№ 4 / 28 փետրվար

ՀԱՑ ԵՎ ԿՐԿԵՍ
կամ՝ այսքան ուրախ կյանքը մեր…

Հաց և կրկես՝ այսպես են ասել հին Հռոմում և սննդով ու զվարճանքով կերակրել սեփական ժողովրդին, սակայն հետագա դարերում պարզվել է, որ երկրորդը կարող է փոխարինել նաև առաջինին: Նման իրավիճակներում անպայման ծնվում է «Այսքան ուրախ կյանքը մեր…» երգի նման մի բան:

ԼՂՀ ազգային վիճակագրական ծառայությունը հրապարակել է տեղեկատվություն հանրապետության ժողովրդագրական իրավիճակի մասին՝  2004 թվականի տվյալներով: Ըստ այդմ՝ 2004թ. տարեվերջին հանրապետությունում մշտական բնակչության թվաքանակը կազմել է 145 հազար 600 մարդ՝ նախորդ տարվա 145 հազար 500 մարդու դիմաց («Ազատ Արցախ», 19 փետրվարի): Ինչպես հասկացաք՝ սրանք պաշտոնական տվյալներ են, թվաբանական տարրական գիտելիքներն էլ օգնեցին հասկանալու, որ մեկ տարում մեր բնակչության թվաքանակն ավելացել է 100-ով:

Առակս զի՞նչ ցուցանե: Իսկ ցուցանե մի հասարակ աճպարարություն: 2000 թվականին ԼՂՀ վարչապետ Անուշավան Դանիելյանը հայտարարել է, որ 2010 թվականին ԼՂՀ բնակչությունը կազմելու է 300 հազար մարդ: Այժմ՝ նորից մի քիչ թվաբանություն: Եթե տարեկան ավելանում է 100 մարդ, ապա 2010 թվականին մենք կունենանք 146 հազար 200 մարդ: Այս թիվը, ինչպես հասկանում եք, մի քիչ հեռու է 300 հազարից: Ուրեմն՝ ի՞նչ: Ուրեմն՝ այն, որ մեզ խաբել են, այն էլ՝ ամենապարզունակ ձևով: Եթե, իհարկե, 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ին միանգամից 153 հազար 800 մարդ շտապ չբերվի Արցախ:

Ինչու՞մն է կայանում  գաղտնիքը, ինչու՞ են մեզ այսկերպ ու այսաստիճան հիմարացրել: Որովհետև վարչապետը քաջ գիտի, որ 2010 թվականին ինքը չի լինելու (վարչապետ չի լինելու): Ուստի ինչո՞ւ չօգտվել արցախցիների բնատուր դյուրահավատությունից ու ազնվությունից: Եվ լավ էլ օգտվում են: Այսպես, նույն վարչապետը նույն այդ ժամանակ հայտարարել է, որ տարեկան 1500 աշխատատեղ է բացվելու մեզ մոտ: Իսկ որևէ մեկը փորձե՞լ է պարզել, թե, օրինակ, 2004-ին քանի աշխատատեղ է բացվել: Երևի չնչին թիվ է, եթե մարդամեջ չեն հանում: Նույն վարչապետը ֆանտաստիկ ծրագրեր էր մշակում մեր ջուրն արտահանելու մասին, պնդելով, որ ջուրն այնքան շատ է, անհավատալի շատ, որ կարող ենք մեր կարիքները բավարարելուց զատ՝ նաև հարևան երկրներին ապահովել: Ու ոչ ոք չի հարցնում, թե ահավոր շատ ջրապաշարի պայմաններում ինչու է բնակչությունը օրումեջ մեկ ժամ ջուր ստանում:

Անպատասխանատվությունն ու անպատժելիությունն այնպիսի մակարդակի են հասել մեր օրերում, որ այսպիսի հարցերը անգամ չեն հետաքրքրում իշխանություններին: Այսպես, նույն վարչապետը վերջերս ունեցած իր մի ելույթում նշել է, որ հանրապետությունում իսպառ բացակայում է ոռոգման համակարգը: Խրախուսելի է, իհարկե, նման անկեղծությունը, պարզապես պիտի հասկանալ, որ այն ևս հիմնված է մեր դյուրահավատության, ազնվության ու հանդուրժողականության վրա: Նա համարձակորեն խոստովանել է, որովհետև համոզված է, որ ոչ ոք չի հիշի ոռոգման համակարգի զարգացման նրա խոստումների մասին, ոչ ոք չի հարցնի, թե անցած հինգ տարում ինչու՞ որևիցե բան չի արվել, որպեսզի այսօր ոչ թե ասվի, թե ոռոգման համակարգն իսպառ բացակայում է, այլ՝ որ այդ համակարգը շարունակական զարգացման կարիք ունի:

Այնուամենայնիվ, ինչու՞ է այսպես ստացվում: Հասկանալու համար մի դրվագ մեջբերեմ ֆրանսիական հայտնի «Խաղալիք» ֆիլմից: Շեֆը կանչում է աշխատակցին և հրամայում գլուխկոնծի տալ, հետո պահանջում է հանվել և այլն, և այլն: Ենթական անմռունչ կատարում է պահանջվածը և հեռանում՝ թողնելով շեֆին փիլիսոփայական մտորումների մեջ՝ «հիմա ե՞ս եմ մեղավոր, թե՞ նա»: Ուզում ես գոռալ՝ նա է մեղավոր, նա, իհարկե՝ նրա մեղքը, ավելի ճիշտ՝ մեղքերը շատուշատ ավելին են:

Առակս զի՞նչ ցուցանե: Դու ես մեղավոր՝ ժողովուրդ, որ հավատում ես: Ինչքան պարզունակ հավատաս, այնքան ավելի պարզունակ են խաբելու: Եթե հիշողությունդ այդքան կարճ եղավ, ապա այն շահագործելու են, եթե պատասխան չպահանջես՝ չի լինելու պատասխան ու պատասխանատվություն: Լավ գիտես, որ խոստումները շատանում են հատկապես ընտրությունների ժամանակ: Մի քիչ էլ համբերիր, և շուտով գլխիդ երկնային մանանայի պես կթափվի խոստումների հերթական խմբաքանակը՝ հեքիաթների ու նաղլերի տեսքով, բայց ի տարբերություն մանանայի՝ այն ուտել չի լինի: Հիմա դու գիտես, ուզում ես՝ հավատա, ուզում ես՝ մի հավատա: Պարզապես վաղուց արդեն դասեր քաղելու ժամանակն է:

Գեղամ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

——————————————————————————————-

Անցուդարձ

ԼՂՀ ՔԱՂԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ ՄԵԿ ՏԱՐԵԿԱՆ Է

ԼՂՀ քաղաքացիական ծառայության խորհրդի նախագահ Բորիս Առուշանյանը փետրվարի 14-ին հրավիրած մամլո ասուլիսում  լրագրողներին ներկայացրեց 2004 թվականի ընթացքում իրենց կողմից կատարված աշխատանքները: Նշենք, որ խորհուրդը ստեղծվել է 2004 թվականի փետրվարի 14-ին՝ հանրապետության նախագահ Արկադի Ղուկասյանի հրամանագրով: Հաստիքացուցակով 20 միավոր ունենալով հանդերձ՝ այն սկզբնական շրջանում իր աշխատանքները կազմակերպել է միայն խորհրդի անդամների ուժերով: 2004 թվականի օգոստոսին խորհրդի որոշմամբ հաստատվել է քաղաքացիական ծառայության պաշտոնների անվանացանկ, որոնց մեջ ավելի ուշ ընդգրկվել են ևս 4 պետական մարմիններ: Այդ անվանացանկում, ինչպես նշել է Բ. Առուշանյանը, անհրաժեշտ է ներառել նաև Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի աշխատակազմը: Ընդհանուր առմամբ, քաղաքացիական ծառայության պաշտոնների խմբերում ընդգրկվել են բարձրագույն պաշտոնների 27 քաղծառայող, գլխավոր պաշտոնների 240 քաղծառայող, առաջատար պաշտոնների 242 քաղծառայող և կրտսեր պաշտոնների 206 քաղծառայող: Սկսած 2004 թվականի սեպտեմբերից խորհուրդը կազմակերպել և անց է կացրել ավելի քան 35 թափուր պաշտոնի մրցույթ, որոնցից կայացել է 34-ը, դրանց արդյունքում 141 մասնակիցներից հաղթող են ճանաչվել 64-ը, այդ թվում կազմակերպված մրցույթներում հաղթող ճանաչված, բայց պաշտոնի չնշանակված անձանց հնարավորություն է ընձեռվել ընդգրկվելու կադրերի երկարաժամկետ ռեզերվում: Խորհուրդը սերտորեն համագործակցում է ՀՀ գործընկերների հետ, կազմակերպում փոխայցելություններ, նրանցից ստանում մեթոդական և գործնական օգնություն:

Եղան նաև պրոբլեմներ

Բ. Առուշանյանի խոսքերով՝ ամեն ինչ չէ, սակայն, որ հանգիստ է ընթացել. այս մեկ տարվա ընթացքում եղել են նաև պրոբլեմներ, մասնավորապես բարձրագույն կրթության հետ կապված, ինչպես նաև հոգեբանական խնդիրներ: Առաջինը կապված է պետական հավատարմագիր չունեցող մասնավոր բուհերի տված ավարտական դիպլոմների հետ,  իսկ վերջինը՝ հոգեբանականը, պարոն Առուշանյանը բացատրել է նրանով, որ լինում են դեպքեր, երբ խորհրդի կողմից անցկացված մրցույթում հաղթող ճանաչված անձնավորությունների հետ ինչ-ինչ պատճառներով չի ցանկանում աշխատել վերադասը, այսինքն՝ փորձում է շրջանցել օրենքը: Նման դեպքեր, պրն Առուշանյանի խոսքերով, եղել են, սակայն ղեկավարը ստիպված է եղել համակերպվել: Իսկ եթե որևէ ղեկավար անձ ցանկանում է աշխատել իր ընտրած թեկնածուի հետ, նշել է նա, միակ ելքն այն է, որ այդ թեկնածուն մրցույթին ներկայանա լավ պատրաստված, ու եթե հաղթող ճանաչվեն միանգամից մի քանի հոգի, այդ դեպքում միայն ղեկավարը կարող է ընտրել նրան, ում ցանկանում է:

Լրագրողների այն հարցին, թե լինո՞ւմ են արդյոք դեպքեր, երբ զանգում և «խնդրում են» հատուկ վերաբերմունք ցուցաբերել որևէ մեկի հանդեպ և նման դեպքերում ինչ է անում խորհուրդը, Բ. Առուշանյանը նշել է, որ իրենց պատասխանը միանշանակ լինում է հետևյալը՝ ամեն ինչ կանենք ըստ օրենքի:

Մայրաքաղաքում կադրերի հետ խնդիր չկա, իսկ…

Քաղծառայության խորհրդի նախագահի խոսքերով՝ Ստեփանակերտում կադրերի դեֆիցիտ ընդհանրապես չկա, ընդհակառակը՝ լինում են դեպքեր, երբ մի տեղի համար պայքարում են միանգամից մի քանի հոգի, իսկ ահա շրջաններում պատկերն այլ է. մասնավորապես Քարվաճառի, Շահումյանի շրջաններում եղել են դեպքեր, երբ կադրերի դեֆիցիտի պատճառով թափուր պաշտոնների համար հայտարարված մրցույթները  պարզապես չեն կայացել: Ուրեմն ի՞նչ ճակատագիր են ունենում վերոհիշյալ թափուր պաշտոնները՝ մնո՞ւմ են թափուր այնքան ժամանակ մինչև գտնվեն համապատասխան կադրեր, թե՞ նշանակվում են անհամապատասխան կադրեր: Այս հարցին պրն Առուշանյանը պատասխանել է, որ այդ կարգի պրոբլեմներ լինում են նաև Հայաստանում, դե, էլ ուր մնաց, որ մեզ մոտ չլինեն: Նման դեպքերում, խորհրդի նախագահի խոսքերով, իհարկե, անհնար է երկար ժամանակ պաշտոնը պահել թափուր, այդ իսկ պատճառով ժամկետային աշխատանքային պայմանագրով նշանակվում են մարդիկ՝ մինչև հնարավոր լինի լուծել կադրերի պակասի խնդիրը:

Թափուր պաշտոնները ծածուկ պահել անհնար է

Լրագրողներին հետաքրքրում էին նաև, այսպես կոչված, ծածուկ պահվող թափուր պաշտոնները. արդյո՞ք խորհրդին հայտնի են նման դեպքեր, ինչպե՞ս է կարգավորվում բարեկամներին աշխատանքի վերցնելու մեր սովորությունը, ինչը գրեթե ոչ մի կառույցում բացառություն չէ: Այս հարցերին ի պատասխան, խորհրդի անդամները նշեցին, որ եթե որևէ կառույց ընդգրկված է քաղծառայության համակարգում, անհնար է, որ խորհրդից ծածուկ թափուր պաշտոններ պահի, հարցի երկրորդ մասի կապակցությամբ նշվեց, որ օրենքն ինքը կարգավորում է մոտիկ բարեկամներին աշխատանքի վերցնելու գործընթացը:

Կարևորը հրապարակայնությունն է

Բ. Առուշանյանը նշել է նաև, թե իրենց համար ամենակարևորը հրապարակայնությունն է, և որ իրենք երբեք չեն խուսափել լրագրողների հետ հանդիպելուց, ու այդ ավանդույթն, իհարկե, կշարունակվի՝ կհրավիրվեն եռամսյակային մամլո ասուլիսներ, որոնց ընթացքում լրագրողները կիրազեկվեն կատարված աշխատանքների մասին: Բ. Առուշանյանը ընդգծել է նաև, որ ցանկության դեպքում յուրաքանչյուր ոք կարող է մասնակցել նաև անցկացվող մրցույթներին, «միայն թե տեղավորվեն»,- եզրափակել է նա:

Որպես ընդհանրացում

Մեկ տարվա ընթացքում կատարված աշխատանքներին գնահատական տալու խնդրանքին ի պատասխան, Բ. Առուշանյանը նշել է, որ իրենք ջանացել են ներդնել իրենց փորձն ու գիտելիքները՝ առավելագույն արդյունքների հասնելու համար:

Քրիստինե ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ

ԾԱՄՈՆ ԴԱՐՁԱԾ ՀԱՑԻ ԽՆԴԻՐԸ
կամ որտեղից է սկսվում ստրատեգիական ռեսուրսի ոդիսականը

Հաճախ ենք խոստովանում, որ անտարբեր ենք դարձել ինքներս մեր հանդեպ, երբեմն այն աստիճան, որ մեզ չի հետաքրքրում, թե ամեն օր մեր սեղանին հայտնված հանապազօրյա հացն ինչ ոդիսական է ունեցել մինչև նույն այդ սեղանին հասնելը:

Անցյալ տարվա նոյեմբերին Ստեփանակերտի քաղաքապետն ընդունեց «Հացի արտադրության, տեղափոխման և վաճառքի կանոնների մասին» որոշում, որտեղ հստակ նշվեց, որ հաց վաճառող յուրաքանչյուր խանութում տեսանելի վայրում պետք է փակցվի վաճառվող յուրաքանչյուր հացատեսակի անվանումը, գինը, քաշը և արտադրողի անունը: Դե, իսկ այն մասին, որ վաճառողը չպիտի ձեռքերով բռնի հացը, հագին պիտի ունենա հատուկ համազգեստ, որ հացը պիտի դրված լինի հատուկ և փակ տեղ, գիտեն բոլորը:

Նոյեմբերին կատարված ստուգայցը շարունակվեց փետրվարի 16-ին. այս անգամ էլ նպատակն էր պարզել, թե որքանով են խանութներում հետևում վերոհիշյալ կարգադրությանը: Նշենք, որ այս անգամ բոլոր իրավախախտները գրանցվեցին և, ինչպես մեզ հավաստիացրեցին, կենթարկվեն համապատասխան վարչական պատասխանատվության (օրենքով սահմանված կարգով՝ 10-50 հազար դրամ տուգանքի չափով): Ստուգայցի ընթացքում, որին մասնակցում էին ինչպես քաղաքապետարանի, կառավարության, ԱԺ ներկայացուցիչներ, այնպես էլ լրագրողներ, այցելեցինք տարբեր խանութներ, Ստեփանակերտի հացի գործարան և երկու հացի փուռ:

