեթով կամ մի քանի կգ ալյուրով կաշառելով ընտրողին, դառնում է համայնքի ղեկավար կամ հայտնվում խորհրդարանում: Ասել է թե՝ կան մարդիկ կամ շահագրգիռ ուժեր, ովքեր կարողանում են ընտրությունները տանել իրենց ցանկալի սցենարով: Եվ դրա ամենամեծ մեղավորն ու ամենամեծ տուժողն ընտրողն է, ժողովուրդը, որն այնուհետև տարիներ շարունակ ստիպված է լինում շատ թանկ վճարել ընտրապայքարի օրերին ձեռք բերած մի քանի կգ ալյուրի կամ շաքարավազի համար: Իր ձայնը մի շիշ ձեթով վաճառած ընտրողն այնուհետև գործի բերումով, բախվելով արդեն վերադաս դարձած իր «ընտրյալի» չինական պարսպի պես անխոցելի բյուրոկրատական կաբինետին, այն մի շշի հարյուրապատիկն իր քթից է հանում»,- գրում է Վ. Օվյանը:

Բարերում, փողոցներում, տարաբնույթ հանդիսությունների ժամանակ, պետական այս կամ այն այրերի հետ հանդիպումներում, ամենուր մարդիկ խոսում-բողոքում են, մատնացույց են անում անարդարությունները, որոնցով լի է մեր շրջապատը, մեր կյանքն ու ապրելակերպը: Մարդկանց մտահոգում է այն, թե ինչպես կարելի է դեռ նոր ժողովրդավարության ուղին բռնած մի փոքրիկ պետության մեջ, գրեթե նույն կրթությամբ ու նույն մակարդակի աշխատողներից մեկին տալ 15-20 հազար, մյուսին՝ 200-250 հազար դրամ աշխատավարձ, թե ինչու իր ողջ գիտակցական կյանքն իր երկրին ու ժողովրդին նվիրած մարդն այսօր ոչ միայն մարդավայել ապրելու, այլև գոյատևելու հնարավորություն չունի, թե ինչու հայրենիքի անկախության ու ազատության պայքարին նվիրված, հազար ու մի դար ու փոսով անցած մարդկանց ընտանիքների մեծ մասը դեռևս շարունակում է հյուղակներում, անհրապույր տնակներում ապրել: Իսկ նրանք, ովքեր արցախյան շարժման ընթացքում նման բան երազել անգամ չէին կարող, այսօր բարձր պաշտոնյաներ են դարձել, բիզնեսով են զբաղվում, տներ ու պալատներ են սարքում, հյուրատներ ու ճաշարաններ, խաղատներ ունեն, թե ինչու բուժսպասարկումը բնակչության մեծ մասի համար անհասանելի է դարձել, թե ինչու ժողովրդի մեծագույն մասը զրկված է շուկա կամ խանութներ «գնալու» հնարավորությունից, թե ովքեր են պատասխանատու օրըստօրե աճող ապրաքների գների համար…

Հարցեր ու խնդիրներ: Որ շարունակ մնում են անպատասխան: Շատերից կարելի է լսել, որ օրինախախտները, սովորաբար, իշխանավորներն են լինում և ոչ թե բանվոր-ծառայողը կամ գործազուրկը:

Բայց պետք է իմանալ, անհրաժեշտ է վերջապես հասկանալ, որ այս ամենի մեջ մեղքի իր բաժինն ունի ինքը՝ ժողովուրդը, մենք՝ ընտրողներս: Մենք գիտենք, որ նման իրավիճակ ստեղծվում է հիմնականում մեր որոշ հայ իշխանավորների մեղքով, քանզի նրանք ընտրվել կամ նշանակվել են, ինչպես հոդվածագիրն է նշում, հետևյալ սկզբունքով. «Վերադաս մեկի խնամին է, աներձագի բաջանաղը, իր պետի ավագ որդու սիրուհին, ավելի մեծ շեֆի ավտովարորդի զոքանչը կամ թասընկերը, լակեյամիտ դասընկերը, թայֆայակիցը և, սատանան գիտե, թե ինչ՝ բայց ոչ երբեք լավ մասնագետ, լավ մարդ, լավ կադր»:

Այսօր 40-45 տարվա ստաժ ունեցող ուսուցիչը, գյուղատնտեսը, բժիշկը, շինարարը կամ ինժեները ստանում են 10 հազարից քիչ ավելի կենսաթոշակ, իսկ ուժային կառույցներում 20-25 տարի աշխատածները՝ մի քանի անգամ ավելի (չենք խոսում վերջիններիս տրվող մնացյալ արտոնությունների մասին): Բայց ովքե՞ր են ընդունել ժողովրդի արդարացի դժգոհության պատճառ հանդիսացող օրենքը: Նրանք, ովքեր օրենսդիրի աստիճանին են հասել մեր իսկ քվեների օգնությամբ: Եվ դժվար է ասել, որ նման ընտրողները գոնե կարո՞ղ են անհրաժեշտ հետևություններ անել ու «հաջորդ ընտրությունների ժամանակ ըստ արժանվույն գնահատել շատ սովորական թվացող իրենց քվեն»:

Երկրի տերը ժողովուրդն է, և նրան է վստահված իր իշխանավորներին ընտրելու իրավունքը: Ու պիտի օգտվել այդ իրավունքից: Այնպես անել, որ գոնե ընտրովի մարմիններում աթոռներ զբաղեցնեն ոչ միայն լավ մասնագետներն ու գործնական ընդունակություններով օժտվածները, այլև զուտ մարդկային որակ ունեցողները: Ընտրողներն իրավունք չունեն թույլ տալու, որ «գայլը ոչխարի հովիվ դառնա», իսկ «աղվեսը՝ հավաբնի տնօրեն»:

Ընտրողներից շատերը բազմաթիվ անգամ են համոզվել, թե հենց ապագա ընտրյալները որքան խելոք ծրագրեր են կազմում, հանդես գալիս որպես բարեփոխումների կողմնակիցներ, իսկ պաշտոնին տիրանալուց հետո փաստորեն կռիվ են տալիս իրենց դիրքերն ամրապնդելու և դրանից հետո սեփական խնդիրները լուծելու համար՝ ոտնահարելով ցանկացած օրենք ու անցնելով չափավորության բոլոր սահմանները: Եվ նմանների պատճառով են ստվարանում աղքատների շարքերը, փողոցներում շարունակում են մուրալ մերկ ու սոված երեխաները, չի նվազում գործազուրկների, հայրենիքը լքողների թիվը:

Ես բոլորովին էլ այն կարծիքին չեմ, թե բոլոր մարդիկ միատեսակ պիտի ապրեն, ունենան նույնատիպ տներ, նույն ընտանեկան բյուջեն կամ բոլորի խոհանոցներից նույն բույրը ելնի: Ոչ, այդպես չի լինում: Հասարակության մեջ պետք է լինեն օրենսդիրներ, հրաման արձակողներ, նաև՝ կառուցապատողներ, հողագործներ, փողոցը մաքրողներ… Եվ նրանք բոլորն էլ օրենքի առաջ պետք է հավասար լինեն: Ուրեմն՝ լինենք զգույշ ու չսխալվենք: Իսկ ցանկության դեպքում կարելի է խուսափել ճակատագրական սխալներից: Դրա վկայությունն էր ստեփանակերտցիների բռնած դիրքորոշումը մայրաքաղաքի քաղաքապետի 2-րդ ընտրությունների (2004թ.) ժամանակ: Ճի՞շտ են վարվել նրանք, թե՞ ոչ՝ ժամանակը ցույց կտա: Կարևորն այն է, որ մարդիկ կարողացել են օգտվել օրենքով իրենց տրված իրավունքից:

Այո, ժողովրդավարությունը պետք է լինի ընտրովի: Իսկ ընտրողը սխալվելու իրավունք չունի: Մենք՝ ընտրողներս, պարտավոր ենք այնպես անել, որպեսզի երկրի, ժողովրդի համար անհրաժեշտ բարեփոխումների ծրագրերի իրականացումը դանդաղեցնող կամ արգելակող անհատներն իշխանական աթոռներ չզբաղեցնեն, մեր քվեներով հասնենք նրան, որպեսզի մի բուռ մարդիկ չելնեն շալակն աշխարհի, իսկ բնակչության մեծագույն մասն աշխարհը շալակած տանի, քանի որ, ինչպես մեծ բանաստեղծն է ասել.

Նա, ով ելել է շալակն աշխարհի…
Ամեն ինչից շատ, ամեն ինչից վեր
Սիրում է կյանքում նա իր… աթոռը…
Ցանկացած գնով ելնում է նա վեր,
Փորձում է թռչել նա առանց թևեր,
Անվերջ սողալով առաջ է գնում,
Գնում է այսպես և… տարեց-տարի
Ելնում է այսպես… շալակն աշխարհի:

Դավիթ ԻՇԽԱՆՅԱՆ

——————————————————————————————-

Համ«ազգ»ային

ՄԵՐ ՄՈՆԻՏՈՐԻՆԳԻ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐՈՎ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ՈՉ ՄԻԱՅՆ ՉԻ ԲՆԱԿԵՑՆՈՒՄ ԱԶԱՏԱԳՐՎԱԾ ՇՐՋԱՆՆԵՐԸ, ԱՅԼԵՎ ԻՐ ՓՆԹԻ ՔԱՅԼԵՐՈՎ ՎԱՐԿԱԲԵԿՈՒՄ Է ՎԵՐԱԲՆԱԿԵՑՄԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐԸ

Քաղաքական վերլուծաբան Դավիթ Բաբայանը կարծում է, որ ԼՂՀ-ի շուրջ ստեղծված անվտանգության գոտու մի շարք ռազմավարական կարեւորագույն տարածքների բնակեցումը Լեռնային Ղարաբաղի եւ Հայաստանի գոյատեւման եւ ապագա անվտանգ զարգացման խնդիրն է: «Վերոնշյալ ենթատեքստում առանցքային դեր են խաղում Քաշաթաղի (Լաչին) եւ Քարվաճառի (Քելբաջար) շրջանները: Առաջինը Ղարաբաղը եւ Հայաստանը միմյանց կապող օղակն է, երկրորդը՝ երկու հայկական պետությունների ջրային պաշարների դոնորը»,- ասաց ստեփանակերտցի վերլուծաբանը:

Հունվարի վերջերին ԵԱՀԿ փաստահավաք առաքելությունը մոնիտորինգ է անցկացնելու ղարաբաղյան ուժերի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում, համոզվելու՝ արդյոք Հայաստանը յուրացման եւ բնակեցման պետական քաղաքականությո՞ւն է իրականացնում այդ վայրերում: Նախքան փաստահավաք առաքելության ժամանումը, «Ազգն» իր նախաձեռնությամբ որոշեց մի քանի օր անցկացնել անվտանգության գոտու այն շրջաններում, որտեղ ակնկալվում է եվրոպացի դիտորդների ժամանումը՝ Քարվաճառի եւ Քաշաթաղի շրջաններ: Մեր առաջին թղթակցություններն արդեն լույս են տեսել:

Պաշտոնական Երեւանի եւ Ստեփանակերտի պնդումները, որ անվտանգության գոտում վերաբնակեցման պետական քաղաքականություն չի իրականացվում, ցավոք, համապատասխանում են իրականությանը: Մենք չենք ցանկանում թվեր ներկայացնել, սակայն չենք կարող ուշադրություն չհրավիրել հետևյալ իրողությանը. Քաշաթաղի շրջանից վերջին մի քանի տարիներին բնակչության 25 տոկոսն արտագաղթել է: Ըստ էության, պաշտոնական Երեվանը ոչ միայն չի վերաբնակեցնում եւ յուրացնում անվտանգության գոտին կամ, ադրբեջանական բառապաշարով ասած, գրավյալ շրջանները, այլեւ իր գործողություններով վարկաբեկում է վերաբնակեցման գաղափարը:

Արդյոք վերաբնակեցում կարելի՞ է համարել, երբ Բաքվից, Սումգայիթից, Հյուսիսային Արցախից բռնահանված հայերը տանիք եւ ջերմություն չգտնելով Հայաստանում, ստիպված են լինում նոր կյանք ստեղծել Քարվաճառում կամ Քաշաթաղում: Արդյոք վերաբնակեցո՞ւմ պետք է համարել, երբ Հայաստանում սովի մատնված հայ որոշ ընտանիքներ տեղափոխվում են այդ տարածքներ: Ճիշտ է, որոշ դեպքերում պետությունը նրանց, ասենք, կարող է մեկ կով գնելու վարկ տրամադրել: Չհարմարվելով նոր պայմաններին, ընտանիքի տղամարդը մորթում է անասունը կամ վաճառում եւ կրկին տեղափոխվում Հայաստան:

Պետական մակարդակով բնակեցում է իրականացնում Բաքուն, եւ Երեւանն ու Ստեփանակերտը նրանից սովորելու բան ունեն: 2001 թ. Հեյդար Ալիեւը պետական միջոցներից 18 մլն դոլար տրամադրեց եւ կարճ ժամանակում 1400 ընտանիք վերաբնակեցրեց ԼՂՀ-ից բռնազավթած Շահումյանում եւ Վերին Շենում: Անձամբ ինքը՝ Հեյդար Ալիեւը, մասնակցել է հայկական այս երկու գյուղերում 1000 ադրբեջանական ընտանիքների բնակեցման պաշտոնական արարողությանը: Բնակեցումից հետո այդ գյուղերը վերանվանվեցին Աշաղը՝ Աղջաքենդ եւ Յուխարը՝ Աղջաքենդ:

Ազատագրված տարածքների պաշտպանություն հասարակական նախաձեռնության քաղաքական քարտուղար Արմեն Աղայանը կարծում է, որ ազատագրված տարածքները պետք էր բնակեցնել թշնամուց մաքրելուց առաջին օրվանից եւ պետք էր սկսել ոչ թե Լաչինի միջանցքից, այլ Ղարաբաղի թիկունքից: «Այն հայտարարությունները, որ Հայաստանը պետական մակարդակով բնակեցում չի իրականացնում, ցավոք, համապատասխանում են իրականությանը: Հայաստանը շատ քիչ է նպաստել կամ ընդհանրապես չի նպաստել այդ տարածքների բնակեցմանը»,- ասաց Աղայանը:

Ստեփանակերտում լույս տեսնող «Դեմո» թերթի գլխավոր խմբագիր Գեղամ Բաղդասարյանը կարծում է, որ պետությունը պիտի ամեն ինչ անի իր քաղաքացիներին բնականոն պայմաններով ապահովելու համար: «Կարծես թե մոռացվել է, որ հայերս նույնպես մեծ թվով փախստականներ ունենք եւ նրանց առաջ ծառացած լուրջ խնդիրներ կան: Այս, այլ ոչ թե «բնակեցում՝ հանուն բնակեցման» բանաձեւի տեսանկյունից ելնելով, ես դրականորեն եմ պատասխանում հարցին՝ ազատագրված տարածքները պետք է բնակեցվեն»,- ասաց Բաղդասարյանը:

Մյուս կողմից, Բաղդասարյանը կարծում է, որ հարցն առնչվում է ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման բանակցային գործընթացին: «Միանշանակ պատասխանելու համար պիտի տիրապետել բանակցային գործընթացի բոլոր մանրամասներին: Այդ տեղեկատվությունն ունի միայն իշխանությունը: Ուստի հենց իշխանությունը կարող է միանշանակ եւ համապարփակ պատասխան տալ հարցին՝ պիտի բնակեցվե՞ն ազատագրված տարածքները»:

ԵԿՄ վարչության փոխնախագահ Մյասնիկ Մալխասյանը հիշեցնում է, որ այդ տարածքներն ազատագրվել են Ղարաբաղի անվտանգությունն ապահովելու նպատակով: Քանի որ ընթանում է բանակցային գործընթաց Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ, ապա, ըստ Մալխասյանի, այդ մասին կարելի կլինի խոսել, երբ հայտնի լինեն բանակցությունների մանրամասները: «Ամեն դեպքում Լաչինը եւ Շուշին չեն կարող սակարկության առարկա լինել, իսկ մնացած տարածքների մասին պետք է բանակցություններ գնան: Այլապես անհասկանալի կլինի, թե ինչի շուրջ են բանակցում կողմերը»,- ասաց նա:

ԼՂՀ խորհրդարանի արտաքին կապերի հանձնաժողովի անդամ, դաշնակցական Մաքսիմ Միրզոյանը հիշեցնում է, որ Խորհրդային Ադրբեջանում հայերը կորցրել են 180 հազար բնակարան: Նա ասում է, որ ազատագրված տարածքները պետք է բնակեցվեն այն հայերով, ովքեր իրենց տունը կորցրել են Խորհրդային Ադրբեջանում, որոնց թիվը շուրջ 400 հազար է: «Բանակցություններում ցանկացած փոխզիջում պետք է դնել անվտանգության կշեռքին»,- ասաց Միրզոյանը:

Ստեփանակերտում լույս տեսնող «Ի՞նչ անել» ռուսատառ թերթի հրատարակիչ Մուրադ Պետրոսյանն ասում է, որ լավ կլինի Մասիսն էլ վերցնենք, սակայն հարց է տալիս՝ մենք կարո՞ղ ենք դա անել: «Իրական եւ անհրաժեշտ եմ համարում Լաչինի եւ Քելբաջարի բնակեցումը: Վազգեն Սարգսյանը եւ Սամվել Բաբայանն ավելի լավ գիտեին մեր ուժը, եւ նրանց կարծիքով էլ այդ երկու շրջանները պետք է բնակեցվեին»,- ասում է Պետրոսյանը եւ հավելում, որ Հայաստանն իր դեմ կարող է հանել միջազգային հանրությանը, եթե չհամաձայնի հետ տալ որոշ տարածքներ:

Դավիթ Բաբայանը նշում է, որ Քարվաճառում են սկիզբ առնում Լեռնային Ղարաբաղի խոշորագույն երկու գետերը՝ Թարթառը եւ Խաչենը, Թարթառի վրա է կառուցված Սարսանգի ջրամբարը: Քարվաճառում են սկիզբ առնում Արփա եւ Որոտան գետերը, որոնք կարեւորագույն դեր են կատարում Հայաստանի ջրային անվտանգության եւ Սեւանի փրկության հարցերում:

«Այդ բոլոր ասպեկտները պետք է հաշվի առնվեն կարգավորման գործընթացում: Վերոնշյալ ենթատեքստում բացարձակապես անթույլատրելի է Քաշաթաղի եւ հատկապես Քարվաճառի շրջանների կարգավիճակի փոփոխությունը: Հակառակ դեպքում Լեռնային Ղարաբաղը եւ Հայաստանը խոցելի կդառնան Ադրբեջանի կողմից կիրառելի հնարավոր հիդրոտեռորի դեպքում»,- ասաց Բաբայանը:

Թաթուլ ՀԱԿՈԲՅԱՆ 
Քարվաճառ-Քաշաթաղ-Ստեփանակերտ
«Ազգ», 15 հունվարի 

«ՅՈՒՐԱՔԱՆՉՅՈՒՐ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆ ՊԱՅՄԱՆԱՎՈՐՎԱԾ Է ԱՌԱՆՁԻՆ ՈՒ ԲԱՑԱՌԻԿ ՀԱՆԳԱՄԱՆՔՆԵՐՈՎ» 
ԱՄՆ պետքարտուղարությունը որոշ չափով սրբագրել է Էլիզաբեթ Ջոնսի հայտարարությունը

Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանությունը երեկ տարածել է պետքարտուղարության հաղորդագրությունը Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ, որում ասվում է, որ Վաշինգտոնի դիրքորոշումը տվյալ հակամարտության նկատմամբ չի փոխվել:

«ԱՄՆ քաղաքականությունը ղարաբաղյան հակամարտության առնչությամբ չի փոխվել: Մ. Նահանգները չի ճանաչում Լեռնային Ղարաբաղը որպես անկախ պետականություն, իսկ Լեռնային Ղարաբաղի ղեկավարությունը չի ընդունվում միջազգայնորեն կամ ԱՄՆ-ի կողմից: ԱՄՆ-ը պաշտպանում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը եւ կարծում է, որ ԼՂ ապագա կարգավիճակը որոշվելու է կողմերի միջեւ Մինսկի խմբի շրջանակներում ընթացող բանակցային գործընթացի միջոցով: ԱՄՆ-ը Մինսկի խմբի միջոցով շարունակում է ակտիվորեն օժանդակել ԼՂ հակամարտության խաղաղ կարգավորմանը: Մեզ հուսադրում են Հայաստանի եւ Ադրբեջանի արտգործնախարարների շարունակական բանակցությունները»,-ասվում է պետքարտուղարության հայտարարությունում:

