№ 3 / 15 փետրվար

——————————————————————————————-

Անցուդարձ

«ՇԱՐԺՈՒՄ-88» ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հարգելի հայրենակիցներ:

Ուղիղ 17 տարի առաջ այս օրերին մայրաքաղաք Ստեփանակերտում և շրջաններում սկսվեցին առաջին հանրահավաքները: Արցախցիների ազգային-ազատագրական պայքարը միևնույն ժամանակ ժողովրդավարական պոռթկում էր տոտալիտար վարչակարգի պայմաններում: Պատահական չէ, որ հենց ղարաբաղյան շարժումը եղավ խորհրդային կայսրությունում իրական ժողովրդավարության առաջին ծիծեռնակը:

80-ականների վերջի ժողովրդավարական պոռթկումն աննախադեպ էր նաև Արցախի պատմության մեջ: Ուշագրավ է, որ փողոցային ժողովրդավարությունն աստիճանաբար տեղափոխվեց պետական կառավարման համակարգ, այսինքն՝ դասական առումով սկսել էր իրականացվել իշխանությունների գործունեության նկատմամբ հասարակական վերահսկողությունը: Սակայն այնուհետև ծանր փորձություն անցավ արցախյան ժողովրդավարությունը՝ հայտնվելով կապանքների մեջ: Խորհրդային օմոն, պարետային ժամ, սաֆոնովյան ռեժիմ, հատուկ կառավարման կոմիտե, ապա՝ պարտադրված  պատերազմ: Այս ամենը կապանքեց արցախյան ժողովրդավարությունը, բայց չխեղդեց այն, քանի որ ոգին չէր մեռել, սոսկ անթեղվել էր:

Անցնելով դաժան փորձությունների միջով՝ արցախցիները պաշտպանեցին ազատ ու անկախ ապրելու, հայրենի պետականություն կառուցելու իրենց իրավունքը: Այսօր ևս՝ շարժման սկզբից 17 տարի անց, պատասխանատու շրջան է մեր պետականության համար, փորձությունները շարունակվում են նաև խաղաղ ժամանակաշրջանում: Մերօրյա փորձություններն արդեն մենք կարող ենք դիմագրավել արարմամբ, պետական շինարարությամբ, ժողովրդավարական ու քաղաքացիական հասարակության կառուցմամբ: Այսօր մենք կեսճանապարհին ենք, որտեղ հանգրվանելու իրավունք չունենք և պարտավոր ենք շարունակել մեր ճանապարհը հանուն ամբողջ ժողովրդի բարեկեցության:

«Շարժում-88» կուսակցությունը շնորհավորում է բոլոր արցախցիներին արդեն պատմական և ուղենշային դարձած հանրահավաքների 17-րդ տարեդարձի առթիվ և հույս ու համոզմունք հայտնում, որ համատեղ ջանքերով կարող ենք արմատավորել ժողովրդավարության հռչակված ուղեգիծը՝ գործուն և իրական մեխանիզմներ ստեղծելով դրա համար:

Իսկ դրա համար հարկ է վերածնել 1988-ի ոգեղեն արժեքները՝ ինքնամաքրմամբ համախմբել հասարակության առողջ ուժերը, լինել միակամ ու միաբռունցք:

ԱՅՈ, ՊԱՐԶՈՒԹՅՈՒՆ ԱՄԵՆԻՑ ԱՌԱՋ 

Տարեսկիզբը նշանավորվեց կուսակցական համագումարներով, որոնցից ամենաուշագրավը «Ազատ հայրենիք» կուսակցության հիմնադիր համագումարն էր, ուշագրավ զուտ այնքանով, որքանով որ ազդարարվեց նոր քաղաքական ուժի ծնունդը:

Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում քաղաքական դաշտի նոր խաղացողը: Դատելով համագումարում հնչած ելույթներից՝ քաղաքական ասպարեզ է ելել դրական ներուժով և կառուցողական տրամադրությամբ նոր ուժ, որ բավականին սթափ է նայում ստեղծված իրավիճակին, քննախույզ հայացք ունի արցախյան քաղաքական դաշտի անցյալի ու զարգացումների վրա: Այս ամենը, կրկնում ենք՝ դատելով կուսակցական պարագլուխների կողմից հայտարարված սկզբունքներից: Սակայն ամեն ինչ չէ պարզ ու հասկանալի այս կուսակցության պարագայում:

Այսպես, համագումարում ուղղակի փայլուն ելույթ ունեցավ  «Ազատ հայրենիք»-ի չորս համանախագահներից մեկը՝ Ռուդիկ Հյուսնունցը: Նրա քննախույզ ու քննադատական ելույթի տակ կարող է ստորագրել այս երկրի ճակատագրով մտահոգ յուրաքանչյուր արցախցի: Այլ հարց է, թե որքանով է այս ելույթը համահունչ կուսակցության նպատակներին և նույն կուսակցության մյուս հայտնի ու անհայտ «հայրերի» հոգեբանությանը: Սույն կուսակցության ծագումնաբանության մասին շրջանառվող վարկածները նկատի ունենալով՝ կարելի է փաստել, որ նոր քաղաքական ուժը դեմքը պարզեցնելու և հստակեցնելու խնդիր ունի: Մի կողմից՝ այնտեղ միանշանակորեն առկա մտավոր ներուժը թույլ չի տալիս ոչ սթափ ու կեղծավոր հայացքով քննելու երկրում ստեղծված իրավիճակը, մյուս կողմից՝ վերոնշյալ «օբյեկտիվ» հանգամանքները խանգարելու են  հավատարիմ մնալ հռչակած գաղափարներին:

Սակայն այս երկփեղկվածությունը չի կարող երկար շարունակվել, և ամռանը կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունների մոտենալուն հընթացս պարզեցվելու և հստակեցվելու է կուսակցության դեմքը՝ նույնիսկ իրենց կամքից անկախ: Այնպես որ՝ ընտրության հնարավորություն կա, եթե, իհարկե, կա ընտրության ցանկություն: Իսկ ընտրության սահմաններն, ըստ մեզ, հետևյալն են՝ կամ հավատարիմ մնալ հռչակած գաղափարներին և ինքնուրույն դերակատարություն ունենալ, կամ էլ հռչակած գաղափարները հմտորեն ծառայեցնել «նախանշված» նպատակներին, եթե, իհարկե, իրավացի են «նախանշված» նպատակների մասին պնդողների վարկածները: Այսպես թե այնպես՝ մի բան աներկբա է՝ երկփեղկվածություն հնարավոր չի լինելու, նման խաղի հնարավորությունները վաղուց արդեն սպառված են, քանի որ վերջին տարիներին հասարակությունը քաղաքականապես հասունացել է:

Նոր կուսակցությունը ջերմեռանդորեն ցրում է «ԺԱՄ»-ի ազգական լինելու վարկածները, ավելին՝ քննադատական հայացքով է նայում ԺԱՄ-ի ժառանգությանը, թեեւ ակնարկվում է ԺԱՄ-ից սպասած (բայց չարդարացված) առաքելության հավակնությունը: «Ազատ հայրենիքը» գտել է սեփական առաքելության ու կարգավիճակի բավականին խելամիտ ձևակերպում՝ պետականամետ: Մեր այսօրվա հասարակական-քաղաքական խեղված հարաբերությունների պայմաններում դժվար է, իհարկե, հստակեցնել «պետականամետություն» կոչվող երևույթի դիպուկ և համապարփակ բնորոշումը, սակայն միանշանակ է, որ այն բավականին հարմար ձևակերպում է, համենայն դեպս՝ այսօր: Այս առնչությամբ ավելորդ չի լինի ընթերցողին ներկայացնել հիշյալ համագումարի մի դրվագ, երբ կոմունիստական կուսակցության առաջնորդ Հրանտ Մելքումյանը՝ ողջունելով նոր քաղաքական ուժի ծնունդը, միևնույն ժամանակ անհասկանալի համարեց, որ համագումարի բացման ժամանակ հնչեցվեց պետության օրհներգը (հարցադրումը բոլորի համար պարզ էր՝ ի՞նչ իմաստ և իրավունք կա կուսակցությունն այսկերպ նույնականացնելու պետության հետ):

Իրավիճակը լրջացնում է նաև այն հանգամանքը, որ «ԺԱՄ»-ը ոչ միայն մեռած չէ, այլև մեռնելու ցանկություն էլ չունի, ավելին՝ վերախմբավորմամբ ու ինքնակազմակերպմամբ այն նորից պատրաստվում է իր ազդեցիկ խոսքն ասել քաղաքական կյանքում: Համենայն դեպս, անլուրջ գործ է այս քաղաքական ուժին պատմության ետնամուտքն ուղարկելը, քանի որ նրանում առկա է համապատասխան ներուժը եթե ոչ վճռորոշ, ապա իր ուրույն դերն ունենալու արցախյան քաղաքական դաշտում:

Այնպես որ՝ չշտապենք եզրահանգումներ անելու ու սպասենք: Որքան մոտենան ընտրությունները, այնքան պարզվելու են ջրերը:

«Դեմո»

ՀՅԴ խմբակցությունը դժգոհ է երկրի արտաքին քաղաքականությունից

Փետրվարի 9-ին Ազգային Ժողովի նիստում ՀՅԴ խմբակցությունը հանդես է եկել հայտարարությամբ, որում նշվում է, թե ղարաբաղյան հիմնախնդրի շուրջ վերջին զարգացումները վկայում են, որ հայկական, այդ թվում ղարաբաղյան դիվանագիտությունը ձախողվել է, ինչի ապացույցներն են Աթկինսոնի զեկույցը, Ջոնսի հայտարարությունը, փաստահավաք առաքելությունը և այլն:

Ըստ ՀՅԴ խմբակցության՝ «երկրի քաղաքական իշխանությունները պարտավոր են թողնել իրենց մերկապարանոց շահերը եւ, միավորվելով բոլոր ուժերի հետ, վարել ակտիվ եւ ինքնուրույն քաղաքականություն»: Գտնելով, որ այդ գործընթացներում մեծ պիտի լինի Ազգային Ժողովի դերը, ՀՅԴ-ն, միևնույն ժամանակ, գտնում է, որ 3-րդ գումարման խորհրդարանը այդպես էլ քաղաքական մարմին չդարձավ: Հայտարարության մեջ նաև նշվում է, որ ժամանակն է ակտիվացնել արտասահմանյան ներկայացուցչությունների աշխատանքը եւ կարողանալ մեր իսկ շահերը ներկայացնել միջազգային հանրությանը:

ԼՂՀ իշխանությունները ամբողջությամբ վերցրած բացասական են գնահատում ԵԽԽՎ բանաձևը, որն ընդունվել է Դեյվիդ Աթկինսոնի զեկույցի հիման վրա՝ ի պատասխան հայտարարել է ԼՂՀ փոխարտգործնախարար Մասիս Մայիլյանը: Նրա խոսքերով, նման բանաձևի ի հայտ գալու պատճառներից մեկն էլ այն է, որ ԼՂՀ խորհրդարանականները հրավիրված չէին Լեռնային Ղարաբաղի խնդրով ԵԽԽՎ հունվարյան լսումներին: Մ. Մայիլյանն ընդգծեց, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի մասնակցությամբ ընթացող բանակցությունների ներկա ձևաչափը բոլորովին չի արտացոլում հակամարտության իրական պատկերը: ԼՂՀ արտաքին քաղաքական գերատեսչության ղեկավարի տեղակալը վերստին հավաստեց պաշտոնական Ստեփանակերտի դիրքորոշումը, համաձայն որի՝ հիմնախնդրի լուծումն անհնար է առանց բանակցային գործընթացին ԼՂ մասնակցության և Արցախի ժողովրդի կարծիքը հաշվի առնելու:

Ընտրություններին «ընդառաջ»

ՀՅԴ-ն հանդես է եկել նաև մեկ այլ հայտարարությամբ, որով դատապարտում է իշխանությունների տեղեկատվական քաղաքականությունը: Մասնավորապես, հայտարարության մեջ նշվում է, որ պետական թերթի էջերից եւ Հանրային հեռուստատեսության եթերից անհետացել են ոչ իշխանամետ ուժերի եւ անձանց կարծիքները: Այդ փաստերը, նաեւ ԿԸՀ նախկին նախագահ Սերգեյ Դավթյանի պաշտոնանկությունը եւ ՀՅԴ անդամների ԿԸՀ-ի ղեկավարության մեջ «չընդգրկելը», Դաշնակցությունը դիտարկում է մոտեցող խորհրդարանական ընտրությունների համատեքստում: «Այդ ընտրությունները իշխանության համար քննաշրջան պետք է լինեն»,- ասված է հայտարարության մեջ:

ԺԱՄ խմբակցությունը վերակազմավորվեց

ԺԱՄ հասարակական-քաղաքական շարժումը որպես կուսակցություն վերակազմավորվելուց  եւ Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության հետ միավորվելուց հետո ԺԱՄ խորհրդարանական խմբակցությունը վերանվանվեց «Ժողովրդավարություն» խմբակցության՝ իր 20 պատգամավորներով: ՀՅԴ խմբակցությունն ունի 8 անդամ (մյուս 5 պատգամավորներն անկախ են):

Հիշեցնենք, որ 3-րդ գումարման խորհրդարանը սկսել է իր վերջին նստաշրջանը: Ամռանը կկայանան խորհրդարանական նոր ընտրություններ:

Ռազմական դրությունը երկարաձգվեց 

Այս տարի ԼՂՀ ԱԺ պաշտպանության, անվտանգության եւ օրինապահության հարցերով հանձնաժողովը բացասական արձագանքեց ռազմական դրությունը ևս մեկ տարով երկարաձգելու՝ ԼՂՀ նախագահի առաջարկին: Ինչպես ասաց հանձնաժողովի նախագահ Արթուր Մոսիյանը՝ «այս տեսքով օրենքն անիմաստ է երկարաձգել»:

Բանն այն է, որ 1997 թվականից ի վեր չեն գործում օրենքի այն դրույթները, որոնք խոչընդոտում են երկրի քաղաքացիական եւ ժողովրդավարական զարգացմանը, զորօրինակ՝ գրաքննության մասին դրույթը: Հանձնաժողովի կարծիքով, այս տեսքով օրենքը ոչ մի օգուտ չի բերում, բայց հարկ եղած պահին իշխանավորները հաջողությամբ վկայակոչում են օրենքը: Այսպես, Ա. Մոսիյանի տվյալներով՝ ի կատարումն այս օրենքի, վարչական կալանքի տակ գտնվող անձանց հանդեպ բազմաթիվ իրավախախտումներ են կատարվում:

Խորհրդարանն, այնուամենայնիվ, կողմ ձայների փոքր ինչ առավելությամբ երկարաձգեց ռազմական դրությունը: Իսկ հիմնական մտահոգությունը մնաց՝ արդյո՞ք օրենքի դրույթները չեն օգտագործվի «հարմար» պահի: Եւ ընդհանրապես, որքանո՞վ են իրար համահունչ ժողովրդավարությունն ու ռազմական դրությունը:

Մարդու իրավունքների պաշտպանի մասին օրենքն ընդունվեց

Օրենքն ուժի մեջ մտնելուց երկու ամիս հետո նորանկախ Արցախը կունենա օմբուդսմեն՝ մարդու իրավունքների պաշտպան: Օմբուդսմենն անկախ կլինի իշխանության բոլոր թեւերից, այդ թվում՝ դատական: Ըստ օրենքի, այդ պաշտոնում կարող է նշանակվել 35 տարեկանը լրացած եւ բարձրագույն կրթություն ունեցող մի անձ, որը գիտելիքներ ու փորձ ունի իրավապաշտպանության ոլորտում եւ հանրությունում հեղինակություն է վայելում:

Գլխավոր դատախազը դժգոհ է ստորաբաժանումների աշխատանքից

Գլխավոր դատախազ Մավրիկ Ղուկասյանը, հաշվետվություն ներկայացնելով Ազգային Ժողովին, ընդգծել է, որ Ստեփանակերտի քաղաքային եւ մի շարք շրջանային ստորաբաժանումներ վատ են աշխատում: Անցած երկուսուկես տարում դատախազության այդ ստորաբաժանումները չեն քննել պետության շահերի պաշտպանության հետ կապված ոչ մի գործ՝ ընդգծել է Մ. Ղուկասյանը: Նա տեղեկացրել է, որ շուտով կադրային փոփոխություններ կլինեն: Ավելորդ չի լինի հիշեցնել, որ վերջին երկու տարիներին դատախազության ստորաբաժանումների ղեկավարներին նշանակում է երկրի նախագահը, այլ ոչ թե գլխավոր դատախազը:

«Դեմո»-ի տվյալները  չհաստատվեցի՞ն

Պատգամավոր Ալբերտ Համբարձումյանը գլխավոր դատախազ Մավրիկ Ղուկասյանին հետեւյալ հարցն ուղղեց. «Դեմո» թերթի 2004 թ. դեկտեմբերի 15-ի համարում տպագրված «Կառավարությունը՝ կոռուպցիայի հովանավո՞ր» հոդվածում հեղինակը՝ Վ. Բադասյանը, նախկին գյուղնախարար Բ. Բախշիյանին մեղադրել է այն բանում, որ վերջինս, շրջանցելով ԼՂՀ գնումների գործակալությունը, ցորեն գնելու համար 120 մլն դրամ է փոխանցել «Ակադեմիա» ՍՊԸ, որի հիմնադիրներից մեկն էլ ինքն է: Դատախազությունն ինչպե՞ս է արձագանքել հոդվածին»: Ի պատասխան՝ Մ. Ղուկասյանը նշեց, որ դա ընդամենը «Դեմո»-ի տեսակետն է, իսկ դատախազությունը ստուգումներ է կատարել եւ հանցակազմ չի հայտնաբերել:

Ափսոս, որ պատգամավորը չհարցրեց, թե դատախազությունը անցած տարիներին քանի՞ անգամ է արձագանքել մամուլում տպագրված նյութերին եւ քանի՞ գործ է հարուցել:

Դատախազը պատասխանեց պատգամավորների եւս մի քանի հարցերի: Մասնավորապես, Ստեփանակերտում հունվարի կեսերին կատարված աղմկոտ սպանության վերաբերյալ գլխավոր դատախազը նշեց, որ սպանություն կատարած անձը կալանավորված է, տարվում է քննություն: Նա խոստացավ, որ քննությունը կլինի օբյեկտիվ:

Խմբագրության կողմից. նախկին գյուղնախարարին և կառավարությանը մեղադրել է ոչ թե «Դեմո»-ն, այլ մեր թերթում հանդես եկած հեղինակը: «Դեմո»-ն հանրային թերթ է և բաց է բոլորի առաջ, թերթի միակ առաքելությունը հանրային կյանքի հայելի լինելն է: Իսկ խմբագրակազմի կարծիքը երևակվում է խմբագրականներում: Սրանք տարրական ճշմարտություններ են, որ պիտի իմանա գրագետ ամեն ոք: Մի հանգամանք ևս. ուրախ ենք, որ մեր հրապարակումը դատախազությանը ստիպել է տվյալ պարագայում կատարել իր գործառույթը:

Փոփոխություններ հանրային հեռուստառադիո-ընկերության խորհրդում

ԼՂՀ ԱԺ-ն Հանրային հեռուստառադիոընկերության խորհրդի կանոնադրության մեջ փոփոխություններ մտցրեց: Ինչպես նշել է խորհրդի նախագահ Մաքսիմ Հովհաննիսյանը՝ փոփոխություններն ուղղված են խորհրդի աշխատանքների հստակեցմանը:

Նշենք, որ մինչ այդ խորհրդի անդամ Նաիրա Հայրումյանը դիմում էր ներկայացրել՝ խորհրդի կազմից դուրս գալու մասին: Դիմումը Ն.Հայրումյանը հիմնավորել է նրանով, որ անցած ժամանակաշրջանում ինքն այդպես էլ չի հասկացել, թե ինչով պիտի զբաղվի որպես խորհրդի անդամ, համենայնդեպս՝ կանոնադրության մեջ այդ մասին ոչինչ չկա:

——————————————————————————————-

Մեկ նախադասությամբ

Կառավարությունը պատրաստում է հիպոթեկի մասին օրինագիծ:

Խորհրդարանը ներեց «Ազատ Արցախ» հանրապետական թերթի 1 մլն. 600 հազ. դրամ պարտքը:

Պատգամավոր Ա. Մոսիյանը ԱԺ նիստում հայտարարել է, որ Մարտունու շրջանի վարչակազմի նորանշանակ ղեկավար Ռ. Ազարյանը փորձել է  խոչընդոտել իր և ՀՅԴ խմբակցության ղեկավար Վ. Բալայանի հանդիպումը շրջանի համայնքների ղեկավարների հետ:

ԱԺ նիստում ԺԱՄ խմբակցության անդամ Մ. Դանիելյանի հարցը մնաց անպատասխան (հարցը հետևյալն էր՝ ի՞նչ իմաստ ունի անձնագրերի փոխանակման համար պահանջել ամուսնացած կամ չամուսնացած լինելու մասին տեղեկանք, որը 2000 դրամ արժե):

Ի պատասխան պատգամավորներից մեկի այն մեղադրանքին, թե Հադրութի դպրոցի տնօրեն է նշանակվել կրթության համակարգի հետ ոչ մի առնչություն չունեցող մի մարդ եւ դա պայմանավորված է նրա՝ ԺԱՄ կուսակցության անդամ լինելու հանգամանքով, կրթության նախարար Ա. Ղուլյանը նշեց, որ այդ մարդուն ընտրել է կոլեկտիվը, և դա ոչ մի քաղաքական ենթատեքստ չունի:

Պատգամավորները կառավարությանը հարցրին, թե որ պաշտոնյաների գրպանում է հայտնվում ՊԱՏ Զաբուխի հսկիչ կետում վարորդներից անօրեն կերպով «հարկվող» հսկայական գումարը:

Սեփականաշնորհված Շինանյութերի կոմբինատի բաժնետոմսերի 30 տոկոսի տեր Գ. Մեսրոպյանը արդեն 2 զգուշացում է ստացել՝ պարտավորությունները չկատարելու համար, եւ շուտով նրա հանդեպ պատժամիջոցներ կձեռնարկվեն՝ ասել է քաղաքաշինության նախարար Բ. Ալավերդյանը:

2004 թվականին կաշառակերության մեջ մեղադրվել է 2 անձ:

Տեղեկատվության բաժին

——————————————————————————————-

Կարգավորում

ԿԼՈՐ ՍԵՂԱՆ՝ ԵՐԵՎԱՆՈՒՄ

Ս.թ. փետրվարի 1-ին Երևանում կայացել է «Արցախյան հակամարտության կարգավորման դիվանագիտությունը եւ ՀՀ ու ԼՂՀ պետական շինարարության խնդիրները» թեմայով կլոր սեղան, որ նախաձեռնել էին հայտնի քաղաքական գործիչներ Վազգեն Մանուկյանը, Պարույր Հայրիկյանը և Աշոտ Մանուչարյանը: Արցախից կլոր սեղանին մասնակցել են ԼՂՀ նախագահի խորհրդականներ Մանվել Սարգսյանն ու Գեորգի Պետրոսյանը, ԼՂՀ ԱԺ պատգամավոր Մաքսիմ Միրզոյանը և «Շարժում-88» կուսակցության փոխնախագահ Գեղամ Բաղդասարյանը:

Նկատի ունենալով այն անվիճարկելի դրույթը, ըստ որի Հայաստանի եւ Արցախի ժողովուրդների անվտանգության երաշխիքների առկայության փորձաքննությունը հայ հասարակության իրավունքն է,  միջոցառումը նպատակ ուներ փորձագիտական մակարդակով քննարկել խնդրո առարկան: Քննարկվել են հետևյալ ենթաթեմաները՝ կարգավորման դիվանագիտության իրողությունները, կարգավորման դիվանագիտությունը՝ որպես պետական շինարարության ազդեցության գործոն, կարգավորման դիվանագիտությունը եւ անվտանգության երաշխիքների խնդիրը:

Կլոր սեղանի ժամանակ պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել քննարկումները դարձնել շարունակական ու պարբերական:

Սեփ. լրատվություն

ՆԱԽԱՁԵՌՆՈՂՆԵՐԻ ԲԱՑՄԱՆ ԽՈՍՔԸ

Վերջին շրջանում Հայաստանի Հանրապետության եւ Արցախի վերաբերյալ միջազգային ատյաններում արծարծված եւ տարբեր պետությունների պաշտոնատարների հնչեցրած տեսակետները (հատկապես Եվրախորհրդում, ինչպես նաեւ ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնական Ջոնսի հայտարարությունը, ԱՄՆ պետքարտուղարության հայտարարությունը Արցախի վերաբերյալ, ԱՄՆ դեսպանի մամուլի ասուլիսը) ուժգնացրին հասարակության հետաքրքրությունը Հայաստանի Հանրապետության եւ Արցախի հասարակական-քաղաքական իրավիճակի նկատմամբ:

Անցյալում երբեք այսպիսի ակներեւությամբ չէր դրսեւորվել արցախյան հակամարտության կարգավորման միջազգային քաղաքականության եւ հայկական պետականության կայացման գործընթացի միջեւ եղած կապը: Այսօր պարզ է դառնում, որ Հայաստանի Հանրապետության եւ Արցախի ներկա քաղաքական վիճակը ինքնին սկսում է ներկայանալ որպես հայ ժողովրդի անվտանգության ռազմավարական սպառնալիք:

Հայաստանի քաղաքական ուժերը վաղուց ազդարարում են, որ ժողովրդավարացումը արցախյան խնդրի կարգավորման ամենակարճ ճանապարհն է եւ հայկական պետականության անվտանգության ապահովման կարեւորագույն գործոնը: Սակայն զույգ պետական կազմավորումներում ներքին գործընթացներն ընթանում են մեր տեսանկյունից անբավարար ուղղությամբ եւ այդ գործընթացների վրա էապես ազդող դրսեւորումներ   երկրում նշմարելի չեն:

Մեր կարծիքով քաղաքական իրականության հանդեպ հայկական քաղաքական ուժերի անզորության հիմնական պատճառն այն է, որ անհրաժեշտ խորությամբ չէ ընկալված Հայաստանի Հանրապետության եւ Արցախի քաղաքական իրավիճակի էական բնույթը եւ դրա առարկայական կապը միջազգային զարգացումների միտումների հետ: Բացակայում է նաեւ Արցախյան հակամարտության եւ Հայաստանի Հանրապետությունում ու հենց Արցախում պետական շինարարության  փոխկապակցվածության իրատեսական գնահատականը:

Հրավիրելով այս կլոր սեղանը, նախաձեռնողները նպատակադրվել են Հայաստանի Հանրապետության եւ Արցախի փորձագիտական շրջանակներին ներկայացնել, իրենց կարծիքով, հասարակական ուշադրության արժանացած կարեւորագույն, սակայն առայսօր համոզիչ պատասխանի չարժանացած հարցերը: Մեր համոզմամբ, հենց բարձրացված հարցերի ոչ բավարար թափանցիկությունն է, որ ոչ որպես վերջին պատճառ, ազդում է հայկական քաղաքական ուժերի եւ երկրի անվտանգության համար պատասխանատու քաղաքական օղակների արդյունավետության վրա:

Կլոր սեղանի նախաձեռնողների կարծիքով, Հայաստանում ձեւավորված քաղաքական կարգը եւ պետական կառույցների գործառույթների ձեւերը չեն համապատասխանում սահմանադրական չափորոշիչներին: Այդ հանգամանքը խմբային շահերի նախապատվությունների մթնոլորտ է ստեղծում արտաքին եւ ներքին քաղաքականության իրականացման գործընթացներում: Դրա հետեւանքով Հայաստանի ազգային շահերը ոչ միայն անպաշտպան մնացին միջազգային գործընթացների դեմ հանդիման, այլեւ կանգնեցին ազդեցիկ համաշխարհային եւ տարածաշրջանային գործոնների ուղղակի ոտնահարման սպառնալիքի առաջ:

Ավելի ակնհայտորեն այս միտումները դրսեւորվում են Արցախում: Հակամարտության կարգավորման դիվանագիտությանը մասնակցելու Հայաստանի Հանրապետության ավտորիտար մեթոդները, ՀՀ-ի եւ Արցախի չկարգավորված փոխհարաբերությունները, ինչպես նաեւ երկու հայկական պետական կազմավորումների պատասխանատվության չկարգավորվածությունը արտաքին քաղաքական հարցերում եւ ներքաղաքական հարաբերություններում ոչ միայն երկրորդական դարձրին Արցախի ղեկավարության եւ նրա հասարակության գործողությունները, այլեւ փոխադարձ միջամտությունների հանդեպ անպաշտպան դարձրին Հայաստանի Հանրապետության եւ Արցախի ներքաղաքական դաշտը:

Մենք համոզված ենք, որ հայկական փորձագիտական շրջանակները (ընկերակցությունը) բավարար ներուժ ունեն բարձրացված հարցերի շրջանակում հստակություն մտցնելու համար: Բանական քաղաքականության մշակաման գործում   մասնագետների դերը այժմ շատ ավելի նշանակալի է, քան կարող է թվալ: Մենք համոզված ենք, որ Հայաստանի Հանրապետության եւ Արցախի հասարակությունը պետք է արտաքին եւ ներքին քաղաքականության վերաբերյալ պաշտոնական հաստատությունների ընդունած որոշումների կայուն վերահսկողության մեխանիզմ ստեղծի: Այսորակ քննարկումները այդպիսի մեխանիզմի արդյունավետ օղակներն են:

ԱՐՄԱՆ ՄԵԼԻՔՅԱՆ. «ԿԱՐԵՎՈՐԸ ԼՂՀ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՃԱՆԱՉՈՒՄՆ Է»

Փետրվարի 4-ին կայացավ ԼՂՀ ԱԳ նորանշանակ նախարար Արման Մելիքյանի մամլո ասուլիսը: Արդյո՞ք իրական հիմքեր ունի Ադրբեջանի արտգործնախարարի տեղակալ Արազ Ազիմովի այն հայտարարությունը, թե հայկական զորքերը պիտի դուրս բերվեն Ղարաբաղի տարածքից հարցին, Ա. Մելիքյանը նշել է, որ ինքը ծանոթ է պարոն Ազիմովի ասածներին և, ճիշտն ասած, իրեն հայտնի չէ նման փաստ, համենայնդեպս,Ղարաբաղը տարածքների կամ զորքերի դուրս բերման վերաբերյալ որևէ բանակցությունների չի մասնակցել, նշել է նա, ավելացնելով, որ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ կողմերից յուրաքանչյուրն իր պահանջներն ունի, այդ հայտարարությունը կարելի է մեկնաբանել  միայն մի կերպ՝  գուցե Ադրբեջանն արդեն պատրաստ է ճանաչել Ղարաբաղի անկախությունը, և այդ համատեքստում կարելի է ենթադրել, որ ինչ որ խնդիրներ տարածքների առումով կարող են լուծվել: Անդրադառնալով հունվարի 30-ին Ստեփանակերտ ժամանած ԵԱՀԿ փաստահավաք խմբի առաքելությանը՝ ԼՂՀ արտաքին քաղաքական գերատեսչության ղեկավարը նշել է, որ վերջիններիս հետ իրենք ունեցել են տեխնիկական հարցերով հանդիպում, որի ընթացքում նաև ճշտվել են այն եզրերը, թե որ հարթության վրա պիտի ծավալվի համագործակցությունը ԼՂՀ իշխանությունների և փաստահավաք խմբի միջև, նույն այդ համագործակցությունն որակելով որպես բարի կամքի դրսևորում: «Այսօրվա դրությամբ այդ համագործակցության մակարդակը կարող եմ համարել բավարար, չեմ կարող ասել, որ ամեն ինչ կատարյալ է և հարթ, կարծում եմ՝ երկու կողմերն էլ միմյանց հանդեպ որոշակի վերապահումներ ունեն: Բոլոր դեպքերում, այս համագործակցության մակարդակը ես համարում եմ բավարար և միանգամայն գործնական»: Նախարարն անդրադարձել է նաև  2-3 տարի վաղեմության դեպքերին, երբ Լեռնային Ղարաբաղի իշխանությունները դիմել էին միջազգային հանրությանը՝ փաստահավաք խմբեր ուղարկել ԼՂՀ՝  ճշտելու համար, թե արդյո՞ք իրականությանը համապատասխանում են Ադրբեջանի կողմից հնչեցված մեղադրանքները: «Սակայն,- նշել է Ա. Մելիքյանը,- միջազգային հանրությունը որևէ կերպ մեր այս դիմումներին չարձագանքեց»: Այսօր արձագանքեց ադրբեջանական նախաձեռնությանը, ինչը նրա խոսքերով, նշանակում է, որ այսօր միջազգային ասպարեզում իր ասելիքը տեղ հասցնելու համար Լեռնային Ղարաբաղի հնարավորությունները բավականին սահմանափակ են, սակայն մեր արտաքին քաղաքականության հիմնաքարը, միևնույն է, պիտի լինի ԼՂՀ միջազգային ճանաչումը: Պատասխանելով լրագրողներից մեկի հայտնած այն կարծիքին, որ փաստահավաք խմբի անդամները կողմնակալ դիրքորոշում ունեն, ԱԳ նախարարն ընդգծել է, թե ինքը չի կարող նրանց համարել կողմնակալ, քանի որ վերջիններս պատրաստում են տեխնիկական կողմը միայն, իսկ կողմանակալ, նախարարի խոսքերով, կարող են լինել նրանք, ովքեր այդ զեկույցը կօգտագործեն:

Ա. Մելիքյանը կարևորել է նաև  ԼՂՀ ԱԳՆ   նախաձեռնությամբ և անմիջական մասնակցությամբ մշակվող «ԼՂՀ քաղաքացիության մասին» օրենքը՝ մեջբերելով այդ օրենքից որոշ դրույթներ, որոնք, ըստ նրա, հիմնարար են ու կարևոր:  Նա ընդգծել է նաև երկու այլ օրինագծերի քննարկման կարևորությունը՝ «ԼՂՀ դիվանագիտական ծառայության մասին» և «ԼՂՀ հյուպատոսական ծառայության մասին»:

Լրագրողները շոշափեցին նաև մեր թերթին առնչվող թեմաներ. այն հարցին, թե ինչպես է նախարարը մեկնաբանում «Դեմո» թերթում իր վարած կադրային քաղաքականության հասցեին հնչած քննադատական խոսքերը, Ա. Մելիքյանը նախ փաստել է, որ որքան ինքը գիտի իր վարած քաղաքականության մասին թերթում ոչինչ չի ասվել, որովհետև, «այդպիսին առայժմ չի վարվել»: «Բացի այդ, ես կուզենայի մի քանի խոսքով անդրադառնալ «Դեմո» թերթի գործունեությանը,- նշել է նախարարը:- Նախ շատ բարձր եմ գնահատում այն հանգամանքը, որ հանրապետությունում գործում է մի թերթ, որը կարող է ներկայացնել նաև, այսպես ասած, միջին և ընդդիմադիր տեսակետներ»: Ինչ վերաբերում է կոնկրետ ԱԳՆ-ին առնչվող հոդվածներին, նախարար Մելիքյանը նշել է, թե երևում է, որ իսկապես հեղինակները մտահոգված են ոլորտի վիճակով, և ինքը բարձր է գնահատում այդ մտահոգությունը: Նրա խոսքերով, լուսաբանված շատ խնդիրներ իսկապես համապատասխանում էին իրականությանը, «բաներ էլ կային, որ իհարկե անհեթեթ էին,- այդ առումով մենք պարզապես դիրքերը ճշտելու խնդիր ունենք, և ընթացքում նաև պարզ կդառնա, թե արտգործնախարարությունն ինչքանով կկարողանա արդարացնել այն սպասելիքները, որ ունի հասարակությունը»: Կրկին կարևորելով «Դեմոյի» գործոնը՝ նախարարը շեշտել է, որ մենք կարիք ունենք ազատ խոսքի, այնուհանդերձ՝ նաև մատնացույց է արել այն սահմանագիծը, որից հետո մամուլը «դեղնում է» և մաղթել, որ մեր թերթը այդ դեղին գիծը չանցնի. «Ինչը շատ կարևոր է և թերթի որակի համար, և երկրի համար»: Ինչ վերաբերում է այն պնդմանը, թե նախարարը «նախարարությունից դուրս ինչո՞ւ պիտի լինի», արտաքին քաղաքական գերատեսչության ղեկավարը նշել է. «Վերջապես, եթե գործերի հաջողությունը կախված լիներ միայն նրանից, որ ղեկավարը պիտի իր աթոռին նստի,-եզրափակել է նա,- պիտի որ բավականին մեծ առաջընթաց ունեցած լինեինք»:

Քրիստինե ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ

ԽՄԲԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ԿՈՂՄԻՑ. Վերոնշյալ մամլո ասուլիսում քանիցս հոլովվել է «Դեմո»-ի անունը, որի առնչությամբ Ա.Մելիքյանը բավականին քաղաքակիրթ և հավասարակշիռ պատասխան է տվել, ինչը հաճելի անակնկալ էր անկախ մամուլի հետ հարաբերությունների՝ մեր երկրում առկա ավանդույթների պարագայում: Սա նույն այդ հարաբերությունների միանգամայն նոր՝ քաղաքակիրթ մակարդակ է, ինչը չենք կարող չգրանցել նորանշանակ նախարարի «ակտիվում»: Պարզապես մի դիտողություն, կամ, ավելի ճիշտ, պարզաբանում. խորհրդային մտածելակերպից բխող կարծրատիպերով «դեղին մամուլ» են հորջորջվում այն պարբերականները, որոնցում խիստ, հաճախ անթույլատրելի (քննադատվողների կարծիքով) քննադատության են ենթարկվում իշխանությունները: Իրականում «դեղին մամուլ» հասկացությունը վերաբերում է այն պարբերականներին, որոնք մասնագիտացել են նշանավոր անձանց մասնավոր կյանքի, աշխարհիկ բարքերի ու սկանդալային իրադարձությունների, «բուլվարային» անցուդարձի լուսաբանման մեջ: Մեր թերթի լուսաբանման ոլորտը հիմնականում պետական մարմիններն են, որոնք անգամ մեծ ցանկության դեպքում հնարավոր չէ «բուլվար» անվանել: Սա՝ իմիջիայլոց, որպես ի գիտություն:

ԻՆՔՆԱՄԵԿՈՒՍԱՑՈՒՄ

Եթե ԼՂՀ իշխանություններն իրենք են «մանդատ տվել» Ռոբերտ Քոչարյանին Ղարաբաղի շուրջ բանակցություններ վարելու, ապա ինչո՞ւ են բողոքում, որ դուրս են մնացել այդ պրոցեսից:

Անցյալ շաբաթ «Առավոտը» հրապարակել էր Եվրախորհրդի Նախարարների կոմիտեի Հայաստանի պարտավորությունների դիտարկման հանձնախմբի զեկույցը, որը պատրաստվել էր դեսպան Ռոլանդ Վեգեների գլխավորությամբ:

Զեկույցը տեղեկացնում է, որ Ադրբեջանի նախաձեռնությունը՝ ՄԱԿ-ի Գլխավոր վեհաժողովի օրակարգում գրավյալ տարածքների հարցը ներառելու վերաբերյալ, ըստ Ռ. Քոչարյանի, մշակված էր բանակցային գործընթացը փակուղի մտցնելու համար: Ապա զեկույցում մեջբերված է Ռ. Քոչարյանի հայտարարությունը այն մասին, թե՝ «Ադրբեջանի հիշյալ նախաձեռնությունը վտանգեց այն մանդատը, որն ինքը ստացել էր ԼՂ իշխանություններից՝ բանակցություններ վարելու համար»:

Մենք երեկ փորձեցինք նման մանդատ ունենալու մասին տեղեկությունը նախ ճշտել ԼՂՀ պաշտոնական աղբյուրներից: Մեր փորձերը՝ կապվել ԼՂՀ ԱԳՆ նախարարի հետ, որն, ի դեպ, երեկ Երեւանում էր, ապարդյուն էին: ՀՀ-ում ԼՂՀ ներկայացուցչությունից մեզ ասացին, որ նա խիստ զբաղված է: Փոխարենը այդ հարցով դիմեցինք ԼՂՀ նախագահի խորհրդական Գեորգի Պետրոսյանին: «Ես ծանոթ չեմ այդ զեկույցին եւ այդ հարցերին չեմ ուզում անդրադառնալ, որովհետեւ մեկնաբանություններ անելն իմ իրավասությունների մեջ չի մտնում: Այդ հարցի պաշտոնական պատասխանը կարող եք ստանալ պաշտոնական ճանապարհներով»,- պատասխանեց պարոն Պետրոսյանը՝ հավելելով, թե ԼՂՀ մի այլ խորհրդական էլ կա Հայաստանում (Մանվել Սարգսյանին նկատի ուներ- «Ա») եւ նման հարցերով պետք է նրան դիմել: Պարոն Սարգսյանն էլ իր հերթին ասաց, թե նման հարցերի պատասխանելու համար նա պետք է նախ խոսի ԼՂՀ նախագահի հետ:

Իսկ մինչ այդ խնդրո առարկայի շուրջ իր տեսակետը հայտնեց Արամ Գ. Սարգսյանը, որը 1998-99 թվականներին (երբ այդ «մանդատը», ենթադրաբար, տրվել է) ՀՀ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի խորհրդականն էր արտաքին քաղաքականության հարցերով.

– Մանդատ ասելն այս դեպքում շատ բարձր է հնչում, իհարկե: Բայց այն ժամանակ Ռ. Քոչարյանի սկսած քաղաքական գիծը ԼՂ հարցում բավարարում էր ԼՂՀ իշխանություններին« եւ բանակցություններին մասնակցության իմաստով որեւէ խնդիր չէր առաջանում: Փաստն այն է, որ ԼՂ մասնակցության հարցը բանակցություններին հայկական կողմերը չեն բարձրացրել:

Այդ դեպքում ինչո՞ւ են հիմա ԼՂ իշխանությունները դժգոհում, թե իրենք անմասն են բանակցություններից, եթե ժամանակին նման իրավունք իրենք են տվել Ռ. Քոչարյանին:

– Կարծում եմ՝ իրադարձությունների զարգացումները հանգեցրին նրան, որ ԼՂ-ում արդեն հասկանում են, որ առանց իրենց մասնակցության հիմնախնդիրը չի լուծվի: Ժամանակին ԼՂ իշխանությունների ներկայացուցիչները պետք է մասնակցեին բոլոր գործընթացներին եւ բոլոր ատյաններում, բայց չարեցին: Հիմա հասկանում են, որ այսպես տանուլ են տալիս եւ ուզում են իրենց ճակատագիրն իրենք տնօրինել:

ԵԽԽՎ-ում Աթկինսոնի ներկայացրած զեկույցն ընդունվեց բանաձեւի տեսքով© Հայաստանում օրենսդիր եւ գործադիր իշխանությունները իրար էին մեղադրում՝ անհաջողության պատասխանատվությունը բարդելով մեկը մյուսի վրա, մինչդեռ ԼՂ իշխանությունների, դիվանագիտական կորպուսի մասին ընդհանրապես խոսք չկար: ԼՂ-ի մասնակցությունն այդ գործընթացներին չկար: Չե՞ք կարծում, որ ԼՂ իշխանություններն իրենք են մեղավոր բանակցություններից դուրս մնալու, նաեւ՝ նման անբարենպաստ բանաձեւերի ընդունման համար:

– Այդ հարցում միանշանակ մեղքը ՀՀ արտգործնախարարությանն էր, իհարկե, ինչ-որ չափով նաեւ ԵԽԽՎ-ում ներկայացված մեր պատվիրակությանը: Բայց հիմնականում դա գործադիրի չկատարած աշխատանքի հետեւանքն էր: Այն ներկայացուցիչների, ովքեր ներկայացված են հենց ԵԽ-ում: Ինչ վերաբերում է ԼՂ իշխանություններին, ապա նրանք դրա հնարավորությունն անգամ չունեին:

Բայց նրանք չեն էլ փորձել ունենալ:

– Նրանք, իհարկե, որոշակի ինքնուրույնություն պետք է ցուցաբերեին եւ համապատասխանաբար նաեւ քարոզչություն ծավալեին: Այդ իմաստով լրիվ համամիտ եմ: Բայց դրա պատճառն այն է, որ շատ է ամուր ԼՂ իշխանությունների ենթակայությունը Հայաստանի իշխանություններից, ուստի նրանք առայսօր զերծ են մնում ինքնուրույն քայլից:

«Առավոտ», 11 փետրվարի, 2005

——————————————————————————————

Իշխանություն

ՍԵՐԳԵՅ ՇԱՀՎԵՐԴՅԱՆ. «ԿԸՀ ՂԵԿԱՎԱՐ ԱԹՈՌՆԵՐԸ ԶԱՎԹՎԵԼ ԵՆ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ԿՈՂՄԻՑ»

Հունվարի 29-ին կայացել է նորակազմ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի անդրանիկ նիստը, որտեղ ի թիվս այլ հարցերի քննարկվել է նաև հանձնաժողովի մշտապես աշխատող երեք անդամների (ԿԸՀ նախագահ, նախագահի տեղակալ եւ քարտուղար) ընտրության հարցը: Արդյունքում այս երեք կարևոր պաշտոնները ստանձնել են իշխանության ներկայացուցիչները: Կատարվածը մեկնաբանելու խնդրանքով դիմեցինք ԿԸՀ անդամ,  ԿԸՀ նախկին կազմում նախագահի տեղակալ, ՀՅԴ ներկայացուցիչ Սերգեյ ՇԱՀՎԵՐԴՅԱՆԻՆ:

Ըստ նրա, ԿԸՀ կազմում ՀՅԴ կողմից նշանակված անդամները (իրենից բացի հանձնաժողովում ընդգրկված է նաև Համեստ Սուլեյմանյանը) նիստում ներկայացրել են ՀՅԴ տեսակետը, ըստ որի ԿԸՀ մշտապես աշխատող անդամների ընտրությունը պետք է արտահայտի երկրում ձեւավորված քաղաքական ուժերի հարաբերակցությունը, ինչը խիստ անհրաժեշտ է ոչ միայն ներքին նոր ցնցումներից խուսափելու համար, այլեւ ԼՂՀ միջազգային վարկանիշը պահպանելու նպատակով: Այդ նպատակով, ՀՅ Դաշնակցությունը առաջարկել է ԿԸՀ մշտապես աշխատող կազմը կազմավորել հետեւյալ ձեւաչափով. նախագահ ընտրել ԼՂՀ նախագահի նշանակված մարդկանցից, իսկ նախագահի տեղակալի եւ քարտուղարի աթոռները տրամադրել խորհրդարանական մեծամասնություն հանդիսացող ԺԱՄ եւ փոքրամասնություն հանդիսացող Դաշնակցություն կուսակցություններին:

Սակայն ընտրությունների արդյունքում ստացվել է հետևյալ պատկերը՝

ԿԸՀ նախագահի եւ նախագահի տեղակալի աթոռները զբաղեցրել են ԼՂՀ նախագահի կողմից նշանակված, իսկ քարտուղարի` ԺԱՄ կուսակցության նշանակած անդամները: Սա, Ս.Շահվերդյանի կարծիքով, նշանակում է, որ երկրի իշխող քաղաքական ուժը այդպես էլ չի կարողացել արժեւորել միասնական աշխատանքի կարեւորությունը` երկրի ներքին անդորրը պահպանելու, այն ժողովրդավարության զարգացման ճանապարհով տանելու համար, երկրի քաղաքական ղեկավարությունը այդպես էլ չկարողացավ իր մեջ ուժ գտնել լինելու ողջ բնակչության, այլ ոչ թե դրա մի հատվածի առաջնորդ: Այդ ամենը հատկապես մտահոգիչ է այսօր, երբ երկիրը հայտնվել է արտաքին բազմապիսի ճնշումների տակ, ու ԼՂՀ արտաքին վարկանիշի անկումը կենսականորեն կարող է ազդել մեր բոլորիս ճակատագրի վրա: Ընդդիմության դուրս մղումը կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի ղեկավարության կազմից այսօրվանից իսկ կարող է ստվերի տակ դնել ապագա խորհրդարանական ընտրությունները՝ համոզված է Ս. Շահվերդյանը:

Արդյո՞ք սա նշանակում է, որ իշխանությունները պատրաստվում են գալիք խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքների կեղծմանը: Ս. Շահվերդյանը գտնում է.

-Ընտրությունների արդյունքները կարելի է կեղծել միայն այնքանով, որքանով հասարակությունը պատրաստ է հանդուրժել դա: Հանրապետության վերջին տարիների քաղաքական զարգացումները, ազգաբնակչության շահագրգիռ վերաբերմունքն իր ապագայի հանդեպ եւ, վերջապես, նորերս կայացած ՏԻՄ ընտրությունների արդյունքները ապացուցել են, որ մեր ընտրազանգվածը արդեն այնչափ հասունացած է, որ չի հանդուրժի իր ընտրելու իրավունքների ցանկացած տեսակի ոտնահարում:

Միևնույն ժամանակ, Ս. Շահվերդյանը հույս է հայտնել, որ ԿԸՀ ղեկավարությունը, գիտակցելով ցանկացած կարգի անարդարության համար սեփական պատասխանատվության բաժինը, կպահպանի ու ավելի կզարգացնի նախորդ հանձնաժողովի անաչառ եւ անկողմնակալ գործելաոճը:

Ս. Շահվերդյանն ուշադրություն դարձրեց մի սկզբունքային հանգամանքի վրա ևս: Նրա մեկնաբանությամբ՝ յուրաքանչյուր օրենք, բացի առանձին հոդվածներից, իր մեջ պարունակում է նաեւ գաղափարախոսություն եւ էություն: Տվյալ պարագայում, ըստ նրա, խախտվել է ոչ թե օրենքի տառը, այլ, ինչն ավելի կարեւոր է, դրա էությունը: Ընտրական օրենսգրքով սահմանված ընտրական հանձնաժողովների ձեւավորման էության հիմք է հանդիսանում խորհրդարանում խմբակցություն ունեցող բոլոր կուսակցություններին ընտրությունների նախապատրաստման եւ անցկացման գործընթացներին հավասար մասնակցելու իրավունքը: ԿԸՀ-ն բաղկացած է 7 անդամներից, որոնցից միայն երեքն են մշտական աշխատանքի այդ մարմնում, իսկ մյուսների մասնակցությունը իրականացվում է նիստերի միջոցով: Պարզ է, որ վերջիններս, աշխատելով այլ հիմնարկներում, ֆիզիկապես չեն կարող հավասար հնարավորություններ ունենալ մասնակցելու ընտրական գործընթացներին: Զավթելով ԿԸՀ մշտական աշխատողների բոլոր երեք աթոռները, իշխանությունը ՀՅԴ-ին զրկել է ընտրական գործընթացին ըստ ամենայնի մասնակցելու հնարավորությունից:

ԽՄԲԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ԿՈՂՄԻՑ. «Դեմո»-ն լիովին կիսում է Ս. Շահվերդյանի և ՀՅԴ մտահոգությունը: Խոսելով ազատ և թափանցիկ ընտրություններ կազմակերպելու պատրաստակամության մասին՝ իշխանությունները ոչ միայն կոնկրետ քայլեր չեն ձեռնարկում խոսքը գործով ամրապնդելու ուղղությամբ, այլև արդեն ձեռնարկված քայլերով միանշանակ ապացուցում են, որ ամեն ինչ անելու են իրենց քիմքին հաճո ձևով վերահսկելու ընտրությունները և դրանից ածանցյալ՝ քաղաքական դաշտի կայացումը: Այս մասին է վկայում նաև այն հանգամանքը, որ արդեն ընդունված ընտրական օրենսգրքի համաձայն՝ համամասնական ընտրակարգով պիտի ընտրվի խորհրդարանի ընդամենը մեկ երրորդը: Մի կողմից՝ իշխանություններն անընդհատ խոսում են քաղաքական դաշտի, կուսակցությունների կայացման անհրաժեշտության մասին, մյուս կողմից սահմանափակում դրա հնարավորությունները: Նրանք նախընտրեցին ընդամենը մեկ երրորդը հատկացնել համամասնական ընտրակարգին այն դեպքում, երբ «ԺԱՄ»-ից բացի բոլոր մյուս քաղաքական ուժերը կողմնակից էին համամասնականին ավելի մեծ տեղ հատկացնելուն: Ինչ որ է, հուսով ենք, որ իշխանությունները գոնե գիտակցում են, որ անարդար ընտրությունների պարագայում գցելու են մեր երկրի վարկը՝ նորանկախ պետությունը ենթարկելով փորձությունների:

ՀԱՄԱԶԳԱՅԻՆ ՓՈԹՈՐԻԿ
կամ մի կաթիլ մեղրի պատմություն

Մարդու մեկը պատմում է. «Ինձ ասացին՝ շան որդի, լռեցի: Մայր հայհոյեցին, լռեցի: Ասացին՝ քո ազգուտակը, լռեցի: Բայց երբ ասացին՝ փափախդ ծուռ է, արյունը գլխիս տվեց: Կատաղած ցուլի պես վեր թռա և գոռացի՝ շան տղերք, էդ ո՞ւմ փափախն է ծուռ, դուք ո՞վ եք, որ համարձակվում եք վիրավորել փափախս…»:

Հայկական մի անեկդոտից

Հայ իրականության գլխավոր առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ կյանքն ու անեկդոտն այնքան նման են իրար, որ հաճախ շփոթում ես մեկմեկու հետ: Կարծես երկվորյակ եղբայրներ լինեն: Չես հասկանում, թե որտեղ է ավարտվում անեկդոտը և որտեղից է սկսվում իրականությունը: Թվում է՝ ոչ թե իրականությունն է արտացոլվել անեկդոտի մեջ, այլ ընդհակառակը՝ անեկդոտն է արտացոլվել իրականության մեջ, և ընդհանրապես հայ իրականության տրամաբանությունն այն է, որ ոչ մի տրամաբանություն չկա:

Վերոհիշյալ անեկդոտի պես մոտավորապես մի բան կատարվեց Էլիզաբեթ Ջոնսի վերջերս արած հայտնի հայտարարությունից հետո…

Մոտ մի դար առաջ Արևմտյան Հայաստանը՝ մեր Մեծ հայրենիքը, մեր ձեռքից խլեցին, մեր մեջ մի քիչ վշտացանք և հետո ինքներս մեզ մխիթարեցինք. «Մեծ Հայքի մեծադիր քարտեզը էն է մեր տան պատից կախած…»: Օրերից մի օր մերօրյա քաղաքագետները մեր սրբություն-սրբոց Մասիսները մեր գերբ-զինանշանից հանեցին ու դարձրին փոքրիկ նկար՝ նոր զինանշանի մեջ, ասացինք՝ դրանք իսկի մեզ պետք չեն, Երևանի ցանկացած սրճարանից ամեն օր այդ լեռը տեսնում ենք…