Սկսենք խանութներից. այցելած բոլոր խանութներում արձանագրվեցին հացի վաճառքի կանոնների խախտումներ. վաճառողուհիներն առանց համապատասխան համազգեստի էին, հացը դրված էր բաց տեղերում և այն բռնում էին ձեռքով: Բացի այդ, բոլոր խանութներում թևածում էր անտարբերությունը, ասես ամեն ինչ այդպես էլ պիտի լինի, և այն, ինչ անում են իրենք, կանոնների խախտում չէ: Վաճառողներից շատերն իրենց համազգեստը հագնում էին միայն այն ժամանակ, երբ մենք ներս էինք մտնում: Մի հանգամանք ևս. երբ վաճառողներից հարցուփորձ էինք անում հաց բաժանողների մասին, փորձեցին մեզ համոզել, թե իրենք հետևում են հաց բաժանողներին և առանց հատուկ համազգեստի նրանք խանութ չեն մտնում: Այս հայտարարությունը կասկածելի թվաց, և մի շարք հարցերից հետո պարզվեց, որ դա ամենևին այդպես չէ:

Որոշ խանութներում շատերը նույնիսկ անտեղյակ էին (կամ անտեղյակ էին ձևանում), որ թե° իրենք, թե° հաց բաժանողները պիտի հատուկ համազգեստ կրեն: Սակայն խանութների տհաճ ազդեցությունը միանգամից հօդս ցնդեց, երբ այցելեցինք նաև, այսպես կոչված, հացի փռերը. այն, ինչի ականատեսը դարձանք, լուրջ մտորումների տեղիք է տալիս: Հարցերից մեկը, որ իսկույն առաջացավ, այն էր, թե ո՞վ և ինչպե՞ս  կարող է նման անհասկանալի օբյեկտներում թույլ տալ արտադրել պետության ստրատեգիական կարևոր ռեսուրսներից մեկը: Նշենք, որ անցյալ ստուգայցի ժամանակ լրագրողների հետաքրքրասիրության թելադրանքով, առանց քաղաքային սանիտարահամաճարակային կայանի ներկայացուցչի,  այցելել էինք երկու հացի փուռ, և այն ժամանակ էլ տեսածը խորհելու տեղիք էր տվել: Սակայն այն ժամանակ վերոհիշյալ ներկայացուցչի կողմից արժանացել էինք նկատողության այն բանի համար, որ համարձակվել էինք առանց հարցնելու այցելել «հացի փռերը»: Այն ժամանակ այդ մասին խոսելու հնարավորություն չունեցանք և, բնականաբար, ոչ էլ հնարավորություն՝ այցելելու տիկին գլխավոր բժշկին…

Այս անգամ մեր այցելությանը ոչինչ և ոչ ոք չէր խանգարում: Նախ՝ այցելեցինք Ստեփանակերտի հացի գործարան, և փաստենք, որ այն համեմատաբար գտնվում էր ավելի բարվոք վիճակում, բայց ահա՝ գործարանին կից հացի խանութում սպասարկման մակարդակը չէր զիջում մնացած խանութներին (Հացի գործարանում սպասվող փոփոխությունների մասին՝ հաջորդ համարում):

Առաջին հացի փուռը, որ այցելեցինք, գտնվում է Հեքիմյան փողոցում: Նախ, մեզ փորձում էին համոզել, թե փուռը վաղուց չի աշխատում, սակայն դա մեզ քիչ հավանական թվաց, քանզի «փռին կից խանութում» դեռ տաք հաց էին վաճառում: Եվ մինչ մենք զրուցում էինք վերոհիշյալ խանութի վաճառողուհու հետ, կողպեքը ձեռքին մի կին բացեց փռի դուռը, մտավ ներս և անհետացավ: Այս բանի ականատեսը եղանք գրեթե բոլորս, ու երբ նորից խոսք բացվեց ներս մտնելու մասին, կրկին մեզ սկսեցին համոզել, թե փուռը չի աշխատում: Ինչևէ, մեր համառությունը պսակվեց հաղթանակով. հանկարծ գործի դրվեց փռի օդափոխիչը, և նույն այն կողպեքով տիկինը եկավ դուռը բացելու: Մեր այն հարցին, թե ինչու էր նա փակել դուռը, զարմանալի պատասխան տվեց` վախենում էի ապրանքները գողանան: Ո՞վ պիտի գողանար, ի՞նչ պիտի գողանային, և գլխավորը՝ ինչպե՞ս պիտի գողանային մի քանի աշխատողների աչքի առաջ: Երբ մտանք ներս, ամեն ինչ ինքնաբերաբար պարզ դարձավ. սևացած պատեր, խեղդող օդ, համատարած կեղտ, և այդ ամենի մեջ երկու երիտասարդ փորձում են հմուտ աճպարարի պես արագ-արագ դնել և հանել հացերը:

Երկրորդ հացի փուռն իր կեղտոտությամբ գերազանցեց առաջինին (ի դեպ, եթե սանիտարահամաճարակայինից ցանկանան, մենք սիրով կտրամադրենք այդ փուռերի հասցեները). խմոր անելու համար հսկայական տաշտեր և դրանց հարևանությամբ՝ աղբարկղ: Թեև զարմանալի ոչինչ չկա. «փուռն» այնքան փոքր է, որ աղբարկղը, լվացարանն ու զուգարանակոնքը հայտնվել են կողք-կողքի…

Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի ֆինանսական և սոցիալ-տնտեսական զարգացման բաժնի պետ Նաիրի Հարությունյանի խոսքերով, առաջին ստուգայցի համեմատ, այս անգամ որոշակի առաջընթաց կա, թեև նա էլ ընդգծեց, որ բոլոր խանութներում նկատվում էր համընդհանուր անտարբերություն: «Մեր կողմից անպայման կկիրառվեն համապատասխան միջոցներ՝ կոնկրետ հաց արտադրողների նկատմամբ, այդպիսի աշխատանքներ կտարվեն նաև լիցենզավորող մարմինների և համապատասխան վերահսկողություն իրականացնող մարմինների հետ»,- նշել է նա:

Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների զարգացման առևտրի և տուրիզմի ստանդարտացման բաժնի պետ Սերգեյ Ավետիսյանի խոսքերով, բոլոր ստուգված խանութներում բացակայում էր հացի ընդունման մասին համապատասխան փաստաթուղթը, որտեղ պիտի նշված լինի հացի գինը, քաշը և արտադրողի անունը: Վաճառողները պատկերացում չունեին, թե ով է վաճառվող հացի արտադրողը, չէին հետևում սանիտարական կանոններին, բոլոր վաճառողներն աշխատում էին առանց հատուկ համազգեստների: «Ինձ հետաքրքրում էր նաև հացի գնի հետ կապված խնդիրը,- ասել է նա,- այս պահին տեսանելի է, որ հացի գինը իջել է 10-20 տոկոսով, բայց հաշվի առնելով, որ ալյուրի գինն անցյալ տարվանից էժան է 40 տոկոսով, ստացվում է, որ հացի գինը իջել է 15-20 տոկոսով»:

Նշենք, որ այս ստուգայցը վերջինը չէ. մոտ ժամանակներս սպասվում է մեկ ստուգայց ևս, որի արդյունքում՝ հայտնաբերված իրավախախտները կենթարկվեն պատասխանատվության:

Հայտնի մուլտֆիլմի հերոսն ասում է` ով չի թաքնվել, ես մեղավոր չեմ: Մեր խանութպանների համար դա կարելի է ձևակերպել հետևյալ կերպ` ով չհետևի կանոններին, մենք մեղավոր չենք:

——————————————————————————————-

Ներքաղաքական

ՄԵԶ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏ Է ՄՇՏԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՂ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆ
Երրորդ գումարման Ազգային ժողովում երրորդ ուժ այդպես էլ ի հայտ չեկավ

Գործող խորհրդարանի լիազորությունների ավարտին մնացել է բավական քիչ ժամանակ: Սովորաբար հերթական խորհրդարանական ընտրություններից առաջ հանրագումարի է բերվում երկրի բարձրագույն ներկայացուցչական մարմնի գործունեությունը, խոսվում ձեռքբերումների ու բացթողումների մասին, տրվում են գնահատականներ նախեւառաջ  պատգամավորների կողմից:  Ինչպե՞ս է մեր խորհրդարանն անցած հինգ տարիների ընթացքում իրականացրել իր օրենսդիր, քաղաքական եւ վերահսկիչ գործառույթները, ինչպիսի՞ դեր է  ունեցել երկրի ներքին եւ արտաքին քաղաքականությանն առնչվող խնդիրների լուծման գործում, ի՞նչ հիմքերի վրա է եղել խորհրդարանական դիվանագիտությունը՝ ղարաբաղյան խնդրի խաղաղ կարգավորման ու ԼՂՀ միջազգային ճանաչման տեսանկյունից:

Այս եւ այլ հարցերի շուրջ իրենց տեսակետներն են արտահայտել խորհրդարանական երկու խմբակցությունների ներկայացուցիչները:

Վահրամ ԲԱԼԱՅԱՆ,  (ՀՅԴ խմբակցության նախագահ). 2000 թվականին ԼՂՀ երրորդ գումարման ԱԺ ձեւավորումից հետո ստեղծվել էր քաղաքական ուժերի հարաբերակցության հետաքրքիր մի պատկեր: ԺԱՄ հասարակական-քաղաքական շարժումը ԱԺ-ում ներկայացված էր 13 պատգամավորներով, 9-ը՝ ՀՅԴ ներկայացուցիչներ էին, իսկ մնացած 11-ը ընտրվել էին որպես անկախ պատգամավորներ, որոնցից երկուսը ներկայացնում էին այլ կուսակցություններ: Փաստորեն ԱԺ-ում երեք խմբակցությունների գոյության նպաստավոր պայմաններ էին ստեղծված: Եթե նշված 11 պատգամավորները միասնաբար հանդես գային անկախ պատգամավորական խմբակցության դրոշի տակ, ապա այսօր մեր երկրի ներքաղաքական կացությունը եւ տնտեսական բարեփոխումների ընթացքն այլ կլինեին:

Երրորդ ուժի հավանական ծնունդը ԱԺ-ում երկրի քաղաքական, տնտեսական կյանքը կայունացնող եւ ընդհանուր առմամբ հավասարակշռող դերակատարություն կունենար: Բայց դեպքերը եւ երեւույթները, ցավոք, այլ ուղղությամբ զարգացան: «Անկախականներ»-ի մեծ մասը հայտնի եւ անհայտ պատճառներով միացավ ԺԱՄ խմբակցությանը: Նման պայմաններում թերարժեւորվեց ԱԺ-ի դերակատարությունը, այն երբեմն ստիպված քայլում էր գործադիր իշխանության ետեւից:

Օրինաստեղծության բնագավառում լիարժեք գործունեության ծավալմանը խանգարում էր խորհրդարանի ոչ մշտական լինելը: Պատգամավորներն, ըստ էության, անհավասար կարգավիճակ ունեին, ինչը խանգարում էր պատգամավորների պարտականությունների լիարժեք կատարմանը:

Կարծում եմ, խորհրդարանում պետք է առկա լինեին մասնագիտական, փորձագիտական խմբեր:

Սակայն, այս ամենով հանդերձ, չի կարելի չնկատել անցած հինգ տարիների ընթացքում ԱԺ-ի ունեցած դերը պետական շինարարության բնագավառում: Ընդունվել են հարյուրավոր օրենքներ, որոնք կանոնակարգում են  մեր երկրի կենսագործունեության բոլոր բնագավառները: Համեմատության համար նշենք, որ երրորդ գումարման ԱԺ-ն ավելի շատ օրենքներ է ընդունել, քան առաջին եւ երկրորդ գումարման ԱԺ-ը՝ միասին վերցրած:

Կառավարության հետ հարցուպատասխանի ժամանակ պատգամավորների կողմից բարձրացվել են ժողովրդին հուզող բազմաթիվ հիմնահարցեր: Պատգամավորների մի զգալի մասը մշտական կապեր է պահպանել ընտրողների հետ, վերջիններիս հուզող ու հրատապ լուծում պահանջող խնդիրները նրանք ներկայացրել են համապատասխան մարմիններին ու նպաստել դրանց լուծմանը:

Ցանկալի կլիներ, իհարկե, որ 3-րդ գումարման ԱԺ-ի բացթողումները շտկվեին հաջորդ խորհրդարանի կողմից:

Վահրամ ԱԹԱՆԵՍՅԱՆ, (ԱԺԿ (նախկին՝ ԺԱՄ) խմբակցության փոխնախագահ). -Երրորդ գումարման ԱԺ-ի գործունեությունը գնահատելու համար, կարծում եմ, անհրաժեշտ է նկատի ունենալ, որ այն մեր հանրապետության իրոք առաջին լուրջ օրենսդիր մարմինն է: Սա՝ առանց չափազանցության, որովհետեւ, ցավոք, առաջին գումարման Գերագույն խորհուրդը հայտնի պատճառներով զրկված էր այդ հնարավորությունից, իսկ նրա իրավահաջորդը պարզապես չկարողացավ լինել հանրապետության ներքաղաքական կյանքի իրողությունների արտահայտողը, քանի որ ձեւավորվել էր ոչ թե ընտրությունների, այլ՝ «ազդեցության ոլորտների բաժանման» արդյունքում:

Երրորդ գումարման ԱԺ-ի ընտրություններն առավել քան արդար, օրինական եւ թափանցիկ էին, ուստի դրանց տրամաբանությամբ էլ խորհրդարան եկան ինչպես քաղաքական ուժեր, այնպես էլ առանձին անկախ պատգամավորներ՝ ձեւավորելով հանրապետության օրենսդիր մարմնի ամբողջական նկարագիրը:

Հատկանշական է, որ երրորդ գումարման ԱԺ-ն ընդունեց «Ազգային ժողովի մասին» նոր օրենք՝ դնելով օրենսդիր, գործադիր եւ դատական իշխանությունների տարանջատման սահմանադրական հիմքը, որին հաջորդեց «Կառավարության մասին» օրենքը, ինչպես նաեւ դատական իշխանության բարեփոխմանը վերաբերող օրենքների մի ամբողջ փաթեթ, փոփոխություններ կատարվեցին «Նախագահի մասին» ԼՂՀ օրենքում, ստեղծվեց ԱԺ Վերահսկիչ պալատ, որին վերապահված է խորհրդարանի վերահսկիչ գործառույթը:

2001 թվականից սկսած՝ ԱԺ-ն ձեռնամուխ եղավ ԼՂՀ օրենսդրությունը եվրոպական չափանիշներին համապատասխանեցնելու կարեւորագույն խնդրի լուծմանը: Այդ ընթացքում ընդունվել են մի շարք հիմնարար օրենքներ, մասնավորապես՝ «Կուսակցությունների մասին», «Հասարակական կազմակերպությունների մասին», «Հեռուստատեսության եւ ռադիոյի մասին», «Զանգվածային լրատվության մասին», «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքները, որոնց անհրաժեշտության մասին խոսվում էր տարիներ շարունակ: Վերացվեց մահապատիժը, փոփոխություն կատարելու միջոցով սանկցիայի իրավունքն օրենքով վերապահվեց դատարանին: Սրանք այն հիմնական օրենքներն ու փոփոխություններն են, որ բնութագրում են մեր նորանկախ հանրապետությունը՝ որպես իրոք  ժողովրդավարությանը հավատարիմ եւ քաղաքացիական արժեքների գերակայությունը հարգող երկրի: Բոլորովին վերջերս ընդունվեց «Մարդու իրավունքների պաշտպանի մասին» օրենքը, ավելորդ եմ համարում շեշտել   Ընտրական օրենսգրքի կարեւորությունը:

Ուզում եմ հատկապես ընդգծել, որ չնայած որոշ քաղաքական շրջանակներում փորձ է արվում մեղմ ասած՝ սրբագրել իրողությունները, նման առաջընթացը երազելի է անգամ միջազգայնորեն ճանաչված շատ երկրների, այդ թվում եւ՝ մեր անմիջական հարեւաններից ոմանց համար, եւ այս առումով վճռական է եղել Ազգային ժողովի մեծամասնություն կազմող խմբակցության, նրա առանձին անդամների նախաձեռնողականությունն ու ընդհանրական դիրքորոշումը:

Ի՞նչ  չի հաջողվել:

Չի հաջողվել շատ բան: Ամենից առաջ, սա արդեն իմ անձնական կարծիքն է, կարելի էր ավելի ազատականացնել խորհրդարանական կյանքը, հիմքեր ստեղծել, որ չորրորդ գումարման Աժ-ն լիովին աշխատեր մշտական հիմունքներով, պատգամավորն, անկախ իր զբաղեցրած պաշտոնից, լիներ քաղաքական լիարժեք դեմք՝ սոցիալական համապատասխան երաշխիքներով: Հուսով եմ, որ հաջորդ խորհրդարանը կանդրադառնա այս հարցին: Թերարժեք եմ համարում նաեւ Ազգային ժողովի արտաքին կապերը: Չխոսելով այլ երկրների մասին, ասեմ, որ մեզ այդպես էլ չհաջողվեց հաստատուն հիմքերի վրա դնել ՀՀ ԱԺ-ի հետ համագործակցությունը, այսպես կոչված՝ Միջխորհրդարանական հանձնաժողովը չաշխատեց ամբողջ ծավալով եւ խորությամբ, կարծում եմ՝ ոչ միայն ԼՂՀ խորհրդարանի մեղքով:

Ռուզան ԻՇԽԱՆՅԱՆ

ՀՅԴ ԱՐՑԱԽԻ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԿՈՄԻՏԵ. «ՄԻՇՏ ՉԷ, ՈՐ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՊԻՏԻ ՄՏԱԾԻ ԼՂՀ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՎԱՐԿԱՆԻՇԻ ՄԱՍԻՆ. ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ՝ ՄԱՍՆԱՎՈՐԱՊԵՍ ԳՈՐԾՈՂ ՆԱԽԱԳԱՀԸ, ՄԵԾ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒՆԵՆ»

Փետրվարի 16-ին կայացավ ՀՅԴ Արցախի կենտրոնական կոմիտեի քարտուղար Ժիրայր Շահիջանյանի և ԿԸՀ անդամ Սերգեյ Շահվերդյանի մամլո ասուլիսը, որի հիմնական նպատակը, նրանց խոսքերով, դեկտեմբերի 16-ի ԼՂՀ նախագահի ելույթից հետո երկրում տեղի ունեցող քաղաքական  զարգացումները պարզաբանելն է, ինչպես նաև հանրությանը ներկայացնել այդ առթիվ ՀՅԴ մոտեցումներն ու դիրքորոշումները:

ԺԻՐԱՅՐ ՇԱՀԻՋԱՆՅԱՆ. «ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ԲԵՄԱԴՐԵԼՈՎ ՉԻ ԿԱՐԵԼԻ ԽԱԲԵԼ ՀԱՆՐՈՒԹՅԱՆԸ ԵՎ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՏՅԱՆՆԵՐԻՆ»

Անդրադառնալով քաղաքական վերջին զարգացումներին՝ Ժ. Շահիջանյանը նշեց, որ «ԿԸՀ ձևավորումից արդեն պարզ դարձավ, որ նախագահի ելույթը ոչ այլ ինչ էր, եթե ոչ ժողովրդավարության բեմադրություն», ինչը երևակվեց ԿԸՀ ղեկավար մարմնի ձևավորման ժամանակ, երբ փաստորեն միակ անկախ կուսակցությունը դուրս մնաց ղեկավար՝ «այսինքն մշտօրյա աշխատանքային մարմնի ներսից, ինչը նշանակում է, որ մնացած անդամները թեպետ ԿԸՀ անդամ են, բայց ամենօրյա անցուդարձին տեղյակ չեն»: Ասվածի ապացույցն է նաև   ընտրատարածքների ձևավորման գործընթացը, երբ նիստից կես ժամ առաջ է այդ մասին տեղեկացվել ԿԸՀ անդամներին, ինչը, Ժ. Շահիջանյանի խոսքերով,   բխում է նրանից, որ իշխանությունը՝ նախագահի գլխավորությամբ, դիմում է ամեն քայլի, որպեսզի կարողանա առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններում կազմել մեծամասնություն: «Այս գայթակղությունը իրենց զերծ չի պահում նույնիսկ կոպիտ քայլերի դիմելուց, և այսօրվանից մեզ համար պարզ է ու փաստ է, որ գալիք խորհրդարանական ընտրություններին իրենք ամեն ինչ անելու են՝ թեկուզ ընտրախախտումներով և վարչական ռեսուրսներ օգտագործելով, որպեսզի կազմեն մեծամասնություն,- նշել է նա, շարունակելով, – ԼՂՀ հիմնահարցի լուծման բանալին ժողովրդավարացումն է, իրական ժողովրդավարական կարգեր հաստատելը, այլ ոչ թե այն, ինչ այսօր տեսնում ենք. ժողովրդավարություն բեմադրելով չի կարելի հանրությանը և միջազգային ատյաններին խաբել և  միշտ չէ, որ Դաշնակցությունը պիտի մտածի ԼՂՀ միջազգային վարկանիշի, ղարաբաղյան հիմնախնդրի մասին. քաղաքական իշխանությունները, մասնավորապես՝ գործող նախագահը, մեծ պատասխանատվություն ունեն»:

ՍԵՐԳԵՅ ՇԱՀՎԵՐԴՅԱՆ. «ԻՇԽՈՂ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՈՒԺԵՐԸ ՉԿԱՐՈՂԱՑԱՆ ԴԻՄԱԿԱՅԵԼ ԱՌԱՋԻՆ ԳԱՅԹԱԿՂՈՒԹՅԱՆԸ»

Անդրադառնալով ԿԸՀ-ին՝ Ս. Շահվերդյանը մասնավորապես նշեց. «ԿԸՀ-ն ձևավորել է մեծամասնական 22 ընտրատարածքներ, ինչին, դժբախտաբար, ԿԸՀ ողջ կազմը չէ, որ հնարավորություն է ստացել մասնակցելու. փաստորեն այդ կարևորագույն գործընթացը իրականացվել է միայն ԿԸՀ-ում մշտապես աշխատող երեք անդամների միջոցով, իսկ մյուս բոլորը՝ հակառակ իրենց համատեղ աշխատելու բազմաթիվ առաջարկներին՝ զրկվեցին այդ հնարավորությունից: Մենք ծանոթացանք ընտրատարածքների նախագծին ԿԸՀ նիստից ընդամենը կես ժամ առաջ»: Այդ երևույթն, ըստ Ս. Շահվերդյանի, քաղաքական իմաստ պարունակելուց զատ,  ԿԸՀ-ի աշխատանքային կանոնակարգի խախտում է, որով սահմանվում է, որ ցանկացած որոշման նախագիծ առնվազն 3 օր առաջ պիտի ներկայացվի ԿԸՀ բոլոր անդամներին: «Փաստորեն,- նշել է նա,- այդ ընտրատարածքներն արտացոլում են միայն իշխանությունում գտնվող ուժերի և անձերի մտապատկերը հնարավոր ընտրատարածքների վերաբերյալ»: Նա նաև տարակուսանք է հայտնել ընտրատարածքների ընտրության կապակցությամբ. «Ընտրատարածքները, ըստ օրենքի, պիտի ձևավորվեն հավասար թվով ընտրողներից, և տարբերությունը ընտրատարածքների ընտրողների թվի միջև 15 տոկոս պիտի լինի: Սակայն մենք այսօր ունենք ձևավորված Ազոխի ընտրատարածքը՝ 3400 քվեարկողներով, և ունենք Մարտունիի ընտրատարածքը՝ 4500 քվեարկողներով, դրանց միջև կա ավելի քան 1100 քվեարկողների տարբերություն, որը ոչ թե 15, այլ 30 տոկոս է կազմում: Նաև տարակուսանք են պատճառում ԿԸՀ մոտեցումները ընտրատարածքային կենտրոնների վերաբերյալ: Փաստորեն, ըստ Ս. Շահվերդյանի, տեղի է ունեցել ընտրատարածքային կետրոնների հարմարեցում ըստ տվյալ բնակավայրում իշխանություն ունեցող կուսակցության ազդեցության, ինչը նրա հավաստմամբ, անընդունելի է: «Այսինքն, իշխանությունները չկարողացան դիմակայել առաջին իսկ գայթակղությանը»:

«ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՈՏՆԱՀԱՐՈՒՄ Է ՕՐԵՆՔԻ ՈԳԻՆ՝ ՁԵՎԱԿԱՆՈՐԵՆ ՊԱՀՊԱՆԵԼՈՎ ՕՐԵՆՔԻ ՏԱՌԸ»

Այն հարցին, թե ԿԸՀ նոր գործող կազմ ձևավորելով՝ ինչքանով է հնարավոր գալիք խորհրդարանական ընտրություններին խորհրդարանում իշխանության մեծամասնություն կազմելու հանգամանքը, Ս. Շահվերդյանը պատասխանեց. «ԿԸՀ  և մյուս հանձնաժողովները ձևավորվում են հետևյալ կարգով՝ երեք անդամ նշանակվում է նախագահի կողմից, երկուական անդամներ խորհրդարանում խմբակցություն ունեցող կուսակցությունների կողմից: Այսպիսով, ընտրական հանձնաժողովները բաղկացած են յոթ անդամներից, որոնցից հինգը ներկայացնում են նախագահը և իր կուսակցությունը, և երկուսը՝ անկախ կուսակցություն: Ընտրական օրենսգրքի էությունը կայանում է նրանում, որ ընտրական գործընթացների նախապատրաստման և մասնակցության համար բոլոր քաղաքական ուժերի համար ստեղծվեն հավասար պայմաններ: Սա է Ընտրական օրենսգրքի ոգին, և երբ ընտրական հանձնաժողովների մշտական աշխատող անդամների ընտրությունն է տեղի ունեցել՝ անտեսվել է օրենքի ոգին, այլ ոչ թե տառը: Օրենքը չի ասում, որ անպայման պետք է բոլոր կուսակցությունները ներգրավված լինեն մշտապես աշխատող կազմի մեջ, օրենքի ոգին է սա ասում, և շատ ավելի վտանգավոր է, երբ իշխանությունը ոտնահարում է օրենքի ոգին՝ ձևականորեն պահպանելով օրենքի տառը: Ինչ վերաբերում է ընտրությունների արդյունքների հնարավոր կեղծումներին, ընտրությունների ընթացքում ոչ հավասար պայմանների ստեղծմանը՝ ես այն կարծիքն ունեմ, որ ցանկացած կարգի ընտրախախտումներ և ընտրությունների արդյունքների ցանկացած աղավաղումներ հնարավոր են միայն այն պարագայում, եթե ընտրազանգվածը հանդուրժում է դա: Ես մեր երկրում այսպիսի մթնոլորտ չեմ տեսնում և վստահ եմ, որ մեր քաղաքացիները կարող են և պաշտպանելու են ազատ ընտրելու իրենց իրավունքը: Համենայնդեպս, նախորդ ՏԻՄ ընտրությունները ցույց տվեցին, որ մեր ազգաբնակչությունը արդեն սկսել է տեր կանգնել ընտրելու իր իրավունքին և ընտրել իր ուզած իշխանությունը, ու այդպես էլ կլինի նաև գալիք խորհրդարանական ընտրություններում: Վստահ եմ նաև, որ ընտրական հանձնաժողովների բոլոր անդամները՝ անկախ այն բանից, թե ինչ կուսակցության են պատկանում և ում կողմից են նշանակված, քաջ գիտակցում են, որ եթե փորձեն ընտրությունների արդյունքները կեղծել, ապա երկրում կսկսվեն հասարակական ցնցումներ, ինչը խիստ վտանգավոր է և, բնականաբար, այդ գիտակցությունը իրենց զերծ պիտի պահի ընտրախախտումներ կատարելուց: Անշուշտ, այս նախապատրաստական ընթացքում ամեն ինչ արվում է հօգուտ իշխող կուսակցության, և այսպես էլ կշարունակվի, բայց ի վերջո կգա մի պահ, երբ  ընտրական հանձնաժողովների կազմում ընդգրկված մարդիկ կզգան քաղաքական պատասխանատվություն, և չեմ կարծում, որ ԿԸՀ կազմում  կա մի անձ, որը կարող է իր վրա վերցնել այդ կեղծումների հնարավոր հետևանքներն ու պատասխանատվությունը:

Գալիք խորհրդարանական ընտրությունների կապակցությամբ Ժ. Շահինջանյանը նշել է, որ որպես քաղաքական կուսակցություն ՀՅԴ-ն միշտ էլ մասնակցելու է ընտրությունների՝ հատկապես խորհրդարանական, և համագործակցելու է իրենց համակրող բոլոր ուժերի հետ: Ինչ վերաբերում է մասնակցության ձևաչափին, ապա նրա խոսքերով, դեռ վաղ է խոսել:

Քրիստինե ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ

——————————————————————————————-

Լրատվական դաշտ

ՀԱՅԿԱԶՆ ՂԱՀՐԻՅԱՆ. «ԻՄ ՀԱՄՈԶՄԱՄԲ, ԲԱՑ ԵՎ ՓԱԿ ԹԵՄԱՆԵՐ ՉՊԵՏՔ Է ԼԻՆԵՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՀԱՄԱՐ»

Արցախյան լրատվական դաշտը երկրամասի նորագույն պատմության ընթացքում զանազան փոփոխությունների է ենթարկվել, տարաբնույթ միտումներ են նկատվել, եղել են մակընթացություններ և  տեղատվություններ, զարգացում և տեղապտույտ: Այնուամենայնիվ, հիմնական միտումը զարգացումն է, և այլ կերպ լինել չէր էլ կարող, քանի որ հնարավոր չէ լրատվական դաշտը հեռու պահել կյանքի ռիթմից: Սրանով հանդերձ, եղել են և կան լուրջ հիմնախնդիրներ, որոնք խոչընդոտում են լրատվական դաշտի բնականոն գործունեությունն ու զարգացումը: Խնդրո առարկան, թերևս, կարելի է բաժանել երկու ենթաթեմաների՝ պետական լրատվամիջոցների վերաճում հանրայինի և անկախ ԶԼՄ-ների կայացում: Երկու պարագայում էլ լուրջ գործոն եղել ու մնում է իշխանությունների դիրքորոշումը: Առաջվա պես առկա է ԶԼՄ-ները իշխանությունների ու կոնկրետ պաշտոնյաների շահերին ծառայեցնելու (դրանից անխուսափելիորեն ածանցյալ՝ ժողովրդից ու հանրությունից անջրպետելու) գայթակղությունը, որ այս կամ այն ժամանակահատվածում տարբեր չափուձևերով է դրսևորվել:

Այս թեմայի շուրջ մենք զրույցի հրավիրեցինք «Ազատ Արցախ» թերթի նախկին գլխավոր խմբագիր Հայկազն ՂԱՀՐԻՅԱՆԻՆ,  մի լրագրողի, որ մինչ այդ նշանակումը Հայաստանում խմբագրել էր անկախ թերթ և այս հենքի վրա ձևավորված հոգեբանությամբ ու սկզբունքներով չորս տարի պաշտոնավարել որպես արցախյան հանրապետական պաշտոնաթերթի գլխավոր խմբագիր:

Պրն. Ղահրիյան, Դուք 4 տարի խմբագրել եք հանրապետական թերթը: Ի՞նչ նպատակներ եւ խնդիրներ էիք դրել Ձեր առաջ, եւ հաջողվե՞ց, արդյոք, իրականացնել դրանք:

– Նախ ասեմ, որ ջերմությամբ եմ հիշում այդ տարիները, որովհետեւ դրանք ինձ համար առաջին հերթին նոր ընկերներ ձեռքբերելու տարիներ էին: Պրոֆեսիոնալ առումով եւս, իմ կարծիքով, բավականին հաջողություններ եղան թե թերթի, թե առանձին լրագրողների համար: Գլխավոր խնդիրն այն էր, որ թերթը դառնար բնույթով հանրային՝ «ներսի» համար, եւ տեղեկատվական սկզբնաղբյուր՝ արտաքին ճակատում: Այսինքն, փոխվեր այն իրավիճակը, երբ ԼՂՀ-ի մասին լուրերը ստացվում էին Երեւանից, Բաքվից եւ այլն, բայց ոչ Ստեփանակերտից: Պետք է ասեմ, որ այս իրավիճակը, երկարատեւ եւ համառ աշխատանքի արդյունքում, հաջողվեց փոխել. ստեղծվեցին «Ազատ Արցախ» թերթի ինտերնետային եռալեզու տարբերակները, որոնք աշխատում էին օրաթերթի ռեժիմով, եւ տարբեր երկրների լրատվամիջոցները սկսեցին հղումներ կատարել անմիջապես ղարաբաղյան լրատվամիջոցին: Ինչ վերաբերում է թերթին հանրային բովանդակություն հաղորդելուն, այս դեպքում դժվարություններն ավելի շատ էին. մենք բախվում էինք օբյեկտիվ եւ սուբյեկտիվ բնույթի բազմաթիվ խոչընդոտների:

Նկատի ունեք պաշտոնյաների վերաբերմո՞ւնքը:

– Ոչ միայն: Խնդիրն այն է, որ Արցախում, փաստորեն, նախադեպը չկար. կային պետական եւ կուսակցական մամուլ, հիմնականում արտերկրին ուղղված տեղեկատվական ինչ-որ կառույցների քարոզչություն, մի կարճ ժամանակահատված էլ տպագրվեց  «10-րդ նահանգ» թերթը, որն, իմ համոզմամբ, թարմություն մտցրեց արցախյան լրատվական դաշտ եւ հայացքն ուղղեց ներքին ցավոտ խնդիրներին: Սակայն, ցավոք, ներքաղաքական առճակատման ժամանակաշրջանում «10-րդ նահանգը» չհասցրեց վերաճել հանրային թերթի:

Օբյեկտիվ պատճառներ անընդհատ կարելի է նշել, սակայն, իմ կարծիքով, դրանք տարիների հետ վերածվում են ինքնարդարացման միջոցի: Անձամբ ես հակված չեմ դրանց մեծ նշանակություն տալ, քանի որ այդ դեպքում պետք է մատնվես անգործության: Առավել դժվարը սուբյեկտիվ խնդիրները հաղթահարելն էր. դրանց շարքում պետք է նշել հասարակության մեջ հաստատված որոշակի մտակաղապարները, տաբուները, չինովնիկների վախվորածությունը նորի հանդեպ եւ այլն: Այստեղ պետք է նշեմ մի էական հանգամանք՝ ներքին թեմաների շուրջ չհայտարարված տաբուն: Երկար տարիներ (եւ այժմ էլ) մարդիկ կարծում են, թե այսինչ կամ այնինչ բնագավառին անդրադառնալը վնասում է մեր շահերին: Երբ ադրբեջանական մամուլն ինչ որ նյութ էր արտատպում մեզանից՝ լրատվության եւ այլ ասպարեզի պաշտոնյաները սարսափահար գալիս էին խմբագրություն եւ հայտարարում, թե այդ նյութի պատճառով այս կլինի, այն կլինի… Բնական է, ոչինչ էլ չէր լինում, որովհետեւ աշխարհն ապուշ չէ եւ ամեն ինչ տեսնում է ու գիտե: Այդ են վկայում թեկուզ վերջին մոնիտորինգը ազատագրված տարածքներում, զանազան միջազգային զեկույցները: Այս անհեթեթ տաբուները եթե չվերացվեն՝ մենք դուրս կմնանք բաց եւ ազատ աշխարհի մի մասը լինելու հեռանկարից՝ դրանից բխող հետեւանքներով: Իմ համոզմամբ, բաց եւ փակ թեմաներ չպետք է լինեն. հասարակությունը պետք է մշտական բանավեճի մեջ լինի առաջին հերթին ներազգային խնդիրների շուրջ: Եվ մեզ, կարծում եմ, ինչ-որ չափով հաջողվեց ծավալել այդ բանավեճը:

Թե ինչպիսին էր իշխանությունների արձագանքը՝ կարելի է ենթադրել, իսկ ինչպե՞ս էր այդ ամենն ընկալում հանրությունը:

– Պետք է ասել, որ ղարաբաղյան հասարակությունն, այնուամենայնիվ, քաղաքացիական գիտակցության, ավանդույթների եւ հստակ արժեքային համակարգի կրող է եւ շահեկանորեն առանձնանում է տարածաշրջանի երկրների հասարակություններից: Ըստ այդմ, այստեղ մենք անլուծելի խնդիրներ չունեինք, ավելին՝ կարճ ժամանակում ստեղծվեց հետադարձ կապ, որ յուրաքանչյուր լրատվամիջոցի միայն պատիվ կբերի: Մարդիկ տեսան, որ պետական թերթը մտածում է ոչ միայն արտաքին քարոզչության մասին, այլեւ պատրաստ է անդրադառնալ իրենց հոգսերին, երկրի ներքին խնդիրներին: Եվ այս վստահությունը մարդկանց մղում էր ոչ թե պատերի տակ բամբասել, այլ պաշտպանել իրենց իրավունքները, այդ թվում՝ թերթի միջոցով: Ահա այս պահը դուր չէր գալիս պաշտոնյաների մի մասին, որովհետեւ նրանք արդեն ստիպված էին ինչ-որ բան անել՝ «օբյեկտիվ պատճառների» հետեւում թաքնվելու եւ իրենց անձնական հարցերը լուծելու փոխարեն: Պետք է նշեմ նաեւ, որ ԼՂՀ նախագահը այդ կարգի պաշտոնյաների թվում չէր եւ որպես նախկինում լրագրող եւ արտգործնախարար՝ գնահատում էր թերթի ուղղվածությունն ու ձեռքբերումները եւ առանձին հանդիպումներում պատրաստակամություն էր հայտնում՝ աջակցել մեր հետագա ծրագրերին:

Այդ դեպքում ինչո՞ւ հեռացաք, եթե ամենաբարձր մակարդակով կար աջակցության խոստում, եւ այդ ի՞նչ ծրագրերի մասին էր խոսքը:

– Նախ՝ անդրադառնամ ծրագրին: Դրա էությունը հետեւյալն էր. առանց ֆինանսական խոշոր ներդրումների՝ վերակառուցել թերթը եւ նրա բազայի վրա ստեղծել տեղեկատվական-վերլուծական կառույց, որի մեջ կլինեին թերթը, տարբեր լեզուներով ինտերնետ տարբերակները, լրատվական գործակալություն իր ինտերնետ տարբերակներով՝ ուղղված արտաքին քարոզչությանը, եւ այլն: Իմաստն այն էր, որ չներգրավելով նոր մասնագիտական եւ ֆինանսական միջոցներ, օգտագործելով արտաքին լրատվական դաշտում արդեն ձեռքբերված տարածությունն ու կապերը՝ ավելի արդյունավետ եւ նպատակային դարձնել աշխատանքը: Նախագահը հավանություն էր տվել ծրագրին եւ առաջարկում էր մնալ եւ աշխատել: Սակայն, չմնալու տարբեր պատճառներից ուզում եմ առանձնացնել ամենակարեւորը. ես թերթի խմբագրից վերածվել էի քաղաքական գործչի՝ դրանից բխող հետեւանքներով,  իսկ թերթը՝ ներիշխանական բավական սուր տարաձայնությունների օբյեկտի, ինչն ամենեւին չէի ցանկանում: Մյուս էական խնդիրն այն էր, որ թերթի ուղղվածությունն ու մոտեցումները զանազան հարցերի շուրջ չէին տեղավորվում իշխանության որոշ բարձր օղակների վարած քաղաքականության տրամաբանության մեջ, եւ իրավիճակը ինչ-որ հանգուցալուծում էր պահանջում: Թող տպավորություն չստեղծվի, թե ես խոսում եմ լավի կամ վատի, ճշտի կամ սխալի մասին. ես ընդամենը նկարագրում եմ իրավիճակը եւ իմ պատկերացումները, որոնք հաշվի առնելով՝ որոշեցի հեռանալ:

– Դժվար չէ ենթադրել, որ այսօր էլ շահագրգիռ հայացքով հետևում եք այստեղի անցուդարձին:

– Բնականաբար, հետեւում եմ: Ոչ միայն իմ, այլեւ մեր հասարակության երեւի մեծամասնության համոզմունքն է, որ նոր, դինամիկ զարգացող աշխարհում Արցախի միակ շանսը ժողովրդավարության բարձր աստիճանն է՝ համեմատած տարածաշրջանի մյուս երկրների հետ: Այն ձեռքբերումները, որ եղել են, պետք է պահպանել եւ զարգացնել: Ցանկացած հակառակ գործունեություն վտանգում է երկրի ապագան: Երբ իշխանությունը սկսում է խոսել իր կողմնակիցների, իր թիմի, իրեն հավատարիմ մարդկանց եւ այլ նմանատիպ կատեգորիաներով, նշանակում է՝ տեղի է ունենում որոշակի նահանջ, քանի որ այդ դեպքում պետության եւ իշխանություն ունեցողների շահերը սկսում են նույնացվել, իսկ հասարակության մեծ մասին ակամա մղում են ընդդիմության դիրքերը: Իշխանությունը չպետք է նման բաժանումներ անի: Դրա հետեւանքների մասին անիմաստ է խոսել, մանավանդ Ղարաբաղի պայմաններում: Կարծում եմ, կհաջողվի խուսափել այս երեւույթից, եւ դա բոլոր քաղաքական ուժերի եւ առաջին հերթին իշխանության առաջնահերթ խնդիրն է: Այս լավատեսության համար հիմքեր կան՝ ղարաբաղյան հասարակության քաղաքացիական բարձր որակները, որոնք դրսեւորվեցին ընտրությունների ժամանակ, իշխանության մեջ երկրի ապագայով իսկապես մտահոգ մարդկանց ներկայությունը եւ այլն: Ինձ համար՝ որպես լրագրողի, կարեւոր չափանիշ է նաեւ ձեր թերթի՝ «Դեմո»-ի գոյությունը, որն իսկապես արժանի է հանրային կոչվելու:

ՀԱՅՏՆԻ Է ԴԱՐՁԵԼ ՖՈՏՈԼՐԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ԱՍՊԱՐԵԶՈՒՄ ԱՄԵՆԱՀԵՂԻՆԱԿԱՎՈՐ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՄՐՑՈՒՅԹԻ՝ WORLD PRESS PHOTO-Ի ՏԱՐՎԱ ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐԸ

Հայտնի է դարձել Ֆոտոլրագրության ասպարեզում ամենահեղինակավոր միջազգային մրցույթի՝ World Press Photo-ի տարվա լուսանկարը. հնդիկ կինը ողբում է ցունամիի զոհ դարձած ազգականի մահը: Նկարի հեղինակը Reuter գործակալության հնդիկ ֆոտոլրագրող Արկո Դատան է: World Press Photo-ի թվով 48-րդ մրցույթի Ժյուրիի նախագահ Դիեգո Գոլդբերգի խոսքերով, Տարվա լուսանկարը լրատվական լուսանկարի մի լավագույն օրինակ է, որտեղ նաև առկա է ֆոտոլրագրողի անհատական վերաբերմունքը կատարվածին: Լուսանկարի այլ արժեքներից են գրաֆիկական լուծումը, պատմական ակնթարթի վավերացումը և զգացմունքային լարումը: Հոլանդիայի Ամստերդամ քաղաքում տեղի ունեցած մամլո ասուլիսի ժամանակ հայտարարվել է, որ այս տարվա մրցույթին մասնակցել է 4266 ֆոտոլրագրող՝ աշխարհի 123 երկրներից: Ի դեպ, մրցույթին մասնակցել են նաև  մի շարք ֆոտոլրագրողներ Հայաստանից: Մրցանակներ են շնորհվել տասը թեմաներով: Հաղթել են 59 ֆոտոլրագրողներ՝ 24 երկրներից: Պաշտոնական մրցանակաբաշխությունը տեղի կունենա այս տարվա ապրիլի 24-ին, Ամստերդամում: Տարվա լուսանկարի  հեղինակ Արկա Դատաին կշնորհվի մրցանակ և 10 000 եվրո գումար: Իսկ Canon կազմակերպության կողմից ֆոտոլրագրողը կստանա Canon EOS-1Ds Mark II ֆոտոխցիկ:

Հաղթանակած լուսանկարներից կազմված ցուցահանդեսը կշրջի աշխարհով մեկ՝ 85 քաղաքներով: 2005թ. հոկտեմբերին ցուցահանդեսը Լրատվամիջոցների կովկասյան ինստիտուտի հրավերով կհյուրընկալվի նաև Երևանում, Մոսկվա կինոթատրոնում: Իսկ մինչ այդ, 2005 թ. մարտի 4-27-ը, Մոսկվա կինոթատրոնում երևանցիները կարող են տեսնել World Press Photo-ի 47-րդ մրցույթի արդյունքները:

Ֆոտոլրագրության ասպարեզում ամենահեղինակավոր մրցանակաբաշխության ցուցահանդեսը Հայաստան է գալիս արդեն երրորդ անգամ, Լրատվամիջոցների Կովկասյան Ինստիտուտի հրավերով: Հիշեցնենք, որ World Press Photo-2002թ. տարվա լուսանկար էր հայտարարվել ամերիկյան «Պոլարիս իմիջ» ընկերության ֆոտոլրագրող, մեր հայրենակից Էրիկ Գրիգորյանի լուսանկարը:

Սեդա ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ
Լրատվամիջոցների կովկասյան ինստիտուտի
Մամուլի ծրագրերի պատասխանատու

Նորը՝ արցախյան լրատվական դաշտում
ԼՐԱԳՐՈՂՆԵՐԸ ՓՈՐՁՈՒՄ ԵՆ ՄԻԱՎՈՐՎԵԼ

2004թ. հոկտեմբերի 22-ին Ստեփանակերտի մամուլի ակումբի նախաձեռնությամբ կայացել էր արցախյան առաջատար լրատվամիջոցների ու լրագրողական կազմակերպությունների ղեկավարների հավաք, որի ժամանակ առաջարկվել է քննարկել լրատվամիջոցների ինքնակարգավորման խնդիրները:

Ինչ խոսք, ամբողջ աշխարհում լրատվական դաշտի հիմնահարցերը կարգավորվում են համապատասխան օրենքներով, բայց, միևնույն ժամանակ, ամենուր փորձեր են արվում օրենսդրական կարգավորումից զատ կամ ի հավելումն դրա լրատվական դաշտի ներսում լուծել ծագած խնդիրները, քանի որ, ինչպես ընդգծվեց հավաքում, լրագրողներն էլ առանձին խավ-«համքարություն» են և ունեն իրենց «համքարային» շահերը՝ անկախ նրանից, թե որտեղ են աշխատում և ինչ լրատվամիջոց են ներկայացնում (պետական, կուսակցական, անկախ և այլն): Բոլորի կողմից միանշանակ ընդունվել էր այն փաստարկը, որ մինչև գործուն մեխանիզմներ չապահովվեն լրագրողական համերաշխության համար, մինչև չընկալվի համընդհանուր ջանքերով լրագրողների շահերի պաշտպանության կարևորությունը, նույն այդ շահերն անտեսվելու են և իշխանությունների, և հասարակական-քաղաքական ուժերի և ամբողջ հանրության կողմից: Օրախնդիր հարց էր նաև լրագրողական վարքականոնի, իմա՝ բոլորի համար խաղի ընդհանուր կանոնների մշակումը, որը բոլոր լրագրողներին կպարտավորեցներ առաջնորդվել դրանով:

Ինքնին այն փաստի առկայությունը, որ ավանդաբար տարբեր ճամբարների բաժանված (քաղաքական դաշտի միտումներից ածանցյալ) լրագրողները մեծ կարևորություն են տվել այս հարցին, նշանակում է, որ արցախյան լրատվական դաշտը գտնվում է բարեփոխումների ու հասունացման շեմին: Այսինքն՝ լրատվական դաշտը լուրջ հայտ է ներկայացնում կայանալու որպես չորրորդ իշխանություն, իսկ առանց այս իշխանության կայացման, առանց դրա վերահսկողության գործառույթի (ասում են, չէ՞, որ մամուլը ժողովրդավարության «պահապան շունն է») անհնար է ժողովրդավարական հասարակությունում իշխանության մյուս ճյուղերի կայացումն ու բնականոն գործունեությունը:

Արցախյան առաջատար լրատվամիջոցների ու լրագրողական կազմակերպությունների ղեկավարների հոկտեմբերյան հավաքում ստեղծվել էր աշխատանքային խումբ (Գեղամ Բաղդասարյան, Վահրամ Աթանեսյան, Հրանտ Ալեքսանյան, Կիմ Գաբրիելյան), որը պիտի մշակեր ու լրագրողական եղբայրակցության դատին հանձներ ԶԼՄ-ների խորհրդի ու արցախցի լրագրողի վարքականոնի մասին առաջարկություններ: Աշխատանքային խորհուրդը կատարել է իր առաքելությունը, և ահա փետրվարի 12-ին լրատվամիջոցների ու լրագրողական կազմակերպությունների ղեկավարների հերթական հավաքում որոշում է կայացվել ԶԼՄ-ների խորհուրդ ստեղծելու և վարքականոն ընդունելու մասին: Խորհրդում ընդգրկված լրատվամիջոցներն ու լրագրողական կազմակերպությունները հերթով անցկացնելու են լրատվական դաշտի դիտարկում, նպատակ ունենալով վերահսկել ընդունված վարքականոնի սկզբունքների պահպանման գործընթացը և լրատվական դաշտում առկա խնդիրների լուծումը: 2005թ. առաջին եռամսյակի դիտարկում անցկացնելու է Ստեփանակերտի մամուլի ակումբը, իսկ հաջորդ փուլում «էստաֆետն» ընդունելու է ԼՂՀ լրագրողների միությունը:

Ավելացնենք, որ սույն նախաձեռնությունն իրականացվում է «Արտիկլ 19» միջազգային կազմակերպության «Խոսքի ազատության միջոցով ժողովրդավարության արմատավորումը Հարավային Կովկասում» ծրագրի շրջանակներում:

Ստեփանակերտի Մամուլի Ակումբ

ԼՐԱՏՎԱՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ՈՒ ԼՐԱԳՐՈՂԱԿԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԽՈՐՀՈՒՐԴ

ԼՂՀ լրատվամիջոցների ու լրագրողական կազմակերպությունների ղեկավարների ոչ պաշտոնական հավաքում որոշվել է ստեղծվել Լրատվամիջոցների ու լրագրողական կազմակերպությունների խորհուրդ, որի առաքելությունը լրատվամիջոցների ինքնակարգավորմանը ու տեղեկատվական դաշտի հիմնախնդիրների լուծմանը նպաստելն է: Խորհուրդը մշակել և արցախցի լրագրողների դատին է ներկայացնում արցախցի լրագրողի վարքականոնը: Վերջինս ստորագրող լրագրողները պարտավորվում են մասնագիտական վեճերի ու տեղեկատվական դաշտում առկա վիճահարույց հարցերի պարագայում, նախքան իրավական ատյաններում լուծում որոնելը, դիմել Խորհրդին: Խորհրդի որոշումը իրավական ուժ չի պարունակելու, այլ ավելի շատ բարոյական նշանակություն է ունենալու: Որոշումներն ընդունվելու են Խորհրդի անդամների 2/3-ի ձայներով: Եթե Խորհրդի որոշումը չի բավարարում լրագրողին, ապա նա կարող է դիմել իրավական ատյաններին:

Լրատվամիջոցների ու լրագրողական կազմակերպությունների խորհրդի կազմը.