Հունվարի 13-ին Մոսկվայում լրագրողների հետ վիդեոկոնֆերանսի ժամանակ, ըստ «Մեդիամաքսի», որն իր հերթին հղում է անում ռուսաստանյան ԶԼՄ-ներին, ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնական էլիզաբեթ Ջոնսը հայտարարել էր Մերձդնեստրում, Աբխազիայում, Հարավային Օսիայում եւ Լեռնային Ղարաբաղում գործող «քրեական ռեժիմների» վերացման անհրաժեշտության մասին:

ԱՄՆ պետքարտուղարության հայտարարությունում նշվում է, որ «Մոսքոու թայմս» թերթում մեջբերված մեկնաբանությամբ Ջոնսը շեշտադրում է հակամարտությունների կարգավորման եւ հակամարտությունների վայրերում թափանցիկության մեծացման ու օրենքի գերակայության հաստատման հարցում ԱՄՆ-ի եւ Ռուսաստանի համատեղ աշխատելու անհրաժեշտությունը:

«Մենք գիտակցում ենք, որ յուրաքանչյուր հակամարտություն պայմանավորված է առանձին ու բացառիկ հանգամանքներով»,- ասվում է պետքարտուղարության հայտարարությունում, ինչը նշանակում է, որ ԱՄՆ արտաքին քաղաքական գերատեսչությունն, ըստ էության, սրբագրել է Ջոնսի ասածները, մյուս կողմից՝ հստակորեն տարանջատել ղարաբաղյան հակամարտությունն ԱՊՀ տարածքի մյուս հակամարտություններից:

Ավելորդ չէ մեջբերել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում ամերիկացի նախկին համանախագահ (այն ժամանակ գործող համանախագահ) Ռուդոլֆ Պերինայի 2002 թ. դեկտեմբերի 11-ին արած հայտարարությունը: Մոսկվայում «Էխո Մոսկվի» ռադիոկայանին տված հարցազրույցում Պերինան ասել էր, որ Մերձդնեստրը պետք է վերադարձնել Մոլդովայի կազմ, Աբխազիան եւ Հարավային Օսիան՝ Վրաստանի, մինչդեռ «Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրն այլ է»:

ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում ամերիկացի գործող համանախագահ Սթիվեն Մանի օգնական Էլիզաբեթ Ռութը եւս մեկնաբանել է ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնական Ջոնսի հայտարարությունը: ԱՄՆ-ում ԼՂՀ մշտական ներկայացուցիչ Վարդան Բարսեղյանի հետ հունվարի 18-ին կայացած հեռախոսազրույցում Ռութն ասել է, որ Ջոնսի վերջերս արած հայտարարությունները վերաբերում էին Ռուսաստանի վարած քաղաքականությանը եւ Լեռնային Ղարաբաղի իշխանություններին քննադատելու նպատակ չէին հետապնդում:

Հիշեցնենք, որ 1998 թ. ի վեր ԱՄՆ կառավարությունն առանձին տողով օգնություն է տրամադրում Լեռնային Ղարաբաղի կառավարությանը, կամ Ջոնսի խոսքերով՝ «քրեական ռեժիմին»: Այդ օգնությունը մեկ շնչի հաշվով ավելի է, քան Վաշինգտոնի Ադրբեջանին տրամադրվող օգնությունը: Հրադադարից հետո ամերիկյան մի քանի ընկերություններ ներդրումներ են կատարել ԼՂՀ-ում:

Անկախ ամեն ինչից, Էլիզաբեթ Ջոնսը վիրավորական եւ իրականությանը չհամապատասխանող հայտարարություն է տարածել Ղարաբաղի հասցեին Հայաստանի՝ Իրաք հայկական զինվորականների խումբ ուղարկելու նախօրեին, ինչն առավել քան անհասկանալի եւ անտրամաբանական է դարձնում Ջոնսի հայտարարության իմաստը:

Երեկ, ի դեպ, ԼՂՀ փոխարտգործնախարար Մասիս Մայիլյանը հայտարարել է. «Մենք միջազգային հանրությունից թաքցնելու ոչինչ չունենք եւ ԵԱՀԿ փաստահավաք խմբին պատրաստ ենք ցույց տալ ինչպես ԼՂՀ տարածքի, այնպես էլ ղարաբաղյան ուժերի վերահսկողության տակ գտնվող բոլոր շրջանները»:

«Այդ տարածքների բնակեցման պետական ծրագիր գոյություն չունի: Այնտեղ գլխավորապես բնակվում են փախստականներ Ադրբեջանից, որոնց քանակը տվյալ շրջանների նախկին բնակչության համեմատ չնչին է»,- ասել է Մայիլյանը՝ հավելելով, որ հայ փախստականները բնակվել են այդ տարածքներում Ադրբեջանից արտաքսվելուց հետո՝ չունենալով կենսական նորմալ պայմաններ:

«Ազգ», 20 հունվարի

ԷԼԻԶԱԲԵԹ ՋՈՆՍԻ ԱՍԱԾՆԵՐԸ ՂԱՐԱԲԱՂԻՆ ՉԵՆ ՎԵՐԱԲԵՐՈՒՄ
Դեսպան Էվանս. «Մենք Հայաստանի լավ բարեկամներն ենք»

Հայաստանում ԱՄՆ դեսպան Ջոն Մարշալ Էվանսը երեկ երեկոյան «Արմենիա» հեռուստատեսությանը տված հարցազրույցում հինգ անգամ կրկնեց, որ ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնական Էլիզաբեթ Ջոնսը Ղարաբաղի իշխանություններին չի որակել քրեական տարրեր: «30 տարի ճանաչում եմ դեսպան Ջոնսին: Երբ առաջին անգամ լսեցի, մտածեցի, որ ինչ-որ բան այդքան էլ ճիշտ չէ: Ես շատ ուշադիր կարդացի իր պատասխանների տեքստը եւ հասկացա, որ այն, ինչ նկատի ուներ, Ղարաբաղին չէր վերաբերում»,- ասաց դեսպան Էվանսը:

«Ջոնսը նշել էր, որ Ռուսաստանը պետք է ավելի սերտորեն համագործակցի ԱՄՆ-ի հետ չորս սառեցված հակամարտությունների լուծման հարցում, եւ իր միտքն ավելի շեշտելու համար նշել էր, որ որոշ շրջանակներում՝ անմիջապես Ռուսաստանի սահմանի մոտ, որոշակի հանցավոր անջատողական տարրեր կան: Ես գիտեմ աշխարհագրությունը եւ չեմ կարծում, որ նա խոսում էր Ղարաբաղի մասին, բացի այն համատեքստից, որտեղ նա նշում էր այս չորս սառեցված հակամարտությունների լուծման անհրաժեշտության մասին»,- նշեց ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպանը՝ հավելելով. «Չեմ կարծում, որ խոսքը Ղարաբաղի մասին է»:

«Արմենիայի» մեկնաբանի ուղղակի հարցին, թե դեսպան Ջոնսը Ղարաբաղի իշխանություններին չի՞ անվանել քրեական տարրեր, Ջոն Էվանսը պատասխանեց. «Եթե դուք կարդաք այդ տեքստը, կտեսնեք, որ նա խոսում է նման (քրեական-խմբ.) տարրերի մասին՝ երկուսը Վրաստանում, մեկը Մոլդովայում: Իսկ հաջորդ նախադասության մեջ նշում է, որ կան որոշ չլուծված խնդիրներ Ղարաբաղում»:

Դեսպան Էվանսը կրկնեց, որ հունվարի 13-ին Մոսկվայում Էլիզաբեթ Ջոնսը ԱՄՆ-ի քաղաքականության մասին հայտարարություն չի արել, այլ արտահայտվել է ասուլիսում, եւ ղարաբաղյան կարգավորման հարցում Վաշինգտոնի դիրքորոշումը փոփոխություն չի կրել: Նա նշեց, որ եթե որեւէ մեկը ցանկանում է վնաս հասցնել հայ-ամերիկյան հարաբերություններին, կարող է շարունակել դեսպան Ջոնսի հասցեին վիրավորական արտահայտությունները:

Դեսպան Էվանսը հիշեցրեց, որ ԱՄՆ-ը տարիներ շարունակ մարդասիրական օգնություն է տրամադրում Լեռնային Ղարաբաղին, Հայաստանի հետ «մենք երկրորդ երկիրն ենք, որ մարդասիրական օգնություն է տրամադրում Լեռնային Ղարաբաղին»: Ամերիկացի դեսպանը ցանկալի համարեց նաեւ, որ ղարաբաղյան հարցը լուծվի, որպեսզի «այնտեղ ապրող մարդիկ իրենց վրա չկրեն չճանաչված պետություն լինելու դժվարությունները»:

Երեկ երեկոյան «Հայլուրը» հաղորդեց, որ Էլիզաբեթ Ջոնսը զանգահարել է Հայաստանի արտգործնախարար Վարդան Օսկանյանին եւ ցավ հայտնել, որ Հայաստանում այդպիսի արձագանք են գտել իր խոսքերը, որոնք Ղարաբաղին չէին վերաբերում:

«Ազգ»,  22 հունվարի

——————————————————————————————-

Տարածաշրջան

ՄԱՀՄՈՒԴ ԱԲԲԱՍԸ ԿԱՐՈՂ Է ՈՐՈՇ ՀԱՋՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՈՒՆԵՆԱԼ…
Սակայն խաղաղության գործընթացի հեռանկարները հուսադրող չեն

Հունվարին 9-ին տեղի ունեցան Պաղեստինի Ինքնավարության (ՊԻ) ղեկավարի ընտրությունները, որոնցում մրցակցում էին 7 թեկնածուներ, սակայն իրականում մրցակցությունն ընթանում էր անկախ թեկնածու Մուստաֆա Բարկութիի եւ Պաղեստինի ազատագրման կազմակերպության առաջնորդ, ՊԻ-ի նախկին վարչապետ Մահմուդ Աբբասի միջեւ, որը հայտնի է իր արեւմտամետ կողմնորոշմամբ: Ուստի նրա ընտրությամբ շահագրգիռ էին Միացյալ Նահանգներն ու Իսրայելը, ասել է՝ թե նա վայելում էր նաեւ վերջիններիս հովանավորությունը: Ընտրությունները տեղի են ունեցել Գազայի գոտու, Հորդանանի Արեւմտյան ափի եւ Արեւելյան Երուսաղեմի 16 ընտրատարածքներում՝ 1072 տեղամասերում: Ընտրությունները վերահսկում էին շուրջ 23 հազար դիտորդներ, ընդ որում՝ 800 արտերկրյա դիտորդներ, այդ թվում՝ Եվրամիության արտաքին հարցերի կոորդինատոր Խավիեր Սոլանան, ԱՄՆ նախկին նախագահ Ջիմի Քարտերը եւ ԱՄՆ նախագահության վերջին ընտրությունների թեկնածու Ջոն Քերին: Ինչպես ենթադրվում էր, ընտրությունների արդյունքում մեծ առավելությամբ հաղթեց Մահմուդ Աբբասը՝ շահելով ձայների 62,5 տոկոսը, իսկ Բակութին ընդամենը՝ 19,5 տոկոսը: Աբբասի՝ իբրեւ ՊԻ ղեկավար, երդման արարողությունը տեղի է ունենալու հունվարի 16-ին:

Հունվարի 10-ին ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշը շնորհավորել է Աբբասին, նշելով, որ պատրաստ է նրան ընդունել Սպիտակ տանը, մինչդեռ հանգուցյալ Յասեր Արաֆաթին մշտապես մերժում էր ընդունել: Այսուհանդերձ, Բուշը հունվարի 11-ին ամերիկյան «Ուոլ Սթրիթ Ջուրնալին» օրաթերթին տված հարցազրույցին շեշտել է, որ Միացյալ Նահանգների հատուկ ներկայացուցչի գործուղումը եւ տնտեսական աջակցությունը ՊԻ նոր կառավարությանը, պայմանավորված կլինի վերջինիս գործելակերպով, որտեղ պետք է կարեւորվի ժողովրդավարացման տեղն ու դերը: Նա հավելեց, որ Վաշինգտոնի օգնությունը կշարունակվի այնքան ժամանակ, քանի դեռ Աբբասը ջանքեր կգործադրի պաղեստինյան հիմնահարցին խաղաղասիրական լուծում տալու ուղղությամբ: Նույն օրը Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Թոնի Բլեյերը շնորհավորելով Աբբասին, նրա հետ բանակցել է մարտին Լոնդոնում տեղի ունենալիք Պաղեստինյան հիմնահարցին նվիրված համաժողովի շուրջ, որի օրակարգի գլխավոր հարցը «Ճանապարհի քարտեզ» (Road map) նախագիծն է լինելու: Անդրադառնալով այդ նախագծին, հավելենք, որ 2003թ. ապրիլի 30-ին Միացյալ Նահանգները հրապարակեց միջինարեւելյան հիմնահարցի կարգավորման վերաբերյալ «ճանապարհի քարտեզ» կոչվող նոր նախագիծը, որը ներկայացվել էր իբրեւ քառյակի (ԱՄՆ, Ռուսաստան, Եվրամիություն եւ ՄԱԿ) նախագիծ: Այն հրապարակվեց եւ կողմերին տրամադրվեց այն բանից հետո, երբ ՊԻ-ին ներկայացված նախապայմանի համաձայն, այստեղ ձեւավորվել էր նոր կառավարություն՝ վարչապետ Մահմուդ Աբբասի գլխավորությամբ:

Եռափուլ այդ նախագծի համաձայն՝ 2005թ. ստեղծվելու էր անկախ Պաղեստին պետությունը: ՊԻ վարչապետը, որը համոզված էր, որ տվյալ պահին պետք է վերցնել այն, ինչ հնարավոր է, համաձայնել էր կյանքի կոչել նախագիծը: Իսրայելը նույն թվականի մայիսի 25-ին մեծ վերապահումներով, այդ թվում՝ անկախ Պաղեստինի ստեղծումը անորոշ ժամկետով հետաձգելով, ընդունեց «ճանապարհի քարտեզ»: Այսուհանդերձ, այս ուղղությամբ կատարված քայլերը, այդ թվում ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշի հանդիպումները՝ հունիսի 4-ին Եգիպտոսի Շարմ-ա-Շեյխ քաղաքում արաբական երկրների ղեկավարների, այնուհետեւ Հորդանանի Ակաբա նավահանգստում Իսրայել եւ ՊԻ վարչապետներ Շարոնի եւ Աբու Մուզենի հետ բանակցությունները, լուրջ ձեռքբերումներ չարձանագրեցին: «Ճանապարհի քարտեզ» նախագծով թեեւ պաղեստինցիներին խոստանում էին անկախ երկիր, սակայն կրկին բաց են թողնվել պաղեստինցիների եւ Իսրայելի միջեւ առկա ամենագլխավոր հարցերը, այն է՝ Երուսաղեմի, փախստականների եւ ջրի խնդիրը, ինչը գրեթե նշանակում է չլուծել հիմնահարցը: Բայցեւայնպես ՊԻ-ի վարչապետ Աբբասը կյանքի կոչելով նախագծի դրույթները, հրադադար հայտարարեց, մինչդեռ Շարոնը պաղեստինյան կազմակերպությունների ղեկավարներին ոչնչացնելու քաղաքականւթյունը շարունակելով, նրանց Իսրայելի բանակի հարձակումների թիրախն էր դարձնում: Օգոստոսի 20-ին Երուսաղեմում տեղի ունեցավ ահաբեկչական գործողություն, եւ գործնականում խաղաղության նոր նախաձեռնությունը եւս փակուղում հայտնվեց: Ահա թե ինչու դեռեւս հունվարի 8-ին ֆրանսիական «Ֆիգարո» օրաթերթը  շեշտել է, որ թեեւ Աբբասը կողմ է Իսրայելի հետ բանակցությունների վերսկսմանն ու փոխզիջումներով խնդրի կարգավորմանը, ոչինչ չի կարող անել, եթե Իսրայելի վարչապետ Շարոնն այս ուղղությամբ գործնական քայլերի չդիմի: «Ֆիգարոն», միաժամանակ, Աբբասի հաղթանակը ապահոված համարելով, գրել էր, որ նրա քաղաքական ծրագիրը նրա հաջողության կարեւոր պատճառներից մեկն է:

Հունվարի 11-ին Շարոնը 10 րոպեանոց հեռախոսազրույցի ընթացքում, որի բովանդակությունը չի հրապարակվել, շնորհավորել է Աբբասին: Հատկանշական է, որ դա տեղի ունեցավ Կենսետից Շարոնի գլխավորած երրորդ կառավարության վստահության քվե ստանալու հաջորդ օրը: Շարոնը, փաստորեն, ձեւավորել է կոալիցիոն «ազգային միասնության» երկրորդ կառավարությունը՝ ձախ կողմնորոշմամբ Աշխատանքի կուսակցության հետ: Ներկա կոալիցիոն կառավարության ձեւավորման գլխավոր նպատակը Իսրայելի ուժերը Գազայի գոտուց եւ Հորդանանի Արեւմտյան ափի հյուսիսային հատվածից դուրս բերելն է, ինչպես նաեւ պաղեստինցի բանտարկյալների ազատ արձակումը, ինչը պայմանավորվում է ՊԻ կառավարության գործելակերպով: Շարոնը հայտնել է, որ շուտով հանդիպելու է Աբբասի հետ եւ բանակցելու է տարբեր հարցերի, այդ թվում՝ անվտանգության եւ ահաբեկչության խնդիրների շուրջ: Սակայն, ըստ արեւմտյան ԶԼՄ-ների, հանդիպման ժամանակը կհստակեցվի, երբ Թել Ավիվը զգա Աբբասի կառավարության արդյունավետ գործունեությունը: Իսկ դա նշանակում է ահաբեկչական գործողությունների դադարեցում, ինչը, փաստորեն, ընտրություններից հետո ուժգնացման միտում է արձանագրել:

Նշվածին եթե հավելենք նաեւ ՊԻ բնկաչության սոցիալ-տնտեսական գերծանր վերճակը, որի բարելավման խոստում է տրվել, ապա կարելի է ասել, որ Աբբասի առջեւ ծառացած են շտապ լուծում պահանջող խիստ դժվարին եւ բարդ հարցեր: Միչդեռ հաշվի առնելով որոշ հանգամանքներ, այդ թվում այն, որ վերջինս բնակչության շրջանում Արաֆաթի հեղինակությունը չունի, կարելի է նշել, որ պաղեստինյան հիմնահարցի լուծման հեռանկարները լուսավոր չեն: Թեեւ Վաշինգտոնն ու Թել Ավիվն Արաֆաթին համարում էին բանակցությունները վերսկսելու եւ հարցի լուծման խոչընդոտ, սակայն նա ոչ միայն չէր խանգարում խաղաղության գործընթացին, այլեւ նա պաղեստինյան միակ գործիչն էր, որ ի զորու էր պաղեստինցիների լայն զանգվածների, ընդհուպ իսլամծայրահեղականների հետ կապ հաստատել եւ վստահություն ներշնչել: Ուստի նա լավագույն թեկնածուն էր Իսրայելի հետ համաձայնության գալու եւ որեւէ պայմանագիր կնքելու առումով:

Հավելենք նաեւ, որ չնայած Մահմուդ Աբբասը շարունակ պնդում է, թե Արաֆաթի որդեգրած քաղաքականության ժառանգորդն է, շատերը նրան մեղադրում են վերջինիս նկատմամբ անհավատարմության մեջ: «Լիբերասիոնը» լավատեսորեն է տրամադրված Աբբասի գործունեության վերաբերյալ, նշելով, որ Շարոնն այլեւս ի զորու չէ շարունակել իր նախկին քաղաքականությունը, իսկ դա նշանակում է Գազայի գոտուց զորքերի դուրս բերում ու հրեաբնակ ավանների քանդում, ուստի կարել է հուսալ, որ Աբբասը կարող է որոշ հաջողություններ ունենալ:

Էմմա ԲԵԳԻՋԱՆՅԱՆ

ՋԱՎԱԽՔ

Կազմվել է մասնագիտական հանձնախումբ

Սամցխե-Ջավախքի հայկական հասարակական կազմակերպությունների խորհուրդը ստեղծել է մասնագիտական հանձնախումբ, որի կողմից պետք է մշակվի եւ ներկայացվի տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական համալիր զարգացման ծրագիր: Հանձնախմբի կազմը բավականին ներկայացուցչական է, նրա մեջ մտնում են մասնագետներ Ախալքալաքից, Նինոծմինդայից, Ախալցխայից, Բորժոմից, Թբիլիսիից, Երեւանից: Օրերս հանձնախումբը կգումարի իր առաջին նիստը, որի ընթացքում կհստակեցվեն անելիքները եւ անդամների միջեւ տեղի կունենա աշխատանքի բաժանում:

ՀՕՄ-ը բնակչությանը տրամադրել է ախտորոշման անվճար տեղեր

Հայ Օգնության Միության Ջավախքի մասնաճյուղը ՀՕՄ-ի Ախալքալաքի բժշկական ախտորոշման կենտրոնից օգտվելու համար Ջավախքի բնակչությանը տրամադրել է անվճար տեղեր: Ըստ ՀՕՄ-ի Ջավախքի մասնաճյուղի ատենապետուհի Կարինե Թադեւոսյանի` յուրաքանչյուր ամիս ախտորոշման կենտրոնը պարտավորվում է ՀՕՄ-ի ուղեգրով տասը հոգու անվճար բուժզննման ենթարկել: Նախապես արված հայտարարության համաձայն՝ անվճար բուժզննման ուղեգիր կտրվի սոցիալապես անապահով խավի ներկայացուցիչներին:

Հարկային նոր օրենքը կարող է դրական նշանակություն ունենալ

Վրաստանի խորհրդարանի ընդունած հարկային նոր օրենսգրքի համաձայն՝ այսուհետ անհամեմատ մեղմացվում են երկիր մտնող օտարերկրյա բեռնատար եւ մարդատար մեքենաներից գանձվող հարկերը: Ըստ հարկային նոր օրենսդրության՝ այդ գանձումները պետք է կազմեն մոտ 5-10 լարի գումար: Ի դեպ, այս օրենքը կարող է դրական նշանակություն ունենալ Վրաստանի հարավային հայաբնակ շրջանների ազգաբնակչության համար:

«Վան Բայբուրդյանը՝ Վրաստանի արտաքին գործերի ժողովրդական կոմիսար»

Թբիլիսիում լույս տեսնող «Ասավալի-դասավալի» («Վերելք-վայրէջք») թերթի «Գեներալիսսիմուս» հավելվածում հետաքրքիր հարցում է անցկացվել Վրաստանի ավանդապաշտների կուսակցության ղեկավարներից Գ. Սանիկիձեի հետ: Թերթը Գ. Սանիկիձեին հարցրել էր. եթե լինեին ստալինյան ժամանակները, ապա ինչպիսի կազմով կտեսներ երկրի ժողովրդական կոմիսարների խորհուրդը:

Ըստ Սանիկիձեի այդ դեպքում Վրաստանի ժողկոմխորհի նախագահ կլիներ Միխեիլ Սաակաշվիլին: Ժողկոմխորհի կազմում հարցվողը նշել է նաեւ պաշտպանության նախկին նախարար Դավիթ Թեւզաձեի, Վրաստանի սոցիալիստական կուսակցության ղեկավար, խորհրդարանի նախագահի նախկին տեղակալ Վախթանգ  Ռչեուլիշվիլու, Թբիլիսիի ներկայիս քաղաքապետ Ավթանդիլ Ջորբենաձեի անունները:

Թերթի այն հարցմանը, թե ով կարող էր լիներ Վրաստանի արտաքին գործերի կոմիսար, Գ. Սանիկիձեն պատասխանել է. «Իմ կարծիքով, չտեսնված արտաքին գործերի ժողկոմիսար կլիներ խորհրդարանի պատգամավոր Վան Բայբուրդը»:

«Ռուսթավի-2»ը հաղորդում է պատրաստում կենտրոն-տարածաշրջաններ հարաբերությունների վերաբերյալ

Վրացական «Ռուսթավի-2» հեռուստաընկերության աշխատակիցները Վրաստանում կենտրոն-տարածաշրջան հարաբերությունների վերաբերյալ հաղորդում են պատրաստում Ախալքալաքի շրջանում: Ըստ հեռուստաընկերության լրագրող Նաթիա Կոբերիձեի, հաղորդման պատրաստման շարժառիթն այն է, որ ամբողջ Վրաստանում տարածաշրջանները դժվար են զարգանում: Սակայն Ախալքալաքում խնդիրները ոչ միայն սոցիալ-տնտեսական են, ինչպես մյուս տարածաշրջաններում, այլեւ էթնիկական: Կենտրոնի թեկուզ աննշան սխալների պատճառով խնդիրներն այստեղ ավելի են խորանում: Ն. Կոբերիձեն ասում է, որ եթե այստեղ մարդիկ ինքնորոշում են պահանջում  (ընդհուպ՝ մինչեւ անկախություն), ուրեմն իրոք մի բան այն չէ:

«Իմ անձնական կարծիքով, ինչ-որ տեղ դրա իրավունքը ախալքալաքցիներն ունեն: Որպես ինքնասեր ժողովուրդ, բնականաբար, բռնություն չպետք է հանդուրժեն: Եթե պետությունը իրենց սոցիալական խնդիրները չի ցանկանում լուծել, տրամաբանական է, որ այս մարդիկ իրենց սեփական ուժերի վրա ապավինեն», – շարունակում է Ն. Կոբերիձեն: Ըստ Ն. Կոբերիձեի, ի տարբերություն Վրաստանի ադրբեջանցիների, որոնք իրենց համար որեւէ էթնիկական խնդիր չեն բարձրացնում, ջավախքահայերն ավելի արմատական են տրամադրված, որովհետեւ իրավիճակն այստեղ ավելի ծանր է:

Խորհրդարանը հաստատել է ՀՀ-ում Վրաստանի դեսպանի թեկնածուին

Վրաստանի խորհրդարանը 138 կողմ եւ 1 դեմ ձայների հարաբերակցությամբ ՀՀ-ում Վրաստանի արտակարգ եւ լիազոր դեսպանի պաշտոնում հաստատել է Ռեւազ Գաչեչիլաձեի թեկնածությունը: Ռեւազ Գաչեչիլաձեն 61 տարեկան է, ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի արեւելագիտության ֆակուլտետը: Զբաղվել է գիտական գործունեությամբ:           1997 թվականից անցել է դիվանագիտական աշխատանքի: Եղել է Վրաստանի արտակարգ եւ լիազոր դեսպանը Իսրայելում: Տիրապետում է ռուսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն« լեհերեն, թուրքերեն, եբրայերեն լեզուներին: Խոսում է նաեւ թբիլիսահայ բարբառով:

Նախատեսվում է ճանապարհաշինական մի շարք ծրագրերի իրականացում

Ըստ Վրաստանի ճանապարհային դեպարտամենտի նախագահի տեղակալ Գիորգի Ծերեթելու,  2005 թվականին Սամցխե-Ջավախքում նախատեսվում է ճանապարհաշինական մի շարք ծրագրերի իրականացում: Այս մասին նա հայտարարել է Սամցխե-Ջավախքի տարածաշրջանում նախագահի ներկայացուցչի գրասենյակում անցկացված խորհրդակցության ժամանակ: Շուտով «Միլենիում Չելենջ Քորփորեյշնը» արդեն կսկսի Թբիլիսի-Ծալկա-Ախալքալաք-Կարծախ ճանապարհի վերականգնումը:

Ճանապարհաշինության բնագավառում տարածաշրջանում մյուս կարեւոր քայլը Ախալցխա-Ախալքալաք ճանապարհի վերանորոգումն է: Ըստ Գիորգի Ծերեթելու, Ախալքալաք-Ախալցխա ավտոճանապարհի վերանորոգման համար հատկացված է 105 մլն դոլար:

Սկսեց գործել երիտասարդական պալատի կինոթատրոնը

Երկարատեւ ընդմիջումից հետո սկսեց գործել Նինոծմինդայի երիտասարդական պալատի կինոթատրոնը: Շրջանի ղեկավարի ժամանակավոր պաշտոնակատար Մելս Բդոյանի նախաձեռնությամբ կինոթատրոնի վերականգման համար անհրաժեշտ գումարը հավաքվել է շրջանի բնակիչներից: Ըստ Նինոծմինդայի շրջանային մշակույթի բաժնի վարիչ Ռ. Շիրոյանի՝ կինոթատրոնի վերաբացումը կարող է երիտասարդության համար ժամանցի պայմաններ ստեղծել:

«Ա-ինֆո»

——————————————————————————————-

Հայրենական

ՓԱՌՔ ՈՒ ՊԱՏԻՎ ՄԵՐ ԲԱԶՄԱԶԱՎԱԿ ԳԵՐԴԱՍՏԱՆՆԵՐԻՆ

Հնագույն ժամանակներից է գալիս Նաիրի-Հայաստան երկիրը, նրա արմատները գնում հասնում են առասպելական ժամանակների խորքերը: Այդ բարեբեր հողի վրա է ապրել, արարել մեր արարչագործ ցեղը դարեր շարունակ:

Հատկանշական է, որ մեր ստեղծագործ ազգին միշտ էլ հատուկ է եղել բազմազավակ ընտանիքներ ունենալը: Մեծացել են զավակները, նոր բազմանդամ ընտանիքներ կազմել և, որ ընդունված կարգ էր, բոլորն էլ ապրել են նույն հարկի տակ, սեղան նստել միասին, միասին վայելել ընտանեկան երջանկությունները, միասին կրել դառնությունները: Գերդաստանի անդամներից ամեն մեկը գիտեր իր անելիքը, իսկ գերդաստանը գլխավորում էր նահապետը, որի խոսքը խոսք էր, բոլորն էլ անվերապահորեն պատկառում էին նրանից: Եվ ուր է, թե այսօր էլ այդպես լիներ:

Մեր ժողովրդի դարավոր ու մաքառումներով լի պատմության մեջ հայտնի է բազմազավակ թագուհի Կեռանը: Ղևոնդ Ալիշանը հաճույքով պատմում է, որ Կեռանը թե մեկիկ, թե խեղեփ (երկվորյակ) 15 կամ 16 զավակ է ծնել: Կեռանը եղել է պատմական Կիլիկիայի Լեւոն Գ թագավորի կինը: Թագուհին հաջողությամբ մասնակցել է երկրի կառավարման գործերին, հովանավորել է հայ մշակույթն ու արվեստը, պատվիրել ձեռագրեր: Բազմազավակ թագուհին իր հմայիչ գեղեցկությունը պահպանել է կյանքի բոլոր տարիներին:

Մենք գիտենք ու հպարտանում ենք, որ Ամենայն հայոց բանաստեղծը՝ Հովհաննես Թումանյանը, ունեցել է 10 զավակ, որոնց դաստիարակել է հայրենասիրության, ազգային արժանապատվության ոգով: Գիտենք նաև, որ մեր գրականության մյուս հսկան՝ Հովհաննես Շիրազը, իր ժողովրդին պարգևել է ութ զավակ: Մեր մասիսապաշտ բանաստեղծը միշտ իր հայրենաշունչ ելույթներում երիտասարդներին խորհուրդ էր տալիս ունենալ շատ երեխաներ, որպեսզի շատանա մեր ազգը, որ ավելի զորանա:

Ուրախությամբ պիտի փաստենք, որ բազմազավակ գերդաստաններ շատ է ունեցել (լավ է, որ այսօր էլ ունի, թեև, ցավալիորեն, քիչ են) մեր Արցախ աշխարհը, որի քաջարի, առյուծասիրտ զավակներն Արցախյան մեծ գոյապայքարում ծնկի բերեցին բիրտ ազերիներին:

Ուզում եմ ներկայացնել դրանցից մի քանիսին: Իր պատմական-հերոսական անցյալով հայտնի է Ավետարանոց (Չանախչի) գյուղը՝ իմ չքնաղ ծննդավայրը: Հիշենք մեծանուն զորահրամանատար Վալերիան Մադաթովին, որից սարսափում էին թշնամիները: Մեծ հայրենասեր Գայանեին հիշենք, որն իր գիտակցված անձնազոհությամբ փրկեց շատ-շատերին: Այդ նրա սխրանքի մասին է «Մելիքի աղջիկը» հերոսական դրաման, որն երկար ժամանակ չէր իջնում մեր թատրոնի բեմից, իսկ Գայանեի հրաշալի կերպարը մարմնավորել է թատրոնի տաղանդավոր սյուներից մեկը՝ շատ սիրված արտիստուհի Մարգո Բալասանյանը:

Այս գյուղում բազմազավակ ընտանիքներ կային ոչ հեռու անցյալում, որոնց շառավիղներն այսօր ապրում են Արցախում, մասնակցում նրա շենացմանը: Ահա Միրզա և Մարգարիտ Բաղրյանները ունեցել են 13 զավակ: Նրանց արու զավակներից մեկը՝ Սուրենը, նահատակվել է Հայրենական մեծ պատերազմում: Ահա Արշակ և Լուսիկ Մնացականյանները: Նրանք ունեցան 8 երեխա: Արշալույսն և Գուրգենը (նրանց երեխաներն են) ևս ունեցան 8-ական երեխա: Գուրգենը և նրա կինը՝ Գոհարը, ունեն 33 թոռ ու 8 ծոռ: Նրանց փոքր տղան՝ Գառնիկը, մասնակցել է մեր ազատագրական պայքարին, և այսօր էլ ծառայում է մեր բանակում: Թոռներից չորսը նոր են զորացրվել և աշխատում են տարբեր բնագավառներում: Ութ երեխա են ունեցել Արտեմ և Մանյա Բաբայանները, շատ թոռներ ու ծոռներ: Ինչ խոսք, այդպիսի բազմանդամ գերդաստաններ կան նաև մեր մյուս գյուղերում, և դա ուրախալի է, խրախուսելի:

Ստեփանակերտում շատերն են ճանաչում Սերգեյ և Ռայա ամուսինների գերդաստանը (ցավոք, Ռայան հեռացել է կյանքից): Նրանք ունեն 11 երեխա, թոռներ ու ծոռներ: Սերյոժան երկար տարիներ աշխատել է Ղարմետաքսկոմբինատում, հիմա կենսաթոշակառու է: Իհարկե, դժգոհ է կենսաթոշակի չափից, բայց դիմանում է: Սերգեյը հպարտությամբ ասում է. «Ես գոհ ու հպարտ եմ, որ իմ երեխաներից ոչ մեկը Ստեփանակերտից չի հեռացել այն ծանր ժամանակաշրջանում անգամ: Նրանք շատ դառնություններ են ճաշակել իրենց ընտանիքներով, բայց երբեք չեն մտածել Արցախը լքելու մասին: Փառք Աստծո, այսօր խաղաղություն է մեր հողում, հուսանք, որ այդպես էլ կմնա: Միայն թե պետք է կյանքն ավելի լավանա, որպեսզի բոլորն էլ լավ ապրեն, չլինի սոցիալական անարդարություն: Ես ուզում եմ, որ բազմազավակ ընտանիքները շատ լինեն, իսկ դրա համար կառավարությունը պետք է ստեղծի բավարար պայմաններ, երիտասարդներին ցույց տա անհրաժեշտ օգնություն, որպեսզի ընտանիք կազմեն, չմտածեն Արցախից հեռանալու մասին»:

Դե ինչ, բոլորս էլ ցանկանում ենք, որ այսօր էլ պահպանենք մեր պապենական բարի ավանդույթները: Իսկ բազմազավակ գերդաստան ունենալը լավագույն ավանդույթներից է:

Բորիս ԲԱՂՐՅԱՆ

ԻՆՉՈՒ Է ԿՈՐԵԼ ԵՐԿԱՐԱԿԵՑՈՒԹՅԱՆ ՉԵՄՊԻՈՆԻ ԿՈՉՈՒՄԸ

Լեռնային Ղարաբաղը խորհրդային տարիներին ուներ երկարակեցության չեմպիոններ, սակայն այսօր զրկվել է երկարակեցության կոչումից: Ինչո՞ւ:

Ես մասնագիտությամբ բժիշկ չեմ և ոչ էլ հոգեբան: Սակայն գիտեմ, որ երկարատև մանկավարժական աշխատանքի փորձ ունեցող յուրաքանչյուր ուսուցիչ կիսով չափ հոգեբան է: Ես հենց այդ խավի ներկայացուցիչն եմ և փորձում եմ համոզիչ փաստերով, իմ տեսանկյունով և տրամաբանությամբ պատասխանել այդ «ինչու»-ին:

Վերջին տարիներին հաճախակի ես լսում հետևյալ արտահայտությունները. «Մահացավ հեռուստացույց դիտելիս», «Քնած տեղից վեր չկացավ», «Մեռավ հիվանդանոցի ճանապարհին», «Մահացավ մինչև օգնության կանչված բժիշկը տեղ կհասներ» և այլն:

Միայն մեր փոքրիկ թաղամասում վերջին մեկ տարվա ընթացքում մահացել է 5 մարդ, որոնցից միայն մեկն է թոշակառու: Առողջապահության նախկին նախարար Վ. Աղաբալյանն անձամբ ինձ հետ զրուցելիս հայտնել է, որ Արցախում վերջին տարիներին հոգեկան հիվանդների քանակը կրկնապատկվել է: Դժբախտաբար, նա ևս կյանքից հեռացավ երիտասարդ հասակում: Առողջապահության նախարար Զ. Լազարյանը հեռուստատեսությամբ վերջերս հայտարարեց, որ Հադրութի շրջանում թոքախտով հիվանդների քանակը զգալի չափով ավելացել է, և պետք է հատուկ հանձնաժողովի միջոցով քննել և կանխել նրա հետագա զարգացումը:

Որո՞նք են այս ամենի պատճառները: Նախ՝ գյուղական վայրերում (կոլեկտիվ տնտեսությունների գոյության ժամանակ) նրա անդամներից մեկն անասնապահ էր, երկրորդը՝ բանջարաբույծ, երրորդը՝ այգեգործ, չորրորդը՝ մեխանիզատոր, հինգերորդը՝ գրասենյակային աշխատող և այլն: Ասել է թե՝ կովկիթը գործ չուներ աշխատանքի մյուս բնագավառների հետ: Նա համոզված էր, որ կոլտնտեսությունից կստանա անհրաժեշտ քանակությամբ հացահատիկ, գինի, օղի, կարտոֆիլ, փող և այլն: Երեկոները նրանք հաճախում էին գյուղական ակումբ, որտեղ մի օր ցուցադրվում էր կինոնկար, մյուս օրը՝ համերգ կամ զրույց որևէ թեմայի շուրջ և այլն: Գյուղական բնակիչն ապրում էր հանգիստ նյարդերով: Հենց այդ հանգիստ նյարդերն էլ երկարակեցության գլխավոր գրավականն էին:

Իսկ հիմա՞: Կոլեկտիվ տնտեսությունները վերացրին: Նրա ունեցվածքը, որը բոլորինն էր՝ անասունները, տրակտորները, կոմբայնները, սերմազտիչները և այլն, «ջրի գնով», նախօրոք պայմանավորված, վաճառեցին (իհարկե ոչ առանց շահի) առանձին մարդկանց: Կոլտնտեսության 100 անդամներից 90-ը զրկվեց ամեն ինչից: Կատարվեց հողի սեփականաշնորհում: Գյուղի յուրաքանչյուր ընտանիք  ստացավ մեկ, երկու, երեք հա հողատարածություն: Սկսվեց գյուղացու անհանգիստ կյանքը: Իր հողակտորը մշակելու համար նա պետք է ձեռք բերի դիզվառելիք, գործարքի մեջ մտնի կոմբայնի, տրակտորի սեփականատիրոջ հետ, հայթայթի քիմիկատներ, պարարտանյութ, պետությանը մուծի տարբեր հարկեր և այլն: Հենց այդ անհանգիստ կյանքն էլ սկսում է քայքայել նրա նյարդային համակարգը, որը գնալով ավելի է խորանում: Դրան գումարվում է նաև այն, որ Արցախի տափաստանային շրջաններում ձեռներեցները վերցնելով 100-1000-ական հա հողատարածություններ, պայմանագրեր են կնքում կոմբայն, տրակտոր ունեցողների հետ, խոստանում ավելի բարձր վարձատրություն: Մեքենաներ ունեցողները, գերադասելով իրենց շահը, տեղափոխվում են տափաստաններ և իրենց տեխնիկան ծառայեցնում բիզնեսմեններին: Գյուղացիների փոքրիկ հողակտորները մնում են անմշակ, իսկ ցանվածը կորչում է մոլախոտերի մեջ:

Չդիմանալով այս ամենին, գյուղացիները չեն կարողանում ժամանակին մարել պետական վարկերը և աստիճանաբար հրաժարվում են հողը մշակելուց: Այս ամենը, անշուշտ, քայքայում է գյուղի աշխատավորի նյարդային համակարգը, տարբեր հիվանդությունների պատճառ դառնում, կրճատում կյանքի տևողությունը: Նրանց մոտ առաջանում է գյուղը լքելու և քաղաք տեղափոխվելու ցանկություն:

Իսկ ի՞նչ է կատարվում քաղաքներում: Առավոտյան տանտիրուհին փորձում է վառել գազօջախը, սակայն լուցկու հատիկներն այնքան բարակ են, որ օգտագործելիս երեքից երկուսը կոտրվում են, և հինգից մեկն է հազիվ վառվում: Խեղճ կինը սկսում է անիծել, հայհոյել այդպիսի լուցկի արտադրողին և հիշում նախկին խորհրդայինը, որի հատիկներն անվրեպ վառվում էին: Այսօրվանը երիցս թանկ է և երիցս անորակ: Անկասկած, այդ ամենօրյա կրկնվող պրոցեսն ազդում է կնոջ նյարդային համակարգի վրա:

Աշխատանքի գնացող կինը (ուսուցչուհի, բժշկուհի, գրասենյակային աշխատող և այլն) առավոտյան հագնում է կանացի գուլպաները (կոլգոտկի)՝ տնից դուրս գալու համար: Այդ գուլպաները, որոնք նախորդ օրն էր գնել, պատռվում են կամ առաջին օրը հագնելիս, կամ նույն օրը հանվելիս: Դրանք առնվազն արժեն 300 դրամ: Եթե ամեն փչանալուց նորը գնի, ապա աշխատավարձը չի հերիքի միայն գուլպաներ գնելու համար: Իսկ արդյունքում՝ դարձյալ տուժում է նրա նյարդային համակարգը:

Նույնը նաև տղամարդիկ: Նրանք երազում են հագնել նախկինում արտադրվող բամբակյա թելից գործած ամառային հիգիենիկ և հարմար գուլպաներ, մինչդեռ այսօրվա արտադրանքը էլաստիկ նյութերից է, վնասակար, թանկ և անորակ: Որովհետև այսօրվա արտադրողներին հետաքրքրում է միայն շահույթը: Արտադրողները փող են կուտակում, սպառողները՝ նյարդեր քայքայում:

Այժմ ընտանիքի անդամներից աշխատանքի մեջ ընդգրկված են մեծամասամբ կանայք: Տղամարդկանց մեծ մասը, որոնք անգործ են, համարյա կնոջ խնամքի տակ են: Ամուսինն ամեն օր կնոջից ծխախոտի փող է խնդրում: Եվ մի օր ընտանիքում սկիզբ են առնում խոսքուզրույցներ…

Արցախցիների կյանքի տևողության վրա բացասաբար է ազդել նաև պատերազմը: Հազարավոր հաշմանդամներ, ծնողազուրկ երեխաներ, ամուսնազուրկ կանայք, հազարավոր փախստականներ և այլք ապրում են քայքայված նյարդերով: Հեշտությամբ քայքայվում են բարձրագույն կրթությամբ նրանց նյարդերը, ովքեր կատարում են նվաստացուցիչ աշխատանքներ. պահակություն, դայակություն, հավաքարարություն և այլն:

Մարդու նյարդային համակարգը շատ զգայուն է, իսկ նրա վրա ազդող պայմանները՝ չափազանց շատ: Ահա թե ինչու է մարդկանց կյանքը կրճատվում,  և մահացությունները հաճախակի են դառնում:

Սերգեյ ՀԱԽՈՒՄՅԱՆ

——————————————————————————————-

Դիմանկար

ՍԻԼՎԱ ԿԱՊՈՒՏԻԿՅԱՆ – 85

Լրացավ հայ պոեզիայի, հիրավի, թագուհի, բանաստեղծուհի, արձակագիր, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ Սիլվա Կապուտիկյանի ծննդյան 85-րդ տարեդարձը: Կյանքի 9-րդ տասնամյակը թևակոխած տաղանդաշատ բանաստեղծուհին ցայսօր մարտական դիրքերում է, միշտ զգայուն մեր ժողովրդին հուզող խնդիրների, հոգս ու ցավերի նկատմամբ: Անսահման է մարտիկ բանաստեղծուհու սերն առ իր բազամաչարչար ժողովուրդը, որի կողքին է նա՝ իր ստեղծագործական կյանքի արշալույսից առ այսօր: Ի տարբերություն իրենց պոետ հորջորջող շատերի, որոնք «ծանր նժարն» են գերադասում, անվեհեր բանաստեղծուհին երբեք մեղք չգործեց իր խղճի հանդեպ ու իր արդար խոսքը հնչեցրեց մեր ժողովրդի համար օրհասական բոլոր պահերին: Այսպիսին պետք է լինի ճշմարիտ արվեստագետը` անկաշառ ու անձնազոհ և միշտ ժողովրդանվեր: Արժե մեջ բերել Արամ Խաչատրյանի անվան համերգասրահում վերջերս տեղի ունեցած նրա ստեղծագործական երեկոյին իր իսկ ելույթից հետևյալ հատվածը. «Ես մխիթարված եմ, որ սկսած 1953 թվականից գրողի իմ «ոչ»-ն եմ ասել երկրում տեղ գտած արատներին՝ բյուրոկրատիային, կաշառակերությանը, պաշտոնավաճառությանը, հայոց պատմության խեղաձևմանը, Սփյուռքի դերի անտեսմանը, մայրենի լեզվի իրավազրկմանը, Մեծ Եղեռնը մոռացության տալուն, որ 1965թ. ապրիլի 24-ին՝ խառնված Երևանի փողոցները ողողող բազմությանը՝ ոգեկոչել եմ եղեռնի զոհերի հիշատակը, որ լիաբուռն արձագանքել եմ Ղարաբաղից եկող ազատատենչ կանչերին և ապրել եմ 88-ի փետրվարին օպերայի հրապարակում համաժողովրդական ցասման հրեղեն բռնկումի՝ մեր նորագույն պատմության այդ աստեղային ժամի երանությունը, որ դիմակայել եմ հերոսական Ղարաբաղի վրա տեղացող ամբաստանություններին ու հերյուրանքներին, որ ընդդիմացել եմ ժողովրդի իրավունքները ոտնահարող պաշտոնավորներին, դատարանին, ոստիկանությանն ու հիմա էլ, ինչքան էլ վատառողջ ու տարիքս առած, ջանում եմ իմ մասնակցությամբ թեթևացնել ժողովրդի ծանր վիճակը, լինել նրա կողքին, տեր կանգնել նրա ճշմարտությանը»:

Հիրավի, բազմավաստակ բանաստեղծուհու անցած ազգանվեր ու բեղմնավոր ուղին և այսօրվա արդար ընդվզումները վկայությունն են ասվածի: Առանց չափազանցության, կարելի է հաստատել, որ բանաստեղծուհու շռայլ տաղանդն այսօր էլ շառաչում է ջահել օրերի թափով՝ ընդունելով առավելապես մարտական շեշտեր: Ահավասիկ նրա՝ վերջերս գրած քերթվածքներից մեկի 2 քառյակները.

Դուք՝ փոքր ու մեծ տերեր, այրեր դուք ապիկար,
Առաջնորդներ չնչին ու կեսկատար,
Ստոր ձեր տեսակին ստորոտն էր հարմար,
Դուք եղծությամբ, ստով հասաք կատար…
Օ՜, խաղատուն, դարձած  հայրենական մեր տուն,
Ցեխերի մեջ ընկած մագաղաթյա մատյան,
Կախաղանի սյունից կախված անկախություն,
Մեր լույս երազների խավարակուռ պատյան:

Ընդամենը մի քանի գրամանոց գրիչն այսպես է ծանր հրետանի և պայքարի դրոշ դառնում քանքարաշատ ու արդարախոս բանաստեղծուհու ձեռքում…

Սիլվա Կապուտիկյանի գրասեղանը, որի մոտ է բանաստեղծուհին գրեթե գիշեր ու զօր, իսկապես դաշտն է Ավարայրի, ուր ճշմարտության զինվոր բանաստեղծուհին գրոհում է ընդդեմ անիրավությունների… Այն, որ բանաստեղծուհին «լիաբուռն է արձագանքել Ղարաբաղից եկող ազատատենչ կանչերին», կարող եմ անձամբ փաստել. 1989-ին, երբ արցախահայության փոթորկահույզ ցույցերին հետևեցին ազերիների հարձակումները և օդում կախվեց անխուսափելի պատերազմի վտանգը, ԼՂԻՄ Մարտունի շրջկենտրոնի «Փրկության միությունից» մենք հաճախակի էինք զանգում բանաստեղծուհուն, ներկայացնում ծավալվող իրադարձությունները և աղերսում՝ բարձրացնել իր ազդու ձայնը՝ ի պաշտպանություն բռնադատված իրավունքների՝ Արցախի հայության: Եվ նա հուսադրող խոսքերով ոգեկոչում էր մեզ և, ինչպես բոլորիս է հայտնի, անում հնարավորինը՝ մեր արդար բողոքի ձայնը խուլ աշխարհին հասցնելու համար:

Ազատ Արցախ աշխարհից ջերմ մաղթանքների մի բույլ հղելով «հայ ամենամեծ բանաստեղծուհուն», արցախյան  երկարակեցություն և ստեղծագործական նոր սխրանքներ, ցանկանանք նրան՝ ի շահ մեր բազմատառապ փոքր ածուի: Իրավացի է ակադեմիկոս Գրիգոր Գուրզադյանը, որ գրել է. «Ինչ իմանայի, որ աշխարհ կգամ ու կդառնամ ժամանակակիցն ու վկան մի երևույթի, որ այդպես էլ կկոչվի՝ Սիլվա: Երևույթ՝ այդքան շռնդալից, այդքան հորդառատ, երևույթ ամեն ինչի՝ կրակոտ բանաստեղծի, սրտակտոր երգչի, սիրո, լայնաշունչ արձակագրի, աննկուն հայրենասերի, բոցաշունչ հրապարակախոսի… Սիլվա երևույթը գալիս է հաստատելու մեկ անգամ ևս, որ այս ժողովուրդը չի սպառել իրեն և մտադիր չէ սպառելու, որ նա ունակ է հավերժ շարժիչի պես ստեղծելու արժեքներ ու դրանով էլ շքեղացնելու այս աշխարհն ու մոլորակն այս հողածին»:

Սիրվարդ ԽԱՉԵՆՑ

ՄՏԱՎՈՐԱԿԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՆԿԱՐԱԳՐՈՎ

Հունվարին լրանում է ԱրՊՀ-ի դոցենտ, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածու Աշոտ ՆԵՐՍԻՍՅԱՆԻ ծննդյան 60-ամյակը, ինչի առթիվ էլ կայացավ սույն հարցազրույցը:

Ծնվել է Մարտակերտի շրջանի Սեյսուլան գյուղում: 1966-ին ֆիզիկամաթեմատիկական բարձրագույն կրթություն ստանալուց հետո ուսուցչությամբ է զբաղվել հայրենի գյուղի դպրոցում: Այնուհետև Ստեփանակերտի ինստիտուտի հրավերով տեղափոխվեց այստեղ, ուր 1969-ից 1988-ը աշխատեց ֆակուլտետի դեկանի պաշտոնում: 1982-ին «Կոմպլեքս տիրույթում մոտարկումների տեսության որոշ խնդիրների մասին» թեմայով պաշտպանել է թեկնածուական թեզ: 1986-ին ԽՍՀՄ ԲՈՀ-ի որոշմամբ նրան շնորհվեց մաթեմատիկական անալիզի՝ ամբիոնի դոցենտի կոչում: 2000թ. Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի հայկական բաժանմունքի նախագահությունը շնորհեց հայկական բաժանմունքի պատվավոր դոկտորի կոչում: 2002-ին նույն ակադեմիայի նույն բաժանմունքի նախագահությունը շնորհեց պատվավոր պրոֆեսորի կոչում: Հեղինակել է 2 տասնյակից ավելի գիտամեթոդական աշխատանքներ:

Պարոն Ներսիսյան, մարդու և մտավորականի Ձեր պահվածքն ինձ հիացմունք է պատճառել դեռևս 2000թ. մարտին, երբ ԼՂՀ նախագահի՝ մտավորականության հետ ունեցած հանդիպման ժամանակ, չկամության պատնեշը ճեղքելով, բարձր ամբիոնից հայտարարեցիք, որ տարիներով չեք կարողանում հանդիպել մեր երկրի ղեկավարներին և Ձեզ ու հանրությանը հուզող հարցերի շուրջ խոսել: Մտավորականի և քաղաքացու Ձեր նկարագիրը հստակ երևաց նաև այս տարվա՝ տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների ժամանակ, երբ հանդես եկաք որպես ժողովրդի կողմից հավատ ու սեր վայելող  թեկնածու՝ Էդուարդ Աղաբեկյանի վստահված անձ:

– Ես այն կարծիքին եմ, որ կգա ժամանակ, երբ մեր ժողովրդի անարժան զավակները հարկադրված կլինեն իրենց բիզնեսը որոնել Արցախից դուրս (մի մասն արդեն ստիպված է եղել այդպես անել) և նրանց տեղերը կզբաղեցնեն ժողովրդի իսկական, արժանավոր զավակները, ինչպես դա տեղի ունեցավ քաղաք Ստեփանակերտում:

Դուք համոզվա՞ծ էինք, որ Ձեր թեկնածուն կհաղթի: Ճիշտն ասած, ես մտավախություններ ունեի, քանի որ օրինականության ուղեգիծ հռչակած մեր երկրում անդրկուլիսյան անօրինությունները շարունակում են աչք ծակել:

– Էդ. Աղաբեկյանին ճանաչում եմ շատ վաղուց, նրա նախընտրական ծրագրի դրույթները շատ սրտամոտ էին իմ տեսակետներին: Մտավորականի իմ պարտքը համարեցի լինել ժողովրդի մարդու կողքին, հաստատապես վստահ լինելով, որ իմ թեկնածուն անպայման կընտրվի:

Ընտրարշավի երկու փուլերում էլ հանդես եք եկել հազարավոր մարդկանց առաջ և պատասխանել եք նրանց հարցերին: Այդ հանդիպումներից ի՞նչ տպավորություններ եք ստացել, ի՞նչ եզրակացություններ եք արել:

– Սոցիալական շերտավորումն անընդունելի չափերի է հասել: Ժողովուրդն աղքատ է, իսկ Արցախի ազգաբնակչության չնչին մաս կազմող մի խումբ մարդիկ, այդ թվում՝ իշխանավորներ, ցոփ ու շվայտ կյանք են վարում: Ժողովուրդը տեսնում է այդ ամենը: Նշվել են անուն-ազգանուններ, որոնք պաշտոնյաներ են և միաժամանակ թագավորական դղյակների տերեր: Էլ չենք խոսում տարբեր մերձավորների անուններով գրանցած նրանց  ձեռնարկությունների մասին: Տարակուսելի և անընդունելի է, որ հաղթած ժողովուրդը «հացի խնդիր» ունի և ցասումով հարց է տալիս, թե ինչպե՞ս և ե՞րբ կարող է հացը կայուն գին ունենալ ըստ քաշի, երբ ցորենի արտադրությունը գտնվում է հիմնականում մի խումբ մարդկանց ձեռքում: Բավական է նշել, որ Արցախի ազատագրված տարածքների բերրի հողերը տասնյակ հազարներով հանդիսանում են մի խումբ մարդկանց սեփական արտերը: Մի՞թե նրանց համար ենք ազատագրել այդ հողերը՝ հարցնում է համբերությունը հատած ժողովուրդը: Եվ հաճախ դժվար է եղել պատասխանել այս կարգի հարցերին: Նախկին գյուղաբնակ, այժմ քաղաքում ապրող ընտրող հարցնում է. «Մի 2 հա հող եմ խնդրել գյուղապետից՝ ցանք կատարելու համար, մերժել է, քանի որ գյուղի բերրի ցանքատարածքները «վերնախավի» որոշ ներկայացուցիչների չսեփականաշնորհված սեփականությունն են»: Այս և մյուս կարգի «ինչուներին», բնականաբար, դժվար է պատասխանել:

Աղաղակող անարդարությունների համար մենք չէ, որ պետք է պատասխան տանք:

Ով՝ ով, ես հո խմել եմ մեծն Սևակի խոսքերով՝ բաց ճակատով հաստ պատին խփելու թթուն և չնայած համոզվել եմ այս խոսքերի ճշմարտացիության մեջ, չեմ կարող անտարբեր նայել այն ամենին, ինչ տեղի է ունենում մեր շուրջը:

Ի՞նչ ծրագրեր ու մտահղացումներ ունեք:

– Իմ գոհունակությունը պիտի հայտնեմ, որ հանրապետության ղեկավարությունը նախկին վարչակարգի դիմակազերծումից հետո նորմալ պայմաններ ստեղծեց համալսարանում, ինչը հնարավոր դարձրեց իմ վերադարձը համալսարան: Հաղթեցի մրցույթում և ընտրվեցի ամբիոնի դոցենտի պաշտոնում: Ներկայումս աշխատում եմ կոմպլեքս անալիզի ակտուալ խնդիրների վրա: Շուտով կավարտեմ կոմպլեքս անալիզի խնդիրների և վարժությունների ժողովածուի երկհատորյակը: Ամենամեծ հաճույքն ինձ համար դասախոսությունն է, որից երբեք չեմ հոգնում:

Ուրեմն, արժե երանի տալ Ձեզ: Իրավ, սիրած գործով զբաղվելուց առավել մեծ հաճույք գոյություն չունի: Թույլ տվեք ջերմորեն շնորհավորել Ձեզ՝ ծննդյան 60-ամյակի կապակցությամբ և մաղթել քաջ առողջություն, բարեկեցություն և ստեղծագործական նոր թռիչքներ:

Հարցազրույցը վարեց Սիլվա ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԸ

ԱՐՏԻՍՏԸ
(Ծննդյան 55-ամյակի կապակցությամբ)

Պարոն Վիրաբյան, նախ թույլ տվեք շնորհավորել Ձեզ ծննդյան 55-ամյակի կապակցությամբ և հարցնել. դուք իսկապե՞ս ձեզ կյանքի միջօրեում եք զգում:

– Պատկերացրեք, որ այդպես է, արդեն բոլորն են ասում:

Ի՞նչ է թատրոնը Ձեզ համար:

– Ինչո՞ւ ինձ համար. թատրոնը ազգի դեմքն է, պետականության ուժի արտահայտությունը: Այն ազգը, որը թատրոն չունի, կայացած համարել չի կարելի: Ինչ մնում է հարցադրմանը, թատրոնն իմ կյանքն է. ես ամբողջ կյանքս նվիրաբերել եմ բեմին:

Իրոք որ, սակայն, տրամաբանական հարց է ծագում. իսկ ի՞նչ է տվել թատրոնը ձեզ:

– Ես Ստեփանակերտի թատրոնում իմ բեմական ուղին անցել եմ այնպիսի հսկաների հետ, ինչպիսիք էին ժողովրդական արտիստներ Մ. Կորգանյանը, Ս. Համզոյանը, Մ. Միքայելյանը, Թ. Մելքումյանը, Բ. Օվչյանը, Շ. Գրիգորյանը, Գ. Գրիգորյանը… աստղեր, որոնց մեջ հղկվել ու հղկվել եմ… Թատրոնն ինձ անձամբ տվել է 120-ից ավելի դերեր…

Ձեր առաջին կատարումները եղել են Լոռեցի Սաքոն («Մեծ լոռեցին»), Բարխուդարը, Ռոստամը («Նամուս»-ում), Էլդարը («Վագիֆ»-ում), Նիլը (Գորկու «Քաղքենիներ»-ում) և այլն: Նոր դերերի  գնալիս հին կատարումները «արխի՞վ» են գնում, թե՞…

– Ոչ, ոչ, ոչ: Կարող եմ առանց սխալվելու ասել բոլոր այն հիմնական դերերս, որոնք խաղացել եմ. Գ. Յաղջյանի «Մի կաթիլ արևի» Արջն եմ կերպավորել, Վ. Օվյանի «Պըլը-Պուղի»-ում՝ Ծմակի մարդուն, «Ձմեռային հեքիաթ»-ում՝ Քամիլոյին, «Դավիթ Կոպերֆիլդ»-ում՝ Պրուքսին, Արցախյան գոյամարտի տարիներին խաղացի Գիժ Դանիել («Չար ոգի»-ում), Վախթանգ («Դավաճանություն»), Նինոս («Արա Գեղեցիկ»), Գեներալ («Դիպլիպիտո»): Կերպավորել եմ Մաուրիսիոյին («Ծառերը կանգնած են մահանում»), Վյուգին («13-րդ նախագահը»), Գարեգին («Քո սերը քո տունն է»)… Ու նրանք բոլորն ինձ հետ են, արխիվի հարց չկա, ապրում են ինձ հետ և պայքարում իմ կերպով բարու, լավի և գեղեցիկի հաղթանակի համար:

Սամվել, վերջերս մի խումբ դերասաններ արժանացել են կոչումների…

– (Ծիծաղում է դառն ու հպարտ) Միտքդ հասկացա, ես ոչ մի կոչում էլ չունեմ, հավատո՞ւմ ես: Բոլոր բեմական կոչումները իմ կողքով են անցել… բայց իմ իսկական կոչումը ես եմ վաստակել. հիշո՞ւմ ես Նիկուլինին. «Ես ոչ թե ժողովրդական արտիստ եմ, այլ ժողովրդի արտիստն եմ…»: Իմը վաստակն է. վերջերս արժանացա Եղիշեի անվան մրցանակի (թատերարվեստի բնագավառում) և «Տարվա լավագույն արտիստ»-ի կոչման: Նշանակում է դեռ բոլորը չեն անտարբեր… Ժողովուրդը, գլխավորը, ինձ երեսուն տարուց ավելի է ծափերի, ծաղիկների և սիրո է արժանացնում:

-Վերջերս ես դիտում էի «Քառասուն օր համբարնալուց առաջը», ուր դուք Գոգի էիք մարմնավորել: Դա չնայած գլխավոր (առանցքային) դեր չէր, սակայն Ձեր շատ տիպական խաղը ցնցեց շատերին:

– Չնայած դա ինձ քիչ է վերաբերում, բայց ասեմ, որ թատրոնի խաղացանկում պետք է լինեն առավելապես ժամանակակից կյանքին վերաբերող երկեր, արցախյան գրողների երկեր: Վերջին հաշվով թատրոնն էլ ազգային գոյապայքարի մի ձև է, որով և ազգ ես կրթահղկում, և ուրիշ ազգերի ցուցադրում քո ազգային Գոյը: Երկրորդ. «40 օրը…» իսկապես ժամանակակից վարք ու բարքերի թեմաներ շոշափող երկ է և Գոգիի նմանների շատությունը, նրա կարգավիճակում հայտնվելու հնարավորությունների հավանականությունը, այլևայլ իրական և իրողական հանգամանքները, որոնք ցանկացածին կարող են դնել Գոգիի կարգավիճակում… Իսկ թե ինչպես եմ խաղացել՝ դա կերպարի հարազատության և դրանով ապրելու խնդիր կարող է լինել:

– Վերջին տարիներին Դուք շատ անհաջողություններ ունեցաք, մասնավորապես, բնակարանի հրդեհ, արխիվի կորուստ և առողջության մասնակի կորստի հետ կապված: Սակայն գտնվեցին մարդիկ…

– Այո, վերջին երկու-երեք տարում առողջությունս կարծես թե չեղյալ է հայտարարել մեր «պայմանագիրը», եկեք իրար ճիշտ հասկանանք, քսան-երեսուն հազար վաստակով շատ դժվար է հիվանդանոց ընկնելը, դեղ ու բալասանի հոգս անելը… բայց իսկապես գտնվում են մարդիկ, որոնք քեզ աջակցում են, նեցուկ լինում:

– Եվ ոչ ավանդական հարց. վերջինը. անձամբ ի՞նչ սպասելիքներ ունեք 2005-ից:

– Ես միշտ էլ լավատես եմ. ջրհոսի համաստեղության ծնունդ և համոզված եմ, որ եկած տարին հենց իմ սպասումների արդարացումը կբերի: Անձամբ հավատում եմ, որ և դերերս կշատանան, և կոչումներ կունենամ, և նոր երկրպագուներ: Մի խոսքով, ապրելն ու ստեղծագործելը Արցախում ավելի հետաքրքիր կդառնա նոր տարում և շատերին կվարակի իմ համոզմունքով: Սա մեր հայրենիքն է և մենք պետք է շենացնենք ու աշխարհին ներկայանանք շեն ու բարեկեցիկ:

Հարցազրույցը վարեց Էռնեստ ԵՍԱՅԱՆԸ

——————————————————————————————-

Նամականի

ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ ԼՂՀ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ

Չնայած մեր երկիրը դեռ չեն ուզում ճանաչել, բայց տասը տարուց ավելի է շարունակ ինքներս մեզ համոզում ենք, որ անկախ պետություն ենք: Մենք ամենևին չենք կասկածում, որ անկախ ենք: Դեռ ավելին՝ հպարտանում ենք դրա համար:

Սակայն, այնուամենայնիվ, կան բաներ, որ մենք ոչ մի կերպ չենք հասկանում: Այդպիսի անհասկանալի բաներից մեկը տեղական լարային ռադիոյով ամեն աստծո օր ժամը 16.30-ից մինչև ժամը 17.00-ը տրվող հաղորդումների ազգային պատկանելությունն է: Դա հաստատ հայերեն չէ: Հարյուր տոկոսով համոզված ենք, որ դա ռուսերեն, թուրքերեն և անգլերեն էլ չէ: Սկզբում կարծում էինք, թե ճապոներեն կամ բուշմեներեն է, բայց վերջերս Արցախ այցելած ուսանողներից իմացանք, որ դա այդպես չէ:

Մենք դիմեցինք նաև մի խումբ լեզվաբանների, բայց նրանք էլ չկարողացան հասկանալ, թե մեր անկախ երկրի ռադիոեթերում ինչ լեզվով են խոսում:

Ի դեպ, առաջին անգամ լսելով այդ հաղորդումը, մեզ թվաց, թե պարզապես թյուրիմացություն է կատարվել, որ ինչ-որ ռադիոխուլիգան փորձել է խաղ խաղալ մեր անկախության գլխին: Մեզ թվաց, թե մեր իշխանությունները, լսելով այդ հաղորդումը, կանչելու են համապատասխան կառույցի պատասխանատուներին, և ամեն ինչ իրենց տեղն են դնելու: Բայց քանի որ այդպես չեղավ ոչ մի ամիս, ոչ մի տարի հետո, մենք հանգեցինք այն մտքին, որ մեր իշխանություններն այնքան լուրջ գործերով են զբաղված, մյուս կողմից էլ մեր երկիրն այնքան մեծ է, որ նրանք պարզապես չգիտեն, թե ինչ է կատարվում իրենց երկրում: Ինչպես, օրինակ, չգիտեին և միայն վերջերս նրանց շուրթերից լսեցինք բաներ, որոնց մասին գիտեն բոլորը, անգամ մայրաքաղաքի ծննդատանը…

Հարգելի իշխանություններ, վերջապես որոշեցինք դիմել ձեզ. գոնե դուք ասեք, թե վերոհիշյալ ժամին տեղական ռադիոյով ինչ լեզվով են խոսում և ում համար են եթեր արձակվում այդ հաղորդումները: Իսկ գուցե ամեն օր այդ լեզվով պարզապես հայհոյում են մեզ կամ ինչ-որ դիվերսանտների կողմից պետական գաղտնիքներ սփռում մեր անկախ երկրի մասին: Անհամբեր Ձեր պատասխանին սպասող՝ մի խումբ ռադիոլսող ԼՂՀ քաղաքացիներ

ԱՄԵՆ ՊԱՏԱՀԱԿԱՆ ՄԱՐԴՈՒ ՉԻ ԿԱՐԵԼԻ ԱԹՈՌ ՎՍՏԱՀԵԼ

Տարեց մարդիկ լավ են հիշում: Առաջ, սովետի օրոք, երբ բարձրաստիճան մի պաշտոնյայի ազատում էին աշխատանքից, բյուրոյի որոշումը մարզային թերթում հրապարակում ու մեկ-մեկ «թվարկում» էին՝ բացթողումները, թույլ տված սխալները, պետությանը պատճառած նյութական վնասի չափերը, անօրեն արարքները և այլն: Մի խոսքով՝ հասարակությանը մի տեսակ համոզում, տեղյակ էին պահում, թե ինչ պատճառով է մարդն ազատվել աշխատանքից: Եվ առաջին հերթին հենց իրեն՝ ազատվողին էին ասում, հասկացնում, թե ինչ է արել, որ չպիտի աներ և ինչ պիտի աներ, որ չի արել:

Հիմա այս ամենը հուշ է դարձել: Հիմա այս ամենին փոխարինելու է եկել լոկ մի քանի բառ. «…ԼՂՀ նախագահի թիվ… հրամանագրով Այսինչ Այսինչյանն ազատվում է աշխատանքից…»: Ինչի՞ համար, ի՞նչ պատճառով: Հաստատված գործի ձախողմա՞ն, խոշոր գումարների յուրացմա՞ն, սահմանված օրենքի խախտմա՞ն, թե՞…

Այս մասին՝ ոչ մի խոսք: Ասես՝ այդպես էլ պիտի լինի, ասես՝ դա ամենևին էլ պարտադիր չէ ու հասարակությանն էլ չի վերաբերում: Ասես՝ դա  միայն նախագահի ու նրա աթոռակից մի երկու խորհրդատու չինովնիկի գործն է:

Վերջերս նախագահի հրամանագրով (իմա՝ գրչի մի հարվածով) էական փոփոխություններ են կատարվել կառավարության կազմում, զբաղեցրած պաշտոններից ազատվել են աշխատողներ՝ առանց «լրացուցիչ» մի խոսք ասելու: Արդյո՞ւնքը: Նշածս փոփոխություններին (ավելի ճիշտ՝ փոփոխությունների պատճառներին) լրիվ անտեղյակ են և մտավորականները, և արդյունաբերության, և գյուղատնտեսության ոլորտների աշխատողները…

Սա, մեղմ ասած, լավ բան չէ: Ավելին՝ երևույթն այս ինքնին հուշում է այն մասին, որ ժողովրդավարության անունից խոսող իշխանության ու հանրության միջև գոյացել է անհաղթահարելի մի անջրպետ, որը լրջորեն պետք է մտահոգի ոչ միայն վերևում նստածներին, այլև ներքևում կանգնածներին:

Թե չէ, օրը ցերեկով բարձր պաշտոնյաներ փոխել՝ առանց ժողովրդին մի բան ասելու, համաձայնեք, շատերին է զարմանք պատճառում: Կարծում եմ, որ շարքային մարդիկ ևս կամենում են իմանալ իրենց շեֆի, իրենց աշխատանքի ոլորտը ղեկավարողի ինչպես առավելությունների, ձեռքբերումների, այնպես էլ՝ մեծ ու փոքր սխալների մասին:

Ասել է թե՝ ժողովրդից ոչինչ չպետք է թաքցնել: Փակ դռների ետևում կայացված որոշման մասին բաց պիտի խոսել: Թե չէ՝ ստացվում է այն տպավորությունը, որ այս կամ այն նախարարի ազատումը պարզապես հերթական քայլ է (լավագույն դեպքում՝ ռակիրովկա) մարդկանց աչքերին թոզ փչելու, երկրում տիրող քաոսային իրավիճակով անհանգստացած  լինելու տպավորություն ստեղծելու համար:

Ուղղակի զարմանալ կարելի է, որ այս երկրում՝ Արցախ աշխարհում, բարձր աթոռներին բազմում (նախագահի հրամանագրով, իհարկե) և նույն աթոռները դժկամությամբ թողնում են մարդիկ, որոնք նշանակման նախօրեին մեծ գիտուններ, խելացի, ազնիվ ու նվիրված անհատականություններ են երևում, ազատման ժամերին՝ շատ սովորական մահկանացուներ:

Դե, ուրեմն, մարդկանց առաջ քաշելուց, նաև՝ «հետ դարձ» անելուց առաջ հարկավոր է «գլուխը ափերի մեջ առնել», խորհել, մտածել՝ արժանի՞ է դրան, թե…

Նախարարին, պաշտոնյային փոխելը նորություն չէ աշխարհում: Բայց ես գտնում եմ, որ նորը իր հետ նորացում, նորություն, վիճակի բարելավում, ազատ ու անկաշկանդ գործելու հնարավորություն պիտ բերի: Թե չէ՝ անիմաստ բան է զբաղեցրած աթոռից զրկելն ու՝ «Հայդա, գնա ձեր տուն…» ասելը: Հիշենք մեծ մտածող Պելե դե Կոջերի խոսքը. «Վատ է, եթե նախարարները հաճախ են փոխվում: Բայց ավելի վատ է, եթե վատ աշխատողները մնում են տեղում»:

Իսկ եթե վատ նախարարները մնում են տեղում… Այսօր որ նախարարի, պաշտոնյայի վրա մատդ դնես՝ հազար ու մի թերություն կգտնես: Բայց, դե, հասկանալի է, ամեն մի թերության համար պաշտոնյային դուրս չեն հրավիրում: Խորհուրդ են տալիս, կողքից հուշում, օգնում, օժանդակում, ուղղում: Իսկ եթե թերությունը ինչ-որ տեղ, ինչ-որ չափով հանցագործություն է որակվում, պարզ է, ուրիշ բան են «հուշում»: Պատժում են:

Տարաբախտաբար, շատ հազվադեպ է այսպես լինում: Ստացվում է այսպես. կարելի է հարյուր հազարների վնաս պատճառել ժողովրդական տնտեսությանը, քամուն տալ հանրային ունեցվածքն ու զարմանալիորեն մնալ անպատիժ:

Հիշում եմ, որ տասնամյակներ առաջ ամբողջ շրջանում անուն հանած մի զոոտեխնիկի խիստ պատժել են… երկու-երեք հավ ֆերմայից անօրեն կերպով «դուրս գրելու» համար: Հիմա կասեք՝ անցել են այդ ժամանակներն ու նման կարգի վայրագությունները: Չեմ առարկում: Բայց մի՞թե պակաս վայրագություն է բարձրաստիճան աշխատողի այդօրինակ վայրագությունների հանդեպ անտարբեր գտնվելը, նրա վայրենի արարքը ներելը, հանդուրժելը: Բա ո՞ւր մնաց օրենքը, ո՞ւր մնաց մարդկային խիղճը: Այսքանից հետո էլ դեռ մեկ-մեկ բարձր ամբիոններից հայտարարվում է բյուջեի սուղ լինելու, չհերիքելու մասին:

Կարկուտը, երաշտը, ահավոր սելավները, տարերային բոլոր աղետները երկրին այնքան վնաս չեն պատճառում, ինչքան բախտից ու թախտից երես առած աթոռամոլները, մեր օրերի, մեր ժամանակների քաջնազարիկները:

Կոնկրետացնենք: Օրենքի առաջ պատասխանատու են բոլորը: Սա նորություն չէ: Մեզանից ամեն մեկը սա լսում է ամեն օր: Զարմանալի է, սակայն, որ այս օրենք կոչվածը բոլորի վրա չի տարածվում: Երբեմն հեռուստատեսությամբ ցույց են տալիս որբ ու անտեր մի երեխայի կամ անչափահասների, որոնք, կարիքից դրդված, գողություն են արել… Ցույց են տալիս՝ հերիք չէ, դեռ գոհունակությամբ հայտարարում են, որ թարմ հետքերով հայտնաբերվել են հանցագործները, որոնք շուտով կկանգնեն դատարանի առաջ:

Ամեն անգամ, նման կադրեր դիտելիս, ակամայից խորհում եմ. ի՞նչ է, դժվա՞ր է պետական պաշտոնյայի անօրինականությունները ժամանակին բացահայտելը և պատճառած նյութական վնասը վերականգնելը, կալանքի տակ առնելը (բարոյական վնասի մասին չեմ խոսում):

Եվ սա դաս կլինի պոտենցիալ թալանչիների համար: Ախր ամեն ինչ չէ, որ կարելի է հանդուրժել: Ու նաև ամեն հանցանք չէ, որ կարելի է ներել: Ամենակարևորը. ամեն ոք իրավունք չունի առոք-փառոք բազմելու աթոռին ու ազատ-համարձակ «իր էշը քշելու»: Այո, իրավունք չունի: Թույլ չպիտի տալ: Ոչ մի դեպքում: Ու ոչ մեկին: Ամեն պատահական մարդու չի կարելի Աթոռ վստահել: Աթոռը տհաս ու ապիկար մարդկանցից հեռու պիտ պահել: Շատ հեռու:

Միքայել ԲԱԼՅԱՆ
Մեծ Թաղեր, Հադրութի շրջան

ՉԱՓԱՐԻ ՀԵՐՈՍԸ

Արցախյան գոյամարտի տարիներին, երբ վտանգված էր մեր հայրենի եզերքը, ոտքի կանգնեցին Արցախ աշխարհի քաջազունները:  Ամենուր, այդ թվում և Չափարում, կազմավորվեցին ինքնապաշտպանական ջոկատներ:

Արմենը, որին անվանում էին Ռեմբո,  դարձավ գյուղի ջոկատի ամենաեռանդուն անդամներից մեկը: Նա ծնվել է 1967 թվականին, 1985 թվականին ծառայել է խորհրդային բանակում, իսկ զորացրվելուց հետո ընդունվել է Ստեփանակերտի գյուղատնտեսական տեխնիկումը:  Երազում էր ավարտել ուսումը, դառնալ որակյալ մասնագետ, ամուսնանալ սիրած աղջկա հետ, որի հետ սովորում էր, ունենալ զավակներ: Սակայն եկավ 88-ը. սկզբից մահացավ մայրը, հետո էլ սկսվեց արցախյան ազատագրական պայքարը, և նա կատարեց իր ընտրությունը. դարձավ գյուղի ջոկատի եռանդուն անդամներից մեկը, որին վստահել էին գյուղի միակ գնդացիրը: Որտեղ ասես, որ Արմենը չէր գնում օգնելու իր հայրենակիցներին. Բաշ Գյունեփայա, Սրխավենդ, Լենինավան- Մարաղա: Ամենուր նա էր՝ հաղթանակի հանդեպ աներեր հավատքով, որը չէր լքում նրան նույնիսկ 92-ի դժոխային օրերին: Օրհասական այդ ժամանակ, Արմենին կարելի էր հանդիպել մերթ Կիչանի մոտ, մերթ Առաջաձորի, մերթ էլ Վանքի բարձունքներում: Ուր էլ գնար՝ նրանից անբաժան էր իր գնդացիրն ու սիրած երգը. «Չափարին հարկավոր են ամուր տղերք»….

1992 թվականի նոյեմբերի 18-ին «Կարմիր քար» կոչվող մարտական դիրքից վերադառնալիս՝ նրա մեքենան վթարի ենթարկվեց: Մահացու վիրավորված Արմենին հասցրին զինվորական հոսպիտալ: Ոչ մարտական ընկերների օգնելու պատրաստակամությունը, ոչ էլ բժիշկների եռանդուն ջանքերը ի զորու չեղան փրկելու նրան: Զգալով մոտալուտ մահը՝ Արմենը դիմեց կողքին կանգնած ընկերներին. «Մի հուսահատվեք, ինձանից լավ տղաներ են մահացել, շարունակեցեք մեր պայքարը, իսկ ես մի բանի համար եմ միայն ափսոսում՝ չտեսա լիովին ազատագրված հայրենիքս»:

Արմենը մահացավ քսանյոթ տարեկան հասակում:

2004 թվականի աշնանը Արմեն Սաղյանը հետմահու պարգևատրվեց «Արիության համար» շքանշանով:

Իրինա ՍԵՎՈՒՄՅԱՆ
Գյուղ Չափար

ՇՆՈՐՀԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆ ԱՐՑԱԽՑԻ ԲԱՐԵՐԱՐՆԵՐԻՆ

Դպրոցից, ավելի ճիշտ՝ Ասկերանի շրջանի Իվանյան համայնքի միջնակարգ դպրոցից ինձ հայտնեցին, որ դեկտեմբերի 30-ին, ժամը 11.00-ին լինեմ Ասկերանի շրջժողկրթբաժնում: Հետաքրքրվեցի, թե ինչ առիթով են հրավիրում ու տեղեկացա, որ թոշակառու ուսուցիչներին պետք է պարգևատրեն:

Կամա թե ակամա հիշեցի ԼՂՀ նախագահի վերջերս ունեցած ելույթի այն հատվածը, որը մեզ՝ թոշակառու ուսուցիչներիս էր վերաբերվում, այն է՝ գյուղական դպրոցում ունենք թոշակառու ուսուցիչներ, իսկ շատ երիտասարդ ուսուցիչներ անգործ են… Մենք չենք հանդուրժի, որ երիտասարդները լքեն հայրենիքը և սփյուռքահայության բանակը համալրեն (սա նրա ուղղակի խոսքը չէ, այլ իմ ընկալածը հեռուստատեսությամբ):

Գնում էի հանդիպման ու մտածում. նախագահի խոսքը իրականություն պետք է դարձվի: Վերջապես, մեզ պետք է երիտասարդներ փոխարինեն: Բայց ո՞ւր է այդ երիտասարդը: Ահա ինձ և ինձ նմաններին, որ շրջանում ընդամենը 14 հոգի ենք, ինչ-որ պարգև կտան, գովեստի մաղթանքներ կհղեն ու բարի ճանապարհ ասելով՝ դպրոցին ցտեսություն ասել կտան և դարձյալ… երջանիկ ծերություն:

Այս մտորումներով հասա վարչակազմ: Մտնելով բաժնի վարիչ ընկ. Ա. Ավանեսյանի գրասենյակը, հանդիպեցի ծանոթ դեմքերի, որոնց մեջ ամենատարեցը Զինավոր Գրիգորյանն էր՝ Նորագյուղի միջնակարգ դպրոցի զինղեկը, որը 2000-ին տարվա լավագույն ուսուցիչ էր ճանաչվել: Բաժնի վարիչ Արվիդ Ավանեսյանը, շնորհավորելով հավաքվածների նոր տարին, ուրախությամբ նշեց ի լուր բոլորի, որ Արցախի արիածին մայրերը մեզ նոր բարերարներ են նվիրել՝ ի դեմս ճանաչված գործարարներ Բենիկ Բախշիյանի և Սամվել Հակոբյանի, մարդիկ, ովքեր իրենց բեղմնավոր գործունեությամբ հայտնի են ոչ միայն Արցախում, այլ նաև Հայաստանում և արտերկրում: Այս երկու պարոնները, շատ բարձր գնահատելով ուսուցչի բեղմնավոր ու դժվարին աշխատանքը, ի սրտե որոշել են 2000-2004 թթ. Ասկերանի շրջանում աշխատող լավագույն ուսուցիչ ճանաչվածների նոր տարին շնորհավորել ոչ միայն բարի մաղթանքներով, այլ նաև 100-ական դոլար դրամական պարգևով, որպեսզի այդ ուսուցիչները ավելի կատարելագործեն մանկավարժական գործունեությունը և իրենց շարքերը համալրեն նոր մանկավարժներով:

Ժողկրթբաժվարի մոտ հավաքվածները ներկայացնում էին 2000-2004 թթ. մրցույթներում ճանաչված 18 ուսուցիչներից 15-ը, 3-ը դեռևս ճանապարհին էին, հեռու գյուղերից էին գալիս: Ուղիղ ժամը 11.00-ին Ասկերանի շրջվարչակազմի  ղեկավար պ-ն Արմո Ծատրյանի ընդունարանում էինք, որտեղ մեզ գրկաբաց ընդունեցին երկու մեծահոգի բարերարները: Այդ նրանք են, որ իրենց քրտինքով վաստակած գումարից որոշել են մի մասնիկ, որը մեզ համար շատ մեծ գումար է, հատկացնել իրենց հարազատ շրջանի դպրոցներում աշխատող լավագույն ուսուցիչներին: Սրտահույզ էին նրանց ելույթներն ու մաղթանքները: Պ-ն Բախշիյանը նշեց նաև, որ ինքն ու Ս. Հակոբյանը որոշել են շրջանի բոլոր դպրոցների ուսումնափորձնական հողամասերի  համար անվճար հատկացնել գյուղատնտեսական կուլտուրաների տարբեր սերմեր ու տնկիներ, որպեսզի մեր աշակերտներն այդ հողամասում իրենց ձեռքով գյուղատնտեսական կուլտուրաներ աճեցնելու լեզվին տիրապետեն:

Ս. Հակոբյանը նշեց, որ ինքը ծնվել և դաստիարակվել է ուսուցիչների ընտանիքում (հայրը՝ Ալեքսանդր Հակոբյանը, 20-րդ դարի Արցախի լավագույն մանկավարժ է, իսկ մայրը՝ Ժենյա Սարգսյանը, վաստակաշատ ուսուցչուհի) և քաջ գիտի ուսուցչի վիճակը, նրա աշխատանքի ծանրությունը և դրա դիմաց չնչին վարձատրությունը: Ուստի և որոշել է, ինչ գնով էլ լինի, բացի այն բնագավառներից, ուր միլիոններ է ներդնում հայրենիքի բարգավաճման համար, օգնել նաև ուսուցիչներին՝ ապագա քաղաքացիների կոփման ու հղկման դարբիններին ու ճարտարապետներին: «Ուսուցիչն իմ իդեալն է,- ասաց նա,- ես շատ եմ պարտական նրանց»:

Ասկերանի շրջանի լավագույն ուսուցիչների ամանորը շնորհավորեց և բարեմաղթանքներ հղեց նաև շրջվարչակազմի ղեկավար  Ա. Ծատրյանը, որը երկու տարի առաջ ինձ և իմ ճանաչված գործընկերներին թանկարժեք նվերներով ու աշխատավարձի բարձրացումով է շնորհավորել: Իր սրտի խոսքն ասաց նաև Արվիդ Ավանեսյանը:

Իսկ մենք էլ մեր երախտագիտությունն ու շնորհակալությունը հայտնեցինք մեր բարերարներին, մաղթելով նրանց երջանիկ կյանք, ղարաբաղյան երկարակեցություն և նորանոր հաջողություններ գործարար աշխարհում: Թող ինչպես մեր, այնպես էլ նրանց նմանների թիվը բազմապատկվի հանուն Արցախ աշխարհի բարգավաճման ու հզորացման: Թող թերահավատներն էլ կողքից նայեն ու…

Մառլեն ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆ

ՄԱՐԴ, ՈՐ ՂԵԿԱՎԱՐՈՒՄ Է ՈՉ ՄԻԱՅՆ ՆՎԱԳԱԽՈՒՄԲԸ, ԱՅԼ ՆԱԵՎ ԴԱՀԼԻՃԸ

Արցախի նորաստեղծ կամերային նվագախմբի համերգներն արդեն ավանդույթ են դարձել. իր ստեղծման օրվանից առայսօր այն հասցրել է հանդես գալ չորս համերգներով և՝ ամեն անգամ թարմացված ծրագրով ու միշտ էլ լեփ-լեցուն դահլիճի առաջ:

Հունվարի 28-ին Սպայի տանը կայացավ կամերայինի հերթական համերգը՝ նվիրված Բանակի օրվան: Սովորության համաձայն, կամերայինն իր համերգին ներգրավել էր նաև արցախցի տարբեր երաժիշտների, մարդիկ, որ այդ օրն ասես հայ երաժշտության  ընդհանուր հավաքական կերպարն էին դարձել, որոնք նույն թեթևությամբ կատարում են ինչպես հայ, այնպես էլ օտարազգի կոմպոզիտորների ստեղծագործությունները: Այս անգամ էլ ծրագրում կային բազմաթիվ նորություններ, ինչպես նաև արդեն ավանդական դարձած ստեղծագործություններ, որոնք ավանդության համաձայն արդեն որերորդ անգամ եզրափակում են կամերայինի համերգները: Սակայն, ըստ իս, թերևս դա չէ ամենակարևորը, այլ այն  ոգևորվածությունը, որն ամեն անգամ ներարկում էր դիրիժոր Գևորգ Մուրադյանն իր երաժիշտներին, այն ոգևորությունը, որով նա ղեկավարում էր նվագախումբը, և այն ոգևորվածությունը, որով նա ղեկավարում էր դահլիճը: Ահա թերևս ամենազարմանալին ու հաճելին. դիրիժոր, որը սկզբից մինչև վերջ ղեկավարում  է ինչպես «բեմի, այնպես էլ դահլիճի մարդկանց»: Երևի թե այս զգացողությունն է ունենում հանդիսատեսը կամերայինի համերգների ժամանակ և, հրաշալի կատարումներից բացի, նաև դիրիժորի այս ունակությունն է, որ մեզ՝ հանդիսատեսներիս նորից ու նորից տանում է այնտեղ, որտեղ հանդես է գալիս Արցախի կամերային նվագախումբը, որովհետև գիտենք, որ ահա բեմ դուրս կգա այն մարդը, որ ղեկավարում է ոչ միայն իր նվագախումբը, այլ նաև դահլիճը:

Ք. ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ

——————————————————————————————-

ԼՈՒՅՍ Է ՏԵՍԵԼ

Լույս է տեսել Աշոտ Պետրոսյանի «Արթուր Մկրտչյան» գիրքը՝ նվիրված ԼՂՀ Գերագույն խորհրդի առաջին նախագահ Արթուր Ասլանի Մկրտչյանի կենսագործունեությանը (հրատարակվել է Ա. Մկրտչյանի զինակից ընկերների հովանավորությամբ): Գրքում, որի գրախոսներն են Շահեն Մկրտչյանն ու Սուրեն Գրիգորը, հեղինակը ձգտել է փաստագրական նյութերի և հարցազրույցների միջոցով առավել ամբողջական ներկայացնել ազգային-ազատագրական պայքարի նվիրյալի, պետական և քաղաքական գործչի կյանքի և գործունեության բոլոր շրջանները՝ արժեվորելով նրա դերը հայոց պետականության վերականգնման գործում:

——————————————————————————————-

Ценности

Цветы жизни

Проблема беспризорности и безнадзорности детей с вытекающими из нее  последствиями – попрошайничеством, криминалом, проституцией – на сегодняшний день у нас, в Карабахе, носит довольно актуальный характер. Она требует специфического подхода и внимания к себе как со стороны сотрудников правоохранительных органов, так и со стороны граждан, находящихся в тесном взаимодействии с подобными детьми.

Как это ни странно, во всей Нагорно-Карабахской Республике нет ни одного интерната, ни одного детского дома, нет никакого (пусть примитивного) пристанища, где нашли бы покровительство беспризорники. Потому они и орудуют в разных уголках города, вместо того, чтобы тихо-мирно воспитываться в вышеуказанных заведениях. Даже Кашатаг, и тот в этом отношении шагнул дальше нас: уж там, во всяком случае, детский дом реально существует. Также этой “достопримечательностью” могут похвастаться некоторые регионы Армении, в том числе и стольный град Ереван. А нам, карабахцам, ох как не повезло в этом вопросе!

Первый международно-правовой документ, касающийся детей – “Женевская декларация о защите детей” (1924 г.) – провозгласил: “Голодный ребенок должен получить пищу, больной – лечение, а брошенный – помощь. Ребенок должен быть защищен от любых форм эксплуатации, во время бедствий ему первому следует оказать помощь”.

И кто же, скажите на милость, из чувства беспредельного альтруизма возьмет на себя обязанность кормить, лечить и опекать – и все это безвозмездно? Кто, если доминирующая часть населения испытывает нужду во всем и вся, а у имущих нет сострадания настолько, чтобы проявлять участие к судьбам обездоленных? Не в те времена мы живем, не те у нас нравы…

Отсюда следует, что очаг всех бедствий находится во внутригосударственной структуре. И хотелось бы выбрать наименьшее зло, да не получается, и хотелось бы в рай, да грехи не пускают. Не обессудьте, пожалуйста, господа “значительные лица”, но потчевать народ посулами и претворять  предполагаемое в действительность – совершенно разные вещи. Многие родители, поняв, что им бесполезно ждать поддержки и содействия от различных государственных инстанций, по-своему решают поставленные перед ними жизнью задачи. В большинстве случаев они сами толкают своих чад на попрошайничество и преступления. Небольшой доход ребенка может спасти неимущую семью от голода и обеспечить ей лишь минимальный достаток.

Рабочим местом многих беспризорников является улица. И когда, бывает, идешь по городу, и тебе навстречу выходит оборвыш с протянутой рукой, на душе становится очень мерзко, больно и стыдно за свою нацию!

Большинство идет по направлению к скамье подсудимых. Это потенциальные правонарушители, ставшие таковыми не по своей воле, ибо они всегда озабочены думами о хлебе насущном, о средствах к существованию. Будь у них хоть толика необходимого, вряд ли кто-либо пожелал бы и дальше клеймить себя позором.

Зачастую подросток идет на всякого рода беззакония не по собственной вине, а во-первых, его на это толкают социальные причины, во-вторых, сказывается отрицательное влияние плохой компании сверстников.

Как-то мне выпал случай посетить семью, члены которой – мать и два сына,  инвалид и побирушка –  влачат нищенское существование. (Признаюсь, впечатление от увиденного было ужасающее).

Особенно жаловалась женщина на свое бедственное положение, вследствие чего ее ребенок стал таким, каким его знают горожане, а также на его дружков, сподвигающих, по ее словам, “невинное создание” на воровство, пристрастие к картам и другие не заслуживающие одобрения увлечения.

Как выяснилось в ходе беседы, очень часто мальчик не посещает школу и вместо этого в людных местах занимается своим излюбленным промыслом – попрошайничеством.

Мать была крайне возмущена неким странным для нее обстоятельством: “единомышленники” сына приезжают на каникулы домой из кашатагского детского дома, уже будучи заядлыми токсикоманами (видимо, это есть один из тех “трофеев”, которые наши компатриоты привозят из других мест) и спешат “поделиться опытом” с корешами.

“Будь у меня хоть худо-бедная работа и мизерная заработная плата, – заключила сетовавшая на свой горький удел мать, в глазах которой были боль, гнев и ненависть к несправедливому общественному строю, – мой сын не слонялся бы по городу в поисках заработка… Хотя, – добавила она утешительно, – есть люди, которым живется намного хуже…”

А ведь и правда, есть такие, что не находят даже куска хлеба. И что же остается делать детям из этих семей, как не принять эстафету у нищенствующих родителей? Вот они и продолжают “путь исканий”, и каждый по-своему: кто-то добывает пищу, роясь в мусоре, при этом подвергая себя всевозможным инфекционным заболеваниям; кто-то собирает пустые тары из-под напитков; кто-то протягивает руку, чтобы присвоить чужое добро; кто-то, духовно деградируя, торгует плотью. Да мало ли существует способов, и у всех один-единственный исток – необходимость выжить.

Выходит, “неча на зеркало пенять, коли рожа крива”. А в нашем обществе слишком много недостатков, чтобы роптать. Выкорчевать бы главный корень всех зол, и все исходящее от него отпадет само по себе.

В Карабахе детская преступность растет год от года. Однако блюстители закона держат за семью замками уголовную статистику. Почему-то у нас боятся раскрывать вопиющие язвы действительности и предавать гласности то, что совершается сплошь и рядом. Во всем мире средства массовой информации во всеуслышание заявляют о своих “болевых точках”, ища методы борьбы с ними.

Если обратиться к семантике слова “безнадзорность”, можно заключить следующее: безнадзорность, т. е. без надзора. А надзор может быть осуществляем  сотрудниками по делам несовершеннолетних, а также общественными воспитателями.

Общественными вопитателями может быть педагог, студент вузов или любой человек, имеющий призвание к этому роду деятельности. В его обязанность входит помощь в воспитании несовершеннолетнего: приложение всех усилий для его исправления, оказывание содействия в привлечении несовершеннолетнего к общественно-полезному труду. В процессе работы общественный вопитатель, учитывая личность подростка, использует наиболее эффективные формы и в случае необходимости обращается за помощью к компетентным людям.

Благоприятное воздействие на “неординарных” подростков оказывают психологи и психотерапевты. В странах, где действуют суды по делам несовершеннолетних, представители указанных профессий привлекаются судом для изучения личности ребенка, нахождения относительно оптимальной для данной личности меры воздействия и режима ее исполнения.

У нас, к большому прискорбию, таких судов нет, как нет установленных в законе правил широкого приглашения неюристов для указанных целей. У нас – вооружимся-ка смелостью взглянуть правде в глаза – нет многого из того, что надлежало бы иметь; потому-то мы и стоим на низкой ступени развития во многих сферах.

В Степанакерте сотрудники городского отдела по делам несовершеннолетних ратуют за оказание помощи волонтеров в их нелегком деле. Ибо понимание со стороны общественного воспитателя может оказать немаловажное влияние на воспитуемых.

Преобладающая часть детей и подростков, о которых шла речь, обречена на пожизненную нищету, страдания, неграмотность и социальную неприспособленность. И все же, какого обращения заслуживают эти бедолаги? Предвидится ли проблеск в мрачном лабиринте их проблем?..

Так стоит ли зарекаться относительно будущего нашего народа и государства, учитывая незавидное положение тех, кто составляет базис прекрасного далека? Настолько ли это далеко прекрасно, чтобы о нем можно было говорить сейчас со спокойной совестью? Хотя – на зыбком фундаменте нельзя построить прочное здание, что, в принципе, мы и делаем. Это здание, имя которому завтрашний день, строится на химерической основе. Что из этого получится – поживем, посмотрим…

Автор этих снимков – известный фотожурналист Рубен Мангасарян. Фоторепортаж “Черная жизнь” о маленькой семье в Армении Рубен Мангасарян считает для себя одним из самых тяжелых проектов. 

Зоя ОСИПОВА

Вещизм

Неукротимая, необузданная тяга к приобретательству… Азарт накопления вещей сегодня знаком каждому.

В толковых словарях русского языка двадцатилетней давности это слово еще не нашло своего места. Однако старые словари уже дают нам ключ к разгадке этого явления. Они трактуют понятие “вещь”, и мы узнаем, в частности, что это – “предмет материальной действительности”, “объект права собственности”.

Количество “предметов материальной действительности”, в том числе и утилитарного назначения, тех, что призваны служить нашим личным потребностям в быту, растет вокруг нас постепенно. Десять лет прошло после военной разрухи, мы восстанавливаемся и приумножаем наше общее хозяйство. Но разорение, нехватка самого необходимого дают о себе знать и сейчас – в пору наступившего обилия вещей. Кое-кто стал особенно дорожить своим правом собственника. Увидел в этом символ могущества, своей особой значимости и весомости.

Не на этой ли почве и родилось явление “вещизма” – особой пристрастности к вещам, особой тяги к накопительству?

И вот она лютует вокруг нас – новая, куда менее приметная раньше стихия. Что ей противопоставить, если скажем, одна модель импортного телевизора сменяется другой, современной, один вариант кухонной мебели – другим, тоже более современным и удобным? А мода на одежду и обувь? А реклама по радио: “Покупайте телевизоры, холодильники в кредит”? Кажется, все вокруг побуждает к приобретению все новых и новых вещей, создаваемых нам на радость.

Но откуда же у поклонников приобретательства настроения, весьма далекие от радости? Зависть, соперничество, алчность? Почему подавляющая часть гражданских дел в судах – это споры вокруг имущества? При этом подчас напрочь забываются такие понятия, как совесть и честь, достоинство и доброта, кровное родство, долг детей перед родителями…

Грайр БАГДАСАРЯН

——————————————————————————————-

Полемика

Оставьте в покое бедную женщину

Итак, важная тетя из Вашингтона что-то сказала. Что сказала? Кому сказала? Про кого сказала? Непонятно, но шуму в Ереване, как слышно, много.

Время от времени представители администрации США делают определенные заявления, в той или иной мере касающиеся Армении и ее проблемы. За период недавних президентских и парламентских выборов в Армении США проявили усиленное внимание к событиям в РА, отмечая те или иные процессы и оценки им. Политические руководители Армении достаточно нервно и с опасением рассматривали данную политику США, хотя в ней оставалось немало места для маневра и встречных шагов. Политика США даже на самых неприятных «политических виражах» никогда не была враждебной к Армении и даже к армянскому политическому руководству. Неприязнь к Армении в США испытывают достаточно «предметно заинтересованные» круги – либо представляющие интересы нефтяных компаний, либо засевших в администрации псевдо-неоконсервативных компашек проходимцев, успешно ведущих Америку в состояние международной изоляции и к новым «въетнамам». Данная компашка маргинальна многоуровневым образом. Они маргиналы – в отношении американского политического класса, в отношении правых политических кругов, в отношении Республиканской партии и даже – в отношении правого крыла Республиканской партии. Данная компашка, испытывающая слабоэмоциональную неприязнь к армянам, смогла оказаться в администрации именно в таком составе благодаря политико-идеологическому кризису, который переживают США и американский консерватизм в частности. За пределами данной компашки в Америке нет группировок или кругов, которые рассматривали бы Армению и армян как враждебный элемент. Американское общество испытывает симпатии к нации, которая выстояла вопреки «объективному ходу истории», нации, бросившей вызов глобальному прагматизму и борющейся за международное признание геноцида. Если американское общество очень мало, почти не интересуется Арменией, то Азербайджаном и его судьбой оно интересуется еще меньше.

Не секрет, что американские военные отдают должное и питают уважение к армянским военным и армянскому народу, добившемуся военного успеха, находясь в несравненно менее предпочтительных условиях. Это неоднократно и убедительно было высказано как на самом высоком уровне, так и в приватных беседах. США рассматривают Армению как наиболее надежного и серьезного партнера в регионе. Американцы разрабатывают способы установления с Арменией отношений стратегического значения, понимая обязующие ее отношения с Россией и интересы на Ближнем Востоке. Идеи американцев относительно Армении как зарезервированного на будущее государства уже стали неактуальными, так как США достают Армению из резерва и пытаются превратить ее в действенного партнера. Американцы подозревали, что представляют из себя наши соседи и наконец убедились в их политической сути. При этом, конечно же, Армения интересует США не как Израиль в его тотальной изолированности, а как государство, имеющее широкие политические и военные отношения с государствами Евразии и Ближнего Востока.