Մեր իշխանությունները մեր զավակների արյան գնով ազատագրված տարածքներն անվանեցին «գրավյալ տարածքներ»՝ լռեցինք: Ասացին՝ այդ գրավյալ տարածքները պիտի տանք թշնամուն, դարձյալ ձայն չհանեցինք: Ասում են՝ ադրբեջանցի փախստականները պիտի վերադառնան իրենց օջախները, ծպտուն չենք հանում, չենք հարցնում՝ բա մեր փախստականները որտե՞ղ պիտի վերադառնան, քանզի նրանց մեծ մասին վաղուց ենք ճանապարհել Ռուսաստաններ և այլուր:

Առանց մեր կամքը հարցնելու մեր զավակներին ուղարկում են Իրաք, լռում ենք, դեռ ավելին՝ զուռնա-դհոլով տոնախմբություն ենք սարքում, կարծես նրանց ուղարկում ենք Իրաքից հարսնացու բերելու…

Մեր գերեզմանային լռությունը երևի շատ երկար շարունակվեր, բայց հանկարծ Էլիզաբեթ Ջոնս անունով ամերիկացի մի տիկին ասում է. «Հենց Ռուսաստանի շահերից է բխում, որ Մերձդնեստրը, Աբխազիան, Հարավային Օսիան և Լեռնային Ղարաբաղը լինեն կայուն, ոչ կոռումպացված, այնտեղ իշխող քրեական անջատողականները հեռացվեն իշխանությունից»… և այնպիսի մի փոթորիկ բարձրացավ Հայոց լեռներում, որ արձագանքները հասան Ամերիկյան մայրցամաք:

Ոչ միայն վերոհիշյալ անեկդոտը (տես՝ այս հոդվածի սկիզբը) կյանքի կոչեցինք (է°լ ջղայնացած ճերմակխալաթավորներ, է°լ փողոց դուրս ելած ուսանողություն, է°լ գյուղական համայնքներում գումարված արտահերթ խորհրդակցություններ ու բոցաշունչ հայտարարություններ…), այլև մազ մնաց իրականություն դարձնեինք Մեծն լոռեցու հանրահայտ «Մի կաթիլ մեղրը», բայց, բարեբախտաբար, մի կաթիլ մեղրի մերօրյա պատմությունը «Մի կաթիլ մեղրի» ողբերգական շարունակությունը չունեցավ: Թե չէ՝ կամ Հայաստանը պիտի երկրի երեսից ջնջվեր, կամ Ամերիկան, կամ երկուսը միասին՝ մարդկությանը զրկելով երկու խոշոր քաղաքակրթություններից…

Մեծ փոթորիկն ու կրքերը հանդարտվել են, մարդիկ կրկին անցել են իրենց բան ու գործին, այսինքն՝ համբերությամբ լծվել են իրենց մեծ լռությանը, և ահա, նստել ու ինքս ինձ խորհում եմ. իսկ ի՞նչ էր պատահել, այդ ինչո՞ւ  ոչ թե իշխանությունները, այլ մենք՝ հասարակ ժողովուրդս, ոտքի ելանք պաշտպանելու «կոռումպացված» և «քրե-ական» անվանված անձանց մունդիրի պատիվը: Եթե այդ պարոններին իսկապես վիրավորել են, ապա ինչո՞ւ են նրանք լռել և, վերջապես, ինչո՞ւ, ասենք, առաջիններից մեկը հենց բուժհամակարգն է ոտքի ելել՝ պաշտպանելու այլոց պատիվը, մի համակարգ, որի ներկայացուցիչներին նույն այդ իշխանությունները վերջերս համարյա թե անվանել են «կոռումպացված», բայց իրենք լռել և հանգիստ կուլ են տվել վիրավորանքը…

Փոթորիկը նոր էր հանդարտվել, երբ եվրոպաներում լսեցին Ատթկինսոնի տխրահռչակ զեկույցը, որը մեր հակառակորդներն իսկույն որակեցին որպես «հայ դիվանագիտության պարտություն»: Պարզ է, որ՝ դարձյալ համազգային լռություն: Մեր ժողովուրդը երեխա չէ, որ այնպիսի դատարկ-մատարկ բաներից, ինչպիսին հայրենիքի ճակատագրի հարցն է, վրդովվի և, «Ընտանեկան լոտոն» ու հարավամերիկյան սերիալները թողած, կարգախոսներով դուրս գա փողոցները: Լռությունը խախտեցին միայն մեկ-երկու քաղաքական գործիչներ, որոնցից մեկն այդ զեկույցի մասին գրեթե նույնն ասաց, ինչ մեր հակառակորդները, իսկ մյուս գործիչը՝ Տիգրան Թորոսյանը, ընդհակառակը, իրեն հատուկ հանգստությամբ, իր գործն իմացող արևելյան աճպարարի վարպետությամբ Ատկինսոնի զեկույցը գցեց վարդագույն պարկի մեջ և այնտեղից մեկ առ մեկ սկսեց խաղաղության աղավնիներ ու գույնզգույն թիթեռնիկներ հանել:

Անշուշտ, ցանկության դեպքում դժվար չէ գուշակել, թե այդ ով կամ ովքեր սեղմեցին էլեկտրական կոճակն ու ժողովրդին միջուկային հրթիռի պես ուղղեցին տիկին Էլիզաբեթի վրա: Ասում են՝ նույն ազգին հնարավոր չէ երկրորդ անգամ նույն ձևով խաբել: Բայց դա ամենևին չի վերաբերում հայ ժողովրդին: Մերն ուրիշ է:

Ցանկության դեպքում կարելի է գուշակել նաև… Սակայն թքած գուշակությունների վրա: Հո գնչուներ չենք, որ գլուխներս խոթենք սուրճի բաժակի մեջ և փորձենք գուշակել, թե վաղն ինչ եղանակ է սպասվում կամ երբ են հաշմանդամների կենսաթոշակը ժամանակին վճարելու… Էլիզաբեթ Ջոնսն էլ, Աթկինսոնն էլ, դեռ մյուսներն էլ… Ինձ մի ավելի լուրջ հարց է հետաքրքրում. Անին, Գառնին ու Գեղարդը, Գանձասարն ու Տաթևի վանքը մենք ենք կառուցե՞լ և, արդյո՞ք, նույնպես հայ են եղել Նարեկացին, Քուչակը, Շիրակացին, Րաֆֆին, Թումանյանը, Կոմիտասը, Սպենդիարյանը, Սիամանթոն, Վարուժանը, Անդրանիկը, Նժդեհը, Չարենցը, Շիրազն ու Սևակը, Լեոնիդ Ազգալդյանն ու Մոնթե Մելքոնյանը… Ու եթե նրանք հայ են, ապա մենք և սրանք ի՞նչ ենք…

 Վարդգես ՕՎՅԱՆ

——————————————————————————————-

Տեղեկատվության ազատություն

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀՐԱԺԱՐՎՈՒՄ Է ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՏՐԱՄԱԴՐԵԼ 

«Արտիկլ-19» միջազգային կազմակերպության «Խոսքի ազատության միջոցով ժողովրդավարության արմատավորումը Հարավային Կովկասում» ծրագրի շրջանակներում նորանկախ ԼՂՀ-ում տեղեկատվության մատչելիության աստիճանը գործնականում ստուգելու նպատակով ներքոհիշյալ նամակներն ուղարկել ենք ԼՂՀ ԱԺ և ԼՂՀ կառավարություն ու հետևել պատասխանի ստացման ամբողջ գործընթացին (տես՝ «Դեմո», 15 հունվարի, 2005 թ.):

ՄԵՐ ՆԱՄԱԿՆԵՐԸ

ԼՂՀ ԱԺ նախագահ Օ. ԵՍԱՅԱՆԻՆ
ԼՂՀ վարչապետ  Ա. ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻՆ

ԴԻՄՈՒՄ

Առաջնորդվելով «Տեղեկատվության ազատության մասին» ԼՂՀ օրենքով, որով սահմանվում է տեղեկությունն օրենսդրությամբ սահմանված կարգով փնտրելու եւ դա տեղեկատվություն տնօրինողից ստանալու իրավունքի իրականացումը, Ձեզ ենք դիմում՝ մեզ մտահոգող մի խնդրի կապակցությամբ: Խոսքը  հանրապետությունում իրավական գրանցում ունեցող հասարակական կազմակերպություններին պետբյուջեից հատկացվող դրամական օգնության մասին է: Խնդրում ենք Ձեզ՝ պատասխանել հետեւյալ հարցերին.

1. Պետական կամ հասարակական ո՞ր լիազորված մարմինն է որոշում ընդհանրապես հասարակական կազմակերպություններին դրամական օգնություն ցույց տալու կարգը:

2. Ի՞նչ չափանիշներ են գործում՝ այս կամ այն հասարակական կազմակերպության դերը կարեւորելու հարցում:

3. Ի՞նչ չափանիշներ են գործում՝ այդ կազմակերպություններին հատկացվելիք գումարների չափը որոշելիս:

4. Խնդրում ենք մեզ տրամադրել տեղեկատվություն այն մասին, թե 2005 թվականին պետբյուջեից ո՞ր հասարակական կազմակերպություններն են ստանալու գումարներ եւ ի՞նչ չափի գումարներ են դրանք լինելու:

Խնդրում ենք դիմումին պատասխանել օրենքով սահմանված կարգով եւ ժամկետներում: Մերժելու դեպքում խնդրում ենք գրավոր տեղյակ պահել մերժման պատճառի մասին եւ տրամադրել այն պետական մարմնի կամ պաշտոնատար անձի հասցեն, որին կարող ենք ուղղել դիմումը:

Ստեփանակերտի մամուլի ակումբ
15.01.2005

ԼՂՀ վարչապետ Ա. ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻՆ

ԴԻՄՈՒՄ

Մեծարգո պրն վարչապետ

Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ հանրությունը քիչ է իրազեկված պետական բյուջեից ամեն տարի կառավարության պահուստային ֆոնդին հատկացված գումարի օգտագործման մասին, խնդրում ենք տեղեկացնել, թե 2004 թվականին որքան գումար է հատկացվել կառավարության պահուստային ֆոնդին և ինչպես է այն ծախսվել (դրանք կոնկրետ ում են տրամադրվել և ինչ նպատակների համար են օգտագործվել):

Խնդրում ենք հարցումին պատասխանել օրենքով սահմանված կարգով և ժամկետում: Մերժելու դեպքում խնդրում ենք գրավոր տեղյակ պահել մերժման պատճառի մասին:

Հարգանքներով՝ Ստեփանակերտի մամուլի ակումբ
Մարդու իրավունքների պաշտպանության արցախյան ասոցիացիա
“Что Делаьб” թերթ
15.01.2005

ԴՐԱԿԱՆ ՓԱՍՏ. ԼՂՀ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԺԱՄԱՆԱԿԻՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԵԼ ԵՆ ՄԵՐ ՆԱՄԱԿՆԵՐԻՆ

Օրենքով սահմանված ժամկետում ԼՂՀ Ազգային ժողովից ստացել ենք հետևյալ պատասխանը.

Ի պատասխան ԼՂՀ Ազգային ժողովի նախագահին հասցեագրված 2005թ. հունվարի 15-ի Ձեր թիվ 02 գրության՝ հայտնում ենք, որ ԼՂՀ Ազգային Ժողովը ընդառաջել և ընդառաջում է հասարակական կազմակերպություններին ֆինանսական աջակցություն ցույց տալու հարցում՝ հաշվի առնելով նրանց դերակատարությունը երկրի հասարակական-քաղաքական կյանքի հետագա ժողովրդավարացման գործընթացում:

Մասնավորապես 2005թ. պետական բյուջեում «Աջակցություն հասարակական կազմակերպություններին և ոչ պետական թերթերին» առանձին տողով նախատեսված է 36.4 մլն. դրամ, թե որ հասարակական կազմակերպություն 2005թ. կստանա ֆինանսական աջակցություն և ինչ գումարի չափով, այդ հարցին ավելի հստակ կարող է պատասխանել ԼՂՀ կառավարությունը: Ըստ ԼՂՀ կառավարության կողմից ներկայացված բյուջեի նախագծի բացատրագրի՝ հասարակական կազմակերպությունների ընտրությունը և նրանց ֆինանսական աջակցության չափը որոշվում է՝ հաշվի առնելով վերջիններիս կողմից ներկայացված դիմում-հայտերը և նրանց գործունեության ֆինանսատնտեսական փաստացի պայմանները:

Բյուջետային գործընթացի շրջանակներում Ազգային Ժողովը Վերահսկիչ պալատի միջոցով նաև վերահսկողություն է իրականացնում ինչպես մյուս բյուջետային հատկացումների, այնպես էլ հասարակական կազմակերպություններին հատկացված միջոցների նպատակային օգտագործման նկատմամբ: Նման ստուգումներ կատարել են 2004 թվականին ու կշարունակվեն ընթացիկ և առաջիկա տարիներին:

Պետք է նշել, որ գործող օրենսդրությունը չի պարտադրում և միաժամանակ չի արգելում իշխանություններին՝ բյուջետային միջոցներից ֆինանսական աջակցություն ցուցաբերել հասարակական կազմակերպություններին, սակայն երևի թե անհրաժեշտություն կա առաջիկայում օրենսդրության մեջ հստակ ամրագրել նման հատկացումները կանոնակարգող դրույթ:

Ռ. ՄԱՅԻԼՅԱՆ
—– 

Օրենքով սահմանված ժամկետում պատասխան ենք ստացել նաև կառավարությունից.

Ի պատասխան ԼՂՀ վարչապետին հասցեագրված Ձեր՝   ս. թ. հունվարի 15-ի գրությունների, հայտնում ենք, որ 2005թ. պետական բյուջեով նախատեսված հասարակական կազմակերպություններին հատկացվելիք դրամական օգնության, ինչպես նաև ԼՂՀ 2004թ. պետական բյուջեով նախատեսված կառավարության պահուստային ֆոնդի գումարների ծախսման հետ կապված տվյալներին կարող եք ծանոթանալ «ԼՂՀ 2005թ. պետական բյուջեի մասին» և «ԼՂՀ 2004թ. պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությունը հաստատելու մասին» ԼՂՀ օրենքներից, որոնք ԼՂՀ Ազգային ժողովի կողմից ընդունվելուց և ԼՂՀ Նախագահի կողմից վավերացվելուց հետո «ԼՂՀ բյուջետային համակարգի մասին» և «Տեղեկատվության ազատության մասին»՝ ԼՂՀ օրենքներով նախատեսված ժամկետներում պարբերաբար հրատարակվում են «Ազատ Արցախ» պաշտոնաթերթում:

Ս. ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

ՄՏԱՀՈԳՈՒԹՅՈՒՆ. ՍԱԿԱՅՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՍԽԱԼ ՃԱՆԱՊԱՐՀ Է ՑՈՒՅՑ ՏԱԼԻՍ

Վերոհիշյալ «պատասխանում», ինչպես տեսնում եք, կառավարությունը այդպես էլ չի տվել մեզ հետաքրքրող հարցերի պատասխանները: Մեր առաջին դիմումի երեք հարցերին

(1. Պետական կամ հասարակական ո՞ր լիազորված մարմինն է որոշում ընդհանրապես հասարակական կազմակերպություններին դրամական օգնություն ցույց տալու կարգը:

2. Ի՞նչ չափանիշներ են գործում՝ այս կամ այն հասարակական կազմակերպության դերը կարեւորելու հարցում:

3. Ի՞նչ չափանիշներ են գործում՝ այդ կազմակերպություններին հատկացվելիք գումարների չափը որոշելիս:)

չի պատասխանել (և սա այն դեպքում, երբ իր պատասխանում Ազգային ժողովը ևս փաստում է, որ այդ հարցերին «ավելի հստակ կարող է պատասխանել ԼՂՀ կառավարությունը»), իսկ 4-րդ հարցի և մեր երկրորդ դիմումի պատասխանը ստանալու համար մատնացույց է արել ԼՂՀ Ազգային ժողովը: Ուստի մեր փնտրած տեղեկությունները փորձեցինք ստանալ ԱԺ-ից:

ԼՂՀ Ազգային ժողովի քարտուղարության պետ
Ռ. Մայիլյանից ստացանք հետևյալ պատասխանը.

Ի պատասխան Ձեր սույն թվականի հունվարի 25-ի թիվ 04 գրության, հայտնում եմ, որ «ԼՂՀ 2005 թվականի պետական բյուջեի մասին» ԼՂՀ օրենքը տպագրվել է «Ազատ Արցախ» թերթի սույն թվականի հունվարի 27-ի համարում, ինչը հնարավորություն է տալիս բոլորին, այդ թվում նաև Ստեփանակերտի մամուլի ակումբին, օգտվել նրա դրույթներից: Իսկ ինչ վերաբերում է «ԼՂՀ 2004 թվականի պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությունը հաստատելու մասին» ԼՂՀ օրենքին, ապա համաձայն «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» ԼՂՀ օրենքի 85-րդ հոդվածի պահանջների՝ կառավարությունը յուրաքանչյուր տարվա բյուջեի կատարման հաշվետվությունն Ազգային ժողով է ներկայացնում մինչև հաջորդ տարվա մայիսի 1-ը: Ուստի «ԼՂՀ 2004 թվականի պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությունը հաստատելու մասին» ԼՂՀ օրենքի նախագիծը ամենայն հավանականությամբ Ազգային ժողովը կստանա ս. թ. ապրիլի վերջին և կքննարկի ս. թ. մայիսին կայանալիք լիագումար նիստում:

Ռ. ՄԱՅԻԼՅԱՆ

Վերջում՝ նախ փաստենք, որ թե° ԼՂՀ Ազգային ժողովը և թե° կառավարությունը ժամանակին պատասխանել են մեր նամակներին: Սակայն, մյուս կողմից, եթե ԱԺ-ն մեզ է տրամադրել իր ունեցած տեղեկությունը և, օրենքի համաձայն, մատնացույց արել այդ տեղեկատվությունը տնօրինողի, այն է՝ կառավարության հասցեն, ապա ԼՂՀ կառավարությունը՝ տեղեկատվություն տնօրինողը, մեր հարցերին պատասխանելու փոխարեն, մեզ սխալ ճանապարհ է ցույց տվել:

Առաջին՝ «ԼՂՀ 2004թ. պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությունը հաստատելու մասին» ԼՂՀ օրենքը, պարզվում է, Ազգային ժողովը ստանալու է ս. թ. մայիսին, իսկ այդ տեղեկությունները ստանալու խնդրանքով մենք հիմա ենք դիմել: Բացի այդ՝ մենք դիմել ենք տեղեկատվություն տնօրինողին, որն իրավունք չուներ մեզ այլ ատյան ուղարկելու («Եթե տեղեկատվություն տնօրինողը չունի փնտրվող տեղեկությանը վերաբերող բոլոր տվյալները, ապա նա դիմողին տալիս է տվյալների այն մասը, որն ունի, իսկ հնարավորության դեպքում գրավոր հարցման պատասխանում նշում է նաեւ այդ տեղեկատվությունը տնօրինողի (այդ թվում՝ արխիվի) գտնվելու վայրը, որն ունի փնտրվող տեղեկատությանը վերաբերող մյուս տվյալները»: Հոդված 9, կետ 11):

Երկրորդ՝ Ս. Գրիգորյանի մատնանշած «Ազատ Արցախ» պաշտոնաթերթում տպագրված «ԼՂՀ 2005թ. պետական բյուջեի մասին» օրենքում մեզ անհրաժեշտ տեղեկություններ չկան այն մասին, թե 2005 թվականին պետբյուջեից ո՞ր հասարակական կազմակերպություններն են ստանալու գումարներ և ի՞նչ չափի գումարներ են դրանք լինելու:

Այսպիսով, երկու դեպքում էլ ԼՂՀ կառավարությունը հրաժարվել է մեզ տրամադրել մեր փնտրած տեղեկատվությունը, իսկ նրա «պատասխանը» ընդամենը խուսագրություն է և ԼՂՀ օրենքի խախտում:

Ի դեպ, հաճախ են մեզ ասում, որ մեր այս կամ այն հրապարակումներում իշխանությունների քննադատությունը հիմնավորված չէ: Սակայն այստեղ մի շատ սովորական գաղտնիք կա. հիմնավորված քննադատելու համար ՄԵՆՔ ՊԵՏՔ Է ՏԵՂԵԿԱՑՎԱԾ ԼԻՆԵՆՔ, իսկ դրա համար մենք պետք է կարողանանք համապատասխան տեղեկություններ ստանալ իրավասու մարմիններից:

Ստեփանակերտի Մամուլի Ակումբ

——————————————————————————————-

Սոցիալ-տնտեսական

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԱՃԻ ԵՎ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՍԱՄԱԿԱՐԴԱԿԻ ՀԱՐՑԻ ՇՈՒՐՋ

Պաշտոնական վիճակագրական հաղորդագրություններում հրապարակվող   նյութերում, ինչպես նաև առանձին ղեկավարների հրապարակային ելույթներում գոհունակությամբ է նշվում վերջին տարիների ընթացքում ԼՂ Հանրապետությունում ձեռք բերված աննախադեպ տնտեսական աճի մասին, ինչն արտահայտվում է համախառն ներքին արդյունքի տարեցտարի երկնիշ թվերի աճով: Նշենք, որ տվյալ երկրի ՀՆԱ (համախառն ներքին արդյունքը) համարվում է ազգային տնտեսությունների ներքին տնտեսական գործունեության վերջնական արդյունքների գումարը կամ ավելի պարզ՝ որոշակի ժամկետներում (սովորաբար մեկ տարում) ազգային տնտեսության (ներքին) բոլոր ճյուղերի ավելացված արժեքների ընդհանուր գումարը:

2000-2004 թվականներին ԼՂՀ-ում ՀՆԱ-ի միջին տարեկան իրական աճը կազմել է 11.3 տոկոս, որը բավականին բարձր ցուցանիշ է համարվում: Հատկանշական է, որ 2003 թվականին արձանագրվեց համախառն ներքին արդյունքի իրական աճի բարձր ցուցանիշ՝ 20.2 տոկոս: Ըստ նախնական տվյալների՝ 2004թ. ՀՆԱ-ի իրական աճը կազմել է շուրջ 13 տոկոս, այսինքն՝ անցած տարում ևս հաջողվել է շարունակել ԼՂՀ տնտեսության վերելքը բարձր տեմպերով: Համեմատության համար նշենք, որ Հայաստանի Հանրապետությունում ՀՆԱ-ի իրական աճը 2002թ. կազմել է 13.2 %, 2003թ.՝ 13.9% և մինչև 2007թ. խնդիր է դրվել ապահովել միջին հաշվով 6 տոկոս տարեկան աճ: Ռուսաստանի Դաշնությունում ՀՆԱ-ի միջին տարեկան աճը կազմում է 6-7%:

Արձանագրվող տնտեսական աճի վերաբերյալ վերոհիշյալ ցուցանիշների  նշումը հասարակության տարբեր խավերի շրջանում կարող է առաջ բերել տարակուսանք առ այն, որ նմանօրինակ աճի պայմաններում համարժեք փոփոխություններ նկատելի չեն բնակչության կենսամակարդակում:

Ընդգծենք, որ բնակչության կենսամակարդակը ցանկացած երկրի սոցիալական ու տնտեսական քաղաքականության օբյեկտիվ գնահատական է, ուստի և անհրաժեշտություն է առաջանում որոշակի ցուցանիշների միջոցով (քանակական և որակական) չափել այն:

Ներկա գիտական աշխարհում բնակչության կենսամակարդակ հասկացությունը իր մեջ ներառում է հետևյալ երեք ասպեկտները՝

– բնակչության բարեկեցություն,
– մարդկային կապիտալի կուտակում,
– մարդկային զարգացման մակարդակ:

Բնակչության բարեկեցությունը մարդու (ընտանիքի) պահանջմունքների նյութական և ոչ նյութական բարիքներով ապահովվածության ինչպես բացարձակ, այնպես էլ հարաբերական մակարդակն է և այն գնահատելու համար օգտագործում են հետևյալ չորս ցուցանիշները:

Առաջին՝ տնային տնտեսությունների մեկ շնչի հաշվով եկամուտների, կապիտալ բարիքներով ապահովվածություն և սպառման մակարդակը:

Երկրորդ՝ ըստ եկամուտների և ծախսերի  բնակչության բևեռվածության աստիճանը, որը  հանդիսանում է կենսամակարդակի բարելավմանը խոչընդոտող գործոններից մեկը:

Ցավոք, ԼՂՀ-ում վիճակագրական ծառայությունների կողմից այս ցուցանիշը չի հաշվարկվում: Համաձայն առանձին հեղինակների՝ Հայաստանի Հանրապետությունում 2003թ. ամենաշատ ապահովված 20% բնակչության դրամական եկամուտները 16.6 անգամ գերազանցել են ամենաքիչ ապահովված 20% բնակչության դրամական եկամուտներին, բացի դրանից մտահոգել է այն, որ նախորդ տարվա համեմատությամբ այս ցուցանիվշն աճել է 1.15 անգամ, ինչը փաստում է երկրում բևեռականության խորացում:

Մեր կարծիքով, հաշվի առնելով մի շարք գործոնների (տնտեսության մենաշնորհեցին՝ երևույթներ, ստվերայնության ավելի բարձր մակարդակ, բաշխիչ ու վերահսկիչ մեխանիզմների անկատարություն և այլն) ազդեցության հանգամանքը կարելի է ենթադրել, որ ԼՂՀ-ում այս ցուցանիշը կգերազանցի ՀՀ-ի համապատասխան ցուցանիշին:

Երրորդ՝ կենսաապահովման նվազագույն մակարդակ: Միջազգային չափանիշներով ընդունված է այս ցուցանիշի տակ հասկանալ այնպիսի եկամուտները, որոնք ապահովում են մարդու կենսագործունեության մինիմալ պայմանները: Այդ իսկ տեսակետից տարբերվում են նվազագույն պարենային զամբյուղ կամ պարենային գիծ և նվազագույն սպառողական զամբյուղ կամ աղքատության ընդհանուր գիծ հասկացությունները:

Ընդ որում, վերջինս ստացվում է պարենային զամբյուղին ավելացնելով ոչ պարենային ապրանքների և ծառայությունների վրա կատարած ծախսերը: ՀՀ-ում այս ցուցանիշների հաշվարկման հիմքում դրված են միջազգային կազմակերպությունների երաշխավորություններն ու մեթոդաբանությունները: Այսպես՝ պարենային զամբյուղի հիմքում հասկացվում է սննդամթերքի կազմի արժեքը, որը համապատասխանում է մարդու կենսագործունեության համար անհրաժեշտ բժշկա-կենսաբանական պահանջներին: Ընդ որում, Պարենի համաշխարհային կազմակերպության կողմից զարգացող երկրների համար մեկ շնչի հաշվով առաջարկվում է օրական 2100 կիլոկալորիա սպառման էներգետիկ մակարդակ:

Ըստ ՀՀ Ազգային վիճակագրական ծառայության «Հայաստանի սոցիալական պատկերը և աղքատությունը» վիճակագրական վերլուծական զեկույցի՝ 1996թ. նվազագույն սպառողական զամբյուղը կազմել է 6612 դրամ, 2002թ՝. 7516 դրամ: Որոշակի ճշտությամբ կատարված հաշվարկների հիման վրա կարելի է ստանալ դրա արժեքը 2004թ., որը շատ չի տարբերվում 7000 դրամից: Իսկ նվազագույն սպառողական զամբյուղը 1996թ. կազմել է 10784 դրամ, 2002թ.՝ 12261 դրամ, 2004թ.՝ 12756 դրամ  (հաշվարկային):

Պետք է նշել, որ ՀՀ-ում նվազագույն պարենային զամբյուղի հաշվարկման ժամանակ հաշվի է առնվել, որ այն ներառում է տնային տնտեսությունների կողմից հաճախակի օգտագործվող 24 անուն սննդամթերքի արժեքները: Պարենային զամբյուղի  էներգետիկայի կառուցվածքի հիմնական մասը կազմում են հացամթերքն ու հացահատիկային կուլտուրաները (66%), որին հաջորդում են յուղերն ու ճարպերը (11 տոկոս), կարտոֆիլը ( 5տոկոս), ապա մսամթերքն ու ձկնեղենը (5 տոկոս):

Քանի որ ԼՂՀ-ում նման հետազոտություններ և հաշվարկներ չեն կատարվում, ուստի այդ ցուցանիշների հաշվարկման համար կարելի է օգտվել ՀՀ-ում հաշվարկված համանման ցուցանիշներից, որոնց ավելացնել պարենային զամբյուղի մեջ մտնող ապրանքների գների տարբերությամբ պայմանավորված մեծությունը, որը մեր կարծիքով, կազմում է միջին հաշվով 10 տոկոս:

Նման մոտեցմամբ կարելի է ենթադրել, որ ԼՂՀ-ում նվազագույն պարենային զամբյուղը 1996թ. կազմել է 7273 դրամ, 2002թ.՝ 8267 դրամ, 2004թ.՝ 8608 դրամ: Իսկ նվազագույն սպառողական զամբյուղը համապատասխանաբար՝ 11862 դրամ, 13487 դրամ, 14032 դրամ:

Փորձենք մեկնաբանել ստացված արդյունքները: 5 հոգուց կազմած ընտանիքը բավարար բժշկա-կենսաբանական ապահովվածություն ունենալու համար աշխատավարձի, սոցիալական և այլ տրանսֆերտների (թոշակներ, նպաստներ և այլ հատկացումներ), ձեռնարկատիրական գործունեությունից եկամուտների տեսքով պետք է ամսական ստանա ավելի քան 43000 դրամ եկամուտ: Իսկ արդյունաբերական ապրանքների և ծառայությունների սպառումը ևս հաշվի առնելու պարագայում (նվազագույն սպառողական զամբյուղ) այդ ցուցանիշը կկազմի ավելի քան 70 հազար դրամ: Եթե հաշվի առնենք, որ միջին ամսական աշխատավարձը ԼՂՀ-ում 2003թ. կազմել է 33,6 հազար դրամ, իսկ միջին կենսաթոշակը շուրջ 8 հազար դրամ, ապա դժվար չէ նկատել, որ ԼՂՀ-ում դեռևս տնտեսական աճը չի բերել բնակչության կենսամակարդակի էական բարելավման:

Չխորանալով կենսամակարդակի գնահատման մյուս երկու չափանիշների մեկնաբանության մեջ միայն նշենք, որ դրանքն են՝

– մարդկային կապիտալի կուտակումը, որը բնութագրում է տնտեսական տեսանկյունից բնակչության առողջական վիճակը, կրթական, մասնագիտական և մշակութային մակարդակը.