1. Մաքսիմ Հովհաննիսյան – ԼՂՀ հանրային հեռուստառադիոընկերության խորհրդի նախագահ
2. Վարդգես Բաղրյան –  ԼՂՀ հանրային հեռուստառադիոընկերության  գործադիր տնօրեն
3. Մարսել Պետրոսյան – «Ազատ Արցախ» հանրապետական թերթի գլխավոր խմբագիր
4. Կիմ Գաբրիելյան – ԼՂՀ լրագրողների միության նախագահ
5. Գեղամ Բաղդասարյան – Ստեփանակերտի մամուլի ակումբի նախագահ
6. Վահրամ Աթանեսյան – «Հայրենիք» թերթի գլխավոր խմբագիր
7. Սերգեյ Շահվերդյան – «Ապառաժ» թերթի գլխավոր խմբագիր
8. Մուրադ Պետրոսյան – “Что Делать” թերթի խմբագիր
9. Սենոր Հասրաթյան – «Գոյամարտ» հեռուստածրագրի խմբագիր
10. Սուրեն  Սարումյան – «Մարտիկ» թերթի գլխավոր խմբագիր
11. Հրանտ Ալեքսանյան – «Ազատություն» ռադիոկայանի արցախյան ծառայության ղեկավար

ԱՐՑԱԽՑԻ ԼՐԱԳՐՈՂԻ ՎԱՐՔԱԿԱՆՈՆԸ

Սույն վարքականոնը ստորագրող արցախցի լրագրողները պարտավորվում են պահպանել հետևյալ սկզբունքները.

1. ՄԱՄՈՒԼԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ

Արցախցի լրագրողը՝ անկախ աշխատանքի վայրից ու գործունեության դաշտից, պետք է՝

– իր գործունեությամբ նպաստի խոսքի, տեղեկատվության եւ մամուլի ազատության հաստատմանը,
– ընդդիմանա իր գործընկերների եւ զանգվածային լրատվության միջոցների իրավունքների ոտնահարման դեպքերին,
– զերծ մնա այնպիսի գործողություններից, որոնք կարող են ընկալվել իբրեւ խոսքի ազատության սահմանափակման կամ գրաքննության փորձ:

Արցախցի լրագրողի համար անընդունելի են՝

– զրպարտությունը, անհիմն մեղադրանքները, վիրավորանքը,
– փաստերի միտումնավոր կեղծումը եւ կոծկումը,
– գրագողությունը, հեղինակային իրավունքի խախտումը,
– այս կամ այն նյութը հրապարակելու կամ չհրապարակելու համար շահագրգիռ անձանցից որեւէ ձեւով փոխհատուցում ստանալը:

2. ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՎԱՐՔԻ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐ

Ճշմարտությունն իմանալու հասարակության իրավունքը

– Փաստերի եւ երեւույթների անաչառ լուսաբանումը պետք է լինի հիմնական նպատակ:
– Հրապարակման համար նախատեսված ցանկացած նյութի հավաստիությունը պետք է հնարավորության սահմաններում նախապես ստուգվի:
– Չպետք է հրապարակվեն ակնհայտ կեղծ տեղեկություններ:

Ազնվություն եւ պատասխանատվություն

– Տեղեկությունները հավաքելիս, շարադրելիս եւ մեկնաբանելիս լինել անկողմնակալ:
– Հրապարակումներում հստակ սահմանազատել փաստերն ու մեկնաբանությունները:
– Հարգել եւ պաշտպանել այլոց՝ տեսակետներ ու կարծիքներ արտահայտելու իրավունքը:

Տեղեկատվության աղբյուրներ

– Հրապարակման նպատակով տեղեկություններ հավաքելիս զրուցակցին հայտնել իր մասնագիտությունն ու իր ներկայացրած լրատվամիջոցը:
– Չչարաշահել լրագրողների հետ շփվելու փորձ չունեցող մարդկանց վստահությունը, մինչեւ զրույցն սկսելը հայտնել ստացվելիք տեղեկությունների հրապարակման հնարավոր հետեւանքները:
– Խստորեն պահպանել  տեղեկատվության աղբյուրին տված խոստումները:

Շահերի բախում

– Գիտակցել, որ քաղաքական ակտիվ գործունեությամբ զբաղվելը կամ քաղաքական որեւէ կազմակերպության անդամակցելը սահմանափակում են անկախ լրագրողի հնարավորությունները:
– Հրաժարվել արտոնություններից, վճարից, նվերներից, որոնք մասնագիտական անկախության հետ հակասության մեջ են մտնում եւ հանգեցնում են վստահության կորստի:
– Ձեռք բերված տեղեկությունները եւ կապերը չօգտագործել անձնական, նեղ խմբակային նպատակների համար:

Անձնական կյանք

– Գիտակցել, որ անձնական բնույթի տեղեկություններ հավաքելն ու հրապարակելը կարող են վնասել եւ ցավ պատճառել մարդուն:
– Հարգել եւ պաշտպանել մարդկանց անձնական կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքը:
– Ծայրահեղ հասարակական անհրաժեշտությամբ կարող է արդարացվել միայն պաշտոնատար անձանց, հասարակական գործիչների, իշխանության կամ հասարակական ուշադրության ձգտող մարդկանց անձնական կյանքին միջամտությունը: Այն դեպքում, երբ խոսքի ազատությունը հակասության մեջ է մտնում մարդու մյուս հիմնարար իրավունքների հետ, արցախցի լրագրողն ինքնուրույն է վճռում, թե ինչին տալ նախապատվությունը եւ պատասխանատվություն է կրում իր վճռի համար:

Համամարդկային արժեքներ

– Որեւէ ձեւով չքարոզել պատերազմ, ազգային, կրոնական թշնամանք եւ անհանդուրժողականություն, քաղաքական, սոցիալական, սեռական եւ լեզվական հայտանիշներով խտրականություն, բռնություն, պոռնոգրաֆիա:

Սույն վարքականոնը ստորագրած լրագրողները պարտավորվում են մասնագիտական վեճերի ու տեղեկատվական դաշտում առկա վիճահարույց հարցերի պարագայում նախքան իրավական ատյաններում լուծում որոնելը դիմել Լրատվամիջոցների ու լրագրողական կազմակերպությունների խորհրդին:

Վարքականոնն ընդունվել է արցախյան առաջատար լրատվամիջոցների ու լրագրողական կազմակերպությունների ղեկավարների՝ 2005 թվականի փետրվարի 12-ի հավաքում:

——————————————————————————————-

Կարգավորում

«ՄԱՆԴԱՏԻ ՀԱՐՑՆ ԱՆԻՄԱՍՏ Է ԹՎՈՒՄ»

Հարցազրույց ԼՂՀ նախագահի քաղաքական հարցերով խորհրդական Մանվել ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ հետ

Եվրախորհրդի Նախարարների կոմիտեի հանձնախմբի պատրաստած զեկույցում պնդում կա, թե ՀՀ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանն այդ խմբին հայտնել է« որ ԼՂ իշխանություններից Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման բանակցություններ վարելու մանդատ է ստացել: Արդյոք ԼՂՀ ղեկավարությունն իրո՞ք ՀՀ նախագահին նման լիազորություն է տվել:

– Որտեղի՞ց է ընդհանրապես մանդատի մասին հարցադրում առաջացել: Ի՞նչ կապ ունի մանդատը: 1996-ին Լիսաբոնում տեղի ունեցած գագաթաժողովից հետո ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում տեղի ունեցող բանակցությունները դադարեցվել են, իսկ Լեռնային Ղարաբաղը բանակցություններին մասնակցելու համար միայն այդ հնարավորությունն ուներ: Մյուս ձեւաչափերում Ադրբեջանը ցանկություն չի հայտնել ԼՂՀ-ի հետ խոսել: Այդ իրավիճակում Հայաստանի եւ Ադրբեջանի նախագահները համաձայնել են բարձր մակարդակով քննարկել երկու երկրների փոխհարաբերությունների հիմնախնդիրները, այդ թվում՝ կոնֆլիկտային հարաբերությունների կարգավորման թեման: Ի՞նչ է, դրա համար ինչ-որ մանդա՞տ էր պետք: Հայաստանի ղեկավարությունը, որ ԼՂՀ ժողովրդի անվտանգության երաշխավորն է, ինքն է որոշում իր քաղաքականությունը, որը կարող են գնահատել Հայաստանի քաղաքացիներն ու քաղաքական ուժերը: Լեռնային Ղարաբաղը չէ, որ պետք է որոշի՝ ինչն է այս հարցում ճիշտ եւ ինչը՝ սխալ: Այդ իմաստով իրավունք էլ չունենք ազդելու հայկական ինքնիշխան պետության գործողությունների վրա: Այլ հարց է, որ մենք մեզ իրավունք ենք վերապահում բացահայտորեն արտահայտել սեփական դիրքորոշումը մեր հիմնախնդրի բոլոր ասպեկտների եւ Հայաստանի շահերի վրա հակամարտության ազդեցության վերաբերյալ: Մեր այդ դիրքորոշումը միշտ արտահայտվել է եւ արտահայտվում է միանշանակ:

Մենք գտել ենք եւ գտնում ենք, որ առանց ԼՂՀ մասնակցության ոչ միայն արդյունավետ բանակցություններ չեն կարող լինել, այլեւ մեծ պրոբլեմներ են ստեղծում Հայաստանի եւ ԼՂՀ-ի համար՝ ինչպես կարգավորման դիվանագիտության տեսանկյունից, այնպես էլ՝ միջազգային ոլորտում ընդհանրապես:

Մեր կարծիքով, Հայաստանը հակամարտության հետեւանքների, մասնավորապես՝ իր ինքնիշխանության տարածքի շրջանակներից դուրս տարածքային եւ հումանիտար հիմնախնդիրների համար որեւէ պատասխանատվություն չի կրում միջազգային հանրության առաջ: Նման հիմնահարցերի լուծումը ԼՂՀ-ի իրավասությունն է, եւ դրանց լուծումը մենք տեսնում ենք ուղիղ բանակցություններում Ադրբեջանի հետ, որը շարունակում է դժգոհություններ ներկայացնել ԼՂՀ-ին:

Մյուս կողմից, ԼՂՀ ղեկավարությունն ուշադիր է այն ամենի նկատմամբ, ինչը կարող է բացասաբար ազդել Հայաստանի ճակատագրի վրա: Մենք ցանկություն չունենք մեր հիմնախնդիրները լուծել Հայաստանի եւ ընդհանրապես՝ Հայաստանի ժողովրդին որեւէ բարոյական վնաս պատճառելու հաշվին: Ուստիեւ՝ ՀՀ նախագահին ԼՂՀ կողմից մանդատ տալու վերաբերյալ հարցն անիմաստ է թվում: Բոլորը պետք է պատասխանատու զգան այն բանի համար, որպեսզի համատեղ լուծվեն այդ դժվարին հիմնախնդիրները: Եվ եթե ինչ-որ բան այնպես չէ, պետք է հանգիստ քննարկել իրավիճակն ու լրացուցիչ հնարավորություններ փնտրել՝ դրանք հաղթահարելու համար:

Իմ կարծիքով, ներկայումս աշխարհում սկսում են ավելի ըմբռնումով վերաբերվել ԼՂՀ դիրքորոշմանը: Վերջերս ԼՂ վերաբերյալ ԵԽԽՎ-ում ընդունված բանաձեւում միանգամայն հստակորեն առաջ է քաշվել այն միտքը, որ տասնամյա բանակցային գործընթացի անհաջողությունները պայմանավորված են Ադրբեջանի եւ ԼՂՀ ղեկավարության միջեւ ուղղակի երկխոսության բացակայության փաստով, եւ կարգավորման հեռանկարի բարելավումը կապվում է հատկապես նման երկխոսության անհրաժեշտության հետ:

Բայց բանաձեւի փաստացի հեղինակ Դեյվիդ Աթկինսոնը BBC-ին տված հարցազրույցում ասել է Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի կարգավորման վերաբերյալ ինքնորոշման սկզբունքի կիրառման անընդունելիության մասին:

– Ամեն ինչ ճիշտ է: Նա չի հավատում, որ Ադրբեջանը կարող է ճանաչել ԼՂՀ անկախությունը: Բայց բավական է նաեւ այն, որ Աթկինսոնը արտահայտում է Եվրոպայի կարծիքն այն մասին, որ կողմերի որոշումը կընդունվի իրենց կողմից: Այսինքն` որեւէ բարդույթ չկա այն հարցում, որ ԼՂՀ-ն սկզբունքորեն կարող է ճանաչվել որպես անկախ պետություն: Թող կողմերին նստեցնեն բանակցությունների սեղանի շուրջ« եւ ժամանակը ցույց կտա: Իսկ դուք, ի՞նչ է՝ ուզում եք ամեն ինչ նախօրոք կանխագուշակել:

Հարցազրույցը՝ Նաիրա ՄԱՄԻԿՈՆՅԱՆԻ
«Առավոտ», 15.02.05

ԼՂՀ-Ն ՊԱՏՐԱՍՏ Է ԲԱՆԱԿՑԵԼ

ԼՂՀ նախագահի քաղաքական հարցերով խորհրդական Մանվել Սարգսյանը երեկ մեր թերթին տված հարցազրույցում անդրադառնալով ԼՂ հարցի շուրջ ներկայումս վարվող բանակցություններին՝ ակնարկեց, թե դրանք ավելի շատ Հայաստան-Ադրբեջան երկկողմ հարաբերություններին առնչվող բանակցություններ են:

Միաժամանակ նա հավելեց, որ թեեւ Հայաստանը ԼՂՀ ժողովրդի անվտանգության երաշխավոր հանդիսացող պետություն է, բայց նրա ղեկավարությունն ինքն է որոշում իր կողմից վարվող արտաքին քաղաքականությունը« նաեւ՝ Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների հարցում: Պարոն Սարգսյանը նաեւ կարծիք հայտնեց, թե ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորված չլինելու հետ կապված՝ Հայաստանի պրոբլեմները, անշուշտ« դժվարին են: «Դրանք եւս իրենց լուծմանն են սպասում բանակցությունների միջոցով: Չեմ ասում այն մասին, որ Հայաստանն իր պատկերացումներն ունի ԼՂՀ ապագայի վերաբերյալ»,- անդրադառնալով Հայաստանի եւ Ադրբեջանի ղեկավարների հանդիպումներին՝ ասաց Մ. Սարգսյանը:

Մեկնաբանելով ԵԽԽՎ-ում ընդունված եւ Դեյվիդ Աթկինսոնի հեղինակած բանաձեւը՝ ԼՂՀ նախագահի խորհրդականն ասաց. «ԵԽԽՎ բանաձեւը առաջին հերթին քաղաքական փաստաթուղթ է: Այդպիսի բանաձեւերը իրական քաղաքականության համար ֆոն են ձեւավորում: Դրա համար մեզ պետք է հետաքրքրեն այդ բանաձեւից բխող ԵԽ ռեալ քայլերը: Բանաձեւն այսօր տարբեր կերպ է մեկնաբանվում, եւ դրա համար փաստաթուղթը լայն դաշտ է ստեղծել: Բայց քանի որ անհրաժեշտ է մտածել ԵԽ կողմից վարվող իրական քաղաքականության հեռանկարի մասին, ավելի նպատակահարմար է հետեւել բանաձեւի վերաբերյալ արվող հենց եվրոպացիների մեկնաբանություններին:

Այդ իմաստով ես կցանկանայի ձեր ուշադրությունը հրավիրել ԵԽԽՎ-ում բանաձեւի ընդունումից անմիջապես հետո դրա հեղինակ Դեյվիդ Աթկինսոնի՝ «BBC» ռադիոկայանին տված հարցազրույցի վրա: Իսկ այնտեղ Աթկինսոնն ավելի ընդգրկուն է ներկայացնում ընդունված բանաձեւի քաղաքական իմաստը: Ուշադրություն դարձրեք այնպիսի թեզիսների վրա, ինչպիսիք են՝ «զինադադար կնքելուց հետո տասը տարիների ընթացքում կողմերը խաղաղության չեն հասել այն պատճառով, որ այդ տարիների ընթացքում իրական շփումներ չեն եղել ադրբեջանական եւ ԼՂ իշխանությունների միջեւ: Անհրաժեշտ է բանակցություններ սկսել, դրա լուծման համար երկխոսություն հաստատել… ԵԽԽՎ-ն առաջարկել է մինսկյան գործընթացը խորհրդարանական հարթության մակարդակ ներմուծել…. Եվ եթե Ղարաբաղի ժողովուրդը կպահպանի գոյություն ունեցող անկախությունը, դե ֆակտո անկախությունն Ադրբեջանից եւ դրա հետ կհամաձայնի Ադրբեջանը, ապա մենք եւս դա կճանաչենք: Հիմա մենք սպասում ենք, որ ադրբեջանական կառավարությունը շփումներ սկսի Ղարաբաղում իշխանությունների հետ եւ առաջարկի քննարկում ծավալել… երկխոսությունը պետք է սկսվի առանց նախապայմանների» (մեջբերումը bbcrussian.com կայքում տեղադրված հարցազրույցից է):

Այդ կարծիքին է նաեւ Լեռնային Ղարաբաղը: Եթե Եվրոպան ցանկանում է Ադրբեջանի եւ Լեռնային Ղարաբաղի իշխանություններին նստեցնել բանակցությունների սեղանի շուրջ, ապա դա իսկապես կարող է հակամարտության կարգավորման համար մթնոլորտ ստեղծել: Առավել եւս, որ խոսք է գնում նաեւ խորհրդարանական շփումների՝ Մինսկի գործընթացը ԼՂՀ-ի եւ Ադրբեջանի խորհրդարանական հարթություն տեղափոխելու մասին»,- Աթկինսոնի հարցազրույցի այդ հատվածի վրա հատուկ ուշադրություն դարձնելու հորդորով նկատեց Մ. Սարգսյանը:

Նաիրա ՄԱՄԻԿՈՆՅԱՆ
«Առավոտ», 16.02.05

«ԵԱՀԿ ԲԱՆԱՁԵՎԸ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ԿՈՉ Է»

«ԳԱ» – ի հարցերին պատասխանելով, ասաց փիլիսոփայության դոկտոր, պրոֆեսոր Ալեքսանդր ՄԱՆԱՍՅԱՆԸ

Ալեքսանդր Սարգիսովիչ, ձեր կարծիքով, ինչու ղարաբաղյան հակամարտության վերաբերյալ ԵԱՀԿ բանաձեւն այդքան բազմազան գնահատականների արժանացավ Հայաստանում:

– Բանն այն է, որ չկա միասնական ելակետ, այդ պատճառով յուրաքանչյուր քաղաքական գործիչ ելնում է խնդրի իր պատկերացումից. այստեղից էլ ծնվում են հակադիր կարծիքները: Եթե մենք ունենայինք պաշտոնապես ընդունված հայեցակարգ, որին համաձայն լինեին հայկական կողմից կարգավորման գործընթացի բոլոր մասնակիցները, ապա գնահատականներն այսքան տարբեր չէին լինի: Իհարկե, գումարվում են նաեւ այլ պատճառներ: Զգացվում է արդարանալու ցանկությունը, բացի այդ, ոմանք Աթկինսոնի փաստաթղթում փորձում են տեսնել այնպիսի դրույթներ, որոնց վրա հետագայում կարելի է հենվել: Այս գործոնները նույնպես գնահատականների բազմազանության պատճառ են:

Փորձենք վերանալ զգացմունքներից եւ տանք ընդունված բանաձեւի փորձագիտական գնահատականը: Դրա քննադատները մատնանշում են աչք ծակող երկու դրույթ. նախ՝ «ԵԽ անդամ երկրի՝ Հայաստանի կողմից, ԵԽ անդամ այլ երկրի տարածքի օկուպացիան», ապա՝ ղարաբաղցիների հասցեին «անջատողականներ» տերմինի օգտագործումը: Բանաձեւի ջատագովները պնդում են, «օկուպացված տարածքներ» տերմինին մենք արդեն պետք է սովորած լինեինք, քանի որ այն, իբր, առկա է շատ միջազգային փաստաթղթերում…

– Նախ՝ նման դրույթ չի եղել եւ ոչ մի փաստաթղթում: ՄԱԿ-ի 1992 թվականի բանաձեւում խոսվում էր «տեղական հայկական ուժերի» մասին, իսկ այժմ առաջին անգամ ուղղակիորեն նշվում է Հայաստանը, եւ դա, ինչպես արդեն մատնանշել են մեր որոշ քաղաքական գործիչներ, փաստաթղթի ամենավտանգավոր պահն է:

Երկրորդ՝ «օկուպացված տարածքերը» ինքնին լավ բնութագրում է, եթե այն ճիշտ օգտագործվի: Այնինչ, նաեւ մեր ջանքերով, խնդիրն իրականում 180 աստիճանով շրջվել է: Չպետք է խուսափել այդ տերմինից, եթե իհարկե խոսում ես խնդրի իրավական հիմքերի դիրքերից: Այդ դեպքում պարզ է դառնում, որ ոչ թե Հայաստանը, ոչ թե ԼՂՀ-ն, այլ հենց Ադրբեջանական Հանրապետությունն է տարածքներ օկուպացրել: Իսկ մենք մինչ այժմ գլխի չենք ընկնում ՄԱԿ-ին եւ եվրոպական կառույցներին (այդ թվում՝ Եվրոպայի Խորհրդին) խնդրի իրավական հիմնավորումների մի խելքը գլխին փաստաթուղթ ներկայացնել: Պատճառը պարզ է. մենք պատրաստ չենք դրան:

Եթե հիշում եք, սրանից մի երկու տարի առաջ արտաքին գործերի նախարարն ասաց, թե մենք ղարաբաղյան խնդրի լուծման պաշտոնական հայեցակարգ չունենք: Հետեւանքը՝ իրավական թղթապանակի բացակայությունն է: Թղթապանակ, որին կից կլինեին որոշակի բացատրական նյութեր եւ մեկնաբանություններ: Ի դեպ, Աթկինսոնի զեկույցում դրա հետ կապված խիստ կարեւոր պահ կա. այնտեղ ասված է, որ տեքստին կցվում են բացատրական փաստաթղթեր: Այդպիսի փաստաթղթեր ներկայացրել է միայն Ադրբեջանը, Հայաստանը նման նյութեր չի ներկայացրել, կամ դրանք չեն կցվել, ինչը քիչ հավանական է: Ստացվում է, որ Ադրբեջանը ներկայացնում է իր դիրքորոշումը, իր փաստարկները նման փաստաթղթի համար, իսկ հայկական կողմը՝ ոչ: Հարց է առաջանում՝ ինչո՞ւ: Միակ հնարավոր պատասխանը նույնն է՝ պատրաստ չենք:

– Փաստաթղթի հայ կողմնակիցները նրա դրական կողմերից են համարում այն փաստը, որ Ադրբեջանը պետք է բանակցի հայկական համայնքի ներկայացուցիչների հետ:

– Տեսնենք, թե ինչ է ասվում այդ մասին բանաձեւում. առաջինը ՝ ազատագրել տարածքները, եւ միայն «Ե» կետում է գրված՝ սկսել բանակցությունները: Ի՞նչն է խանգարում Ադրբեջանին   հենվել այն բանի վրա, որ Հայաստանը չի կատարում առաջին պայմանը, եւ այդ իսկ պատճառով չսկսել բանակցությունները: Եթե, համաձայն Աթկինսոնի, կարգավորումը հնարավոր չէ առանց փոխադարձ վստահության նվաճման, ապա «Ե» կետը պետք է առաջինը լինի: Այսպիսով, տարածքների «ազատագրումը» հենց այն նախապայմանն է, որը համաձայն հայկական կողմի մտցրած ուղղումների, ձեւականորեն դուրս մնաց:

Չեմ կարող չհիշել 90-ականների կեսերին գրված  իմ հոդվածի մասին, որտեղ պնդում էի, որ եթե 1991թ. Եվրոպան եւ հզոր պետությունները հայտարարեին, որ հակամարտության կարգավորման համար պետք է հաշվի առնվեն հարցի իրավական հիմքերը, ապա կկարողանայինք խուսափել պատերազմից: Հունվարին ընդունված փաստաթուղթը նույնպես շրջանցում է հարցի իրավական կողմը: Դրանով փաստաթուղթը Ադրբեջանին մեծ հնարավորություններ է տալիս: Աթկինսոնը պատերազմի կոչ է անում:

http://www.mediadialogue.org

——————————————————————————————-

Մենք ենք՝ մեր պրոբլեմները

ԻՆՉՊԵՍ Է ՍՊԱՆՎՈՒՄ ՀԱՎԱՏԸ ԿԱՄ «ԱՐՑԱԽՄԱՄՈՒԼԸ»՝ ՓՈՐՁԱԴԱՇՏ

Տարիներ շարունակ աննորմալ իրավիճակ է տիրում հանրային կյանքի այնպիսի մի կարևոր ոլորտի հիմնական ու միակ դերակատարը հանդիսացող կազմակերպությունում, ինչպիսին է մամուլի տարածման պետական գործակալությունը՝ «Արցախմամուլ» ՊՓԲԸ-ն: 

Այստեղ, ըստ ամենայնի, երևակվել են իշխանությունների կամայականությունները, անփութությունն ու անպատասխանատվությունը: Այս գործակալությունը կարծես թե փորձադաշտ է դարձել, որտեղ փորձում են ամեն ինչ, բացի ոլորտի բնականոն աշխատանքը ապահովելուն ուղղված միջոցներից: Ոչ մի հիմնարկում վերջին տարիներին այնքան շատ ղեկավարներ չեն փոխվել, որքան այստեղ: Արդյունքում լրջորեն տուժել է գործը (բայց ու՞մ է դա հետաքրքրում), ոչ մի ղեկավար հեռանկարային մոտեցում չի ունեցել գործի նկատմամբ, խեղճ կոլեկտիվն էլ կադրերի հոսունության այս աննորմալ պայմաններում պարզապես գլուխը կորցրել է:

Հարցը մեկ այլ կարևոր կողմ էլ ունի: Այս ոլորտում «Արցախմամուլը» մենաշնորհ ունի, ինչը շուկայական հարաբերությունների պայմաններում աննորմալ երևույթ է: Մենաշնորհը խախտելու ուղղությամբ առաջին քայլը ընկերության ապապետականացումը պիտի լիներ: Վաղուց է խոսվում այս կազմակերպությունը սեփականաշնորհելու մասին, ընդ որում՝ այն կարող էր դառնալ ճիշտ ու արդարացի սեփականաշնորհման եզակի օրինակներից, քանի որ դրան հավակնում էր կոլեկտիվը: Սակայն սեփականաշնորհման գործընթացում ևս իշխանությունները ոտնահարել են դրան առնչվող բոլոր օրենքները:

ԱԺ կողմից հաստատված՝ 2002-2003թթ. սեփականաշնորհվելիք ընկերությունների ցանկում նշված էր նաև «Արցախմամուլը»: Դրանից հետո կառավարությունն ընդունել էր համապատասխան որոշում, որին հաջորդել է ընկերության կոլեկտիվի ժողովը: 2003թ. հունվարի 24-ին ընկերության սեփականաշնորհման մասնակիցները մուծել են համապատասխան գումարը, որը մինչև այժմ սառեցված վիճակում է: Պետական գույքի մասնավորեցման թ.96 որոշման և ԼՂՀ քաղաքաշինության ու արտադրական ենթակառուցվածքների նախկին նախարարի կողմից ստորագրված թ.02663 (08.01.03.) հանձնարարականի բոլոր պահանջները կատարվել են ընկերության կողմից, և փաթեթը նույն թվի մարտից գտնվում է սեփականաշնորհման վարչությունում:

Սակայն քաշքշուկը շարունակվում է մինչև այսօր: Այս աներևակայելի պատմությունը վկայությունն է մեր երկրում տիրող կամայականությունների, անփութության ու անպատասխանատվության, նաև այն բանի, որ այստեղ օրենքին պարզապես «մարդու տեղ չեն դնում»: Այս պայմաններում «Արցախմամուլի» որոշ ղեկավարներ, տեսնելով վերևների անպատասխանատվությունը, իրենք էլ փորձել են «պղտոր ջրում ձուկ որսալ»: Տուժողը դարձյալ կոլեկտիվն է, բայց հիմա ու՞մ է հետաքրքրում որևէ կոլեկտիվի, մարդու դարդը:

Հարցը ևս մի կարևոր կողմ ունի: Ժողովրդավարական բարեփոխումների ուղեգիծ հռչակած երկրում կոլեկտիվի անդամները չեն կարողանում հանդիպել երկրի ղեկավարների հետ: Այլ հարց է, որ կոլեկտիվն էլ արդեն միաձույլ չէ և ինչպե՞ս կարող էր միաձույլ մնալ այդ «արհավիրքներից» ու փորձություններից հետո: Այս փոքրիկ կոլեկտիվի 14 անդամներ ուզում են հանդիպել երկրի վարչապետի, նախագահի հետ, բայց վերջիններս նրանց չեն ընդունում: Նամակներ են հղել նախագահին, վարչապետին, բայց ոչ մի պատասխան էլ չեն ստացել, որպեսզի իմանան, թե ինչ անեն: ԼՂՀ նախագահի աշխատակազմի ղեկավար Ա. Զալինյանը «Արցախմամուլի» պատվիրակությանը պատասխանել է՝ «Նախագահը ծանոթ է գործերի վիճակին և ձեզ չի ընդունելու»: Իսկ պատվիրակները հարցը ճիշտ են դնում՝ «Մենք մեր ձայնը տվել ենք Ա.Ղուկասյանին, որպեսզի նա էլ մեր ձայնը լսի»: Իսկ նա չի ուզում լսել: Կարող է արդարացում ծառայել այն հանգամանքը, որ իրեն դիմածներն ամբողջ կոլեկտիվը չեն ներկայացնում, թեև 14 հոգու կարծիքն էլ քիչ չէ իրավիճակին ծանոթանալու համար, մանավանդ, որ նրանք կոլեկտիվի անդամներ չեն սոսկ, այլ փայատերեր (համենայն դեպս, գումարը վաղուց են մուծել): Այդ դեպքում թող հանդիպի բոլորի հետ, ի վերջո լիուլի լծակներ ու արտոնություններ ժողովուրդը տվել է ղեկավարներին միայն մի պայմանով՝ հարցերը լուծելու պայմանով: Այս վերջին պատմությունը զավեշտաողբերգական երանգներ է ստանում հատկապես վերջին օրերին տեղական ԶԼՄ-ներով տարածված այն տեղեկատվության ֆոնի վրա, ըստ որի երկրի բարձրագույն ղեկավարներն արդեն ունեն ընդունելության օրեր: Հետաքրքիր է՝ ու՞մ համար: Պատվիրակներն իրենք էլ տարակուսած էին, որ այս երկրում միայն «Դեմո»-ի միջոցով կարող են նման պարագայում իրենց ձայնը հասցնել երկրի բարձրագույն ղեկավարությանը (համոզված էլ չէին, որ իրենց նամակը հասել է հասցեատերերին):

«Արցախմամուլի» պատվիրակության հետ մեր հանդիպման ժամանակ երկու հանգամանք էր ամենամտահոգիչը: Առաջինը նրանց վրդովմունքն էր՝ «Մեր աչքերով տեսնում ենք, թե ինչպես որոշ օրինախախտներ ազատ ելումուտ ունեն վերին ատյաններ, ուր մեր ձայնը չի հասնում: Ի՞նչ է՝ մենք է՞լ պիտի օրինախախտ լինենք, որ մեր ձայնը տեղ հասնի»: Երկրորդը նրանց խորը հիասթափությունն էր, ասում են՝ դե, որ այսպես է, ի՞նչ իմաստ ունի երբևէ մասնակցել ընտրություններին, երբ հույսուհավատ կորցրել ենք:

Պարոնայք իշխանավորներ, ահա այսպես է սպանվում մարդկանց հավատը:

Եվ վերջին հանգամանքը՝ իրավիճակը ոչ միայն շարունակում է լարված մնալ «Արցախմամուլ»-ում, այլև միջոցներ չձեռնարկելու դեպքում այն կարող է անկախատեսելի հետևանքներ ունենալ: Բավական է միայն ասել, որ փետրվարի 22-ին այստեղ ստիպված էին եղել դիմել ոստիկանությանը, քանի որ խախտվել էր աշխատանքի նորմալ ռիթմը:

«Դեմո»

ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ ԼՂՀ ՆԱԽԱԳԱՀ Ա. ՂՈՒԿԱՍՅԱՆԻՆ

Ննգի գյուղի համայնքի բնակիչներս Ձեզ ենք դիմում այն մասին, որ 1998-1999 թթ. հողի սեփականաշնորհման ժամանակ, Ննգու նախկին կոլտնտեսությանը պատկանող «Ալաբալի» կոչվող տեղամասի շուրջ 200 հա վարելահողը անօրեն կերպով բռնագրավվել է ինչ-ինչ բարձրաստիճան անձանց կողմից: Նախկին կոլտնտեսության ու ներկայիս համայնքի նախկին ղեկավարի կողմից գումարված ոչ մի ընդհանուր ժողովում չի արծարծվել այդ վարելահողերը որևէ պաշտոնյաների տալու հարցը: Իսկ Ննգու համայնքն այդ տեղամասում ունեցել է հողեր դեռևս ցարական կառավարության և ավելի վաղ ժամանակներից, որովհետև գյուղը գտնվում է բարձրադիր լեռնային գոտում, հողերը չափազանց անբերրի են, և այսօր էլ բնակիչների մի զգալի մասը հրաժարվել է իրենց սեփական հողից:

Աշխատանքի չնչին արդյունքներով չկարողանալով ընտանիք պահել, երիտասարդ ընտանիքների մեծ մասը բռնել է օտար ափերի ճամփան: Փաստորեն, արցախցին, որ արյուն է թափել իր մի կտոր հողի համար, այսօր աչքը հենց դրա վրա՝ հեռանում է Արցախից:

Պրն Նախագահ, Ննգու համայնքի բնակիչներս այս հարցով դիմել ենք համայնքի ավագանուն, նոր ղեկավարին, որն իր հերթին հարցը բարձրացրել է շրջվարչակազմում: Սակայն այդ հարցը առայսօր չի լուծվել:

Մենք վստահում ենք միայն Ձեր արդարամտությանն ու սկզբունքայնությանը, Ձեր արդար դատաստանին: Պահը վճռական է. երիտասարդ ընտանիքների ու երիտասարդների մի զգալի մասի՝ համայնքում մնալու ճակատագիրը կախված է այս հարցի լուծումից:

Մեծ ակնկալիքով՝ Ննգու համայնքի անդամներ

ԲԵՐԴԱՇԵՆ. ՀԱՆՐՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԹԱՔՈՒՆ  ՀԱՆԴԻՊՈՒՄՆԵՐ

Հարգելի խմբագրություն:

Մեր այս նամակի նպատակը մեկն է՝ «Դեմո»-ի միջոցով հանրությանն ու Բերդաշենի 1500 բնակիչ ունեցող համայնքի անդամներին տեղեկացնել վերջերս գյուղում կատարված իրադարձությունների մասին: Քանզի նրանք, ովքեր կոչված են ամեն ինչ բնակչության հետ ու  բնակչության համար անելու՝ փորձում են դա անել մի խումբ իրենց ձեռնտու մարդկանց և հարմարվողականների հետ:

Հայրենի Բերդաշենում 2003-2004թթ. ՀՀ պաշտպանության նախարար Ս. Սարգսյանի նախաձեռնությամբ և նրա տեղակալ, մեր համագյուղացի Ալիկ Միրզաբեկյանի աջակցությամբ, համագյուղացի շինարարների միջոցով կառուցվեց հուշահամալիր՝ նվիրված Արցախյան գոյամարտում զոհված բերդաշենցիների հիշատակին: Հուշահամալիրի բացումը մեծ շուքով, բարձրաստիճան հյուրերի, զոհված ազատամարտիկների ծնողների ու հարազատների հետ միասին համայնքում կայացավ 2004թ. մայիսի 7-ին: Բարեկարգվել էր դեպի հուշահամալիր տանող ճանապարհը՝ շինարար-ինժեներ Վաչիկ Միրզաբեկյանի ղեկավարությամբ, «ՄԱԳԻԱ» ՍՊԸ-ի ֆինանսական օժանդակությամբ և տեխնիկայով: Հուշահամալիրի կառուցման ժամանակ տարբեր կազմակերպչական հարցերով օգնել է նաև մեր մեկ այլ համագյուղացի՝ Ռուդիկ Ազարյանը: Տարբեր հարցերով օգնել և գյուղապետարանին որոշակի քանակության դիզվառելիք են տրամադրել մեր ստեփանակերտաբնակ համագյուղացիներ Ռուսլան Իսրայելյանը և Ասլան Գրիգորյանը: Նախկին գյուղնախարար Բենիկ Բախշյանի օժանդակությամբ, «Ակադեմիա» ՍՊԸ-ի միջոցով գյուղապետարանի հետ ճշտելով անհատ սեփականատերերի հողահանդակները, երկու տարի անընդմեջ մշակվել են վարելահողերը, դիմացը  400-500 կգ ցորեն տալով սեփականատերերին, ինչը մեծ օգնություն էր համագյուղացիներին: Այսքանն, այո, արվել է մեր գյուղի համար, ինչում երախտապարտ ենք վերոհիշյալ մարդկանց:

Շուրջ մեկ ամիս առաջ փոփոխություն կատարվեց Մարտունու շրջվարչակազմում, նախկին ղեկավար Միքայել Հովհաննիսյանին այդ պաշտոնում փոխարինեց Ռուդիկ Ազարյանը: Մենք հեռու ենք Մ. Հովհաննիսյանի աշխատանքին գնահատական տալու գաղափարից, բայց տեղին ենք համարում շեշտել, որ նա վերջերս շրջանի ճանապարհաշինարարական հիմնարկի միջոցով փոքր-ինչ բարելավեց գյուղ բերող մայրուղու վիճակը:

Վերջերս լսեցինք, որ վարչակազմի նորանշանակ ղեկավար Ռ. Ազարյանը շրջանի ոստիկանության նախկին պետ Հ. Իշխանյանի և շրջավարչակազմի տեղակալ Ս. Սեյրանյանի հետ եղել է գյուղում՝ նրա նիստ ու կացին ծանոթանալու համար: Հանդիպումը եղել է գյուղապետարանում՝ մոտավորապես 13 մարդու ներկայությամբ: Թե ինչպես ստացվեց և ինչն է գաղտնիքը՝ չգիտենք, ինչպես չգիտենք, թե ինչու այդ մասին չիրազեկեցին 1500-անոց համայնքի անդամներին, մանավանդ, որ բազմաբնույթ և օրախնդիր հարցեր կան քննարկելու: Որոշեցինք համբերել: Բայց, ավաղ…

Ս. թ. փետրվարի 14-ին գյուղապետարանում կայացել է հաշվետու ժողով՝ շրջվարչակազմի ղեկավարի ներկայությամբ: Ներկա էին նաև շրջոստիկանապետը և պետանվտանգության բաժնի պետը: Այս անգամ սցենարն ուրիշ էր, հեռախոսով տեղեկացվել էին ավագանու անդամները, բյուջետային հիմնարկների աշխատողները և մի շարք համախոհներ: Թափած ջանքերի շնորհիվ հավաքել են ընդամենը 47 հոգի, տեղավորել հաշվապահության փոքրիկ սենյակում և անցկացրել ժողով: Բոլորը սպասում էին հաշվետվություն՝ օգոստոսի 8-ից դես կատարված աշխատանքների մասին: Չընտրվեց նախագահություն՝ ժողովը վարելու համար, չհաստատվեց օրակարգ: Գյուղապետը խոսեց մայիսի 7-ին բացված հուշահամալիրի, դեպի այն տանող ճանապարհի, «Ակադեմիա» ՍՊԸ-ի վարուցանքսի, մայրուղու խճապատման մասին, իսկ Ռ. Ազարյանի այն հարցին, թե ինչու պետական վարկերի վերադարձման մասին չի խոսում, զեկուցողը պատասխանել է, որ այդ մասին մոռացել է… Իր պաշտոնավարության ժամանակ արվածի մասին գյուղապետը չխոսեց, մինչ այդ ևս այդ մասին չէր կիսվել հանրության հետ: Տարօրինակ այս երևույթի պատճառը, մեր կարծիքով, հանդիսանում է Երևանում և Ստեփանակերտում որոշ բարձրաստիճան մարդկանց հովանավորությունը:

Առնվազն տարակուսել կարելի է, թե ինչու են նման հանդիպումները գաղտագողի կազմակերպվում: Գյուղն ունի մշակույթի տուն իր ընդարձակ դահլիճով, կինոյի առայսօր «լռած» տիպային շենք, համայնքապետի գրասենյակում կա առնվազն 250 տեղանոց դահլիճ: Ինչո՞ւ այստեղ չկազմակերպեցին ու չհրավիրեցին բոլորին՝ մնում է ենթադրել:

Հարգարժան Ռ. Ազարյան, համագյուղացիները պատրաստ են Ձեզ հետ երկխոսության, իսկ Դուք էլ պարտավոր եք հաշվի առնել բոլորի կարծիքները: Նկատի ունեցեք՝ հարմարվողականները մեզ համար ընդունելի չեն, Դուք էլ նրանց հետ չէ միայն, որ պիտի հաշվի նստեք: Մենք այս գյուղի մշտական բնակիչներն ենք և թող մեզ չշփոթեն գյուղամիջում ղեկավարների վերարկուների փոշին մաքրողների հետ:

Հարգելի խմբագրություն, մենք ցավով ենք նշել հիշյալ ժողովների 13 և 47 թվերը, քանի որ մտածում ենք՝ եթե մեզ մոտ այս է վիճակը, ապա ինչպիսին է վիճակը շրջանների փոքր գյուղերում: Ժողովրդավարությունը որպես ուղեգիծ հռչակած երկրում ժողովրդին չպիտի այսպես արհամարհեն:

Մուրադ ԱՍՐՅԱՆ
Կարեն ԱԲԱԼՅԱՆ
Բորիկ ԱԲԱԼՅԱՆ
Յուրիկ ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ
Վոլոդյա ՄԻՐԶԱԲԵԿՅԱՆ

——————————————————————————————-

Փետրվարի 19-ին տեղի է ունեցել ԼՂՀ Ազգային ժողովի նախագահության նիստը, որը վարում էր ԱԺ նախագահ Օլեգ Եսայանը: Նիստը քննարկել եւ ԱԺ անունից ընդունել է հայտարարություն փետրվարի 20-ի՝ Արցախի վերածննդի օրվա առթիվ:

 ԼՂՀ ԱԺ հայտարարության մեջ ասվում է.  

ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԱՐՑԱԽԻ  ՎԵՐԱԾՆՆԴԻ  ՕՐՎԱ  ԱՌԹԻՎ

Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Ազգային ժողովն Արցախի վերածննդի օրվա կապակցությամբ եւ  ի նշանավորումն ժողովրդական պատգամավորների ԼՂԻՄ 20-րդ գումարման մարզային խորհրդի 1988թ. փետրվարի 20-ի արտահերթ նստաշրջանի ընդունած որոշման 17-րդ տարեդարձի.

– վերահաստատում է Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի՝ ազատ ինքնորոշման իրավունքի հիման վրա անկախ, ժողովրդավարական  պետության  կառուցման վճռականությունը,

– հավաստում է, որ ԼՂՀ իշխանությունները հավատարիմ են ղարաբաղյան հակամարտության խաղաղ, բանակցային կարգավորմանը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում,

– վերստին կոչ է անում Ադրբեջանի իշխանություններին՝ հրաժարվել առճակատման անհեռանկար քաղաքականությունից եւ ջանքերն ուղղել տարածաշրջանում խաղաղության ու կայունության հաստատմանը, վստահության ու հանդուրժողականության մթնոլորտի ձեւավորմանը,

– դիմում է բոլոր երկրների խորհրդարաններին՝ կոչ անելով աջակցել  Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության միջազգային  ճանաչմանը,

– լիահույս է, որ միջազգային հանրությունն արժանվույնս կգնահատի ԼՂՀ ժողովրդի ջանքերը՝ ուղղված իրավական պետության, քաղաքացիական հասարակության կառուցմանը եւ ըմբռնումով կվերաբերվի նրան անդամակցելու ԼՂՀ ձգտմանը,

– համոզված է, որ ողջ հայ ժողովուրդն այսուհետ եւս կշարունակի սատարել Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության քաղաքական եւ սոցիալտնտեսական առաջընթացին:

ք. Ստեփանակերտ
19 փետրվարի, 2005թ.

ԱՄՆ ԿՈՆԳՐԵՍԻ ԱՆԴԱՄՆԵՐ ՖՐԵՆԿ ՓԱԼՈՆԵԻ ԵՎ ՋՈ ՆՈԼԵՆԲԵՐԳԻ ՇՆՈՐՀԱՎՈՐԱԿԱՆ ՈՒՂԵՐՁԸ

Ղարաբաղյան  ազատագրական շարժման սկզբնավորման 17-րդ տարեդարձի առթիվ ԱՄՆ Կոնգրեսի անդամներ Ֆրենկ Փալոնեն եւ Ջո Նոլենբերգը շնորհավորական ուղերձ են հղել ԼՂՀ ժողովրդի եւ Նախագահի հասցեով: Ուղերձում, մասնավորապես, ասվում է.

«Ինչպես մենք բոլորս գիտենք, ղարաբաղյան շարժումը նախկին Խորհրդային Միությունում  կայացած առաջին կամպանիան էր հանուն ազատության: 1988թ. փետրվարի 20-ին Լեռնային Ղարաբաղի ժողովուրդը պաշտոնապես դիմել էր խորհրդային կառավարությանը խորհրդային բռնապետ Իոսիֆ Ստալինի իրագործած պատմական  անարդարությունն ուղղելու եւ այդ տարածաշրջանը Հայաստանին վերամիավորելու  խնդրանքով:

Այդ խաղաղ եւ օրինական խնդրանքի պատասխանը խորհրդային կենտրոնական եւ ադրբեջանական իշխանությունների խիստ ռեակցիան էր, որը վերաճեց Լեռնային Ղարաբաղի դեմ լայնածավալ ռազմական ագրեսիայի:  Լեռնային Ղարաբաղի ժողովուրդը  արիաբար պաշտպանեց իր նախահայրերի հողում ազատ ապրելու իրավունքը:  Այսօր Լեռնային Ղարաբաղը շարունակում է ամրապնդել իր պետականությունը` ժողովրդական ճանապարհով ընտրված ղեկավարության հետ մեկտեղ, ուժեղ բանակով եւ անկախ արտաքին քաղաքականությամբ:

Տարելիցի առիթով մենք հավաստիացնում ենք, որ հետայսու եւս կշարունակենք ամենայն հնարավոր աջակցություն ցուցաբերել Լեռնային Ղարաբաղի ազատությանը, ժողովրդավարությանը եւ տնտեսական զարգացմանը:

Անցյալ տարի ԱՄՆ Կոնգրեսը արտաքին օգնության գծով եւս 3 միլիոն դոլար է տրամադրել Լեռնային Ղարաբաղին, որպեսզի ձեզ օգնի վերածնելու ձեր կյանքն ու ձեր երկիրը, որ  ամայացել է ձեր ազատության դեմ Ադրբեջանի  սանձազերծած պատերազմի արդյունքում: Մենք հավաստիացնում ենք ձեզ, որ կշարունակենք մեզնից կախված ամեն ինչ անել, որպեսզի դուք վստահ լինեք, որ ձեր շահերը ներկայացված են Կոնգրեսում:

Մենք վերստին ողջունում ենք ձեր կառուցողական մոտեցումը եւ շարունակվող ավանդը տարածաշրջանում խաղաղության եւ կայունության հաստատման գործում: Մեր աջակցությունը ձեր ժողովրդավարությանը եւ ձեր նախընտրած ղեկավարության ներքո ազատ ապրելու ձեր ձգտմանը մնում է անսասան»,- ասվում է վերջում շնորհավորական ուղերձում:

ԼՂՀ նախագահին առընթեր տեղեկատվության գլխավոր վարչություն

ԿԱՄԱՒՈՏՆ – ՀԱՎԹԱՓԵԱԼՆ…

Գրադները հողմաին, հողմահեծ
ոռնում են մեր տան կողերին.
աստղերը պլպլում են, սառը հմայքով
սարերի ձյունե բարձունքները
համառությամբ աստվածային՝ պատրաստ են մարտի…
գողի թաթերը ձերբազատ են
անիրավ մրցավազքում…
Այնտեղ հրդեհն է երկինք լիզում,
հարավում մարտն է անզիջում…
գազանը վերջին գալարումով
ոռնում է բնազդով կենդանու…
Այստեղ լեռնում են մարդիկ
հպարտությամբ. մի վերջին անգամ
չհասցնելով համբուրել մանչերին,
սիրուհիներին, աղջնակներին,
որ ծվարել են նկուղներում մութ.
կռվող այրամարդուն, որ կանգնած է
պատրաստ մարտի,
քաջ ֆիդայուն,
որ արնակալած հայացքով,
հին օրերի տաբուն հոգում,
բռնել է երբեմնի հոխորտացող
Խոջալուի բուկը,
ուր որ է կխեղդի…

2.