«Детская болезнь» американского политического «кавказоведения», выдвигающая тезис о тотальном примирении Турции и Армении, ушла в прошлое. Турция больше не может претендовать на роль «патрона» над Центральной Евразией и имеет немного шансов для восстановления прежних отношений с США. То есть примирение с Турцией уже не является программой-минимум в абсорбции Армении со стороны США. Данная программа заменена иной – совместное «патрулирование» – то есть совместное военное присутствие США и России в Армении как первый этап. При этом данное «сотрудничество» не должно даже напоминать нынешнего положения дел в Кыргызстане, где уживаются американская и российская базы ВВС. На что это будет похоже, не понимают пока и сами американцы. Этот план включается в более широкие планы «привязки» России к решению задач безопасности на Южном Кавказе и вообще в Центральной Евразии. Можно также отметить, что этот план является скорее британским, нежели американским. «Бритиш Петролеум» примерно с 2001 года проводит работу по задействию России в проекте Баку-Тбилиси- Джейхан – как в части транспортировки российской нефти, так и в части обеспечения безопасности. В этих планах некоторую роль играет Израиль. Как только российская нефть потечет по данному трубопроводу, этот проект будет немедленно деполитизирован и его геоэкономическое значение ослабнет. Все это очень важно для понимания политики США в отношении Армении.

При этом возникает сакраментальный вопрос об отношении администрации США к политическому руководству Армении и, быть может, Нагорно-Карабахской Республики. На этот счет существуют многочисленные спекуляции и домыслы – в условиях отсутствия соответствующего профессионального анализа публичного характера и неготовности армянского общества к восприятию определенных мыслей.

Высказывание мадам Элизабет Джонс еще раз продемонстрировало, вернее, высветило всю гниль и бестолковость армянского общества. Удивительно то, как «микроскопическое» высказывание представителя администрации США повлияло на волну истерии и шабаша в Армении. Но проблема в данном случае не в реакции того, что называется обществом. Упоминание о коррупции и криминалитете в кругах политического руководства (неясно, какого и главное -где), стало причиной паники у этого самого руководства. Кто сказал, что армянское начальство не соответствует занимаемым должностям? Еще как соответствует. Армянское руководство – это суть от сути армянского общества!

Элизабет Джонс – профессиональный дипломат, которая могла бы встать в ряд ведущих политических экспертов США. Она неоднократно руководила и вдохновляла множество внешнеполитических проектов, имеющих стратегический характер. Через ее руки прошли важнейшие документы администрации США, касающиеся задач в Центральной Евразии – Каспийского бассейна, государств Кавказа и Центральной Азии, а также Восточной Европы. По таланту и эрудиции, особенно в отношении проблем данных регионов, с мадам Э. Джонс не может сравниться ни один из «признанных» экспертов и политических разработчиков таких пресловутых контор, как фонд «Наследие»», «Карнеги», «Национальный Институт Демократии», «Брукингс-Институт» и другие «мозговые центры» в США. Мадам Джонс в ближней ретроспективе сделала ряд заявлений, в которых более чем когда- либо в заявлениях представителей американской администрации обрисовала перспективу Карабаха, да и Азербайджана. Примерно год назад она практически заявила, что ни США, ни НАТО не намерены предпринять какие-либо усилия по принуждению Армении в части уступок по Карабаху. Это – на предмет относительно личных позиций, симпатий и антипатий.

Что же произошло на самом деле?

Позиция США в отношении карабахской проблемы была в определенной мере выработана в период администрации Б. Клинтона при участии достаточно либеральных и даже лево-либеральных политиков и экспертов и была подтверждена командой политиков и экспертов в администрации Дж. Буша, придерживающихся иного политического стиля. Это говорит о «внепартийности» политики США по данной и другим аналогичным проблемам. Попытка политических разработчиков в администрации США весной 2001 года использовать карабахскую проблему в качестве рычага давления на Россию была обусловлена американо-российскими переговорами по вопросу о ракетах, что очень беспокоило Дж. Буша и имело принципиальное значение для США. Наряду с таким мощным рычагом давления как расширение состава НАТО, Ричардом Армитеджем и отчасти Ричардом Хаасом было задумано развернуть карабахскую тему для шантажа России. Россия заняла выгодную позицию невмешательства и не позволила втянуть себя в эту ситуацию, понимая, что из данной инициативы ничего не получится. Попытка в Ки-Уэсте провалилась, и администрация Дж. Буша больше никогда не вернется к этой инициативе. Прошло четыре года, и нигде и никогда американцы не применяли выражения «Ки-Уэстский процесс». Процесса нет, и проблемы для США нет.

Армянские политики и эксперты должны в конце концов твердо объяснить, по крайней мере, самим себе следующее: существует ли позиция США в отношении Нагорного Карабаха, а заодно и других непризнанных государственных образований или нет? Если да, то каким образом эта позиция выражается? Если армянский политический класс не желает поставить перед собой этот вопрос и ответить на него, необходимо применить метод «легального принуждения» к пониманию данного вопроса. Иначе все это становится опасным. Карабахская тема используется во внутриполитической борьбе уже не только оппозицией, но и правящим режимом. Это совершенно недопустимо.

США совершенно не интересуют национальные интересы ни Грузии, ни Азербайджана. США вполне признали аннексию Абхазии и Юго-Осетии со стороны России. Их лишь заботит сохранение угроз для стабильности в остальной Грузии, которая из страны превратилась в трассу энергокоммуникаций. В случае с Нагорным Карабахом никогда не было проблем с «патронажем». НКР – часть политического пространства Армении. США волнует не сепаратизм, а состояние бесконтрольности определенных территорий, где могли бы возникнуть трудности с международной преступностью, которая внесла бы проблемы в создаваемую систему региональной безопасности. США призывают Россию устранить очаги преступности в Абхазии, в Юго-Осетии и что самое главное – в Приднестровье. США не могут и не стремятся устранить контроль России над  данными территориями, представляющими из себя геополитические «точки». Нагорного Карабаха в этом ряду исчезающих проблем нет. Нагорный Карабах – армянский, только армянский. Проблема лишь в имитации политического процесса, который должен привести Азербайджан к признанию свершившегося факта.

Россия – партнер США в установлении приемлемых правящих режимов по «внешнему поясу» соседних с ней государств. Нужно признать – достаточно противоречивый процесс, так как идеальным для США вариантом является Россия в качестве подчиненного партнера. Россия будет сопротивляться этому и играть свою игру – на грани фола, когда хочется быть партнером США и не хочется быть подчиненной. Для достижения данной цели США вновь необходимы рычаги давления и снова – по всему внешнему периметру. Наряду с более мощными факторами давления и геополитического удушения, какими стали революции в Грузии и на Украине, можно задействовать и непризнанные государства. При этом совершенно ясна заданная дистанциированность НКР от других непризнанных государств в реальной позиции США. Это было совершенно ясно в роковую пятницу (14 января), когда и было сделано это выступление мадам Э. Джонс. Но понадобилось по крайней мере четыре дня для выхода из оцепенения и преодоления маразматической ситуации. Мне звонили из Еревана и просили выяснить что-нибудь о данной ситуации. Мои знакомые из политических и экспертных кругов США так и не могли понять, в чем же проблема, почему это рядовое, почти повседневное высказывание вызвало такой переполох. Впрочем, азербайджанские СМИ и официоз чутьем поняли, что это выступление мадам Джонс завершится очередным успехом для армян. Азербайджан и его руководители вообще не заинтересованы в каких-либо заявлениях администрации и Конгресса по карабахской проблеме. В этом есть вполне определенный смысл, так как Азербайджан охотно принял игру в имитацию.

Армянское общество, включая карабахское, должно понимать, что ему делают большое одолжение те, кто пытается разъяснить суть политических событий. Эти разъяснения будут делаться не всегда. Быть может, предстоящие год-два это – последний шанс превратиться из обывательской толпы в политическое общество. Нужно тренировать память, думать быстро и заинтересованно, некоторые вещи нужно знать наизусть, произносить четко, без запинки и без сомнений, и нужно благодарить, искренне благодарить и главное – научиться платить за разъяснения. Платить хотя бы немного. Добровольцев почти не осталось. Руководителям Нагорно-Карабахской Республики, которые каждый раз пытаются разобраться в создающейся ситуации буквально с нуля, следовало бы прибегнуть к консультациям ряда аналитиков, которых нужно вырастить в Степанакерте. Карабахский ум как никакой другой способен не только анализировать, но и выдвигать инициативы, однако этот же ум ленив, слишком ленив, просто катастрофически ленив. Карабахская буржуазия, строящая особняки калифорнийского типа, должна позаботиться о формировании в Нагорном Карабахе мыслящих людей, профессионально мыслящих. Применяя одно русское слово, которое запомнилось мне из общения с новыми русскими эмигрантами в Нью-Джерси, эпоха политической халявы завершилась.

Перевела с английского Инга ШАХНАЗАРОВА
Винсент ЛЕМА, внук итальянских беженцев 1915 года из Армянской Киликии, политический эксперт, владелец и директор издательства, публикующего книги об Армении и армянских проблемах, менеджер веб-сайта «Комитас», Нью-Джерси, США

——————————————————————————————-

Урегулирование

Карабахская сторона искусственно изолирована от переговоров:
интервью Аркадия Гукасяна ИА REGNUM

Г-н президент, в последнее время наблюдается определенный ажиотаж вокруг проблемы Нагорного Карабаха (инициатива Баку в ООН, доклад Аткинсона в ПАСЕ, предстоящий визит миссии ОБСЕ по изучению ситуации на подконтрольных НК территориях, заявление помощника госсекретаря США). В этом контексте насколько обоснованы опасения ряда политиков о том, что армянская сторона уступает свои позиции в переговорном процессе?

– Во-первых, хочу уточнить, что в конфликт вовлечены две армянские стороны – Нагорный Карабах и Армения. Поскольку карабахская сторона искусственно изолирована от переговоров по урегулированию, давать какую-либо оценку ее дипломатической деятельности было бы неверно. Что касается Армении, то перманентные встречи ее министра иностранных дел с главой внешнеполитического ведомства Азербайджана, безусловно, полезны. Но они не в состоянии подменить собой полноценный переговорный процесс с равноправным участием в нем Нагорного Карабаха. Не следует забывать, что проблема Нагорного Карабаха поднята народом Нагорного Карабаха и касается она статуса НК. Все остальное – это последствия навязанной нам войны со стороны Азербайджана, не признающего права народа Нагорного Карабаха на самоопределение и не желающего по этой причине обсуждать вопрос статуса НК. Думаю, опасения политиков, о которых вы говорите, связаны с последним обстоятельством.

Как Вы думаете, достаточно ли усилий прилагают Ереван и Степанакерт с целью предотвращения невыгодных формулировок по Нагорному Карабаху в различных международных инстанциях?

– Появление с подачи Азербайджана ряда невыгодных для нас формулировок в документах евроструктур, на мой взгляд, опять-таки объясняется отсутствием карабахской стороны на обсуждениях нашего вопроса в международных структурах. Переговоры и дискуссии по Карабахскому вопросу преимущественно в плоскости взаимоотношений двух государств – Армении и Азербайджана – изначально предполагают появление время от времени подобных формулировок. И дело тут не в степени предпринимаемых усилий, а в концептуальном подходе к принципам и механизмам урегулирования.

Насколько реально то, что попытки Баку перетащить вопрос Нагорного Карабаха в иные международные инстанции увенчаются успехом, и чем чревато подключение к решению проблемы иных структур? Чем, на Ваш взгляд, азербайджанской стороне не по нраву формат Минской группы ОБСЕ?

– Азербайджанская сторона занята тем, что пытается склонить как можно больше международных структур к принятию разного рода документов (пусть и рекомендательного характера), в которых Армения выглядела бы в качестве государства-агрессора, а Нагорный Карабах был представлен как якобы неконтролируемая территория. Такое поведение Баку исходит из логики его восприятия природы конфликта как якобы агрессии Армении против Азербайджана. Поэтому Баку и не желает идти ни на какие уступки. Поскольку членами международных структур являются также страны, которые не имеют никакого отношения к карабахскому урегулированию (а таковых – подавляющее большинство), такая тактика Баку способна принести ему кое-какие временные политические дивиденды. К тому же процедура принятия решений в этих структурах, скажем, в ООН, позволяет бакинским властям сделать это. Что касается сопредседателей Минской группы ОБСЕ, коими являются представители России, США и Франции и при посредничестве которых протекает процесс урегулирования, то они, уверен, хорошо знают первопричину конфликта, равно как и те обстоятельства, которые привели к сегодняшнему не устраивающему Азербайджан военно-политическому status quo в регионе противостояния. Эти обстоятельства, как вы понимаете, свидетельствуют не в пользу Азербайджана. Поэтому и стремится азербайджанское руководство избавиться от посредничества сопредседателей МГ ОБСЕ, которые выступают за необходимость взаимоприемлемых компромиссов в процессе мирного разрешения проблемы и с уважением относятся к позиции карабахской стороны, не прекращая контактировать с властями НКР.

Как Вы думаете, не пора ли Еревану четче поставить вопрос об участии Нагорного Карабаха в переговорном процессе?

– Во-первых, вопрос не по адресу. Во-вторых, языком ультиматумов проблему мирными средствами не решить. Не решить ее, безусловно, и без равноправного подключения карабахской стороны к переговорному процессу. Выводы делайте сами.

Последние процессы свидетельствуют о сближении российско-турецких отношений. Нет ли у Вас опасений на тот счет, что близкие отношения между Москвой и Анкарой могут негативно отразиться на урегулировании нагорно-карабахского конфликта?

– На мой взгляд, Россия довольно четко сформулировала свою позицию. Она, как известно, заключается в том, что проблему должны решать сами конфликтующие стороны, а Москва лишь может им оказать всевозможное содействие и выступить гарантом соблюдения достигнутых соглашений. Очевидно, такая позиция исходит из интересов России, и она, по всей видимости, будет придерживаться этой позиции и в дальнейшем. Хотя, конечно, ничего нельзя исключать. По крайней мере, Турция, которая однозначно поддерживает Азербайджан в Карабахском вопросе, на мой взгляд, все же постарается повлиять на Россию с тем, чтобы та оказала давление на Армению и Нагорный Карабах.

Какую принципиальную позицию занимает Степанакерт в вопросе будущего статуса Нагорного Карабаха?

– Позиция руководства Нагорного Карабаха в этом вопросе основывается на волеизъявлении нашего народа. Она заключается в том, что безопасность и процветание Нагорного Карабаха и нашего народа немыслимы в условиях его подчиненности Азербайджану. Речь может идти лишь о равноправных взаимоотношениях двух субъектов международного права – Нагорно-Карабахской Республики и Азербайджана. Хотя бы потому, что Нагорно-Карабахская Республика уже наглядно продемонстрировала миру, что уровень демократических преобразований в ней гораздо выше, чем в Азербайджане, и что вне подчиненности Баку экономика НКР, ее социальная и культурная сферы развиваются такими быстрыми темпами, которые немыслимы в условиях пребывания Нагорного Карабаха в составе Азербайджанского государства. Этот факт также подтверждают многочисленные зарубежные гости НКР, в том числе ваши коллеги, журналисты. Я уже не говорю о том, что Азербайджан, навязав нам жесточайшую блокаду, а затем и войну, даже не скрывал и не скрывает своих намерений уничтожить или изгнать из Карабаха армянское население. Вряд ли кто-либо вправе обвинить нас в том, что мы с оружием в руках отстояли свое право жить на своей исторической Родине. Мы выстрадали нашу независимость ценой невосполнимых потерь и, естественно, никогда не откажемся от нее.

О докладе Аткинсона

Доклад Аткинсона представляет собой совершенно сырой, односторонний и политически несостоятельный документ, наполненный субъективизмом, и не может рассматриваться как материал для серьезного обсуждения. Претендующие на принципиальность предложения, которые содержатся в докладе, совершенно не выполнимы и несомненно приведут к политическому тупику в регионе. В отличие от США, которые с большой серьезностью подходят к рассмотрению карабахской проблемы, Европейскому сообществу предстоит еще немало времени для осмысления создавшейся в регионе ситуации и возможных перспектив. Помимо того, что в Докладе выдвигается два совершенно неприемлемых для демократического мира тезиса – «об оккупации территорий» и «о сепаратизме», делается следующий вывод:

“Если возможное урегулирование этого спора не будет предусматривать непосредственное отделение Нагорного Карабаха от Азербайджана, все признают, что Нагорный Карабах должен получить высокий уровень автономии”. В этой связи докладчик, в качестве удачного примера, привлекает внимание к резолюции Ассамблеи 1334 (2003) и рекомендации 1609 (2003) о положительном опыте автономных областей. “В детальном докладе по данному поводу Андреас Гросс приходит к выводу, что региональная автономия с высокой степенью самоуправления может быть лучшим решением, чем раскол и независимость», – говорится в докладе.  Это просто нарочитый абсурд. То есть, мнение европейского чиновника должно стать основополагающим для судьбы целой нации.

Следует отметить, что Нагорно-Карабахская республика столкнулась с двумя принципиально различными политическими подходами в разрешении проблемы: американским и европейским. Если США проводят политику максимального учета реальных условий и безопасности, разрабатывают новые подходы в применении для Албанского Косово, Турецкой республики Северного Кипра, Иракского Курдистана, Тайваня, а также  для Нагорного Карабаха, то Европейское сообщество продолжает пребывать в плену устаревших представлений, которые так и не позволили ему решить ни одну этно-политическую проблему в самой Европе. Существует полная уверенность, что имеет место повторение «советского синдрома», для преодоления которого европейцам необходимо время.

Вместе с тем, следует также отметить, что Доклад Аткинсона составлен, во многом, под влиянием трех факторов:

1) преобладания лево-либеральных идеологических воззрений, которые разделяются авторами Доклада и, возможно, соответствующими экспертами;

2) желанием смягчить впечатление от блокирования вступления Турции в Европейский Союз;

3) намерением противопоставить стратегии США в регионах Балкан, Ближнего Востока и Центральной Евразии иную – более либеральную стратегию.

Однако, по существу, никакой европейской стратегии в действительности не существует, как не существует и европейской политики  как таковой. Европейское сообщество не имеет рецептов для рассмотрения подобных проблем, и ему требуется время для разработки реальной политики. Пока что политика европейских структур, а вернее, европейской бюрократии приводит лишь к усилению нестабильности в регионе, к подталкиванию Азербайджана к возобновлению военных действий и к внутриполитическим провокациям и политической демагогии в Армении со стороны давно вышедших в тираж политиканов.

Мы располагаем достоверными сведениями о том, что составители Доклада и определенные круги в европейских структурах испытывают повышенное внимание со стороны представителей нефтяного бизнеса. В этом уже не может быть никаких сомнений, и пришло время поведать миру о причинах пристрастий данных чиновников. (Кстати, в избирательном округе господина Терри Дэвиса в Бирмингеме немало пакистанцев, хорошо организованных в соответствующие этно-религиозные организации).

Вместе с тем, в отличие от неуклюжих попыток европейской бюрократии, политические руководители ведущих европейских государств занимают весьма реалистичную позицию в отношении данных региональных проблем.

Армения должна неуклонно продолжать свой выработанный внешнеполитический курс и отстаивать свои национальные интересы. Данные приоритеты выработаны, они продемонстрированы внешнему миру, и такая политика нашла понимание и на Западе, и на Востоке.

Георгий МАРКОСОВ
Дипломат

——————————————————————————————-

Внутриполитическая

…Дороги, которые выбирают нас

Когда в Нагорном Карабахе и в Армянской ССР разворачивалось карабахское движение, находились сотни и тысячи людей, враждебно встретившие Движение и даже выступавшие против него. Даже из числа радикальных участников карабахского движения далеко не все были духовно и интеллектуально готовы к задачам, которые встали перед армянским народом Нагорного Карабаха. Были люди, которые прокладывали политические пути, были те, которые выбирали дороги, были и такие, которых дороги выбирали сами. Быть может, последние и являются «солью» карабахской земли. Им предстоит жить и строить карабахское государство – после того, как одни отдали жизнь за родину, другие – отстоявшие ее в тяжелые годы – так и не смогли найти себя в нынешней жизни, а третьи буквально потонули в собственном неуемном тщеславии. Данные дефиниции понадобились нам, чтобы попытаться определить неформальную статусность нынешних политических и административных руководителей и представителей активной части общества (которых принято называть бессодержательным словом “оппозиция”) Нагорного Карабаха. Получается, что, за редким исключением, в политическом руководстве и администрации, а также в значительной мере в рядах оппозиции, оказались люди, которых «выбрали дороги». Одни из них досиживают свои сроки в политических и административных кругах, без которых им было трудно найти почетное место в жизни. Другие находятся в рядах активного политического класса либо по инерции, либо испытывая опасения оказаться в бурном мире предпринимательства без политического прикрытия. Самыми интересными и содержательными оказались те, которые, пока еще находясь на дорогах самоутверждения, не утратили чисто политических амбиций. Вроде бы все скучно и обыденно. Но в сущности, именно эта ситуация и представляет ценность, так как обусловлена следующим.