– մարդկային զարգացման մակարդակը, որը բնութագրում է մարդու՝ որպես անհատի և տվյալ հասարակության անդամի իրացվելիության հնարավորությունը: Կենսամակարդակի այս ասպեկտը իր մեջ ներառում է երկու տարր.

ա) մարդկանց կյանքի որակը, որի տակ հասկացվում է մարդու գոյության և ինքնաիրացման ժողովրդագրական, բժշկական, էկոլոգիական և մտավոր պայմանները,

բ) հասարակության մեջ անհատների ինտեգրումը, նրանց մասնակցությունը հասարակական գործընթացներին:

Տվյալ հասարակությունում իշխող գաղափարախոսությունից կախված պատմականորեն գոյություն են ունեցել կենսամակարդակի բնութագրման տարբեր ցուցանիշներ: Օրինակ՝ 1950-1960-ական թվականներին այն չափվում էր միայն մեկ շնչի հաշվով ազգային եկամտի չափով: Ներկայումս հիմնականում գործածվում է մարդկային զարգացման համար համաթիվը (ինդեքսը), որը հաշվարկվում է ՄԱԿ-ի անդամ երկրների համար, սկսած 1990-ական թվականներից: Այդ համաթիվը (ՄԶՀ) հաշվարկվում է որպես երեք ցուցանիշների՝ կյանքի սպասվող տևողության, կրթական մակարդակի և մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի համաթվերի միջին թվաբանականը: Այս ցուցանիշը որքան մոտենում է մեկին, այնքան տվյալ երկրում կենսամակարդակը բարձր է:

ԼՂՀ-ի համար եթե ընդունենք, որ այս համաթվի առաջին երկու բաղադրիչները (կյանքի սպասվող տևողություն և կրթություն) հավասար են ՀՀ-ի համապատասխան ցուցանիշներին և հաշվի առնենք, որ ՀՆԱ-ի համաթվով ԼՂՀ-ն երկու անգամ զիջում է ՀՀ ցուցանիշին, ապա կստանանք, որ մարդկային զարգացման համաթիվը ԼՂՀ-ում կազմում է մեր հաշվարկներով 0.650:

Արդեն այս մեծությամբ ԼՂՀ-ն ՄԶՀ ցանկում կգրավի շատ ավելի ցածր տեղ, ընդգրկվելով մարդկային զարգացման ցածր կենսամակարդակ ունեցող երկրների խմբում:

Բերված տվյալները բերում են այն համոզման, որ անհրաժեշտ է օբյեկտիվորեն գնահատել հանրապետության սոցիալ-տնտեսական զարգացման միտումները և տնտեսական բարեփոխումների  ռազմավարության գերխնդիրը համարել տնտեսական աճի ավելի բարձր տեմպերի ապահովումը, բնակչության եկամուտների մեծացումը, հասարակության սոցիալական բևեռացման հարթեցումը:

Կարեն ՆԵՐՍԻՍՅԱՆ
Տնտեսագիտության թեկնածու

ԱՐԴՅՈՔ, ԵՐԲԵՎԻՑԵ ԿՎԵՐԱՆՈՐՈԳՎԵ՞Ն ՄԵՐ ՓՈՂՈՑՆԵՐԸ

Այո, Ստեփանակերտը գեղեցկանում է օրեցօր, նոր շուք է ստանում մեր մայրաքաղաքի արտաքին տեսքը: Եվ մարդ, տեսնելով այդ առաջխաղացումը՝ հրճվում է, հպարտանում, որ զուր չէր մեր բռնած ուղին, բայց ավաղ, Ստեփանակերտի ոչ բոլոր փողոցներն են, որ արժանանում են այդ երջանիկ բախտին: Մայրաքաղաքում կան շատ փողոցներ, որոնք գտնվում են անմխիթար վիճակում: Այդ փողոցները ամառ-ձմեռ գտնվում են կեղտաջրերի ու ցեխաջրերի մեջ թաղված, էլ չենք խոսում դրանց ասֆալտապատման մասին: Այդպիսի խեղճ ու կրակ վիճակում են գտնվում «Արմենավան» թոաղամասի փողոցներից շատերը: Դրանցից մեկը Սաքո Համբարձումյան փողոցն է:

Տնից դուրս գալով, անպայման պետք է ցատկել մի կողմից մյուսը, եթե, իհարկե, ցանկություն չունես մինչև ծնկները ցեխոտվել: Կան մարդիկ, որ այդ փողոցով անցնելու համար օգտագործում են երկու կոշիկ, այսինքն՝ երկրորդ կոշիկը հագնում են այդ փողոցների «լաբիրինթոսը» անցնելով, իսկ երեկոները այստեղ տիրում է կատարյալ խավար, որովհետև չի գործում և ոչ մի գիշերային լապտեր, էլ չենք խոսում, որ այդ փողոցով է անցնում գերեզման տանող միակ ճամփան:

Մինչև ե՞րբ կարելի է հանդուրժել այս վիճակը:

Գենադի ԵՐԵՄՅԱՆ
ԱՐՊՀ-ի ուսանող, ժուռնալիստիկա, 3-րդ կուրս

ՊԱՐԶԱԲԱՆՈՒՄ  

Ի հավելումն մեր թերթի նախորդ համարում տպագրված «Կեցցե մեր դատարանը, աշխարհի ամենամարդասիրական դատարանը» հոդվածի՝ տեղեկացնենք, որ ըստ ԼՂՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի՝ անչափահասի կողմից սթափ վիճակում կատարված սպանության համար նախատեսված է մինչև 7 տարի ազատազրկում, իսկ հոգեկան հուզմունքի պահին կատարված սպանության համար՝ 3 ամսից մինչև 4 տարի ազատազրկում:

Բացի այդ, մենք կփորձենք կապվել նաև Էլդա Գրինի հետ և տպագրել գործին առնչվող նրա եզրակացությունը:

——————————————————————————————-

Տարածաշրջան

ԽԱՂԱՂ ԳՈՅԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ ԹԵՀՐԱՆ-ԲԱՔՈՒ ՓՈԽԱՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ

Հունվարի 24-26-ը եռօրյա պաշտոնական այցով Իրանում էր գտնվում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւը, որտեղ նա հանդիպումներ է ունեցել նախագահ Մոհամեդ Խաթամիի, երկրի ռազմաքաղաքական առաջին դեմք հանդիսացող, հեղափոխության առաջնորդ Ալի Խամենիի, խորհրդարանի նախագահ Հադադ Ադելի եւ Վարչակարգի շահերը բնորոշող ասամբլեայի նախագահ Ալի Աքբար Ռաֆսանջանի հետ: Թեհրանյան բանակցություններում, ըստ արեւմտյան վերլուծաբանների, գլխավորապես քննարկվել են երկկողմ փոխհարաբերությունների ամրապնդման, առեւտրատնտեսական, մշակութային եւ անվտանգության ոլորտներում համագործակցության խնդիրներ: Բացի այդ, բանակցություններում կարեւորվել են Իրան-Նախիջեւան գազատարի եւ Աստարա-Բաքու ավտոմայրուղու կառուցման հարցերը, հարցեր, որոնք ըստ երեւույթին օրակարգային ընդգծված արժեվորում են ստացել այն պատճառով, որ Իրան-Հայաստան գազամուղի վերաբերյալ համաձայնագիրն ի վերջո կյանքի է կոչվել եւ լուրջ բնույթ է կրել նաեւ Քաջարանի թունելի կառուցման հարցը:

Հունվարի 26-ին Ալիեւն այցելել է Թավրիզում Ադրբեջանի հյուպատոսարան, որի բացման առնչությամբ լուրջ տարաձայնություններ էին ծագել, որտեղից էլ վերադարձել Բաքու: Ալիեւը Բաքվում տված մամուլի ասուլիսում իր թեհրանյան այցը խիստ արդյունավետ է գնահատել, մասնավորապես կարեւորելով Կասպից ծովի կարգավիճակի եւ ղարաբաղյան հիմնախնդրի վերաբերյալ բանակցությունները:

Ինչ վերաբերում է Կասպից ծովի կարգավիճակի հարցին, ապա փորձագետների, այդ հարցում առափնյա երկրների միջեւ առկա տարաձայնություններից առավել լուրջ են Իրան-Ադրբեջան տարաձայնությունները, քանզի Իրանն առնվազն պահանջում է ծովի 20 տոկոսը, իսկ Բաքուն պնդում է, որ այն ամբողջությամբ (ջրերն ու հատակը) պետք է բաժանել ըստ ազգային սահմանների: Ավելին, վերջինս Կասպից ծովի հարավային ջրերի մեկ հատված, Ադրբեջանինը համարելով, ամրագրել է նաեւ երկրի Սահմանադրությամբ: Մինչդեռ երկու երկրների միջեւ հենց այս հատվածի պատկանելության շուրջ լուրջ տարաձայնություններ կան, որոնք հազիվ թե Ալիեւի թեհրանյան բանակցություններում հարթվելու միտում արձանագրեին: Հավելենք, որ այդ տարաձայնություններն առավել սուր բնույթ են կրել 2001թ. հուլիսի 30-ին, երբ բրիտանական «Բրիթիշ փեթրոլյում» (BP) ընկերությանը պատկանող երկրաֆիզիկական հետազոտություններ կատարող նավը, իրանական ռազմանավի նախազգուշացմամբ, հեռացավ Բաքվից 150 կմ հեռավորությամբ գտնվող նավթահանքերից, որոնք Իրանն «Ալբորզ» է անվանում, իսկ Ադրբեջանը՝ Ալով: Միջադեպ, որի հետեւանքով հերթական անգամ սրվեցին Թեհրան-Բաքու փոխհարաբերությունները: Նշենք, որ խնդրո առարկայի վերաբերյալ այդ տեսակետը կիսում է նաեւ միջազգային հարաբերությունների հարցերով փորձագետ, հոլանդացի Թուրաջ Աթաբաքին, որը շեշտել է, որ Կասպից ծովի կարգավիճակի շուրջ Թեհրան-Բաքու տարաձայնություններն ավելի քան խորն են, որպեսզի հնարավոր լիներ Ալիեւի թեհրանյան բանակցություններում որեւէ դրական տեղաշարժ ակնկալել, եթե անգամ դա օրակարգում ընդգրկված լիներ:

Անդրադառնալով Իրան-Ադրբեջան փոխհարաբերություններին, նշենք, որ դրանցում այլեւս տիրող չէ անցյալ դարի 90-ականների սկզբներում առկա լարվածությունը, սակայն դրա ծնող պատճառները չեն վերացել: Ավելին, անգամ երկու երկրների գիտական շրջանակներում միմյանց նկատմամբ ոչ բարեկամական վերաբերմունքը զգալի է: Ահավասիկ, Թեհրանում տեղի ունեցած Իրանագետների 2-րդ համագումարի շրջանակներում, ադրբեջանցիները, որոնց թիվը շուրջ 20 մարդ էր, առիթը բաց չէին թողնում այլ երկրներից եկած մասնակիցներին «լուսավորել» ոչ միայն ղարաբաղյան հիմնահարցի առնչությամբ, այլեւ հյուրընկալ երկրին սեւացնել, անգամ ամենատեսանելի փաստերը խեղաթյուրելով: Օրինակ, նույն համագումարում, տողերիս հեղինակի (Հայ-իրանական փոխհարաբերություններ), հոդվածի քննարկման ժամանակ, իրանցի մի գիտնական հարցրեց. «Գիտնականների պատվիրակության կազմում այցելել եմ Բաքու, եւ Բաքվի փողոցներում քայլելիս ինձ համար պարզ դարձավ, որ Բաքվի հասարակ բնակիչները, եթե ոչ թշնամաբար, ապա առնվազն ոչ բարեկամաբար են տրամադրված իրանցիների նկատմամբ, ինչպիսի՞ն է հայերի վերաբերմունքը մեր նկատմամբ»: Պատասխանը թերեւս մեր ընթերցողին պարզ է: Բացի այդ, Իրանի Ադրբեջան նահանգից ժամանած մի գիտնական էլ բավական լուրջ փաստարկներով, ապացուցում էր, որ Ադրբեջանի հանրապետությունը արհեստական է, շինծու եւ ստեղծվել է օտարների շահերին համապատասխան: Այսուհանդերձ, հարկ է նշել նաեւ, որ Իրանում առկա են ուժեր, որոնք Ադրբեջանը դիտելով իսլամական, շիա երկիր, դրա շահերը պաշտպանելու ուղղությամբ ջանք չեն խնայում, Հայաստանին մեղադրելու զավթողական քաղաքականություն վարելու եւ ծավալապաշտության մեջ:

Ինչ վերաբերում է ԼՂՀ-ի վերաբերյալ Իրանի ադրբեջանանպաստ դիրքորոշմանը, որի մասին Ալիեւը հայտարարել է Բաքվում, ապա դա արտացոլում է գտել թեհրանյան բանակցությունների արդյունքում կողմերի համատեղ հայտարարության մեջ, որտեղ նշվում է, թե խնդրո առարկայի վերաբերյալ կողմերը պահանջում են կյանքի կոչել ՄԱԿ-ի եւ Իսլամական համաժողով կազմակերպության բանաձեւերը: Ըստ երեւույթին, Ալիեւը հենց դա էլ նկատի է ունեցել Իրանի դրական դիրքորոշման մասին խոսելիս:

Էմմա ԲԵԳԻՋԱՆՅԱՆ

ՊԱՐՍԻՑ ԾՈՑԸ ԵՐԲԵՔ ԱՐԱԲԱԿԱՆ ԾՈՑ ՉԻ ԿՈՉՎԵԼ, ԻՍԿ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ՝ ԱՍԻԱԿԱՆ ԹՈՒՐՔԻԱ

Վերջին 3-4 տասնամյակների ընթացքում արաբական աշխարհում ակնհայտորեն ջանքեր են գործադրվում Պարսից ծոցն Արաբական ծոց անվանելու ուղղությամբ: Արաբներն այսօր միահամուռ այն հենց այդպես էլ կոչում են, ինչպես նաեւ քաղաքական որոշ շահագրգիռ շրջանակներ, իսկ ոմանք էլ ձգտելով «չեզոք» մնալ, պարզապես Ծոց են անվանում: Ամերիկյան «National Geographic» պարբերականն եւս մինչեւ 2004թ. նոյեմբերը իր հրապարակած բոլոր ատլասներում Պարսից ծոցը այդպես էլ անվանել է, սակայն 2004թ. նոյեմբերին հրատարակած ատլասում, թեեւ Պարսից ծոց անվանումը պահպանվել է, բայց միաժամանակ փակագծերում նշվել է նաեւ Արաբական ծոց տարբերակը: Քայլ, որը արեւմտյան մեկնաբանները բացատրում են «National Geographic» հաստատության վրա տարածաշրջանի արաբական երկրների գործադրած տնտեսական ճնշումներով, որտեղից նշյալ հաստատությունը տնտեսական զգալի աջակցություն է ստանում: Այս առնչությամբ հատկանշական է Պակիստանի նախկին նախագահ Զուլֆիկար Ալի Բհուտոյի (1971-77թթ.) տեսակետը, ով բազմիցս խոսքն ուղղելով արաբ հարեւաններին, շեշտել էր, որ «թեեւ մենք խիստ տարաձայնություններ ունենք Հնդկաստանի հետ, բայց ես երբեք չեմ փորձել Հնդկական օվկիանոսը անվանափոխել, այն կոչել Պակիստանյան օվկիանոս»:

Պաշտոնական Թեհրանն, ի պատասխան «National Geogra-phic-ի», արգելել է ոչ միայն խնդրո առարկա ատլասի վաճառքն Իրանում, այլեւ՝ պարբերականի թղթակիցների ներկայությունն այդ երկրում: Բացի այդ, ավելի քան 500 իրանցի լրագրողներ խստիվ քննադատել են «National Geographic»-ի այդ քայլը: Բողոքի ակցիաներ են կազմակերպվել նաեւ արտերկրում, մասնավորապես՝ Միացյալ Նահանգներում ապրող իրանցիները: Այնուհետեւ իրանական ԶԼՄ-ներում լուրջ տեղ է հատկացվել այդ խնդրին, որոնցում տարբեր փաստերով ու փաստարկներով ապացուցվում է, որ Պարսից ծոցն այդպես է անվանվել ավելի քան 3000 տարի, եւ որ այն «Արաբական» անվանողները քաղաքական նպատակներ են հետապնդում: Հավելենք, որ Իրանը լրջորեն հետեւում է հարցին, ահավասիկ մինչեւ 1998թ., միայն ԱԳ նախարարության փաստաթղթերի հրատարակչությունը հրատարակել է «Պարսից ծոցի փաստաթղթերի ընտրանիի» հնգհատորյակ:

2004թ. դեկտեմբերի 20-24-ը Թեհրանում տեղի ունեցած Իրանագիտական հիմնադրամի (Iranology Foundtion) կազմակերպած Իրանագիտական ուսումնասիրությունների ազգային 2-րդ համագումարում եւս կարեւոր տեղ էր հատկացվել խնդրո առարկային: Դեկտեմբերի 19-ին, Իրանի ԱԳ նախարարությանը կից Կովկասյան եւ միջինասիական ուսումնասիրությունների կենտրոնում, համագումարի առիթով, կազմակերպվել էր Պարսից ծոցի պատմական քարտեզների ցուցահանդես, որի բացմանը հրավիրված էին համագումարի մասնակիցները եւ Թեհրանում օտարերկրյա դիվանագիտական ներկայացուցիչները: Ցուցահանդեսի բացմանը ելույթ ունեցավ ԱԳ նախարարության արխիվի տնօրեն դոկ. Ռեզա Նազարի Ահարին, որը հանգամանորեն ներկայացրեց ցուցադրված քարտեզները, որոնք պահպանվում են նրա տօրինության տակ գտնվող արխիվում:

Համագումարը յուրաքանչյուր օր իր աշխատանքները սկսում էր 3 ընդհանուր դասախոսություններով, որից հետո մասնակիցները բաժանվում էին մասնագիտական խմբերի: Ընդհանուր առաջին դասախոսությունը դարձյալ նվիրված էր Պարսից ծոցի անվանը:

Խոսելով համագումարի մասին, նշենք, որ մասնագիտական տարբեր խմբերում ներկայացված հոդվածների թվում տեղ էին գտել նաեւ Հայաստանին եւ հայկական թեմաներին վերաբերվող հոդվածներ, այսպես, օրինակ, պատմություն, պատմական աշխարհագրություն եւ Իրանի տեղական պատմության բաժնում դոկ. Էնայաթոլլահ Ռզան ներկայացրել է «Ուրարտական պետությունում իրանական գործոնների դերը մ.թ.ա. 13-7-րդ դարերում» հոդվածը, ժողովրդական բանահյուսություն եւ ազգագրություն բաժնում բաժնի պատասխանատու դոկ. Ալի Բոլուքբաշին ներկայացրել էր «Հայ-իրանական փոխհարաբերությունների ազդեցությունը միմյանց մշակութային եւ ծիսական վարքի վրա», արվեստի բաժնում Սեյդ Ալի Մոջաբին ներկայացրել էր «Փերիայի (Իրանի նախկինում հայաբնակ գավառ) հայագործ գորգերը», սակայն այն նախատեսված նիստին չներկայացվեց հեղինակի բացակայության պատճառով, գիտության, ուսման եւ դաստիարակության պատմության բաժնում իրանահայ դոկտոր Մարիա Այվազյանը ներկայացրել էր «Ուսումն ու դաստիարակությունը իրանահայերի մոտ» հոդվածը եւ, ի վերջո, քաղաքականություն, կառավարում եւ միջազգային փոխհարաբերություններ բաժնում տողերիս հեղինակը ներկայացրել է «Հայ-իրանական փոխհարաբերությունները Հայաստանի անկախացումից առ այսօր» հոդվածը:

Վերադառնալով խիստ հետաքրքրական «քարտեզների ցուցահանդեսին», որտեղ ներկայացվել են 63 ուշագրավ քարտեզներ, նշենք, որ համագումարի ընթացքում մասնակիցներին տրամադրվեց «Catalogue of hte exhibited maps in Historical Maps of The Persian Culf» (Պատմական քարտեզների ցուցահանդեսի քարտեզների ցանկը) անվամբ մի գրքույկ, որը հրատարակել է Իրանագիտական հիմնադրամը՝ Սահաբ աշխարհագրության եւ քարտեզագրության ինստիտուտի համագործակցությամբ: Գրքույկում զետեղված են ցուցադրված քարտեզների ցանկը ժամանակագրական կարգով, դրանց հեղինակի անունը եւ գծագրման ժամանակը՝ անգլերենով եւ պարսկերենով: Բացի այդ, ներկայացված է նաեւ նշյալ հիմնադրամում Պարսից ծոցի վերաբերյալ «Տեղեկատվական բանկը»: Ի դեպ, այստեղ մենք ականատես ենք դառնում գրքույկի հրատարակիչների կողմից փաստերի մեկ այլ խեղաթյուրման, այս անգամ արդեն Հայաստանի նկատմամբ: Առաջին քարտեզը, որը կոչվում է «Ծովագնացության քարտեզ» (Locorum quae Phoenicum Navigattionibua…), Հեղինակը՝ Սենտ Բոխարտուսն է, գծագրվել է 1500-500թթ. մ.թ.ա., որը Ալբերտ Ֆորբիգերը վերականգնել եւ մեկանաբանել է 1842թ.: Վերջին՝ 63-րդ քարտեզը, կոչվում է «Իրանի քարտեզ», որի հեղինակներն են Օրրը եւ Դոուերը (Orr and Dower) եւ գծագրվել է 1850թ.:

Ցուցադրված քարտեզներից երկուսում առկա էր նաեւ Հայաստանը: Քարտեզը կոչվում է «Իրանը Սեֆեւիների ժամանակ եւ Հայաստանի, Ասորեստանի, Միջագետքի ու Բաբելոնի քարտեզ» (Persia sive Sophorum Regmun cum Armenia, Assyria, Mesopotamin et Cluverius), որի հեղինակը Ֆիլիպ Քլորիուսն է, եւ գծագրվել է 1680թ.: Սակայն մեզ համար առավել ուշագրավ էր 56-րդ քարտեզը՝ «Արաբստանի եւ Հայաստանի քարտեզ» անվամբ: Այն իր մեջ ընդգրկում է նաեւ Արեւմտյան Հայաստանը: Հեղինակը՝ Լուիս Բրիոն դե լա Թուրը, քարտեզը, որը գծագրվել է մոտավորապես 1766թ., անվանել է՝ «Պարսկաստանի, Հայաստանի, Նատոլիայի եւ Արաբստանի» (PERSI, ARMENI, NATOLI et ARABI) քարտեզ: Մինչդեռ նշյալ գրքույկում խնդրո առարկա քարտեզն անվանվել է «Իրանի, Ասիական Թուրքիայի եւ Արաբստանի» (Perse, Turquie Asiatique et Arabie) քարտեզ: Քայլ, որ այլ կերպ, քան փաստերի խեղաթյուրում՝ չես անվանի, մանավանդ, որ 18-րդ դարում ընդհանրապես Թուրքիա կոչվող երկիր չկար: Խեղաթյուրում, որը կատարել է ոչ թե խեղաթյուրումների վարպետ Թուրքիան, որն անգամ Արարատ լեռան անունն է փոխում, այլեւ Իրանը, որ լուրջ ջանքեր է գործադրում պատմական ակնհայտ փաստերի խեղաթյուրումը կանխելու ուղղությամբ: Սակայն, ըստ երեւույթին, քաղաքական նկատառումներով, գրչի թեթեւ հարվածով Հայաստանը վերացնում է պատմական փաստաթուղթ համարվող քարտեզի վրայից եւ այն անվանում «Ասիական Թուրքիա»: Ցավալի փաստ է, մանավանդ երբ մեր բարեկամներն են այդպես վերաբերվում մեզ հետ, ինչում նաեւ, ըստ իս, մենք մեր մեղքի բաժինն ունենք՝ մեր անփթությամբ ու հաճախ նաեւ անտարբերությամբ:

——————————————————————————————-

Համագործակցություն

ԵՐԵՎԱՆ-ՔԱՆԱՔԵՌ-ԶԵՅԹՈՒՆԻ ՀԱՄԱՅՆՔԻ ԲԱՐԵԿԱՄԱԿԱՆ ԿԱՄՈՒՐՋՆԵՐԸ

Քանաքեռ-Զեյթունի թաղապետարանը համայնքային տնտեսության վարման և կառավարման, փորձի փոխանակության, փոխօգնության, հնարավոր ներդրումների ներգրավման նպատակով բարեկամության ու համագործակցության հարաբերություններ է հաստատել մի շարք երկրների տեղական ինքնակառավարման մարմինների հասարակական կազմակերպությունների հետ, համագործակցության պայմանագրեր են կնքվել Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Մարտակերտի քաղաքապետարանի, Ֆրանսիայի հանրապետության Մարսել քաղաքի 13-14-րդ համայնքի, Ուկրաինայի Խարկով քաղաքի Կիևյան շրջանի հետ: Համագործակցության հարաբերություններ են հաստատվել Կանադայի, Մոլդովայի, Վրաստանի, Սանկտ-Պետերբուրգի, ռուսական այլ քաղաքների հայկական համայքների, ինչպես նաև Լիբանանի, Սիրիայի, Իրաքի «Զեյթուն» հայրենակցական միությունների հետ:

Արցախյան ազատամարտին Երևանի Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքից մասնակցած ազատամարտիկների գերակշիռ մասը զոհվել է Մարտակերտի շրջանում: Քանաքեռ-Զեյթունի համայնքի ղեկավար Ռուբեն Սինոյանի նախաձեռնությամբ 2002թ. մայիսին կազմակերպվեց «Հայրերի հետքերով» չորսօրյա ուղևորություն դեպի Արցախ, որին Մարտակերտի մարտերում զոհված ազատամարտիկներից բացի մասնակցում էր զոհվածների մայրերի, այրիների, համայնքի մտավորականության ներկայացուցիչների մի ստվար խումբ: Ուղևորության նպատակն էր հատկապես դպրոցահասակ երեխաներին ծանոթացնել արցախյան ազատամարտի տարիներին իրենց ծնողների անցած դժվարին, բայց պատվաբեր ուղուն: Երեխաները, որ երբևէ չէին եղել Արցախում, զգում էին ոչ միայն ծանոթանալու օդ ու ջրով, արգասաբեր հողերով, բուսականությամբ հարուստ մեր լեռաշխարհին, այլև ավելի շատ տեղեկություններ ստանալու նրա պատմության, Արցախի ժողովրդի քաջարի պայքարի, շատերի նահատակության ու անմահության մասին, նաև իրենց հայրերի  հերոսական սխրանքների, Արցախում նրանց հիշատակի հարգման փաստերի ու դրվագների մասին:

Այդ օրերին խմբի մշտական ուղեկիցը լեգենդար Կոմանդոսն էր, գեներալ Արկադի Տեր-Թադևոսյանը, որը անձամբ ճանաչելով զոհվածներից շատերին, երեխաներին, հուզիչ ու հետաքրքիր դրվագներ էր պատմում նրանց զոհված հայրերի մարտական կյանքից:

Խումբը նախ եղավ Ստեփանակերտում: Երևան-Ստեփանակերտ ճանապարհին երեխաները ծաղկեպսակ դրին Շուշիի տանկ-հուշարձանին, Ստեփանակերտի հուշահամալիրում, Աշոտ Ղուլյանի (Բեկոր) գերեզմանին, Արցախի պետական համալսարանի բակում կառուցված յոթանասունչորս զոհված ուսանողների հուշարձանին: Պետհամալսարանի ռեկտորը հյուրերին տեղեկացրեց, որ 2002թ. փետրվարի 1-ից զոհված ազատամարտիկների զավակները կուսանեն անվճար:

Երեխաներն այցելեցին Ստեփանակերտի N5 միջնակարգ դպրոց, որը կրում է զոհված ազատամարտիկ Հայկ Բալասանյանի անունը, այցելեցին նաև զոհված զինծառայողների ծնողների և անհայտ կորած ազատամարտիկների հարազատների միությունը: Իսկ Քանաքեռ-Զեյթունի թաղապետարանի նախաձեռնությամբ Ստեփանակերտի մշակույթի և երիտասարդության պալատում կազմակերպվել էր Զեյթունի զոհված ազատամարտիկ-նկարիչ Վարդան Առաքելյանի աշխատանքների անհատական ցուցահանդեսը:

Շուշիում Արցախի ազատամարտիկներն իրենց մարտական ընկերների զավակներին վառվող ջահերով առաջնորդեցին դեպի Ղազանչեցոց եկեղեցի:

Ստեփանակերտ-Մարտակերտ ուղևորության ժամանակ Ասկերանում տանկ-հուշարձանի մոտ պատվիրակությունը երեխաների հետ մեկտեղ հարգանքի տուրք մատուցեցին և ծաղիկներ դրեցին հուշարձանին:

Հյուրերին աղուհացով ու մեծ խանդավառությամբ դիմավորեցին Մարտակերտում: Բարեկամական կամուրջ ստեղծելու նպատակով մայիսի 24-ին համաձայնագիր ստորագրվեց Երևանի Քանաքեռ-Զեյթունի թաղապետարանի թաղապետ Ռ. Սինոյանի և ԼՂՀ Մարտակերտի քաղաքապետարանի, քաղաքապետ՝ Վ. Խոնդկարյանի միջև: Համագործակցության համար ընտրվեց հատկապես Արցախի այդ շրջանը, քանի որ, ինչպես վերը ասվեց, Քանաքեռ-Զեյթունի համայնքի զոհված ազատամարտիկների գերակշիռ մասն իր կյանքը զոհաբերել է Մարտակերտում և նրա մատույցներում մղված մարտերում: Բուն Մարտակերտն այսօր էլ գտնվում է թշնամու կրակակետերից ընդամենը երեք կիլոմետր հեռավորության վրա:

Երեխաները եղան Սարսանգի ջրամբարում, այցելեցին նաև մարտակերտում կառուցվող հսկա հուշահամալիր (ներկայումս կառուցված), զոհված ազատամարտիկ Վլադիմիր Բալայանի անվան N1 և Վարդան Մինասյանի անվան N2 դպրոցներ (ի դեպ N1 դպրոցում երեխաներից մեկը իր հոր լուսանկարը տեսավ պատվո վահանակին): Հանդիպում կազմակերպվեց մոտոհրաձգային զորամասի զինվորների հետ: Իսկ Հայաստանի մշակույթի ֆոնդի նախագահ Արևշատ Ավագյանը զորամասին նվիրեց իր գիրքը և իր նկարների վերատպությունները:

Գանձասարում վանքի հոգևոր հովիվ տեր Հովհաննեսի ձեռամբ կատարվեց զոհված ազատամարտիկների մայրերի և քույրերի մկրտությունը՝ կնքահայրությամբ տողերիս հեղինակի:

Բարեկամական կապերը գնալով ամրապնդվում են: 2002-03 թթ. ուսումնական տարվա շեմին մասնակցելով Մարտակերտի N2 դպրոցի վերանորոգված շենքի բացման արարողությանը, Ռ. Սինոյանը իր ղեկավարած համայնքի կողմից Մարտակերտին նվիրեց դպրոցական գույք, գրենական պիտույքներ, մանկապարտեզի գույք, ակումբի նստարաններ, մարզական գույք, հագուստ սոցիալապես անապահով ընտանիքների համար, մեծ քանակությամբ գրքեր գրադարանին: Նա մասնակցել է նաև Մարտակերտի հուշահամալիրի բացման արարողությանը, մի շարք այլ միջոցառումների՝ քաղաքին նվիրելով շինանյութ՝ ավերված ու ռմբակոծված շինությունների վերականգնման համար:

Իսկ Մարտակերտի պատվիրակությունը՝ Մարտակերտի շրջանի վարչակազմի ղեկավարի, Մարտակերտից ընտրված ԼՂՀ Ազգային Ժողովի պատգամավորների, Մարտակերտի քաղաքապետ Վ. Խոնդկարյանի ու այլ անձանց հետ, մասնակցում էր Երևանում կայացած «Զեյթուն-55» միջոցառմանը, որին ներկա էին նաև ՀՀ նախագահ Ռ. Քոչարյանը, ԼՂՀ մայրության կոմիտեի նախագահ Հ. Միքայելյանը:

Մարտակերտի պատվիրակությունը մասնակցել էր  նաև ՀՀ համայնքների միության խորհրդի նիստերին՝ Երևանում և Աբովյանում, համայնքների միության համագումարին, Քանաքեռ-Զեյթունի համայնքի ակտիվի մտավորականների և ավագանու հետ հանդիպումներին:

Երևանի Քանաքեռ-Զեյթունի համայնքը աշխատանքներ է տանում բարեկամական կամուրջների ծրագրերը ընդլայնելու և շարունակելու նպատակով:

Ներկայումս աշխատանքներ են տարվում ՀՀ համայնքների ու ֆինանսների միությունների կողմից ԼՂՀ համայնքների հետ համագործակցության ու փորձի փոխանակության ուղղություններով:

2005թ. փետրվարի 3-ին Ստեփանակերտի քաղաքապետ, ԼՂՀ ազգային ժողովի պատգամավոր Էդուարդ Աղաբեկյանի հրավերով, Երևանի  Քանաքեռ-Զեյթունի թաղապետ, Երևան քաղաքի խորհրդի անդամ, ՀՀ համայնքների միության և խորհրդի անդամ, նույն միության կողմից Եվրախորհրդում ընտրված մշտական ներկայացուցիչ Ռուբեն Սինոյանի միջամտությամբ ու կազմակերպմամբ Ստեփանակերտ մեկնեց ՀՀ համայնքների ներկայացուցիչների պատվիրակությունը:

Պատվիրակությունը նախ Ստեփանակերտի քաղաքապետի ուղեկցությամբ հանդիպեց ԼՂՀ ֆինանսների նախարարին, ապա Ստեփանակերտի քաղաքապետարանում անցկացրին 2-օրյա սեմինար-խորհդակցություններ: Սեմինարի հիմնական թեմաներն էին՝ տեղական ինքնակառավարման նշանակությունները, սկզբունքները, մարմինների լիազորությունները, ֆինանսական խնդիրները և գործնական աշխատանքները:

Սեմինարին մասնակցում էին Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի պատասխանատու աշխատողները և հրավիրված էին նաև ԼՂՀ մյուս համայնքներից ևս պատասխանատու աշխատողները:

Կողմերը պայմանավորվեցին բարեկամական կապերը ընդլայնելու, փորձի փոխանակումը շարունակելու և ամրապնդելու մասին:

——————————————————————————————-

ՋԱՎԱԽՔ

Մշակութային ահաբեկչություն՝ մայրաքաղաքում

Թբիլիսիում անհայտ անձանց կողմից տեղի է ունեցել հերթական բարբարոսությունը հայկական մշակութային հուշարձանների հանդեպ: Քաղաքի Նորաշենի Սբ. Աստվածածին եկեղեցու բակից գիշերով տեղահան են արվել հայկական գերեզմանաքարերը` դրանք փոխարինելով վրացականով:

15-րդ դարում կառուցված այս եկեղեցում դեռեւս պահպանվում են Հովնաթանյանների զարդանախշերը: Հայ Առաքելական եկեղեցու Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Վազգեն եպիսկոպոս Միրզախանյանը մտավախություն ունի, որ տապանաքարերից հետո հերթը եկեղեցուն կհասնի: Այս մտավախությամբ, ինչպես նաեւ ընդհանրապես Վրաստանի հայկական եկեղեցիների ճակատագրի մտահոգությամբ Վիրահայոց թեմի առաջնորդը պատրաստվում է դիմել երկրի նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլուն:

Թբիլիսիի հայկական թատրոնը՝ պետական հոգածության առարկա

Վրաստանում գործող հայկական մշակութային կենտրոնների մեջ իր ուրույն տեղն ունի Թբիլիսիի Պետրոս Ադամյանի անվան հայկական պետական դրամատիկական թատրոնը: Թատրոնը հիմնադրվել է 1858թ. Գեւորգ Չմշկյանի գլխավորությամբ: Ժամանակին թատրոնում խաղացել են հայ դերասանական արվեստի խոշոր դեմքեր Պետրոս Ադամյանը, Սիրանույշը, Հովհաննես Աբելյանը: Այն այսօր աշխարհում միակ հայկական պետական թատրոնն է, որ գործում է ՀՀ-ի սահմաններից դուրս:

Ըստ թատրոնի տնօրեն եւ գեղարվեստական ղեկավար Արմեն Բայանդուրյանի՝ այսօր թատրոնի գործունեության համար ստեղծված են համեմատաբար բարվոք պայմաններ: ՀՀ նախագահի Վրաստան կատարած վերջին այցելությունից հետո լուծվել է թատրոնի ջեռուցման հարցը: Բացի այդ ՀՀ մշակույթի եւ երիտասարդության հարցերի, կապի եւ տրանսպորտի, գյուղատնտեսության նախարարներն օգնում են դերասաններին ավելի բարձր աշխատավարձ տալու համար: Պետական 30 լարի աշխատավարձի փոխարեն այսօր թատրոնի դերասանները ստանում են ամսական միջինը 110 լարի: Բացի այդ« Վրաստանի կառավարությունը օրերս 30 լարիի փոխարեն թատրոնի աշխատողների պետական աշխատավարձը հասցնելու է 110 լարիի: Ընդհանուր առմամբ, պետությունը տարեկան 90000 լարի է հատկացնում հայկական թատրոնին:

Ա. Բայանդուրյանը նշում է, որ Թբիլիսիի հայկական թատրոնում այսօր կադրային խնդիր չկա: Այստեղ ստեղծված երկամյա դերասանական ստուդիան, որն արդեն գործում է 8 տարի, տարեկան տալիս է մոտ 10 շրջանավարտ: Այս հանգամանքը նույնիսկ ընտրություն կատարելու հնարավորություն է տալիս: Բավական է նշել, որ թատրոնում կա Վրաստանի 3 ժողովրդական դերասան, 7 վաստակավոր դերասան:

Անցկացվել է վրաց լեզվի ուսուցիչների գիտելիքների ստուգման թեստավորում

Սամցխե-Ջավախքի ոչ վրացական դպրոցներում Վրաստանի կրթության եւ գիտության նախարարությունը փետրվարի սկզբին անցկացրել է վրաց լեզվի ուսուցիչների գիտելիքների ստուգման թեստավորում: Ըստ Սամցխե-Ջավախքում Վրաստանի նախագահի լիազոր ներկայացուցչի աշխատակազմի դպրոցական բաժնի վարիչ Գոգի Իվանիձեի«  թեստավորման նպատակը ոչ վրացական դպրոցների վրաց լեզվի եւ գրականության ուսուցիչների մասնագիտական ունակությունների գնահատումն է:

Ինչպես հայտնի է, Սամցխե-Ջավախքի ոչ վրացական դպրոցներում վրաց լեզվի դասավանդումը ցածր մակարդակի վրա է գտնվում: Մինչդեռ կառավարությունը նույն վրացերենի ուսուցիչներին սովորականից երեք անգամ ավելի բարձր է աշխատավարձ նշանակել: Բացի այդ, այլ շրջաններից եկած ուսուցիչները առանձին գումար են ստանում գործուղման եւ կոմունալ ծախսերի համար:

Վերոնշյալ թեստավորման արդյունքների ամփոփումից հետո, ըստ Գ. Իվանիձեի, վրաց լեզվի այն ուսուցիչները, ովքեր չեն հավաքի բավարար միավորներ, կշարունակեն դասավանդել, սակայն նրանց աշխատավարձը կիջեցվի սովորականի աստիճանի:

«Ա-ԻՆՖՈ»

——————————————————————————————-

Նամականի

ՍՐԱՆ ՉԷ, ՈՐ ԱՐԺԱՆԻ ԵՆ
կամ՝ ինչպես են ապրում մեր սուրբ նահատակների ծնողները

Ինչքան շատ ես շփվում ժողովրդի հետ, այնքան շատ ես հիասթափվում մեր պետական այրերից՝ նրանցից, ում վստահված է ժողովրդի այսօրն ու վաղը, և ովքեր ի պաշտոնե պարտավոր են հոգ տանել ժողովրդի մասին և ամենից շատ՝ մեր սուրբ նահատակների ծնողների ու ընտանիքների մասին: Միանգամայն պատահական (նախախնամության կամքն էր երևի) պատահեցի զոհված ազատամարտիկի մի ծնողի, որի անուն-ազգանունը իր իսկ ցանկությամբ ու խնդրանքով չեմ նշում: Եթե ոչ մի բան չասեր էլ, տպավորությունը ճնշող էր՝ էժանագին ու հնացած, նույնիսկ կարկատած մի բաճկոն կար հագին, ընկճված ու հիասթափված էր բարձրագույնավարտ, գեղեցկատես այդ կինը, որը մարտական խաչի ասպետ, իրավաբան որդի է կորցրել մեր գոյամարտում, մի խիզախ դյուցազն, որը հայտնի անուն է և որի սխրանքները լավ գիտեն նրա մարտական ընկերները:

Այս մամիկը ծնրադիր խոնարհումի է արժանի միայն, բայց տեսեք, թե ինչպես է գնահատում նրան մեր պետությունը: Գործազուրկ այս կինը, որի ամուսինը, որդու զոհվելուց անմիջապես հետո, չկարողանալով դիմանալ կորստի կսկիծին, սրտի կաթվածից մահացավ, մեր իշխանությունների ողորմածությամբ ստանում էր 2840 դրամ, իսկ մայիսից էլ ավելացրել են, դարձնելով 5300 դրամ: Ուզում եմ հարց տալ կենսաթոշակի չափը որոշող մեր պետական այրերին՝ պարոնայք, որտե՞ղ է ձեր խիղճը: 30 օր ինչպե՞ս պիտի յոլա գնա այս կինն իր ստացած 5000 դրամով: Զոհվածի մայրն ինչո՞վ է մեղավոր, որ այսօր իր որդին չի կարող ձեզ պես տասնյակ հեկտարներով արտեր ունենալ և կամ գունդ ու դիվիզիա ղեկավարել, ինչպես ղեկավարում էր պատերազմի ժամանակ: Հերոսներ ծնած ու դաստիարակած մեր որդեկորույս մայրերն ինչպե՞ս պահեն իրենց գոյությունը, ո՞վ պիտի հոգ տանի իրենց մասին, ո՞ր երկիրը…

Այն երիտասարդ մայրերը, որոնք այսօր որդիներ են մեծացնում հայրենիքի համար, տեսնելով որդեկորույս մեր մայրերի սոցիալական թշվառ վիճակը և բարոյական նվաստացումը, կուզենա՞ն իրենց որդիներին ռազմաճակատ ուղարկել, եթե վաղը, Աստված չանի, դրա կարիքը լինի: Ավելի հարմար չե՞ն գտնի փախցնել իրենց որդիներին Ռուսաստանի ու այլ երկրների խորքերը, որպեսզի ապահովված լինի ծնողների ծերությունը: Ահա թե ինչու զոհվածների ընտանիքներին հատկացվող կենսաթոշակի չափը ռազմավարական նշանակություն ունի: Երկրորդ կարծիք լինել չի կարող: Պետապարատի տարբեր օղակներում աշխատող չինովնիկները երկրի համար ավելի կարևոր չեն, քան նահատակված զինվորների ծնողներն ու մեր վաղվա զինվորները:

Ս. ՀԱՅԿՅԱՆ

ԱՅՍՊԵ՞Ս ԵՆ ՀԱՐԳՈՒՄ ԶՈՀՎԱԾԻ ՀԻՇԱՏԱԿԸ

Որդիս՝ Սամվել Ավանեսյանը, 1992թ. հուլիսի 21-ին զոհվել է Քյաթուկի ազատագրման ժամանակ: Զոհված որդուս դուստրը՝ Աննա Ավանեսյանը, պետպատվերի շրջանակներում ուսումը շարունակելու հնարավորություն չստանալով, անցած տարի իր ուժերով ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական բաժինը:

Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ նյութական ծանր պայմաններում ենք ապրում (ես կենսաթոշակառու եմ, հարսս չի աշխատում, մյուս որդիս երկրորդ կարգի հաշմանդամ է), ինչն էլ թույլ չի տալիս թոռանս նյութապես աջակցել, որոշեցի խնդրանքով դիմել վարչապետին, որպեսզի կրթաթոշակ նշանակվի զոհված որդուս դստերը: Կառավարության աշխատակազմի ղեկավար Ս.Գրիգորյանը նամակս ուղարկեց ԿՄՍ այն ժամանակվա նախարար Ա.Սարգսյանին: Վերջինս  ժամանակին պատասխանեց, պատասխանն էլ դրական էր՝ «Ի պատասխան ԼՂՀ վարչապետին հասցեագրված Ձեր դիմումի, առաջարկել ենք կառավարությանը, նկատի ունենալով Ձեր թոռան՝ ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի առաջին կուրսի ուսանողուհի Աննա Ավանեսյանի՝ զոհվածի դուստր լինելը, նրան նշանակել դրամական փոխհատուցում ԼՂՀ-ից ՀՀ բուհերի պետպատվերում սովորող ուսանողներին տրվող փոխհատուցման չափով՝ համաձայն ԼՂՀ կառավարության 1999թ. հունվարի 26-ի թիվ 3 որոշման»:

Սույն նամակն ուղարկվել է նաև կառավարություն, որտեղ էլ «լռվել» է: Քանիցս փորձել եմ պարզել նամակի հետագա  ճակատագիրը, բայց կառավարությունում ի վերջո խորհուրդ տվեցին «այլևս չդիմել և ոչ էլ զանգել»:

Ճարահատ դիմել եմ ԼՂՀ նախագահ Ա.Ղուկասյանին՝ այն հույսով, որ գոնե նա մի բան կանի: Ս.թ. հունվարի 4-ին նախագահի աշխատակազմից ինձ հրավիրում և հայտնում են, որ իմ դիմումով զբաղվում են և մի 10 օրից կտեղեկացնեն արդյունքների մասին:

Մինչև օրս սպասում եմ, ի պատասխան… միայն քար լռություն: Ու չեմ հասկանում՝ այսպե՞ս են հարգում զոհվածների հիշատակը, այսպիսի քար անտարբերությա՞մբ: Եթե որդիս ողջ լիներ՝ նրանց չէի էլ դիմի: Բայց որդիս զոհվել է հանուն հայրենիքի ազատության, այն հույսով, որ հարազատ պետությունը տեր կկանգնի իր զավակներին: Այսպե՞ս են տեր կանգնում:

Մի բան ևս չեմ հասկանում: Վերջերս և նախագահը, և վարչապետը քննադատել են նախարարներին, որ վերջիններս չեն հոգում մարդկանց կարիքները, կտրված են ժողովրդից, ընդունելություն չեն կազմակերպում և այլն: Իսկ իրե՞նք: Իրենք ինչո՞ւ ընդունելություն չեն կազմակերպում:

Անյա ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ
Ստեփանակերտ, Իոսիֆյան փ., տուն 15

ՈՐՏԵ՞Ղ ԵՍ, ԱՐԴԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

Ով մարդկային արդարություն, թող ես թքնեմ քու ճակատիդ

Սիամանթո

Վրդովմունք ու ցավ կա հոդվածիս բնաբանի այս խոսքերում՝ ասված միանգամայն այլ իրավիճակում և այլ դրդապատճառներով: Բայց մի՞թե նույն ցավն ու վրդովմունքը չենք ունենում բոլորս՝ անարդարության ցանկացած դրսևորման հանդիպելիս: Նույն խոսքերն ենք ասում՝ երբեմն բարձրաձայն, իսկ առավել հաճախ՝ շշուկով:

Իսկ որտե՞ղ է այդ «արդարություն» կոչվածը: Մի՞թե անարդար կյանքից չէր փախչում մեծ վարպետի «Աբու-Լալա- Մահարու» հերոսը, մի՞թե մարդկային անարդարությունների համար չէր խաչվել Աստծո որդին: Անարդարությունների շարանը շարունակվում է նաև մեր օրերում:

Ոտքի ելանք ազգովի, պայքարեցինք, չխնայեցինք ամենաթանկը՝ մեր եղբայրների ու հայրերի կյանքը: Այսօր, երբ արհավիրքն անցել է, մենք մոռանում ենք, որ ուխտել էինք սատար կանգնել զոհվածների ու անհայտ կորածների ընտանիքներին, կարեկցել մեր վշտաբեկ մայրերին: Մոռացել ենք ու չենք անում, ավելին՝ արհամարհում ենք նրանց ու նոր փորձությունների ենթարկում: Բանը հասել է նրան, որ անհայտ կորածների մայրերին դատարանի դուռն ենք տանում, նրանց կազմակերպությունում ինչ-ինչ բաներ «հայտնաբերելով» (ուրիշների՝ «աշխարհիս ուժեղների» շատ ավելի մեծ, ահռելի թերացումների վրա աչք փակելով): Ու ինքներս էլ չենք պատկերացնում, թե այդ չնչին գրոշների պատճառով որքան ենք նսեմացնում նրանց ու ինքներս մեզ:

Տիկնայք և պարոնայք, եկեք փնտրենք արդարությունը, փնտրենք միասին: Որպեսզի մի գեղեցիկ օր այլևս չասենք՝ ով մարդկային արդարություն…

Մհեր ԻՍՐԱՅԵԼՅԱՆ

ԻՄ ԱՐԴԱՐ ՔՆՆԱԴԱՏՆ ԻՄ ԲԱՐԵԿԱՄՆ Է

«Դեմո»-ի 2-րդ համարում կարդացի Ս. Խաչատրյանի «Անկեղծ խոսքը չի սպանում» վերտառությամբ հոդվածը և հիացա նրա ճշմարիտ բովանդակությունից:

Հենց հոդվածի վերնագիրը մի աքսիոմա է մարդկային հասարակության բազմադարյան կնիքով: Նա գրում է, որ իրերն իրենց անուններով կոչելը՝ կյանքում և թերթերում, մենք համարձակ ենք համարում:

Բա ի՞նչ անենք, հարգելիս, ախր որոշ թերթերում հաճախ էշն են ձի անվանում, ինչ է թե նա այս կամ այն պաշտոնյայի բարեկամինն է: Բա էլ ինչպե՞ս տեղավորեն իրենց բարեկամներին՝ եղած կամ նոր բացվելիք հաստիքներում: Ի՞նչ է, նրանք իզո՞ւր են նկուղներում հրետակոծության, ռմբակոծության տարիներին անխոց մնացել: Այդ այն ժամանակ, երբ զոհվածների բազմաթիվ աշխատունակ հարազատներ անգործության են մատնված, նրանց բաժին աշխատանքը դարձել է զոհվածների և անհայտ կորածների պատկերազարդ թանգարանի ու շիրմաքարերի մշտարթուն հսկողության դերակատարությունը:

Եվ այդպիսի իրավիճակը մեր հանրապետության ղեկավարությանը բոլորովին չի հետաքրքրում: Նրանց ի՞նչ պետքն է այդպիսի դատարկություններով զբաղվելը:

Այն, որ ասում եք, թե Գ. Բաղդասարյանի հեղինակությամբ հրապարակված «Մենախոսությունը տանում է մենության կամ՝ ժողովուրդը լսարան չէ» հոդվածի նմանը մեր տեղական մյուս թերթերում հանդիպելու մասին երազել կարելի է, անշուշտ, համամիտ եմ ձեզ հետ, որովհետև կան թերթեր, որոնք, կարծես միայն վերադասի համար են տպագրվում:

Գ. Բաղդասարյանի հոդվածի վերնագիրն ասում է. «Մենախոսությունը տանում է մենության»: Դե, տանում է, թող տանի, սա նախագահին չի վերաբերվում: Վերաբերվում է մեր բազմաթիվ գործազուրկներին: Այն ո՞ր գործազուրկը կարող է վնաս քաշել, եթե Պեպոյի մենախոսությամբ ամբողջ օրը աշխատանք փնտրի ու չճարի…

Իսկ վերնագրի երկրորդ մասը՝ «ժողովուրդը լսարան չէ», իրոք, ճիշտ է:

ԼՂՀ մեծարգո նախագահ Ա. Ղուկասյան, ես սրտանց կցանկանայի, որ Ձեր զեկուցումից հետո ոչ միայն Դուք, այլև բոլոր խորհրդարանականներն ու կառավարության բոլոր անդամները լսեին լսարանի անդամներին՝ ժողովրդի ձայնին, և ժողովրդի ու ղեկավարության ընդհանուր միասնական որոշմամբ ուղիներ փնտրեինք ստեղծված ծանր վիճակից դուրս գալու համար:

Ինչո՞ւ ԼՂՀ-ի ամբողջ պատասխանատվությունը վերցնում եք Ձեզ վրա, երբ այն բոլորիս է վերաբերում: Ինչպես դաժան պատերազմի տարիներին, նույնպես և հիմա՝ խաղաղ աշխատանքում, միասնաբար պիտի գործենք, որ հաղթանակի հասնենք: Չէ՞ որ Ազատ Արցախի ճակատագիրը բոլորինս է, ոչ թե միայն նրա մի խումբ ղեկավարներինը:

Նարեկ ԱՍՐՅԱՆ
Զոհված ազատամարտիկի հայր

——————————————————————————————-

Հայրենական

ՄԵՐ ԼԵԶՈՒՆ ՄԵՐ ՀԱՅՐԵՆԻՔՆ Է

Լեզվապահպանությունը ազգային գաղափարախոսության բաղկացուցիչ մասերից մեկն է: Ընդհանրապես, հայեցի գոյության հիմքերն են հայ արյունը եւ ընտանիքը, հայ լեզուն, հայ դպրոցը, հայ եկեղեցին: Լեզվի մասին Հ. Թումանյանը գրել է. «Լեզուն է ամեն մի ժողովրդի ազգային գոյության ու էության ամենախոշոր փաստը, ինքնուրույնության ու հանճարի ամենախոշոր դրոշմը, հոգեկան կարողությունների ամենաճոխ գանձարանը, հոգին եւ հոգեբանությունը»: Եթե հայ մեծ հանճարի տեսանկյունից գնահատելու լինենք լեզվապահպանության վիճակը Հայաստանում եւ Արցախում, սրտի ցավով եւ մտահոգությամբ պիտի փաստենք՝ անմխիթար է: ԼՂՀ¬ում 1996 թ. մարտի 20¬ից գործում է «Լեզվի մասին» օրենքը, որն իր էությամբ, բովանդակությամբ, իրավաբանական հստակ լուծումներով համապատասխանում է միջազգային չափանիշներին եւ բավարարում լեզվապահպանության (այդ թվում նաեւ՝ արցախյան բարբառի), լեզվի զարգացման անհրաժեշտ պայմանները: Սակայն Արցախում օրենքը ըստ արժանվույն չի գործում:

Պատճառները շատ-շատ են, որոնք հիմնականում հետեւանք են անուշադրության եւ անտարբերության, օրենքի եւ կիրարկման կարգի չիմացության եւ կիսով չափ էլ՝ դիտավորության: Ցավալին այն է, որ Արցախում հայոց լեզվի նկատմամբ չկա հատուկ մշակված ռազմավարություն, ազգային-պետական հստակ մոտեցում: «Լեզվի մասին» օրենքի կատարման վերահսկողությունը պատշաճ ձեւով չեն իրականացնում համապատասխան պետական մարմիններն ու գերատեսչությունները: Այդ է վկայում այն խայտառակ փաստը, որ երկու տարի առաջ ինքնալուծարված ՀՀ լեզվի պետական տեսչության արցախյան մասնաճյուղի փոխարեն ԼՂՀ կառավարությունը կարծես թե չի շտապում նոր վարչություն կամ այլ կառույց ստեղծելու: Իսկ թե ինչպես է գործել մասնաճյուղն իր գոյության յոթ տարիների ընթացքում, թողնենք մասնաճյուղի իրար հերթափոխող այն ղեկավարների խղճին, ովքեր սառնասրտորեն և ժամանակին Հայաստանից միայն աշխատավարձ են ստացել:

Պատկերացնո՞ւմ եք՝ մասնաճյուղի գոյության ամբողջ ընթացքում ոչ մի օրինազանցի պատասխանատվության չեն ենթարկել (չեն տուգանել), իսկ օրինախախտումները ԼՂՀ¬ում հազարների են հասնում, ամեն քայլափոխի են: Օրինակներ՝ որքան ուզեք. պետական իշխանության եւ կառավարման որոշ մարմիններում, հիմնարկներում, ձեռնարկություններում, կազմակերպություններում, բազմաթիվ անհատ ձեռնարկատերերի մոտ գրագրությունը մասամբ կամ լիովին տարվում է օտար՝ ռուսաց լեզվով:

Արցախի եթերը ողողված է տեղական եւ ոչ տեղական օտարալեզու ռադիոալիքներով, որոնք արցախահայությանը զօր ու գիշեր հրամցնում են կցկտուր տեղեկություններ՝ դեսից¬դենից, ռուսական եւ արտասահմանյան տարբեր տեսակի եւ ոճերի՝ հիմնականում անճաշակ երաժշտություն (իհարկե, բացառություններ լինում են), որպես դրանց հավելում նաեւ՝ «հայկական» ռաբիս, «տուն¬տունիկ» հիշեցնող հեռախոսազրույցներ (կոտրած «տելեֆոն») եւ շնորհավորանքնե¯ր…

Նույն վիճակում են նաեւ հեռուստահաղորդումները: Հայկական չորս (ներառյալ՝ Արցախի) հեռուստահաղորդումների դեմ գործում են օտարալեզու՝ ռուսական և ադրբեջանական հեռուստաալիքները: Հայկական հեռուստահաղորդումները հիմնականում ստեփանակերտցիների «մենաշնորհն» է: Մարտակերտի, Մարտունու և Հադրութի շրջաններում ադրբեջանական հեռուստաալիքներն ավելի հեշտ է որսալը, քան հայկականը: Ազատ ձեռներեցների շնորհիվ Ստեփանակերտում եւ մոտակա բնակավայրերում օրվա ցանկացած պահի կարելի է դիտել մարտաֆիլմեր, «ուժասներ», էրոտիկ եւ այլ տիպի զվարճալի ֆիլմեր ու հաղորդումներ: Այսքանից հետո էլ սառնասրտորեն, առանց ամոթի հայտարարում ենք, թե հակառակորդը մեզ հաղթում է քարոզչության, տեղեկատվության ոլորտներում: Ո՞վ է մեղավորը: Երեւի Արցախի քարոզչական մեքենան ունի նշված հարցադրման անվիճելի պատասխանը:

Արցախում պատերազմից հետո բացվել են բազմաթիվ ռեստորաններ, սրճարաններ, խաղատներ ու նմանատիպ այլ զվարճալի վայրեր, որոնք կարող են բավարարել Արցախի բնակչության հնգապատիկի պահանջները: Մի կողմ թողնելով այդ զվարճալի վայրերի ազգակործան էությունը (դա առանձին լուրջ թեմա է)՝ նշենք, որ դրանք լեզվական օրինախախտումների ասպարեզում էլ առաջամարտիկներ են: Նրանցից հետ չեն մնում նաեւ առեւտրականներն ու բանկատերերը: Առեւտրի կետերի մեծամասնության ցուցանակները, ապրանքների տեսականու ցանկը, հայտարարությունները գրվում են ռուսերեն: Հետաքրքիր է՝ ո՞ւմ համար են գրում ռուսերեն. չէ՞ որ ԼՂՀ բնակչության 99 տոկոսը հայեր են, մեծամասնությունն էլ՝ հայկական կրթությամբ: Մայրաքաղաքի ավտոկայանը դեռ շարունակում է օգտագործել անցյալ դարից ժառանգած ռուսական ցուցանակները (որոշներն էլ՝ նախկին տեղանուններով)՝ ուղեւորների վրա թողնելով ռուսական աղքատ խուտորի ավտոկայանի տպավորություն:

Առողջապահության նախարարության համակարգում գտնվող մի շարք բուժհիմնարկների դռներին, պատերին և նախատեսված տեղերում շարունակվում են նախկինի պես փակցնել ռուսերեն լեզվով գրված հայտարարությունները, ազդագրերը և այլն:

Առողջապահության նախարարությունից օրինազանցությամբ հետ չի մնում ԼՂՀ ոստիկանությունը: Դեռ շարունակվում են Արցախի տարբեր շրջաններում և Ստեփանակերտում պահպանվել թԸԼ-ները, «Ռւ ՐՈջօրՍՌՉՈպՑ ՎՌսՌՓՌÿ» շրջանակներով ազդագրերը:

Հայոց լեզվի դրվածքը բավարար չէ Արցախի ուսումնական հաստատություններում: Խրոխտ քայլերով շարժվող անգլերենի մրցակցությունից տուժում է հայերենը: Որոշ ծնողներ եւ մանկավարժներ մոռանում են, որ օտար լեզուների իմացությունը չպիտի կատարվի հայոց լեզվի օտարման հաշվին: Հակառակ դեպքում՝ խաթարվում է լեզվամտածողությունը: Երեխան կտրվում է հայկական արմատներից, իսկ երեւույթը կրկնվելու դեպքում, երրորդ սերնդից սկսած, ուծացվում է: Հայաստանում (ներառյալ՝ Արցախը) այն մտայնությունն է տիրում, թե Արեւմուտքին հաճելի լինելու կամ զարգացվածությունը ցուցադրելու համար պետք է բնակելի  շենքերը, հյուրանոցները, խանութները եւ այլ շինություններ համապատասխանեն, այսպես կոչված, միջազգային չափանիշներին, օտարների ճաշակին ու պահանջներին: Դա քաղքենիություն եւ օտարամոլություն է:

Օտարներին «հինգ աստղանի» հյուրանոցներով, Լաս Վեգաս հիշեցնող խաղատներով եւ նմանատիպ զիզի-բիզի բաներով չես զարմացնի: Նրանք զարմացել եւ զարմանում են մեր ազգային գոյության փաստից՝ մայրենի լեզվից բխած գիր-գրականությունից, մշակույթից, արվեստից, ճարտարապետությունից… Ինչպես եկեղեցիները եւ վանքերը աչքերը փակ կարելի է տարբերել այլ շինություններից խնկաբույրի միջոցով, այդպես էլ ամեն մի նոր կառույցից, շինությունից հայկական բույր պիտի ծորի: Օտարներն էլ պիտի զգան, որ հայի երկիր են եկել: Լեզվապահպանության հարցում ցավալի է վիճակը բնակավայրերի անունների, տեղանունների, ազգանունների, անձնանունների, ստորագրությունների, դիմելաձեւերի հարցերում:

Ցավալի է, այդ ինչո՞ւ, երբ խախտում են ֆինանսներին, հարկերին, գույքին, մի խոսքով նյութական ոլորտին վերաբերվող օրենքները, օրինազանցներին անմիջապես կամ սահմանված ժամկետից հետո պատասխանատվության են ենթարկում, հատուկ դեպքերում էլ կալանավորում են. ժամանակին մուծումներ չկատարելու դեպքում մարդկանց զրկում են ջրից, գազից, էլեկտրաէներգիայից, կոմունալ ծառայություններից օգտվելու հնարավորությունից, իսկ «Լեզվի մասին» օրենքը խախտելու դեպքում մնում են անպատիժ: Մի՞թե Հայոց երկրում գործող Հայոց լեզվին վերաբերվող  օրենքը գոնե այլ օրենքներին համահավասար չէ:

Լեզվական օրինախախտումներին վերաբերող օրինակներ կարելի է հազարներով բերել (ի դեպ, այդ օրինակներից շատերը ժամանակին ուղարկել ենք Մոսկվա՝ որակելով դրանք որպես ազգային  արժանապատվության ոտնահարում, սպիտակ եղեռն, բռնի ուծացում), բայց նշվածներով էլ բավարարվենք. նորից ու նորից խորհենք հայ դասական Ավ. Իսահակյանի «Մեր լեզուն մեր հայրենիքն է» իմաստության եւ Արցախյան ազգային-ազատագրական պայքարի  նպատակի եւ էության շուրջ:

ՀԱՅ ՔՐԻՍՏՈՆՅԱ ՄՏԱՎՈՐԱԿԱՆԻ ՄՏՈՐՈՒՄՆԵՐ

Շուշի, մեր սիրելի, հարազատ, լքված ու մոռացված Շուշի…

Երբ նայում եմ քաղաքի ավերակներին, թվում է, թե ընկել եմ հեքիաթներում նկարագրվող կախարդված-մեռած քարե քաղաքներից մեկը: Թերևս հեքիաթասացները նման քաղաքներն են տեսել ու հիմք ընդունել իրենց երևակայությունը զարգացնելու համար: Իսկ Շուշին կա, հեքիաթ չէ,  նա մեր այսօրվա իրականությունն է, մեր դեմքը, մեր հոգևոր խղճուկ վիճակի վառ արտահայտությունը, «ծերանոցում լքված մեր նահապետը»:

Եվ այս առիթով ես ուզում եմ կիսել իմ խոհերը  հայրենակիցներիս հետ, եթե անգամ այն չի համընկնում շատերի կարծիքի հետ:

Մի քանի ամիս առաջ «Դեմո» թերթում քննարկվեց Շուշիի մզկիթի վերանորոգման հարցը, արտահայտվեցին կարծիքներ, ներկայացվեցին մեղադրանքներ, որոնց էլ ցանկանում եմ անդրադառնալ և մասամբ առարկել:

Ես, որպես կրոնի դերը և նշանակությունը խորապես գիտակցող հայ քրիստոնյա ճարտարապետ, որ իր աշխատանքային գործունեության լավագույն տարիները նվիրել է Հայ եկեղեցիների ուսումնասիրությանն ու վերականգնմանը, ցանկանում եմ ասել, որ ցանկացած պաշտամունքային կառույց, որտեղ չկան պաշտամունքն իրականացնող անձինք, իրենից ներկայացնում է ոչ այլ ինչ, քան շինանյութի ձևավորված մի մեծ կույտ, նա մեռած մարմին է, որը իրենից չի կարող ներկայացնել ոչ մի վտանգ: Եվ, եթե գտնվել են մարդիկ, որոնք կարողացել են հայթայթել մի քանի դրամ  Շուշիի գոնե մի փոքր անկյուն բարեկարգելու համար, կարելի միայն ողջունել: Դրանից մեր քաղաքը միայն կշահի, քանզի ստեղծագործ աշխատանքից աշխարհի ոչ մի ժողովուրդ դեռ չի տուժել:

«Շեն» կազմակերպությունը դեռևս 90-ական թվականների սկզբին Արցախի տարածքում, սարսափելի դժվար պայմաններում,  իրականացրել է շինարարական աշխատանքներ մեզ համար ռազմավարական շատ կարևոր նշանակություն ունեցող Հադրութի շրջանի  բարձրադիր գյուղերում, և ես խորապես համոզված եմ, որ առաջին իսկ ընձեռած հնարավորությունը նրանք կօգտագործեն Շուշիում հայրենանվեր շինարարություն  իրականացնելու համար: Եվ եթե այսօր նրանք հայթայթված գումարները ծախսում են մզկիթի վերանորոգման համար, նշանակում է, որ այլ նպատակով երևի թե այն անհնար է եղել ծախսել:

Ես դիմում եմ բոլոր իմ հավատացյալ քույրերին և եղբայրներին, ասելով, որ այն, ինչ կատարվում է կամոք Աստծո, կատարվում է ի բարին, ես բոլոր նրանց ցանկանում եմ համբերություն, ներողամտություն և սեր: Իսկ կրոնի այն ուսուցիչը, որ չգիտի, թե ինչ պատասխանի իր աշակերտներին, թող հիշի «Լեռան քարոզը»… Ես չէի ցանկանա, որ իմ հայրենակիցների հոգիներում սերմանվեր չարությունը, քանզի նա Մարդու հոգևորը ավերող հիմնական գործոններից է, Հայ Առաքելական Եկեղեցու կողմից ընդունված յոթ մահացու մեղքերից մեկը: Կուզենայի ավելացնել նաև, որ Պարսկաստանն այսօր այն մահմեդական երկրներից մեկն է, որտեղ պաշտպանված են  հայերի ոչ միայն անձն ու ունեցվածքը, այլ նաև մշակույթը:

Այսօր մզկիթի վրա կատարվող աշխատանքները դադարեցվել են: Սակայն ոչինչ չի փոխվել: Մեր ժողովուրդը հոգևոր հիմնախնդիրներ շատ ունի, որոնք լուծելու համար պիտի պայքարի այն նույն մոլեռանդությամբ, որով դեմ կանգնեց  Շուշիի մզկիթի վերանորոգմանը:

Մզկիթի հարևանությամբ  շուտով վերջնականապես անվերադառնալի ավերակ կդառնա քաղաքի պատմական իջևանատներից մեկը, որը վերանախագծվել է  որպես Շուշիի պատկերասրահ: Վերականգնման աշխատանքները սկսվել են  պետության կողմից դեռևս մի քանի տարի առաջ, դադարեցվել առաջին իսկ ցրտերից հետո առ այսօր: Սակայն դա ոչ ոք չի նկատում և զարմանալիորեն ոչ ոք չի վրդովվում, ոչ ոք չի հետաքրքրվում, թե ուր գնացին պատկերասրահի համար նախատեսված գումարները: Համարյա նույն բախտին է արժանացել Ստեփանակերտ քաղաքի պատկերասրահի  համար տարիներ առաջ կատարված  նախագիծը: Պարզվում է, մեզ՝ հայերիս, որ դարեր շարունակ իմացել ենք ձևի և գույնի արժեքը, որոնց զավակների նկարները այսօր էլ զարդարում են աշխարհի պատկերասրահների պատերը, պատկերասրահ հարկավոր  չէ այն դեպքում, որ այլ քաղաքակիրթ երկրներում, որոնց շարքն ենք մենք մեզ փորձում դասել, նկարչական դպրոցները տեղավորում են Ազգային պատկերասրահների շենքերում:

Այսօր անհնար է քայլել Ստեփանակերտի փողոցներով և  երթևեկել քաղաքային տրանսպորտում, այն ողողված է ռուսական,  արաբական, թուրքական և, որ ամենացավալին է, հայկական և այլոց ամենաանճաշակ ու զզվելի երաժշտությամբ:

Մեր դպրոցներում անգամ հայոց լեզվի  ուսուցիչներից շատերը  գրագետ և մաքուր հայերենով չեն խոսում:

Մայրաքաղաքը օրեցօր լցվում է «էլիտար» նորանոր բնակելի շենքերով, որտեղ դեռ պարզ չէ, թե ով պիտի ապրի, և դա այն դեպքում, երբ պետությունը գումարներ չի գտնում Շուշին ավերակներից վեր հանելու համար:

Երկիրը ողողված է կաշառակերությամբ, կոռուպցիայով, և այս ամենը ագրեսիվ անտարբերության ֆոնի վրա:

Ես կարծում եմ, որ մտավորականները, որոնց այդպես հուզում է մեր ազգի հոգևոր վիճակը, ա°յս երևույթների դեմ պիտի բարձրացնեն իրենց բողոքի ձայնը: Ռեսուրսները` ազգը ոտքի բարձրացնելու համար, պիտի փնտրել ոչ թե այլուր, այլ մեր մեջ: Եվ եթե մենք այսօր ինչ-որ բան չունենք, դրա պատճառն այն չէ, որ ուրիշը ունի, դրա պատճառը միայն մենք ինքներս ենք: Ուզու՞մ եք Շուշին վերականգնել, վերականգնեք, գնացեք, ժողովեք մեր  ազգի ողջ միտքն ու կարողությունը ու վերակենդանացրեք երկիրը:

Հայ ժողովուրդը անցել է դարեդար ու գոյատևել մինչ այսօր, որովհետև իր միջից միշտ վանել է այն չարությունը, որը կարող էր իր հոգևոր կործանման պատճառը դառնալ, ու ժամանակի միջով իր հետ մեզ է հասցրել այն Մեծ Սերը, որն էլ հանդիսացել է մեր պապերից մեզ հասած ամենամեծ, ամենաթանկ  ու ամենաանգնահատելի ժառանգությունը: Ու տա Աստված, որ մենք արժանի լինենք մեր նախնյաց, ու մեր սերունդներին տանք այն, ինչը ոչ մի թշնամի ու ոչ մի պատերազմ մեզնից չի կարող խլել, քանի դեռ աշխարհում մնացել է գեթ մի հայ:

Մանուշակ ՏԻՏԱՆՅԱՆ

ԿԱՐԵՆ ՄԻՐԶՈՅԱՆ. «ԱԿՈՒՆՔՆ» ԱՄԵՆԵՎԻՆ ԷԼ «ԱԶԱՏ ՀԱՅՐԵՆԻՔ» ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՊԱՇՏՈՆԱԹԵՐԹԸ ՉԷ

Ճեպազրույց նորաստեղծ «Ակունք» թերթի խմբագիր Կարեն ՄԻՐԶՈՅԱՆԻ հետ

Արցախի լրատվադաշտում երևան է եկել նոր թերթ՝ «Ակունքը», և «Դեմո»-ն, բնականաբար, սրտանց շնորհավորում է նրա ծնունդն ու մաղթում անփոթորիկ նավարկություն: Ի դեպ, թերթի հետ գործ ունեցող լրագրողներս գիտենք« թե ինչ ասել է շաբաթաթերթ հրատարակել« մինչդեռ ձեր առաջին համարից երևում է« որ ողջ ծանրությունը դրված է երկու-երեք հոգու վրա: Կարեն, կդիմանա՞ք:

– Նախ՝ շնորհակալություն շնորհավորանքի համար: Իսկ ինչ մնում է ձեր հարցին, իրոք որ, շաբաթաթերթ հրատարակելը ծանր գործ է« մանավանդ սահմանափակ խմբագրակազմով: Բայց դիմանում ենք, և արդեն կան նախանշանները, որ մոտ ապագայում մեր թիմը կհամալրվի հայտնի լրագրողներով:

Կարծիք կա« որ «Ակունքի» ապագան կախված է գալիք խորհրդարանական ընտրություններից: Ի՞նչ կասեք այս առումով:

– Ես համոզված եմ« որ «Ակունքի» ապագան կախված է Հայաստանի և Արցախի լրատվական դաշտում ձեռք բերվելիք վարկանիշից: Թերթի խմբագրակազմը չի հանդուրժելու թույլ թերթ համարվելու հեռանկարը« իրողությունը (դա սկզբունքային հարց է), և հրաժարական է տալու՝ անկախ ամեն ինչից:

Կարեն, ինչո՞ւ է «Ակունքը» կոչվում հանրային շաբաթաթերթ« չէ՞ որ այն «Ազատ հայրենիք» կուսակցության պաշտոնաթերթն է:

– «Ակունքն» ամենևին էլ «Ազատ հայրենիք» կուսակցության պաշտոնաթերթը չէ: Պարզապես նրա հովանավորը` Արայիկ Հարությունյանը, «Ազատ հայրենիք» կուսակցության համանախագահներից մեկն է« և որքան էլ դա տարօրինակ ու անհավատալի լինի« բացարձակապես չի միջամտում թերթի գործերին (բովանդակային առումով):

Այս առումով նա բավականին« ավելի ճիշտ՝ անհրաժեշտ լիբերալություն է ցուցաբերում: Ու եթե նա «ԱՀ» անդամ է« ապա դա չի նշանակում« որ «Ակունքը» նրա հովանավորած կուսակցության պաշտոնաթերթն է:

Ճեպազրույցը վարեց Վ. ՕՎՅԱՆԸ

——————————————————————————————-

ՍՈԿՐԱՏ ԽԱՆՅԱՆ – 75

«Դեմո»-ի խմբագրակազմը սրտանց շնորհավորում է ճանաչված բանաստեղծ,  վաստակաշատ գրականագետ-մանկավարժ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Արցախի պետական համալսարանի գրականության և լրագրության ամբիոնի վարիչ Սոկրատ Խանյանի ծննդյան 75-ամյակը՝ մաղթելով նրան  քաջառողջություն, ստեղծագործական նորանոր հաջողություններ:

ԿԱՐՈՏԻ ՊԱՏՐԱՆՔ

Մարտիկ բանաստեղծ
Կոմիտաս Հակոբյանի սուրբ հիշատակին
Հույսի աստղերով բարուրված որդի,
Արևով սնված արևի պատրանք,
Սիրո սուրբ լեգենդ, մարտնչող ոգի,
Կյանքի ծարավով հրկիզված հեքիաթ:
Տոհմածառի երթ, օջախի կրակ,
Հայրական պատիվ, թոնրահացի բույր,
Մոր ծաղկուն երազ, քաջության երակ,
Անմահությունը զարդարող համբույր,
Քրոջ ծիածան, եղբոր թև-թիկունք,
Թևող առասպել, երկրի վեմ ու սյուն,
Արտերի օրոր, աստղածին արցունք,
Արցունքածին հույս, կենսառաք արյուն:
Աստծո օրհնանքի սրբազան պատգամ,
Հավերժված զինվոր, Աստծո վարքագիր,
Ազատության կանչ, հայաստանված կամք,
Ամարասված լույս ու մաշտոցված գիր:
Կյանքիդ ավարտը` այգաբացի շող,
Սխրանքիդ փառքով ճախրում ես ու կաս,
Ապրողների հետ հավիտյան ապրող,
Երգողների հետ երգող Կոմիտաս:

ԻՄ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ

Քար են նետել ամեն կողմից
Հողդ դարձրել մի Քարաստան,
Տառապել ես դավից, հողմից,
Քարդ դարձրել բերդ-ապաստան:
Հողմի բերնից հող ես խլել
Ու զարդարել քարդ հողով,
Քարերիդ մեջ երգդ գրել
Զարդարվել ես աստղաշողով:
Քաջ դիցերը քո ջրածին
Մնացել են ջրիդ ծարավ,
Արյանդ մեջ Հայկն առնացի,
Հիսուսին են ասել՝ հարյավ:
Սակայն էլի Քարաստանիդ
Քար են նետում ամեն կողմից,
Ու դառնացած խորհում եմ ես՝
Պրծում չկա ցավ ու հողմից:
Բայց էլի դու, իմ ժողովուրդ,
Կառչած ծլող քո քարերին,
Զավակներիդ ձեռքից բռնած,
Ողջունում ես քո դարերին:
Ողջունում ես սիրով անանց,
Ձեռքդ քո սուրբ խաչ ու թրին,
Մայր իմ, փառք է ապրել՝ փարված
Քո անվանը, քո սուրբ գրին:

ՈՒԶԵՍ ԹԵ ՉՈՒԶԵՍ

Ուզես թե չուզես, կյանքդ նվեր է,
Եվ այդ նվերը սահմաններ ունի,
Կյանքիդ անիվը միշտ վար ու վեր է,
Կյանքն իր չլուծված այս իմաստն ունի:
Սկիզբ է կյանքդ ու նաև վերջ,
Վիշտ ու բերկրանքը թևերն են նրա,
Վերջը վարագույր, սկիզբը տենչ է,
Երկուսն էլ դաջված քո սրտի վրա:
Ուղիդ արարման երազ ու ջանք է,
Փառքդ խաչքար է՝ սրբապատկերով,
Ուղիդ բերկրանք է, ուղիդ տանջանք է,
Ուղիդ հենց դու ես՝ քո իսկ պարտքերով:
Ուզես թե չուզես, կյանքդ հենց դու ես,
Քեզնով է կյանքդ թևածում հավետ,
Եթե ծառ ես դու և բերքատու ես,
Կյանքդ դրախտ է մի երանավետ:
Կյանքդ դրախտ է մի երանավետ,
Թե ընծայում ես քո ժողովրդին,
Ժողովուրդն է, որ քեզ դարձնում է երգ,
Սա կյանքի դասն է և պարզ, և խրթին…

ՊԱՊՆ ՈՒ ԹՈՌԸ

Պապը Մասիս` սեգ ու կանգուն,
Թոռան համար հույսերի դուռ,-
Պապը՝ Սևան, թոռը՝ Զանգու,
Պապի համար հավատի գուռ:
Պապը՝ կաղնի, թոռնիկը՝ շիվ,
Թոռան համար պապը՝ հեքիաթ,
Պապը անքուն գիշեր ու տիվ,
Անքուն պապին՝ թոռը բերկրանք:
Պապը մի ծառ, թոռնիկն առու-
Թոռնիկը երգ՝ պապի համար,
Պապը՝ երկինք, թոռը՝ գարուն,
Թոռը՝ պապի բախտի կամար:
Պապը՝ օջախ, թոռնիկը՝ ջահ,
Թոռը՝ պապի լուսե համբավ,
Թոռան համար պապը՝ աշխարհ,
Պապի համար թոռը՝ ճամփա:
Իմ այս երգը ծնվեց մի օր,
Երբ ես դարձա խոհուն պապիկ…
Պապը՝ թոռան արմատն է խոր,
Թոռը պապին փառք ու պատիվ:

——————————————————————————————-

Ценности

Никогда не поздно одуматься

Карабахцы вновь вынуждены поднять вопрос о своем достойном месте в этом мире. Но если в 1988 году мы боролись против произвола азербайджанского чиновничества, то сегодня мы вынуждены “бороться” против своих же чиновников.