В Нагорном Карабахе сложилась определенная стабильность, сформировалось своеобразное общество, претендующее на признанные стандарты и политическую зрелость. И власть, и оппозиция являются составными частями данного общества. Ни те, ни другие не пытаются хватать звезды с неба, не пытаются строить «воздушные замки». Более того, политические цели базируются не на идеологии и не на ценностях, а на экономических интересах – личных и групповых. Именно это и обуславливает ту странную стабильность, которой сейчас и характеризуется карабахское общество. Эта самая стабильность повсеместно. А общество бурлит, остро реагирует на любой шаг, на любую инициативу властей и оппозиции. Политические цели, основывающиеся почти исключительно на экономических интересах, не могут удовлетворить общество, особенно молодое поколение в Нагорном Карабахе, которое давно переросло по уровню политической зрелости своих героических предшественников. Молодому поколению не хочется вести воровской образ жизни, бойко торговать коньячным спиртом и металлоломом, заискивать перед мелкими чиновниками и всевозможными главнокомандующими, чтобы заработать на хлеб насущный.

Президент А. Гукасян, столкнувшись с мощным протестом широких масс населения, приступил к административному и социальному реформированию. Данное реформирование происходит, как по часам, в определенном порядке – последовательно «закрывая» одну проблему за другой, претендуя на комплекс важных государственных решений. Но именно данная рафинация декларированной политики президента А. Гукасяна не просто вызывает недоверие, но и еще более раздражает население, производя тем самым совершенно обратный эффект. Но должно ли быть социальное и административное реформирование более эффективным и как этого добиться? Действительное, а не эпатажное реформирование предполагает, прежде всего, реализацию общественной потребности и должно содержать общественную идею. Главная идея, которой грезит карабахское общество, это народовластие, то есть демократия, если даже данная задача полна иллюзий и заблуждений. Общество имеет право пройти этот этап своего развития, чтобы понять простую истину – демократия означает не прямое участие в осуществлении властных функций, а соучастие в деятельности авангарда общества. Тем не менее, народ Нагорного Карабаха требует демократии, а следовательно – свободных, справедливых выборов. Именно эта идея должна стать основополагающей в общей системе реформирования. Но то, что происходит за кулисами данных реформ, вселяет беспокойство. По мнению многих общественных и политических деятелей в Степанакерте, имеется опасность того, что президент А. Гукасян предпочтет во время кампании, предшествующей очередным парламентским выборам, массовые злоупотребления, подтасовки и деятельность административной «вертикали» – с целью обеспечить парламентское большинство за карманными политическими партиями, подчиненными ему. Несмотря на понимание ущербности партии «Жам», президент Гукасян создает очередную карманную партию, включающую духовно нищих людей из числа малограмотных интеллигентов и субкриминальных элементов. Неожиданно выдвинуты претензии к лидерам партии «Дашнакцутюн» – со стороны правоохранительных органов. В результате происшедшей кадровой ротации на ответственные административные посты назначены кто угодно, но не мыслящие ребята с перспективой. Данные назначения – просто многоактовая комедия. Не это ли является свидетельством искусственности осуществляемых реформ?

Перед президентом А. Гукасяном стояла перспектива объединения подлинно демократических сил, представляющих не социально-ущербные группировки и сомнительных персон, а принципиальных людей. Пусть не совсем собранных и последовательных, но принципиальных и являющихся частью патриотической парадигмы. Но на этом пути Гукасяна ожидал определенный риск утраты части власти, так как предполагаемые партнеры потребовали сменить правительство (практически полностью), включая председателя правительства. Эти требования стали бы вполне законными в случае достижения победы «Дашнакцутюн» и демократических сил на парламентских выборах. Утрата контроля над правительством не означала бы снижения роли президента – ни формально, ни фактически. Но на смену келейным решениям пришло бы партнерство в принятии решений. Вместе с тем, утрата даже части политической роли привела бы к утрате значимости карабахского президента на общеармянской политической арене. Нужно отметить, что А. Гукасян возможно и пошел бы на формирование демократической коалиции, но обладали бы данные партнеры авторитетом и способностью выполнять задачи партнеров? Президент Гукасян сам испытывает ущербность по причине его явного неравноправия по отношению к правящему режиму в Ереване и хотел бы иметь сильных партнеров, а не еще более ущербных, которые не в состоянии даже сформулировать суть данного партнерства. Исходя из данной предпосылки, перед ним стояла задача возглавить данную возможную коалицию, в которой он оказался бы несомненным лидером. Гукасяну, располагающему немалым политическим опытом, не представило бы труда направить данную коалицию в нужном направлении.

Как бы удачно ни складывались события для А. Гукасяна, возможные удачи будут иметь временный характер. Без опоры на принципиальные силы в карабахском обществе ему не удастся начать более-менее равноправный диалог с Ереваном, выдвинуть внешнеполитические инициативы, проводить реальное социальное реформирование. А без выполнения данных задач ему не удастся успешно править республикой и, тем более, быть избранным на третий президентский срок.

Все, что происходит сейчас в Нагорном Карабахе, по большому счету бессмысленно и даже обидно. По моему убеждению, господин Гукасян – человек, которого «выбрали дороги» и является он наиболее подготовленным и способным политиком. Он обладает несомненными интеллектуальными преимуществами на всей карабахской политической арене. Он способен понять много задач, даже если не может их решить или не имеет особого желания. Даже происходящее искусственное реформирование говорит о его способности мыслить и принимать решения – во всяком случае, реагировать на происходящие события. Возможно, большую роль сыграло то, что у него была возможность развивать свои способности, находясь на постах главы карабахского МИДа и президента республики. У его оппонентов такой возможности не было, и не их в этом вина. Было бы предпочтительным продолжение его пребывания на посту президента в ближайшие 6-7 лет. Данное время предполагает деактуализацию многих претендентов на президентский пост из нынешнего «политически-зрелого» поколения, которое должно «пролететь» и освободить дорогу идущему из числа политиков нового поколения.

Нынешнее поколение карабахцев не дало выдающегося политика, великого политического государственного деятеля. Но само нынешнее поколение – великое поколение, сумевшие создать новую государственность в условиях жесткого противостояния с врагом. Политический опыт данного поколения станет классическим и будет изучаться потомками. И не только потомками армян. Не всем довелось выбирать дороги, многих выбрали сами дороги и в этом – логика истории, но нельзя вечно оставаться на дорогах, которые выбрали нас. Нужно, наконец, выбрать свою дорогу, хотя бы тропинку на крутых маршрутах. Иначе придут другие.

Ал. АКОПЯН
Доктор исторических наук

И вновь о кадрах

Странные процессы происходят в Карабахе. Американские официальные лица устами своих уходящих деятелей заявляют, что в «некоторых» государствах из власти должны быть устранены уголовные и мафиозные элементы. В это же время в Карабахе происходят кадровые перестановки, смысл которых вряд ли можно свести к «устранению мафиозных элементов». Тогда что это? Многие говорят об уже начавшейся подготовке к предстоящим летом парламентским выборам. Другие – о третьем президентском сроке, который может «наступить» после принятия Конституции. Третьи просто утверждают, что наступил кризис власти, при котором кадровые перестановки делаются из соображений, понятных только властям. Кризис обуславливается многими приходом к реальной власти лиц, не связывающих свое будущее с Карабахом.

Так или иначе, широкие народные массы так и не поняли, зачем надо было, грубо говоря, менять шило на мыло.

Торжественное собрание 

На собрании с участием представителей всех эшелонов власти президент республики выразил неудовлетворение работой практически всех государственных органов. Особо было отмечено министерство здравоохранения. Вскоре начались кадровые рокировки. Казалось бы, они должны были исходить из логики прозвучавшего доклада президента. Однако, как это ни странно, всем, кого президент уволил с высоких постов, он же  торжественно объявил благодарность и… предложил совершенно неожиданный пост, как это было, к примеру, с Ашотом Гуляном.

Принято считать, что человека увольняют за невыполнение своих обязанностей и допущенные ошибки. Однако ни одного уволенного или «рокированного» в Карабахе министра никто к ответственности не призвал. Более того, допущенные ими ошибки не были даже названы и никто так и не прокомментировал, за какие такие заслуги на эту же должность был назначен тот или иной человек, чем он лучше прежнего и что он намерен делать на данном посту. Люди пожимают плечами: раз никто ничего не говорит, значит, старых министров не за что было увольнять, а новых – не за что назначать. Тогда зачем все это?

А что, если рокировки делались во благо народа?

Кадровые перестановки, которые проводятся во благо народа, по идее должны быть нацелены на изменение отношения чиновников к проблемам простых человеков. Последние кадровые перестановки трудно подвести под эту цель. Во всяком случае, признаков того, что исчезнут взятки, волокита, закрытость информации, не видать даже в далекой перспективе. Кроме всего прочего, произвольные кадровые перестановки без всяких объяснений можно квалифицировать как очередной акт неуважения к народу. «Опять дурят нашего брата», – сказали в народе и отвернулись.

Возможно, это было нужно дашнакам

В связи с освобождением c должности Армена Саркисяна АРФ Дашнакцутюн выступил с резким заявлением о том, что отзывает своих членов из исполнительной власти. И еще – что уходит в оппозицию. С тактической точки зрения отставка А. Саркисяна была, конечно, выгодна АРФД – чтобы снять с себя всякую ответственность. Однако, при этом ни один из членов АРФ Дашнакцутюн, поныне работающих в исполнительных органах, так и не сделал официального заявления о своем уходе. И это говорит о сложностях в самой партии.

Кадровые перестановки и парламентские выборы

Если рассматривать произошедшие рокировки в свете предстоящих летом этого года парламентских выборов, можно увидеть вполне логичную картину. Во-первых, с должности министра образования и культуры, в ведении которого находится самый сознательный – педагогический и культурый – электорат, снимают члена партии АРФД  Армена Саркисяна и назначают на этот пост главу провластной организации. Дальновидность, однако. Второе, долгие годы проработавший главой администрации президента Арарат Даниелян назначается вице-премьером: надо полагать – чтобы в правительстве не занимались антипрезидентской самодеятельностью. С другой стороны, главой президентской администрации назначается Армен Залинян, о котором в Карабахе мало что знают и поэтому не понимают, откуда появилось к нему доверие президента.

Таким образом, цель кадровых перестановок – укрепление вертикали президентской власти.

По мнению экспертов, такое укрепление может привести к изолированности президента от общества и даже лояльных к нему политических сил, к которым президента не допустят им же назначенные маргинальные кадры. Такое «укрепление» чревато «охотой на ведьм» и гонениями на «врагов народа».

Кто не с нами, тот против нас

Большинство карабахского общества в своих политических убеждениях не признает понятий «позиция-оппозиция», придерживаясь нейтральных взглядов. Однако в ситуации, когда власти начинают оценивать кадры не с точки зрения их профессионализма, а в контексте принадлежности к тому или иному лагерю, люди оказываются перед невольным выбором – позиция или оппозиция. Человек, который в принципе придерживается умеренных взглядов и объективен по своей сути, оказывается в двусмысленной ситуации и зачастую вынужден бывает встать в позу стороннего наблюдателя.

О том, что тиски политических «лагерей» сужаются со стороны властей, свидетельствует ужесточение государственной информационной политики: власти делают все, чтобы максимально изолировать общество от происходящих процессов, вводят в оборот «табуированные» темы и назначают на ключевые информационные должности «доверенных» лиц. В свою очередь, доверенные лица стараются, чтобы их не в чем было упрекнуть, и перегибают палку. Народу негде выпустить пар, и он обращается в оппозиционные СМИ, повышая их рейтинг. Работающие на оппозицию масс-медиа с выским рейтингом предопределяют провал властей.

Оранжевый призрак бродит по Европе

Миллионы оранжевых маек и шарфов Ющенко покупал не на свои деньги. Бархатные революции, недавно имевшие место на постсоветском пространстве, поддерживали силы, заинтересованные в поражении одиозных режимов. В Карабахе и без того есть независимые силы и масс-медиа с высоким рейтингом.

Что противопоставит им власть – громоздкие партии, маргинальных чиновников или неповоротливые государственные СМИ?

Марат КАРАПЕТЯН

——————————————————————————————-

Взгляд

Проблемы русскоязычных в Карабахе

Как известно, одной из главных составляющих нации является язык, а потому совершенно естественно, что любое национальное движение рассматривает в качестве первочередной задачи сохранение и укоренение языка нации. Процесс деарменизации Нагорного Карабаха в годы Советской власти происходил в том числе посредством ущемления армянского языка, сужения сферы его применения. В контексте сказанного, принятие парламентом Нагорного Карабаха закона, придавшего армянскому языку статус государственного, было оправданным и в известном смысле безальтернативным. С другой стороны, указанный закон создал определенные трудности для некоторых категорий граждан, в частности, в вопросах трудоустройства и получения образования. Таких категорий три.

Во-первых, это местное русскоязычное население. Отмечу, к примеру, что автор этих строк школьную тетрадь по русскому языку надписывал как “тетрадь по родному языку”. Как справедливо заметил глава правительства НКР Анушаван Даниелян, эта категория граждан не имеет никакой вины и не знала о том, что Советский Союз когда-нибудь распадется, что, в свою очередь, приведет к трудностям с трудоустройством – по причине, в большинстве случаев, их русскоязычности. Тогда русскоязычные специалисты ценились более других. Сейчас же многие из них, несмотря на окончание курсов армянского, организованных государством, либо работают не по специальности, либо не работают вовсе. К тому же, вряд ли русскоязычный учитель математики сможет преподавать так же эффективно на армянском языке. В этой связи закрытие государственных школ, причем поспешное, лишь усугубило имевшуюся проблему.

Во-вторых, это беженцы-армяне, проживавшие в различных районах и столице Азербайджана. Условия жизни и существования этих людей изменились самым коренным образом. Беженцы с высокой степенью сознательности влились в карабахское движение, в том числе на вооруженном этапе карабахского конфликта. Однако в мирный период они оказались в затруднительном положении, отдавая своих детей в армянские школы и садясь вместе с ними за армянский букварь. Некоторые из них посчитали, что вышли из того возраста, когда можно переучиваться языку. Такому выводу способствовало и то обстоятельство, что языками общения в Карабахе, причем по сей день, реально остаются карабахское наречие и русский, что позволяет основной массе населения обходиться без глубокого знания армянского литературного языка.

В-третьих, это проживающие в Карабахе представители других национальностей, которые своим родным продолжают считать русский язык. Хотя при приеме на работу национальная принадлежность абсолютно никакой роли не играет, в ходу все-таки армяноязычные специалисты, особенно с учетом перевода делопроизводства на армянский язык. Попутно заметим, что во многих учреждениях и организациях, даже государственных, деловым языком остается русский. Добавим, что в школе N8 столицы имеется русский класс, в который принимаются дети от смешанных браков. Правда, некоторые русские отдают своих детей в армянские классы во избежание проблемы трудоустройства в будущем. В Степанакерте действует также частная русская школа “Эрудит”, которая доступна не всем желающим из-за платной формы обучения в ней.

В качестве послесловия хочется подчеркнуть необходимость большей талерантности по отношению к русскоязычным. Если последние, будучи полноправными гражданами Нагорного Карабаха, легче и полнее реализуют себя в обществе посредством русского языка, то это должно восприниматься с пониманием. Не мешало бы, помимо русского варианта газеты “Азат Арцах” и русскоязычной программы на общественном радио, иметь на общественном телевидении новостной блок на русском языке, о чем неоднократно просила русская община.

P.S. Темами отдельного разговора могли бы стать проблемы двуязычия в Нагорном Карабахе, а также выполнения закона о государственном языке властными структурами и власть имущими.

Сейран КАРАПЕТЯН

Карабахские правозащитники обвиняют азербайджанского журналиста в клевете

Директор действующей в Нагорном Карабахе неправительственной правозащитной организации “Центр гражданских инициатив” Альберт Восканян назвал “полным абсурдом” опубликованную на днях в бакинской газете “Зеркало” статью журналиста М. Меджидли “Куда исчезают наши пленные?”

Журналист, в частности, ставит под сомнение объективность отчетов проводящей мониторинг пенитенциарных учреждений Нагорного Карабаха местной неправительственной организации “Центр гражданских инициатив”, утверждая, что в тюрьмах Нагорного Карабаха все еще содержатся военнопленные-азербайджанцы.

“Во-первых, хочу отметить, что наша организация проводит мониторинг пенитенциарных учреждений только на территории Нагорно-Карабахской Республики. Мы не посещаем места лишения свободы в Армении, как в своей статье утверждает это азербайджанский журналист. В ходе регулярных мониторингов мы обращаем особое внимание на морально-психологическое и физическое состояние лиц, содержащихся под стражей, а также на санитарно-гигиенические условия камер, соблюдение прав заключенных. Все это и отражается в наших отчетах, которые затем направляются в более чем 100 международных и правозащитных организаций, в том числе ОБСЕ, Совет Европы, Управление Верховного Комиссара по правам человека ООН и т. д. Каких-либо политических целей мы не ставим и не преследуем. В наших отчетах, наряду с другими аспектами, мы постоянно указывали, что по своей этнической принадлежности все содержащиеся в карабахских местах лишения свободы лица являются армянами, и в случае обнаружения лиц других национальностей обязательно отметили бы это. Хочу заявить, что никакие измышления в адрес ЦГИ не способны помешать осуществлению нашей гуманитарной миссии, которая необходима международному сообществу в плане ознакомления с реальной ситуацией в пенитенциарных учреждениях НКР”, – сказал в интервью ИА REGNUM Альберт Восканян.

В стремлении придать своей статье правдоподобность, М. Меджидли попытался сослаться на карабахских журналистов, заявляя о том, что якобы журналист Ашот Бегларян (являющийся корреспондентом ИА REGNUM, а также членом организации “Центр гражданских инициатив”) “еще в 2001 году в интервью ИТАР-ТАСС подтвердил наличие в карабахских тюрьмах азербайджанских пленных”. Ашот Бегларян категорически опроверг эту информацию, назвав ее “откровенной клеветой”.

“Центр гражданских инициатив получил доступ в пенитенциарные учреждения НКР лишь весной 2003 года, а потому в 2001 году я просто не мог говорить что-либо о наличии или отсутствии азербайджанских военнопленных в местах заключения, так как не обладал соответствующими полномочиями и информацией. В отсутствии в карабахских пенитенциарных учреждениях азербайджанских военнопленных не раз убеждались эксперты из разных стран, в том числе азербайджанские правозащитники, посещавшие Нагорный Карабах в последние годы. Кроме того, помимо нашей организации пенитенциарные учреждения НКР регулярно посещает Международный Комитет Красного Креста, в объективности которого сомневаться не приходится. Обидно за моего азербайджанского коллегу, который в своем рвении опорочить карабахскую сторону опускается до откровенной клеветы. Вызывает недоумение и то, что автор пытается сделать сопричастным к своим измышлениям агентство ИТАР-ТАСС, хотя, просмотрев архивы агентства за 2001 год, можно легко убедиться во лжи бакинского журналиста”, – сказал Ашот Бегларян.

Гостиная “Демо”

Гость “Демо” -норвежский фотограф Йонас Бендиксен.

Родился в Норвегии, в 19 лет перебрался в Англию, где проработал фотожурналистом. В 1998 году выехал в Россию, побывал почти во всех бывших советских республиках, делая фотосъемки для различных газет. С 2000 года обосновался в Нью-Йорке. Будучи работником общества “Магнум-фото”, побывал и поработал также в нескольких африканских странах.

– Как стали заниматься фотографией?

– До 19 лет мечтал об этом и делал фотографии на любительском уровне. Но понял, что хочется чего-то большего. Даже проучился год в университете, а потом стал работать в одном фотоагенстве. И хоть там я только кофе готовил, но имел возможность смотреть, как работают люди – я стремился стать профессиональным фотографом.

– Как получилось, что приехали в Карабах?

– Я очень хотел побывать здесь, поработать, сделать снимки – меня очень инетерсуют будни непризнанных стран.

– И какие они, на Ваш взгляд, эти будни?

– Вполне цивилизованные, столица развивается.

– Где Вы побывали?

– Был в Шуши, Гандзасаре.

– А что Вы знали о Карабахе до приезда сюда?

– О Карабахе я знал лишь по публикациям, очень много читал и думал, что по приезде увижу здесь следы войны. Но приехал и увидел развитый город и очень гостеприимных людей, которые по любому поводу приглашали нас попробовать стакан тутовки или “женгялов хац”.

– Что больше всего любите отображать в Ваших фотографиях?

– Мне больше всего по душе простые люди – я предпочитаю фиксировать человеческие судьбы, явления в жизни людей. Я просто смотрю на людей, и если в ситуации есть какой-нибудь интересный момент, сразу же пытаюсь увековечить этот миг…

– У Вас были выставки?

– Да. В Нью-Йорке и Лондоне.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s