Насколько мудр и терпелив карабахский народ, известно всему миру. Мы, в отличие от других этносов, всегда можем отличить главное от второстепенного и всегда понимаем, что мир на нашей земле – превыше всех проблем. Вот почему в Карабахе не получил выраженного развития “карабахский синдром”, как в США – “вьетнамский”, а в СССР – “афганский”. Мы долгих 10 лет терпели произвол власти, коррупцию, “панибратство”, классовость, некомпетентность и многие другие изъяны, которые, казалось бы, не должны иметь с властью ничего общего. И неизвестно, сколько бы мы еще терпели, если б об этом же так красиво и грамотно не заговорил президент страны. Слушая его, мы про себя решили: “Ну, наконец-то”. Но оказалось, что это опять то самое “ораторское искусство”, которым президент Гукасян обманывает нас который год подряд. Осознание этого оказало на нас воздействие большее, чем речь главы государства. Неужели нашему президенту действительно кажется, что народ в настолько “стадном” состоянии, что не понимает, что ответственность за все “грехи” власти лежит именно на его плечах? Потому что именно он является вдохновителем “братвы”, которая по принципу “овцу принесут в жертву – блохи спасутся” “выдала С. Бабаяна под суд”, а сама пошла на поклон к президенту и приняла новую “присягу” уже на верноcть ему. Не наш ли президент “закрыл” уголовные дела на правонарушителей и вернул их к власти? Не он ли давал “добро” на низкие и издевательские “преследования” неугодных работников, не учитывая даже то, что все они – люди с высшим образованием, интеллигенты, имеющие большой опыт работы в различных сферах жизнедеятельности нашего маленького государства и имеющие огромные заслуги в деле становления и развития Карабаха как Государства. Но этого нашему президенту показалось мало. Мало нам нашего нынешнего полуграмотного, полувоспитанного, безыдейного послевоенного поколения, надо было поставить еще под угрозу и подрастающее поколение. Мало нам того, что нашей молодежи не с кого брать пример (потому что порядочные люди “загнаны в угол”, потому что у власти и на должностях сидит непонятно кто), нужно было еще укоренить в них сознание, что к власти всегда приходят “шустрые”. Мало было того, что заместитель министра обороны заявил, что земли, освобожденные кровью лучших карабахцев, надо вернуть, нужно было еще убрать из армии боевого генерала, который всегда отзывался на просьбы и проблемы своих боевых товарищей – бывших и нынешних.

Видимо, наш президент действительно плохо знает свой народ, раз обрушил на себя его гнев и недовольство.

Что же, А. Гукасян вовремя привел нас к вынесению более верных и конструктивных решений. И нам нужно все хорошенько взвесить, потому что история дала нам уникальный шанс кардинально изменить состояние дел.

Но перед нами стоят серьезные проблемы, неосторожный подход к которым чреват тем, что одно зло может сменить другое.

Неплавные, революционные перемены всегда приводят к негативным последствиям, а именно: при смене одной власти на другую в эту “новую” начинают стремиться люди, очень мало отличающиеся от предыдущей. Внешне-то они другие – более грамотные, располагающие большей поддержкой общества, но по сути – те же карьеристы, взяточники, и смена власти им нужна лишь для того, чтобы “они тоже попользовались кормушкой”. Потому-то народ часто скептически говорит: “А что изменится: уйдет один, придет такой же, еще более рьяный и голодный”. Знают об этом и нынешние власти, потому так убедительно хотят “дезориентировать” народ: мол, придут другие, будет еще хуже.

Да, будет хуже, если мы снова допустим, чтобы выборы в Национальное Собрание НКР превратились в очередное “политическое шоу”. Потому сегодня очень скрупулезно и грамотно нужно подойти к вопросу о выдвижении кандидатов в депутаты.

Как только разговор заходит о выборах, у многих возникают две ассоциации – или “дашнаки”, или “люди от власти”. Сегодня очень много говорят о роли “Дашнакцутюн” в становлении и развитии Карабахского государства. Не стоит забывать, что идеологами и движущей силой Карабахского движения действительно были люди, в дальнейшем составившие костяк партии “Дашнакцутюн”. Они же первыми поняли, что за свободу придется бороться с оружием в руках. Возможно, поэтому карабахцы связывают все свои беды и невзгоды с партией “Дашнакцутюн”. Но это, конечно же, грубое заблуждение. Давайте вспомним, сколько отважных, идейных людей потеряла эта партия в нашей войне. Это если не большинство, то уж, во всяком случае, половина наших погибших ребят. В идейном плане это была элита и общества, и самой партии. Так что, партия “Дашнакцутюн” может гордиться своим прошлым в контексте становления нашего государства.

“Другие” времена, как в Карабахе и Армении, настали в “Дашнакцутюн” после окончания войны. И единственным оправданием 10-летней бездеятельности партии, очевидно, является потеря носителей ее идеи.

В послевоенный период дашнаки повели себя как все – “вакуум”, образовавшийся на месте погибших членов АРФД, стали заполнять люди, совершенно не подходящие по своим моральным и идейным качествам для членства в этой партии. Оказавшиеся при власти “дашнаки” не выполнили возложенную на них миссию. Не имея необходимых для администрирования качеств, они тут же подхватывали с “зараженного” кресла власти вирус самодовольства, вседозволенности, амбициозности и панибратства. Для сохранения своих кресел они часто шли на сделки с властью, подстраивались под политические игры чиновников, забывая, что у них другая миссия в общественной жизни Карабаха.

В вопросах общественной жизни они приняли следующую тактику – не член нашей партии не может правильно мыслить и вносить актуальные предложения. Они уподобились петушку, который возомнил о себе: “Я раньше и громче всех закричал утром, поэтому все должны слушать меня и кричать так же, как я”.

В результате даже честные, порядочные, прогрессивные члены партии попали в опалу  – властей и народа. В руках власти партия стала орудием давления на прогрессивное общественное мнение. Любой вопрос и любая проблема, поставленные перед властью, подводились под ракурс “оппозиционности” (хотя ранее Дашнакцутюн объявил о поддержке курса президента). Человек, имеющий собственное мнение или профессиональную позицию, механически зачисляся в сторонники дашнаков, а значит, во враждебный властям лагерь – со всеми вытекающими из этого последствиями. А каким образом власти “расправляются” с оппозицией – далеко не секрет  в Карабахе.

“Дашнакцутюн” не встала на защиту прогрессивной прослойки нашего общества, как не защитила и своих членов, принявших на себя “суровые наказания” властелинов народа. Это надломило общественное сознание, народ стал бояться высказываться или поддерживать того или иного кандидата.

Нет никаких гарантий, что то же не произойдет и на нынешних выборах. Поддержав кандидатуру демократа на выборах мэра г. Степанакерта, “Дашнакцутюн” вернула себе утерянный авторитет борцов за законность и демократию в Карабахе. Но опасноть того, что некоторая часть партии под давлением вновь не пойдет на “сговор” с властью, дабы получить в новом руководстве какие-то роли, остается по сей день. Поэтому сегодня условия должны быть особенно радикальными: во власть должны идти те, кто имеет большой индивидуальный потенциал и уже успел показать и доказать свою принципиальность в выборе подходов к тем или иным вопросам и проблемам.

Настало время, когда не нужно постоянно говорить о том, о чем уже все прекрасно знают, а думать о том, как все это изменить и какую выдвинуть  альтернативу негативу.

В Карабахе очень много образованных, инициативных, порядочных, имеющих много заслуг людей, которые все эти 10 “болотных” лет оставались на высоте своего человеческого достоинства. Своим образом жизни, достойным воспитанием своих детей они показали и доказали, что верны идеалам, ради которых началось и победило Карабахское движение. Эти люди настолько скромны, что не говорят о своих достоинствах и больших делах, не кичатся и не бьют себя в грудь, крича о своем героизме, потому что народ прекрасно знает, кто есть кто. За этими людьми не стоят президенты, министры, генералы, они сами – своей законопослушностью, порядочностью, образованностью – доказали, что могут помочь – если не материально, то добрым словом, уважительным отношением  – проблемам народа, его тяжкому социальному положению. Народ это понимает и ценит, и доказательством тому – выборы мэра г. Степанакерта, которые заставили мир посмотреть на нас другими глазами.

Мы стоим на пороге события, которого ждали долгих 10 лет: мир готов принять нас – как цивилизованное государство с демократическим строем. Наша задача – не ударить в грязь лицом, потому что руководители государства, его чиновники,  парламент – это лицо данного государства. Мы должны понять, что не можем предстать перед миром в лице полуграмотных, но “шустрых авторитетов”, которые могут создать вокруг себя “ауру” всенародного поклонения. Современный мир может очень быстро “раскусить”, стоит ли за таким человеком народ, потому что народ никогда не стоит за коррупцией.

В том, что во власть стремится попасть кто попало, во многом виноваты мы, жители Карабаха. Если бы мы требовали, чтобы каждый чиновник был подотчетен и отвечал перед законом за вверенное ему ведомство, я думаю, многие из нынешних “рвущихся во власть” или занимающих определенные должности людей отказались бы от предложенной им “игры”. Но никогда не поздно исправлять ошибки.

В том, что “перемена декораций”, устроенная нашим президентом, обречена на всенародное осуждение, нет никаких сомнений. Остается, чтобы А. Гукасян сознался сам себе, что нужно отречься от планов, задуманных им, потому что печальная участь “клановых властелинов” показывает: опираться надо на умных, а не на “верных”. Есть еще время одуматься и опереться на порядочных людей (которые мало верят самому президенту, но готовы выбрать “лучшее из зол”), чтобы войти в историю Карабаха с добрым именем.

Я верю, что карабахский народ предстанет на своем “выпускном балу” в лице своих самых достойных сыновей и дочерей.

Прекрасное будущее наших детей в наших руках. Давайте строить его так, чтобы дети поняли, к чему стремились и за что погибли их отцы, дяди и братья.

Да, будет хуже, если мы снова допустим, чтобы выборы в Национальное Собрание НКР превратились в очередное “политическое шоу”. Потому сегодня очень скрупулезно и грамотно нужно подойти к вопросу о выдвижении кандидатов в депутаты.

Маргарита КАРАМЯН

——————————————————————————————-

BBC Russian

Резолюция ПАСЕ по Карабаху: что дальше?

Резолюция Парламентской Ассамблеи Совета Европы по Карабаху, основанная на докладе депутата Дэвида Аткинсона, вызвала неоднозначную реакцию в Армении и Азербайджане.

В центре внимания сторон оказалась формулировка из первого пункта документа: “Значительные части территории Азербайджана все еще оккупированы армянскими силами, а сепаратистские силы еще контролируют Нагорно-Карабахский регион”.

Принятие этой формулировки в Азербайджане считают дипломатической победой.

В Армении же власти подчеркивают необязательный, рекомендательный характер резолюции, а оппозиция говорит о неспособности администрации президента Роберта Кочаряна решить проблему.

Однако в тени остались другие положения документа. Такие, например, как призыв поощрять политическое примирение сторон путем расширения межпарламентских связей, установление связей и сотрудничества на местном уровне – между избранными руководителями регионов.

Почти не обсуждается положение резолюции, где осуждаются средства массовой информации Армении и Азербайджана за распространение ненависти друг к другу.

Резолюция ПАСЕ также подтвердила необходимость соблюдения четырех резолюций ООН по Карабаху, принятых в 1993 году. Они, в частности, требуют вывода всех войск с оккупированных территорий.

Взгляд из Азербайджана

По словам специального корреспондента Би-би-си в Страсбурге Ильхама Рзаева , по окончании обсуждений представители азербайджанской делегации поздравляли друг друга в фойе Дворца Совета Европы в Страсбурге.

Глава азербайджанской делегации в ПАСЕ Самед Сеидов считает, что после принятия резолюции, “в которой Армения названа страной-агрессором, а режим в Карабахе – оккупационным, во всех последующих решениях Совета Европы эти два момента обязательно найдут отражение”.

Комментарий депутата азербайджанского парламента Мубариза Гурбанлы более резкий: “Отражение реалий Азербайджана в отчете докладчика ПАСЕ Дэвида Аткинсона сделало бессильной агитацию армян, опирающуюся на ложь. Евродепутаты, защищающие европейские ценности, поддержали справедливую позицию Азербайджана”.

С осторожностью, однако, был воспринят призыв ПАСЕ без предварительных условий установить контакт с политическими представителями армянской и азербайджанской общин Нагорного Карабаха.

Бакинская газета “Зеркало” приводит слова заместителя министра иностранных дел Азербайджана Араза Азимова о том, что переговоры станут возможными, когда Армения выведет войска из Нагорного Карабаха и азербайджанская община вернется в Карабах.

Официальная политика Баку строится на том, что Нагорный Карабах не признается стороной конфликта. При таком подходе Армения рассматривается как страна-оккупант и конфликт имеет международный характер. С этой точки зрения важно употребление слова “оккупация” в резолюции ПАСЕ.

Позиция Армении же в том, что конфликт проходит между Нагорным Карабахом и собственно Азербайджаном, а сама Армения является заинтересованным наблюдателем.

Что говорят в Армении

Официальная позиция была представлена пресс-секретарем МИД Армении Гамлетом Гаспаряном: “Доклад Аткинсона, наряду с положительными моментами, в целом, неполноценен, поскольку касается лишь последствий конфликта, без рассмотрения его причин”.

Гамлет Гаспарян подчеркнул, что резолюция ПАСЕ не обязательна для исполнения.

Вице-спикер парламента Армении, представитель националистической партии “Дашнакцутюн” Ваан Ованесян пошел еще дальше, заявив, что от доклада Аткинсона “пахнет нефтью”.

Партия “Дашнакцутюн” входит в правящую в стране коалицию из трех партий, однако дистанцируется от внешней политики администрации Роберта Кочаряна.

Еще один представитель “Дашнакцутюн”, депутат парламента Армен Рустамян заявил, что “резолюция Парламентской Ассамблеи Совета Европы по Нагорному Карабаху развязывает Азербайджану руки для предъявления Армении ультиматумов и даже возобновления военных действий”.

Оппозиция прямо обвинила власти в провале и неспособности решить карабахскую проблему. А лидер оппозиционной Демократической партии Армении Арам Саркисян призвал парламентариев как можно скорее признать независимость Карабаха.

Избранный “президент” самопровозглашенной Нагорно-Карабахской Республики Аркадий Гукасян заявил, что отчет Дэвида Аткинсона был очень субъективным и “не соответствовал нынешней ситуации”.

У ПАСЕ свой мониторинг

Посредническую миссию в разрешении карабахского конфликта еще в 1992 году взяла на себя группа государств-членов ОБСЕ, которая впоследствии получила название Минской группы.

Под эгидой Минской группы было проведено более 20 встреч между президентами Азербайджана и Армении. Несколько раз, казалось, проблема была близка к разрешению, однако в последний момент одна из сторон отказывалась от подписания соглашения.

Сейчас представители трех стран-сопредседателей Минской группы – России, США и Франции – ведут активную дипломатическую работу, создавая условия для переговоров, которые проводят президенты и министры иностранных дел Азербайджана и Армении.

До принятия резолюции ПАСЕ международные организации не обращались к конфликту, чтобы не повлиять отрицательно на ход переговоров. Так, вопрос о карабахском конфликте по просьбе Азербайджана был внесен в повестку Генеральной Ассамблеи ООН осенью прошлого года, однако не обсуждался по просьбе сопредседателей Минской группы.

Армения также была против обсуждения проблемы в ООН.

ПАСЕ, как заявил в интервью Би-би-си докладчик по карабахскому вопросу Дэвид Аткинсон, предложила внести парламентское измерение в Минский процесс.

“Предложения, которые мы вносим от имени Совета Европы, не подменяют Минскую группу и, конечно, не подрывают Минскую группу. Мы лишь хотели бы расширить Минский процесс”, – сказал Аткинсон.

Ассамблея собирается осуществлять собственный мониторинг переговорного процесса. “Первой ласточкой” активизации миротворческих усилий в Карабахе стала поездка ознакомительной миссии ОБСЕ в Карабах для проверки сообщений о заселении армянами оккупированных азербайджанских территорий.

ОБСЕ послала в Карабах проверку 

Специальная миссия Организации по безопасности и сотрудничеству в Европе начала в районе карабахского конфликта проверку сообщений о том, что на оккупированных азербайджанских территориях создаются армянские поселения.

Азербайджан выдвинул в адрес Армении обвинения в том, что территории, оставшиеся под армянским контролем после заключеного в мае 1994 года соглашения о прекращении огня, заселяются армянами.

В воскресенье (31 января) специальная миссия ОБСЕ по проверке фактов заселения оккупированных территорий прибыла в регион. В миссию входят специалисты из России, США, Франции, Германии, Швеции, Финляндии и Италии.

“Азербайджанская сторона поднимала этот вопрос в ООН, и тогда все пришли к общему согласию, что обвинения Азербайджана нужно проверить”, – сказал Анджей Каспшик, личный представитель действующего председателя ОБСЕ в зоне карабахского конфликта.

Миссия проведет в Карабахе приблизительно неделю и проедет по семи азербайджанским районам, находящимся под контролем армян.

По словам российского сопредседателя Минской группы ОБСЕ Юрия Мерзлякова, если поселения будут обнаружены, то нужно будет выяснить, кем являются поселенцы и как они туда попали.

Министерство иностранных дел Азербайджана представило ОБСЕ целый ряд документов, а также фото- и видеоматериалов в доказательство выдвинутых в адрес Армении обвинений.

Во время встречи с членами мониторинговой группы президент самопровозглашенной Нагорно-Карабахской Республики Аркадий Гукасян заявил, что на оккупированных территориях “в основном проживают лица армянской национальности, насильственно изгнанные из Азербайджана”.

Вопрос карабахского конфликта рассматривался на последнем по времени заседании Парламентской Ассамблеи Совета Европы.

В резолюции ПАСЕ говорится о неприемлемости оккупации иностранной территории страной-членом Совета Европы и подчеркивается право беженцев на безопасное возвращение в свои дома и достойные условия жизни.

“Азербайджанская сторона поднимала этот вопрос в ООН, и тогда все пришли к общему согласию, что обвинения Азербайджана нужно проверить”- Анджей Каспшик, личный представитель председателя ОБСЕ

——————————————————————————————-

Урегулирование

Докладчик ПАСЕ по Карабаху: нужен диалог сторон

Парламентская Ассамблея Совета Европы приняла на этой неделе резолюцию по проблеме Нагорного Карабаха, а также рекомендации к Комитету министров Совета Европы по разрешению армяно-азербайджанского конфликта. Автор проекта резолюции и рекомендаций британский депутат Дэвид Аткинсон ответил на вопросы Би-би-си.

Би-би-си: Какое реальное влияние на урегулирование армяно-азербайджанского конфликта смогут оказать резолюция и рекомендации ПАСЕ?

Дэвид Аткинсон: К сожалению, более чем 10-летняя деятельность Минской группы ОБСЕ по разрешению карабахского конфликта не принесла результатов.

ПАСЕ ставила перед собой цель внести парламентское измерение в процесс урегулирования, повысить роль парламентариев враждующих стран в мирном процессе (резолюция предусматривает частые встречи и обсуждения между депутатами из Армении и Азербайджана – прим. редакции). Это может дать новые идеи для разрешения конфликта.

После принятия этой резолюции мы ждем, что азербайджанское правительство начнет контактировать с представителями Нагорно-карабахского региона и обсуждать с ними проблемы (решения ПАСЕ предусматривают также начало диалога между азербайджанским правительством, армянскими и азербайджанскими общинами Нагорно-карабахского региона – прим. редакции).

Возможно, что эти обсуждения пройдут здесь, в Страсбурге – Ассамблея предложила свои услуги по организации этих переговоров. В 1994-95 годах, когда я был председателем Комитета ПАСЕ по связям со странами-не членами Совета Европы, я организовал в Страсбурге такой диалог, и тогда были представлены все стороны.

К сожалению, обсуждения 10 летней давности не принесли результата. Но я думаю, что недавние инициативы будут плодотворны.

Би-би-си: Критики говорят, что в обсуждении конфликта в ПАСЕ не было никакой необходимости: поскольку карабахский конфликт находится вне ведения Совета Европы и этой проблемой занимается Минская группа ОБСЕ.

Д.А.: Как показывают прошедшие 10 лет, усилий одной Минской группы недостаточно. Совет Европы может внести свой собственный вклад в мирное урегулирование. При этом, мы ни в коей мере не намерены подменять Минскую группу, мы лишь хотели бы помочь сопредседателям.

Би-би-си: Во время обсуждений на Ассамблее вы говорили, что в карабахском конфликте имеют место противоречия двух принципов: права наций на самоопределение и принципа территориальной целостности государств. Какой из принципов, по вашему мнению, должен быть взят за основу при разрешении карабахского конфликта?

Д.А.: Совет Европы признал территориальную целостность Азербайджана, когда страна была принята в ряды этой организации. Если стороны придут к согласию по изменению существующих границ, как это было в случае с разделением границ между Чехией и Словакией, если правительство Азербайджана согласится с требованием населения Карабаха о предоставлении независимости, то и мы это примем.

Но очевидно, что азербайджанские власти никогда не согласятся с требованием Карабаха о независимости. Совет Европы, как и другие международные организации, не может признать независимость Нагорного Карабаха. Поэтому принцип “права наций на самоопределение” в случае с Карабахом не может быть применен.

Би-би-си: Переговоры по карабахскому конфликту безрезультатно продолжаются уже более 10 лет. Что, по вашему мнению, тормозит урегулирование конфликта?

Д.А.: Переговоры, по моему мнению, не приносят результата потому, что за все эти годы не было реальных контактов между азербайджанскими властями и представителями Нагорного Карабаха.

Необходимо начать переговоры, установить диалог для разрешения этого конфликта. Инициатива Совета Европы как раз и приведет к установлению таких контактов. И, возможно, разрешению конфликта.

Би-би-си: Ощущали ли вы какое-либо давление со стороны армянской или азербайджанской делегаций во время подготовки доклада?

Д.А.: Как докладчик я имею свое собственное видение проблемы. Мои цели совпадали с мнением как армянской, так и азербайджанской делегаций.

Би-би-си: Каковы будут первые шаги Совета Европы теперь, после принятия резолюции и рекомендаций?

Д.А.: В пятницу, 28 января, Бюро ПАСЕ обсудит план действий Совета Европы по претворению в жизнь решений по Карабаху. Я думаю, Бюро обратится с письмом к президенту Азербайджана Ильхаму Алиеву, в котором будет говориться о необходимости реализации решений ПАСЕ, в частности, приглашения к диалогу представителей Карабаха. Мы будем счастливы содействовать налаживанию этого диалога.

Би-би-си: Вы будете устанавливать какие-то сроки начала этого диалога?

Д.А.: Нет. Мы бы только хотели, чтобы этот диалог был начат без каких-либо предварительных условий.

В Степанакерте осуждают доклад Аткинсона

Здесь считают, что решение карабахской проблемы возможно лишь на основе компромиссов, а не нагнетания напряженности 

Доклад британского парламентария Дэвида Аткинсона по Нагорному Карабаху, принятая на его основе резолюция, а также последовавшее за этим интервью всемирной службе ВВС вызвали в Нагорном Карабахе, можно сказать,  однозначно негативную реакцию.

“Позиция докладчика в силу своей противоречивости, игнорирования результатов  переговорного процесса, достигнутых напряженными усилиями на протяжении многих лет, лишь усложняет процесс поиска компромиссного решения  по карабахской проблеме. Только на основе компромисса возможно эффективное решение вопросов, связанных со статусом Нагорного Карабаха, ликвидацией последствий конфликта: безопасное возвращение беженцев, деблокада коммуникаций и т.п. Естественно, без участия Нагорного Карабаха как самостоятельной стороны конфликта практических результатов не достичь.  Я все-таки надеюсь, что доклад и заявления Аткинсона – это всего лишь личное мнение, а не позиция европейского сообщества, для которого общечеловеческие ценности, а именно, равенство, демократия, стоят во главу угла “, – говорит социолог Давид Карабекян.

«Думаю, резолюция ПАСЕ не имеет судьбоносного значения для Нагорного Карабаха. Уверен, что любой документ, принимаемый без участия  Нагорного Карабаха, обречен на невыполнение. Именно отстранение Карабаха от участия в подготовке документов приводит к появлению формулировок типа “сепаратисты”, которые оскорбляют наш народ. Что  касается требования ПАСЕ  установить контакты с «азербайджанской общиной Нагорного Карабаха», то мы никогда не отказывались от общения с азербайджанцами, ранее проживавшими у нас. Думаю, как только будет определен статус Нагорного Карабаха, будут учтены и их права»,  – считает правозащитник Альберт Восканян.

«Европейское сообщество не имеет рецептов для рассмотрения проблем, подобных карабахской, и ему требуется время для разработки реальной политики. Пока что политика европейских структур, а вернее, европейской бюрократии приводит лишь к усилению нестабильности в регионе, подталкиванию Азербайджана к возобновлению военных действий, к внутриполитическим провокациям и политической демагогии в Армении. Вместе с тем, в отличие от неуклюжих попыток европейской бюрократии, политические руководители ведущих европейских государств занимают весьма реалистичную позицию в отношении региональных проблем», – считает дипломат Георгий Маркосов.

“Доклад и заявления г-на Аткинсона являются очень противоречивыми и, к сожалению, не способствуют установлению атмосферы доверия в регионе и продвижению процесса всеобъемлющего урегулирования нагорно-карабахского конфликта», – такого мнения придерживается карабахский аналитик, преподаватель университета Давид Бабаян.

По словам Давида Бабаяна, заявления Аткинсона “содержат в себе диаметрально противоположные, взаимоисключающие подходы не только по урегулированию нагорно-карабахского конфликта, но и по позиции ПАСЕ в отношении урегулирования межнациональных споров».

“В частности, г-н Аткинсон считает, что в процессе разрешения карабахской проблемы не может быть применен принцип права наций на самоопределение, и вопрос должен быть решен в рамках территориальной целостности Азербайджана. В то же самое время он выражает надежду, что “с принятием резолюции азербайджанское правительство начнет контактировать с представителями Нагорного Карабаха и обсуждать с ними имеющиеся проблемы”. Однако, в данном случае совершенно непонятно, что могут обсуждать стороны, если, как утверждает парламентарий, уже заранее предопределена формула урегулирования, в корне не приемлемая для одной из сторон?” – отметил Давид Бабаян.

“Мы не должны отождествлять Аткинсона со всей Европой. В конце концов, существуют очень конкретные интересы – европейские, американские, азербайджанские или российские, и эти интересы требуют от каждой из стран решения определенных задач. Мы также имеем свои интересы, которые должны целеустремленно отстаиваться в общем контексте интересов. Однако, все опять сводится к искаженному формату переговоров, в которых НКР не участвует”, – такого мнения придерживается глава внешнеполитического ведомства Нагорного Карабаха  Арман Меликян.

Любопытно, что на днях Общественная телерадиокомпания Нагорного Карабаха предоставила из своего архива интервью члена Палаты общин Великобритании, председателя комиссии по связям со странами-не членами Совета Европы Дэвида Аткинсона, данное им в октябре 1993 года в селе Кичан Мартакертского района Нагорного Карабаха.

В частности, г-н Аткинсон отметил в своем слове, что много наслышан о Нагорном Карабахе, однако находится здесь впервые. “То, что я увидел, – сказал Дэвид Аткинсон, – выше моих представлений. Здесь настоящая война, которая каждый день отнимает многочисленные человеческие жизни. Очевидно, что развязал эту войну Азербайджан, и пока не будет она прекращена, Совет Европы не примет его в свой состав».

«Я считаю, – сказал Дэвид Аткинсон, – что карабахцы имеют право самостоятельно распоряжаться своей судьбой, прокладывая себе будущее. Наша организация и я лично сделаем все, чтобы карабахские армяне жили на своей земле свободной, полноправной жизнью».

Политика – вещь сложная, и, в зависимости от сложившейся конъюнктуры, она может претерпевать всевозможные метаморфозы. Главное, чтобы эти метаморфозы несли в себе больше конструктивизма, чем разрушительной силы. Только так можно найти решение конфликта, от которого устали все стороны.

Ашот БЕГЛАРЯН
Степанакерт

——————————————————————————————-

Окно в мир

Благие пожелания министерству иностранных дел НКР

Становится совершенно ясно, что в ближайшее время внешнеполитические задачи НКР не будут решены даже отчасти. Хотя внешнеполитическое ведомство НКР существует много лет, оно так и не стало адекватным своей миссии и лишено возможностей заниматься тем, чем ему полагается заниматься, то бишь, внешней политикой. В лучшем случае, МИД НКР занимается некоторыми представительскими задачами. Сейчас уже не имеет смысла рассуждать, каковы причины сложившегося положения, какова роль руководителей НКР или Республики Армении в отсутствии деятельности карабахского МИД и каково значение прочих факторов. Очевидно, что причина заключается не столько в позиции руководителей, сколь  в неготовности общества, включая политические и общественные организации, а также парламент НКР, требовать или инициировать проведение внешней политики. И дело не в том, что не решаются те или иные задачи, что имеет место ресурсное ограничение, недостаток в кадрах или что-либо иное. А в том, что политическое руководство НКР, парламент и общественно-политические организации считают внешнюю политику излишним, затратным и необоснованным делом. В Степанакерте нет ни одного лица, претендующего на роль политика, способного понять, в чем состоит значимость внешнеполитической деятельности, не говоря уже о представлениях относительно внешнеполитических задачах. Данное утверждение будет наверняка отвергаться в Степанакерте: не подвергаться критике или аргументировано парироваться, а именно отвергаться. Во «второй» армянской столице умеют говорить и дискутировать не хуже, чем в Ереване или в более крупных столицах. Что это? Традиционное и весьма популярное карабахское качество – упрямство? Нет, скорее, попытка спрятаться от реальности и переждать: а вдруг обойдется. Нет, не обойдется.

Чтобы не быть голословными, можно предложить политическому руководству НКР следующий способ решить данную задачу. МИД НКР может и далее выполнять представительские задачи, то есть, дипломатическую работу, полагающуюся ему по уставу. Тем более, что в большинстве современных государств далеко не МИД занимается разработкой внешней политики. Внешней политикой и политикой безопасности занимаются иные государственные структуры, например, Совет безопасности. Конечно же, данные задачи решаются в режиме регламентированного сотрудничества с парламентом, с министерством обороны, с правительством в целом. Внешняя политика, в определенной мере, должна быть предметом  широкой и, главное, постоянной общественной дискуссии. Вместе с тем, в условиях НКР Совет безопасности – как структура, занимающаяся стратегическими проблемами, – не получила должного развития, и, следовательно, его деятельность направлена на решение больше внутренних вопросов. Отсутствует практика проведения экспертизы, нет компетентной аналитической группы, хотя эти вопросы вполне можно было бы решить в рамках штатного расписания МИД.

Формирование государственной структуры, призванной разрабатывать внешнюю политику и политику безопасности, должно стать приоритетной задачей нынешнего или будущего политического руководства НКР. В Карабахе достаточно подготовленных людей, способных успешно выполнить эту задачу – при минимальных затратах, а возможно, и вообще без затрат.

Как бы не поступало сейчас руководство НКР в сфере внешней политики, после определенных событий многому, а вернее, всему, придется давать оценку – как доигрывание проигранного. Утрачено исторически ценное время, можно было бы сказать «ключевой момент». И если предстоит что-либо сказать или сделать во внешней политике, то нужно понимать, что почти все придется начинать сначала. В первую очередь, будет к месту разобраться, какие внешнеполитические задачи нужно решать. И если эти задачи относятся к разряду государственных тайн, то на нижеследующие вопросы вполне можно ответить в рамках публичной дискуссии. Итак:

1. Когда и при каких обстоятельствах начался современный карабахский политический процесс – в 1988 году, в 1991 или, все же, в 2001 году, почему именно тогда и по инициативе каких политиков в администрации США и с какой целью ?

2. Каковы факторы и причины переговоров в Ки-Уэсте, какие политические функционеры инициировали и рекомендовали провести данную встречу, какое возможное решение закладывалось в ожидания от данной встречи, каковы результаты провала в Ки-Уэсте для некоторых функционеров в администрации США, почему идея Ки-Уэста не получила развития, а администрация США стала серьезнее обращаться к карабахской тематике?

3.Как отличаются позиции администраций Б.Клинтона и Дж.Буша в отношении карабахской проблемы, были ли использованы администрацией Дж.Буша материалы и разработки предыдущей администрации и почему не были разработаны новые предложения?

4. Велись ли консультации администрацией Дж.Буша по карабахской проблеме накануне встречи в Ки-Уэсте с сенатскими комиссиями, каковы были позиции Пентагона и ЦРУ, какие рекомендации получила администрация от американских экспертов, в чем суть данных рекомендаций, были ли они оценены в Госдепе как компетентные, какова карьерная судьба разработчиков карабахской проблемы накануне Ки-Уэста?

5. Какие аналитические и исследовательские институты и центры, а также отдельные эксперты участвуют в разработках американской политики по региону Южного Кавказа, каковы основные идеи и предложения, чьи интересы они выражают, разработан ли проект предоставления НКР международного политического статуса, как к данной идее могут отнестись различные политические круги в США?

6.Насколько сильны лоббистские устремления в США нефтяных компаний США и Великобритании по защите интересов Азербайджана, какова причина самоограничения данных лоббистов, располагающих огромными возможностями, известны ли имена и досье на американских и европейских экспертов, работающих в интересах Азербайджана, размер их гонораров, возможные способы нейтрализации деятельности данных экспертов?

7. Какое место занимает и какое имеет значение карабахская проблема во внешней политике США, в частности, на турецком и азербайджано-каспийском направлениях американской политики, каковы намерения США в отношении НКР, имеются ли интересы ключевых ведомств США в НКР и каковы они?

8. Каковы факторы формирования политики европейской бюрократии в отношении карабахской проблемы, какова роль ведущих европейских держав в формировании данной политики, каковы краткосрочные и долгосрочные интересы Великобритании и Германии на Южном Кавказе, как это влияет на положение НКР, какова роль различных политико-идеологических направлений и политических партий в Европе в принятии решений в европейских структурах?

9. Какова реальная роль нефтяных проектов в развитии политической ситуации на Южном Кавказе, насколько карабахская проблема представляет угрозу для них, каковы оценки угроз и рисков ведущих экспертных фирм в отношении карабахской проблемы, насколько ведущие нефтяные компании заинтересованы в урегулировании карабахской проблемы как в процессе, характеризующемся рисками?

10. Каковы намерения и действительная роль Турции в международном рассмотрении карабахской проблемы, заинтересованность Турции и границы возможного содействия Азербайджану?

11. Имеет ли Россия разработанную, определенную политику в отношении НКР, как эта политика увязывается с аналогичными проблемами, с отношениями России с Евросоюзом и США, в чем состоят среднесрочные интересы России в отношении карабахской проблемы, каковы интересы различных корпораций и политических группировок в России по данной проблеме, кто и в каких рамках лоббирует интересы Азербайджана в России, каково влияние этих группировок на правительство России?

12.  Возможен ли британско-германский и американо-российский заговоры по карабахской проблеме, как это может быть связано с абхазским и чеченским проектами европейских держав, можно ли воспользоваться целями и задачами данного британско-германского проекта, насколько продолжительны общие интересы данных двух европейских держав, как НКР заручиться поддержкой Великобритании и Германии, насколько важна роль Ватикана в армянских проблемах, насколько карабахская проблема интегрирована в политико-идеологические и геополитические проекты, включающие Балканы, Кипр и Северный Ирак?

13.  Имеются ли планы нейтрализации армянских общественных и лоббистских организаций в США и в Европе, откуда и от кого могут исходить данные инициативы, насколько это возможно, как можно этому противодействовать, какова цель этих намерений, насколько это связано с карабахской проблемой?

14. Как может решение правительства и Сената США о признании геноцида 1915 года отразиться на положении НКР, на перспективах международного признания независимости?

15.  Насколько, в какой мере, в какой форме и в каком режиме США заинтересованы в сотрудничестве с Азербайджаном, насколько США заинтересованы в дистанцировании Азербайджана от Турции и в региональной изоляции Азербайджана, может ли Азербайджан реально стать стратегическим партнером США, какие решения США во внешней политике могут быть связаны с этой перспективой?

16. Какова роль грузинских проблем в развертывании процессов в отношении НКР, насколько США, Россия, Евросоюз и Турция заинтересованы в проведении аналогий между грузинскими проблемами и карабахской проблемой, какие выводы можно сделать из данного обстоятельства?

17. Может ли НКР обрести политические позиции в исламском мире, каковы пути реализации данной задачи, какие исламские государства и организации могут стать заинтересованными в построении отношений с НКР, каковы данные интересы?

18.  Возможно ли создание в США дистанцированных от Армении серьезных лоббистских структур для защиты интересов НКР, каковы интересы данных возможных организаций, каковы идеологические и религиозные основы данного сотрудничества?

19. Каковы необходимые технологии для разработки приоритетов и последовательного осуществления конкретных шагов по утверждению внешней политики НКР, с помощью каких интеллектуальных и информационно-аналитических ресурсов можно решить данные задачи, какова роль парламента и гражданского общества в осуществлении внешней политики?

Видимо, карабахский истеблишмент, занятый таким понятным и стоящим делом, как зерноводство или животноводство, предполагает, что внешнеполитические вопросы будут как-нибудь решаться в Ереване. Может быть, это и есть выход из положения. Да, но армянский истеблишмент в целом чрезмерно озабочен своим имиджем, причем, исключительно личным. Такая чрезмерная озабоченность не позволяет делать резких движений. Тогда как НКР имеет преимущество и может себе позволить делать такие резкие движения, какие сделали, например, Албанское Косово или Абхазия.

Георгий МАРКОСОВ                                                                                                              уроженец Баку, внук шушинского купца первой гильдии,
дипломат, доктор политических наук

В. Жириновский предлагает включить НКР в СНГ

Как уже сообщало ИА REGNUM, вице-спикер Госдумы РФ Владимир Жириновский предложил включить Нагорный Карабах в Содружество независимых государств и назвал его “исконно армянской территорией”.

Оценивая это заявление Жириновского, представитель правящей партии “Ени Азербайджан” в парламенте Айдын Мирзазаде назвал его “бредом”. “Хотя этот человек занимает высокий пост заместителя председателя Госдумы, я думаю, он не отдает себе отчета в некоторых словах”.

И до этого, говорит Мирзазаде, В.Жириновский не раз позволял себе нереальные, агрессивные высказывания, и всякий раз официальные круги России отмежевывались от его заявлений. “Я думаю, что устами Жириновского говорят некоторые националистические политические круги, заинтересованные в дружбе с Арменией и в некоторых азербайджанских территориях.”, – пишет “Эхо”.

Как поясняет “Регнум”, Владимир Жириновский считает, что ни Армения, ни Азербайджан не смирятся с потерей Нагорного Карабаха. “Если Россия будет настаивать на присоединении Нагорного Карабаха к Армении, то обидится Азербайджан, если же предложит вариант включения НК в состав Азербайджана, то обидятся армяне”, – заявил он. Из чего следовал простой вывод – вступление Нагорного Карабаха в СНГ: это, по мнению Владимира Вольфовича, и есть “компромиссный вариант”.

МИД Армении считает, что резолюция ПАСЕ не отразится на переговорах по карабахскому урегулированию

“Позитивно оценивая усилия Совета Европы в процессах развития Южного Кавказа, в частности, установления здесь стабильности и продолжительного мира, в то же время считаю, что “Доклад Аткинсона”, наряду с положительными моментами, в целом, неполноценен, поскольку касается лишь последствий конфликта, без углубления в его причины”. Об этом заявил пресс-секретарь МИД Армении Гамлет Гаспарян, комментируя ИА REGNUM принятую накануне ПАСЕ резолюцию по Нагорному Карабаху.

“Более того, считаем проблематичным то, что процесс внесения поправок в резолюцию не был объективным: фактически, из-за турецкого председателя комитета по Политическим вопросам ПАСЕ не прошло одно из наших предложений, которое ранее было одобрено самим Аткинсоном”, – отметил он.

“Тем не менее, мы приветствуем вновь подтвержденные со стороны ПАСЕ принципы, в которых, в частности, подтверждается, что “отделение региона от государства и его суверенитет могут быть достигнуты лишь в результате мирного и правового процесса, основанного на демократической поддержке жителей данной территории”. В документе также утверждается, что “вопрос не может быть решен с применением военной силы. Будущее и статус населения должны быть решены самим населением””, – подчеркнул споуксмен армянского внешнеполитического ведомства. Г. Гаспарян также отметил важность предложенной армянской стороной поправки, где “Ассамблея напоминает обязательство Армении при вступлении в СЕ, а именно – использовать свое влияние на армян Нагорного Карабаха для стимулирования урегулирования конфликта. Этим, фактически, фиксируется, что конфликт существует между Нагорным Карабахом и Азербайджаном”.

“Вместе с тем, резолюция не носит обязывающего характера, она носит консультационный и декларативный характер. Переговоры будут продолжены в рамках Минской группы ОБСЕ, и, считаем, что положительные и отрицательные стороны резолюции не могут повлиять на сам переговорный процесс”, – резюмировал он.

——————————————————————————————-

Взгляд

Армения в политике США

Президент Вудро Вильсон, представляющий Демократическую партию, проводя политику борьбы с мировыми империями, попытался создать независимую объединенную Армению. Армения и армянская община в США всегда питали симпатии к Республиканской партии США, несмотря на известное решение Конгресса 1920 года (в составе  Конгресса тогда преобладали республиканцы) об отказе в оказании помощи Армении. Это, видимо, было связано с рядом причин и интересами, которые имеет каждый народ, претендующий на участие в политическом процессе. Нужно сказать, что нынешняя политика Республиканской администрации, оказывающей сильное давление на власти Армении, в глобальном аспекте, как никогда, благоприятствует защите ключевых интересов Армении. Администрация Дж.Буша преследует в Кавказско-Каспийском регионе практически единственную цель – обеспечение безопасности успешной добычи и транспортировки нефти. Приоритетом данной политики является региональная стабильность. Примечательно то, что обладая столь гигантскими военно-политическими возможностями, США так и не смогли создать в Кавказско-Каспийском регионе операционную систему геополитического управления, что, несомненно, объясняется особенностями региона, прежде всего, отсутствием вовлеченности в эти проекты таких государств, как Армения и Иран. Вместе с тем, выясняется, что для осуществления полного контроля США над регионом необходимо, скорее, не собственное военное присутствие, а отсутствие российского военного присутствия.

При этом, данные политические задачи США, связанные с выводом российских военных баз с Южного Кавказа, приводят не к обеспечению стабильности, а к региональной гонке вооружений, в которой участвуют не только признанные и непризнанные государства Южного Кавказа, но сами США, Россия, Турция и Иран. При этом, «причиной» усиления внутрирегиональной конфронтации и гонки вооружений представляется Армения. В чем же факторы и мотивы столь «антисистемного» и довольно опасного поведения Армении?

Проблема в том, что Армения находится в конфронтации не только с Азербайджаном, но и с Турцией, что делает ее положение крайне уязвимым и требует участия мощного военно-политического блока – гаранта ее безопасности. США, стремясь к урегулированию турецко-армянских отношений, конечно же, оказывают давление на Турцию, что, вроде бы, должно привести к снижению напряженности в регионе. Отчасти эта цель достигается. Однако позитивы возможны, к сожалению, только в краткосрочной перспективе. Следуя этому сценарию, Армения станет безмолвным вассалом Турции, находясь от нее в сильной политической и экономической зависимости (в лучшем случае).

В чем же тогда смысл политики США, направленной на утверждение независимости новых независимых государств? Армения испытывает недоверие к политике США, и для этого есть основания. США и Армения до сих пор не имеют откровенного диалога, хотя ситуация довольно быстро меняется. Я республиканец и я американский патриот, и мне обидно, что армянская община США предпочла отдать голоса преимущественно за Дж.Керри. Причина не только в отсутствии правильного понимания у армянских политиков политики Дж.Буша, но и в грубой работе администрации, влиянии на принятие решений ряда политиков из команды Дж.Буша. Уверен, что это недоразумение. В истории бывает и такое.

Осмысливая мировые политические тенденции и стремясь активно участвовать в процессе интеграции с НАТО и Европейским сообществом, Армения убеждается, что НАТО, как военно-политический блок, распадается на глазах, а создаваемые европейские вооруженные силы не направлены на обеспечение гарантий безопасности сопредельных регионов, особенно такого региона, как Кавказ. Европейские структуры, преследуя цель конкурировать с США на международной арене, время от времени выносят не совсем адекватные политические решения, что вызывает, по меньшей мере, непонимание на Южном Кавказе. В отличие от Грузии и Азербайджана, Армения имеет негативный опыт рассмотрения Армянского вопроса Западным сообществом, начиная с Берлинской конференции 1878 года и до Лозанской конференции 1923 года, а также опыт раздела Армении между Россией и Турцией по Московскому договору 16 марта 1921 года. Поэтому Армения весьма скептически относится к любым международным договорам и обязательствам, впрочем, как и Турция, и пока может надеяться только на наличие вооруженных сил. В настоящее время на Южном Кавказе имеется военное присутствие только трех третьих держав – России, Турции и США.

Следует отметить, что многие недоброжелатели в США, России и Европе, а также в некоторых соседних странах с досадой вынуждены признать, что всякие ожидания скорой экономической и политической гибели Армении оказались несостоятельными. Армения сейчас самая динамично развивающаяся страна в СНГ (годовые темпы роста превышают 10%), только Армения и Нагорно-Карабахская Республика располагают боеспособными вооруженными силами в Южном Кавказе и осваивают высокие технологии. Это, конечно, же, достигнуто при помощи США и России (которая сыграла ключевую роль в развитии армянских вооруженных сил). В общении с многочисленными аналитиками, экспертами и политическими проектировщиками США приходишь к выводу, что в США имеются влиятельные силы, которые не заинтересованы в сближении США и Армении, в развитии военного и политического сотрудничества. Данные круги осуществляют пропаганду против Армении, поощряют агрессивные круги в Азербайджане к продолжению выдвижения необоснованных претензий к Армении, пытаются представить, что политическое руководство Армении в проведении внешней и оборонной политики преследует сугубо личные или групповые интересы. Данные силы не скрывают, что готовы поддержать реализацию «грузинского сценария» в Армении, что совершенно невозможно по ряду причин. В Армении сложилось более предпочтительное социально-экономическое положение, нет проблем с централизацией власти и есть вполне боеспособные вооруженные силы.

Видимо, Армении придется пережить и этот период «политической аттестации» и доказать свое право на независимое существование. Однако, армянским политикам и политологам давно нужно понять, что пора распрощаться с местечковыми методами политического анализа и разработать адекватные пути развития политических отношений с США. Что касается США, то можно уверенно говорить, что в республиканских, правоконсервативных и даже в так называемых неоконсервативных кругах сложилось убеждение, что Армения – сейчас и в будущем – один из немногих бастионов стабильности, порядка и процветания в регионе Большого Ближнего Востока. Значимость Армении для США будет возрастать по мере формирования новой американской политики в отношении Турции, Ирана и других государств региона. США совершенно не заинтересованы в военном и политическом ослаблении Армении. США никогда не позволят изъять Нагорный Карабах из-под контроля Армении, что стало бы катастрофой для армянской нации.  Думать и подозревать Америку в чем-то ином – просто недомыслие и абсурд. Для США представляют большой интерес вооруженные силы карабахских армян, отдельные эксперты в США внимательно всматриваются в армянскую ментальность и больше – с вниманием рассматривают карабахскую идею армян. Ко всему  этому нужно добавить характеристики армян в самой Америке, где они, сохранив свою этничность и преданность исторической родине, являются верными детьми Америки, гордятся своей принадлежностью к американской нации, являются носителями традиции, религиозности, творческого начала.

США выстраивают новую геополитическую конструкцию в регионе Большого Ближнего Востока, и Армения не может упустить шанс стать реальным стратегическим партнером США. Только так ей удастся занять более важное место в регионе.

James George Jatras – Admitted in PA, not admitted in DC Venable, Baetjer, Howard and Civiletti, LLP – Including professional corporations. The previous employment – Foreign Policy Analyst, United States Senate, Republican Policy Committee, Washington, D.C.

Перевела с английского Тина БЕБУТЯН

Джим ДЖАТРАС
Политический аналитик, США
Специально для газеты «ДЕМО», по просьбе моих друзей

 

О международном значении программы перевоспитания азербайджанского общества

Мировая история знает примеры, когда определенное этническое сообщество, оказываясь в специфических политико-исторических условиях, обретало антисоциальные черты, что приводило к невозможности его нормального сосуществования с соседними народами, критической оценки собственного положения и участия в сотрудничестве на международной арене. После включения Южного Кавказа в Российскую империю официальные власти предоставили азерам самые благоприятные условия в экономической и общественной жизни – вследствие того, что это был мусульманский народ, живущий вблизи Турции и Ирана. К концу 19 века, вследствие данной политики, азеры обрели черту, ставшую главной в их нынешнем менталитете, – безнаказанность.

Данная черта была во много крат усилена советской системой, которая предоставила азерам проводить политику национальной, религиозной и социально-культурной дискриминации по отношению к различным нациям, проживающим на территории Советского Азербайджана. С конца 30-ых годов данная политика дискриминации обрела официальный характер, что усилилось в 60-80-ых годах. Целые поколения азеров сформировались в условиях огромных экономических, социальных и административных преимуществ, в условиях полной безнаказанности, чванства, наглости. Производной от этих качеств стала широкая и официальная практика фальсификации истории, расистские оценки народов, культур и политических событий. Обществу азеров стало присуще сочетание агрессивности и трусости, что является проявлением закомплексованности и ущербности.

Азеры претендуют на территории соседних народов, строя беспримерные политические концепции. В сознании общества азеров глубоко укоренилось понимание того, что Азербайджан – искусственно и временно существующее государство, которое было создано исключительно внешними силами. Отсутствие самодостаточности в государственности, в культуре, в экономике, в мировоззрении привело к серьезным проблемам в этнической самоидентификации азеров, к глубокому кризису всего того «сообщества», которое пытается представить себя как целостная нация.

Проблеском в состоянии азеров явилось карабахское движение армянского народа, вследствие которого азеры получили шанс стать культурной, современной нацией на территории, которой вполне достаточно для их успешного существования. Другой шанс был предоставлен азерам политикой Ирана, направленной на возвращение этого «заблудившего» в чуждых событиях этноса в лоно ислама. Обе эти возможности были отвергнуты элитой азеров. При этом, элита отвергла эту перспективу не осознанно, а по наитию, то есть в «потемках». Только примитивное мышление могло привести к тому абсурду, что нефть стала национальной идеей целого народа. Видимо, данная ущербность является прямым результатом чувства безнаказанности, которое преследует этот этнос уже около 180 лет.

Азеры, как народ и общество, переживают глубокий социально-политический и этно-общественный кризис: это стало результатом того, что история азеров в составе России и СССР была историей безнаказанности. Международный аспект данного феномена заключается в том, что Азербайджанская республика не состоянии выступать на международной арене в качестве надежного партнера. Азербайджан не может быть полноценным партнером даже своего «естественного» союзника – Турции. На международной арене Азербайджан выступает как нестабильное, субфеодальное, иждивенчески ориентированное, не-оборонноспособное, политически слабое государство.

Международное сообщество должно разработать специальную программу перевоспитания азерского народа в духе гуманности и рациональности. Учитывая множество этнических компонентов в составе азерского этноса, можно найти условия для апелляции к тем или иным инстинктам гуманности и рациональности, которые включает их подсознание. (Как известно, аналогичный эксперимент, связанный с денацификацией немцев, успешно был проведен после разгрома нацизма.) Иначе Кавказ ожидает дальнейшая нестабильность и хаотические политические процессы, связанные с тем, что Азербайджан, превратившись окончательно в политического попрошайку, будет постоянно требовать удовлетворения своих амбиций, будучи не способным решить даже свои внутренние проблемы. ОБСЕ и ООН должны разработать специальную программу перевоспитания азербайджанского общества. В этом процессе важную роль могли бы сыграть интеллектуалы соседних стран, хорошо знакомые с Азербайджаном и даже считающие Азербайджан своей родиной.

Эдуард АЗГАЛДОВ

в Армении

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s