Ծխում է հերթական գազանը,
որի թաթերը պիղծ են, արյունոտ,
հափշտակողի վախճանն է սոսկալի.
հայցում չկա,
գութը երբ մեռնում է,
այլևս մարտն է միգամած…

3.

Սարերն էլ՝ երգը հոգիներում գալիքի՝
պրկվել են հեռուներում…
Շուշին ճիվաղային
ոստյունով
գրադ է հարբուխում,
աշխարհի հայացքին ի տես…
Ծխում է Արցախական աշխարհը
ծանր, համառությամբ, արթուն…

Զինաիդա ԲԱԼԱՅԱՆ
25.02.1992
ք. Ստեփանակերտ

1. Կամաւոտն – հին հայոց գիշերվա ժամը 24.00-ի անվանումը, 2. Հավթափեալն – հին հայոց գիշերվա ժամը 2.00-ի անվանումը

——————————————————————————————

Մշակույթ

ՎԱԶԳԵՆ ՕՎՅԱՆ

Փետրվարի 23-ը արցախցի նշանավոր գրող Վազգեն Օվյանի մահվան տարելիցն է (վախճանվել է ղարաբաղյան շարժումից մեկ տարի առաջ՝ 1987 թ.):

Տպագրության է պատրաստվում գրողի հետմահու հինգերորդ գիրքը՝ այս անգամ ևս հարազատ-բարեկամների ջանքերով և արվեստասեր հովանավորների աջակցությամբ: Ներկայացնում ենք  փոքրիկ մի շարք Օվյանի տպագրված և անտիպ բանաստեղծություններից:

ՄԵՆՔ

Մենք այնքան խեղճ ենք ու այնքան անճար,
Վախկոտ ենք այնքան ու այնքան ենք թույլ,
Ամեն դուրսպրծուկ կարող է դառնալ
Մեր գլխին՝ նորին գերազանցություն:
Մենք այնքան տհաս ու այնքան մեղք ենք,
Այնքան միամիտ, անզոր ու անխելք,
Ամեն տգետ մեզ կարող է հերքել,
Ժխտել հիմնովին, որ մենք՝ այդ մենք չենք:
Մենք այնքան քնքուշ ու նուրբ ենք այնքան,
Այնքան բարակ են նյարդերը մեր,
Որ կարող են մեզ քառասուն անգամ,
Քառասուն ձևի գզել ու մանել:
Մենք այնքան պարզ ենք ու անմտածված,
Մեր դուռն այնքան մեր սրտի պես բաց է,
Որ մենք կարող ենք մեր տունը մտած
Ամեն Հուդայի աստվածացնել:
Մենք այնքան փխրուն, այնքան ենք անձև
Եվ կավի նման ամորֆ ենք այնքան,
Որ ամեն ոք մեզ կարող է հունցել
Ու իր ցանկությամբ՝ ուզած տեսքը տալ:
Եվ մենք այնքան ենք մեր այս բախտից գոհ,
Որ թվում է, թե աշխարհը մերն է,
Թե սա կոչվում է ապրել մեծ կյանքով,
Հապա ասացեք՝ խեղդվելը ո՞րն է:

1983 թ.

* * *

Այս կեղծավոր պատմությունը
Կրկնում է սխալն իր հին,
Սուտ սրբերը աստվածացել,
Ծառայում են իրենց շահին:
Ի՛նչ ցնծություն, փառք ու պատիվ
Եվ ինչպիսի՛ դիֆիրամբներ-
Մարդի’կ, մարդի’կ, զգուշացեք,
Քաջ Նազարն է նստած գահին:

* * *

Այն ո՞վ է ասում, թե Նազար չկա
Եվ նազարական ավազակ չկա,
Իբր հեքիաթ է Նազարը եղել,
Իբր վաղուց ենք Նազարին թաղել:
Նազարին, ճիշտ է, մենք նոր չենք թաղել,
Բայց արի ու տես, որ խոր չենք թաղել.
Հին Նազարն իր մեջ նոր Նազար սնել,
Հին Նազարից՝ նոր Նազար է ծնվել:
Եվ նոր Նազարն այս իր նախորդի պես
Ոչ թե անտեղի ճանճ է փախցնում,
Այլ ճանճերին է հերոս դարձնում:

1981 թ.

ԿՈՉՈՒՄԸ

Կոչումը պետք չէ բանաստեղծներին,
Ինչպես որ ծովին՝ ավելորդ ջուրը,
Կոչումը տվեք պարծենկոտներին,
Փառատենչներին տվեք կոչումը:
Կոչումը տվեք այն մարդկանց ուշիմ,
Որոնք շեֆերի շուքովն են ապրում,
Եվ նրանց կոշիկին նստած փոշին
Իրենց սեփական գլխարկով մաքրում:
Կոչումը տվեք այն անտաղանդին,
Որ վերադասին երգեր է ձոնում,
Եվ ամեն տարի տպում հատընտիր,
Ծննդյան օրն իր՝ մեծ շուքով տոնում:
Կոչումը տվեք կոչումի գերի
Խեղկատակներին’ ամորֆ ու անձև,
Կոչումը տվեք գերզգոններին,
Որ տաղանդներին մի լավ քարկոծեն:
Շողոքորթներին տվեք կոչումը,
Կոչումը տվեք սնապարծներին,
Ինչպես որ ծովին ավելորդ ջուրը՝
Կոչումը պետք չէ բանաստեղծներին:

1984 թ.

ՏԵԱՌՆԸՆԴԱՌԱՋԻ ԱՆՁԵՌՆՄԽԵԼԻ ԽԱՐՈՒՅԿԸ

Փետրվարի 13-ին աշխարհասփյուռ հայերը երկրագնդի տարբեր ծագերում նշեցին Տեառնընդառաջի տոնը, կամ Տրընդեզը: Բացառություն չեղավ նաև քաղաքամայր Ստեփանակերտը, որտեղ «Հայկի սերունդ» ՀԿ-ի նախաձեռնությամբ Ազատության հրապարակում վառվեց հսկայական՝ երեք մետրանոց խարույկը, որը հմտորեն և լրջորեն շրջափակված էր արգելափակոցներով ու ոստիկաններով: Բայց սա դեռ բոլորը չէ՝ անհրաժեշտ է նշել, որ խարույկի փայտերը բավականին երկար լինելուց զատ, նաև բավականին թաց էին, այդ իսկ պատճառով, ինչպես ասում են, «կրակի վրա յուղ էին լցնում», իսկ մեր դեպքում՝ բենզին, որի անուշահոտությունը տարածվել էր ողջ հրապարակով մեկ, ապա անհասկանալի և անսպասելի սկսված տոնական միջոցառումը, նույնկերպ անհասկանալի կերպով և անհասկանալի նոմինացիաներում ընտրված երեք զույգերը (հատկապես տարվա ամենաերիտասարդ զույգը. հետաքրքիր է՝ դա «ԶԱԳՍ»-ի տվյալներով, թե՞ Հոլիվուդի), մասնակիցների անհասկանալի ճառերն ու  հաղորդավարների նույնչափ անհասկանալի հարցերը, այդ ամենին գումարած նաև անհասկանալիորեն անընդհատ խափանվող սարքավորումները, ինչի շնորհիվ  հաղորդավարների և նամանավանդ երգիչների ձայները հանդիսատեսին էին հասնում կիսատ-պռատ: Գուցե միջոցառման «սառած» լինելու պատճառը սառը եղանա՞կն էր. հնարավոր է:

Եվս մեկ հետաքրքիր և միաժամանակ անհասկանալի հանգամանք՝ հովանավորներին շնորհակալական խոսքեր ասելու ժամանակ, հաղորդավարները նշեցին առնվազն երկու-երեք հովանավորների անուններ. հատկապես անհասկանալի է, թե այդքան հովանավորների առկայության դեպքում ինչպե՞ս կարելի է կազմակերպել նման միջոցառում: Միջոցառման ատրիբուտներն էին երեք մետրանոց թաց փայտերը, բենզինը, որով էլ վառել են վերոհիշյալ փայտերը, բեմի ետնամասում փակցված Տրընդեզը խորհրդանշող նկարը, որը նույնպես անհասկանալի էր բազմաթիվ առումներով: Նախ՝ հետաքրքիր է, նկարիչը պրոֆեսիոնալ ձևավորո՞ղ էր, թե՞ աշակերտ, քանի որ նկարն իրոք խորհելու տեղիք էր տալիս: Հասկանալի է՝ վարձատրվել են նաև հրավիրված երգիչները, գումար է պահանջվել նաև սարքավորումների համար, սակայն փաստը մնում է փաստ՝ շատ բաներ այդպես էլ անհասկանալի մնացին հավաքվածների համար:

Բացարձակապես նպատակ չունենք մեր այս քննադատական դիտողություններով ստվերել հիշյալ միջոցառումը, քանի որ դրա մտահղացումը ինքնին հետաքրքիր է և ողջունելի: Եվ հարկ է արժանին մատուցել «Հայկի սերունդ» ՀԿ-ին, որ նախաձեռնեց այն: Պարզապես հուսանք, որ հաջորդ միջոցառումը ավելի կազմակերպված կլինի:

Քրիստինե ԽԱՆՈՒՄՅԱՆ

ԼՈՒՅՍ Է ՏԵՍԵԼ ՀԵՏԱՔՐՔԻՐ ԱՇԽԱՏՈՒԹՅՈՒՆ

Վերջերս ուսանողությանը հաճելի անակնկալ մատուցեց ԱրՊՀ գրականության և ժուռնալիստիկայի ամբիոնի դոցենտ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու Հեղինե (Ելենա) Գրիգորյանը՝ «Ուսանողի կերպարը գրականության մեջ» հերթական աշխատությամբ՝ նվիրված Արցախի պետական համալսարանի մարտիրոսյալ ուսանող-ազատամարտիկների հիշատակին:

Արցախյան ազգային-ազատագրական շարժման առաջին օրերի ապրումների ծնունդ է սույն գիրքը, որի նախաբանում Հ. Գրիգորյանը ընդգծում է. «Տարիներ շարունակ (երեք տասնամյակ) դասախոսելով Արցախի պետական համալսարանում, մինչև 1988 թվականը, ուսանողական տարիներն ինձ թվում էին ռոմանտիկ երազների, սիրո զգացումի, ապրումների տարիներ, բայց երբ սկսվեց Արցախյան շարժումը, ուսանողությունն առաջինն էր «կտցել խայծը» և մեր բուհից Մոսկվա՝ Կրեմլ ուղարկել առաջին հեռագիրը՝ 200 ուսանողների ստորագրությամբ: Եվ այդ օրերից,- շարունակում է հեղինակը,- հաճախ էի խորհում առ այն, թե ինչպես են պատկերված ուսանողները համաշխարհային գրականության մեջ» (էջ 3): Ուսումնասիրության մեջ ընդգրկելով հայ, ռուս, արտասահմանյան գրականության հերոս-հեղինակների կերպարները, հեղինակն աշխատել է վերջիններիս բնավորությունների էական գծերի, հոգեբանական բացահայտումների և վերլուծական խոր թափանցումների միջոցով այսօրվա ուսանողին տոգորել դրական հերոսների համամարդկային, վեհ գաղափարներով:

Թեկուզ ծավալուն չէ աշխատությունը (ընդամենը’ 32 էջ), սակայն Հ. Գրիգորյանին հաջողվել է ճշգրիտ ու սեղմ վերլուծությունների, բնագրերից համապատասխան մեջբերումների շնորհիվ ուսումնասիրությունը դարձնել հետաքրքիր: «Ուսանողի կերպարը գրականության մեջ» գիրքն ունի արդիական հնչեղություն ու դաստիարակչական նշանակություն:

Սյուզաննա ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
ԱրՊՀ գրականության և ժուռնալիստիկայի ամբիոնի մագիստրանտ

Ստեղծագործում է ընթերցողը

ԻՄ ՀԱՅՐԵՆԻՔԸ

Անչափ սիրուն է իմ հայրենիքը,
Լեռ ու անտառ է իմ հայրենիքը,
Ծաղկի բուրմունք է, հովի շշունջ է,
Սրտի մրմունջ է իմ հայրենիքը:
Կարոտիս կանչն է իմ հայրենիքը,
Վշտերիս ծովն է իմ հայրենիքը,
Հավատիս սյունն է իմ հայրենիքը,
Սիրուս տաճարն է իմ հայրենիքը:

Գագիկ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

——————————————————————————————-

ՀՈՒՄՈՐ ՏԵՂԵԿԱՆՔԸ

Տեղեկանք էր պետք, գնացի գյուղապետի մոտ.

– Ցլիկը տանում եմ հանձնելու, տեղեկանք տուր, որ անասունը իմ սեփականն է, գողացված չէ:

-Ը˜ը˜ը˜, գիտե՞ք ինչ, ախր… ես չեմ կարող տեղեկանք գրել, իսկ տեղեկանք գրողներն էլ հարևան գյուղն են գնացել, երեկոյան կողմ հազիվ գան, էնպես որ՝ պիտի սպասես մինչև երեկո…

– Այ մարդ, ցլիկն արդեն մի կերպ բարձրացրել ենք մեքենան…

– Քեզ ո՞վ էր ասում, որ բարձրացնես մեքենան, առանց տեղե…

– Դե ես ի՞նչ իմանայի, որ դուք…

– Իսկ ի՞նչ պարտադիր է, որ գյուղապետը տեղեկանք գրել իմանա, իմ ձեռքի տակ էնքա¯ն գրագետ մարդիկ կան:

– Դե որ քո ձեռքի տակ շատ գրագետ մարդիկ կան, թող նրանցից մեկը տեղեկանք գրի:

Բախտս բերեց. գյուղապետը համաձայնեց, և մի մաքուր տետր թևի տակ, ես էլ հետը, սկսեցինք տեղեկանք գրողի մեր որոնումները:

Առաջինն այցելեցինք գյուղապետարանի մի նախկին աշխատողի: Վերջինս տեղեկանքը գրելուց հրաժարվեց, ասելով.

– Գիտե՞ք ինչ, պարոն նորընտիր գյուղապետ, նախ տեղեկանք գրելը սովորեիք, հետո նոր միայն գյուղապետ դառնայիք:

– Վա՜յ, քո խելքին ինչ ասեմ. էդքան տարի գյուղապետարանում աշխատել ես, ոչինչ չես հասկացել. նման մանրուքներին ո՞վ է ուշադրություն դարձնողը…

Գյուղում գրագետ մարդ չմնաց, որ չհանդիպեինք, սակայն բոլորն էլ հրաժարվեցին տեղեկանք գրելուց: Շատերի համար նորություն էր, որ նորընտիր գյուղապետը տեղեկանք գրել չգիտե: Իսկ մի գյուղացի էլ այդ նորությունը որ իմացավ, այնքան զայրացավ, որ կատաղած հաչող շան շղթան արձակեց և քըս տվեց մեզ վրա:

Այ քեզ չար բախտ. մարդ էլ մի տեղեկանք գրել չիմացող գյուղապետի պատճառով շան փայ դառնա՞: Բայց չէ’, իզուր էի անհանգստանում: Թեկուզ շունը կատաղած վիճակում էր, բայց մեղավորն ու անմեղը բնազդով իրարից տարբերեց. չնայած ես առջևում էի, իսկ գյուղապետն ինձանից փոքր ինչ հեռու, շունը շրջանցեց ինձ և մի ճարպիկ ոստյունով հախռեց փախչող գյուղապետի փափուկ տեղից, մինչև որ հարևան տներից մարդիկ օգնության հասան և գյուղապետին ազատեցին շան երախից:

Աստված իմ, այս ի՞նչ եղավ. մի տեղեկանքի համար այս ի՞նչ օյին եկավ գլուխս: Նայում եմ շնաքոլոլ գյուղապետին և, մեղքս ի՞նչ թաքցնեմ, խղճացի նրան: Ստիպված տարա մեր տուն, շան կծած տեղերը միջից կես արած լոբիներ շարեցի և մառլյայով փաթաթեցի: Հասկանալի է, որ այքանից հետո տեղեկանք գրողի որոնումները դադարեցրինք: Սակայն դիպվածը օգնության հասավ, բարի մարդիկ գտնվեցին. երբ գյուղապետին «ցավակցելու» համար հավաքվածներն իմացան, թե ի՞նչ պատաճառով է շնաքոլոլ եղել գյուղապետը, մի ուսուցչուհի ասաց՝ դա՞ է մի դժվար բան, և ձեռաց գրեց տեղեկանքն ու մեկնեց գյուղապետին, որ կնքի: Վերջինս տեղեկանքը մատների մեջ դես շուռ տվեց, դեն շուռ տվեց, նայեց սկզբին, նայեց վերջին և ասաց.

– Սխալ է գրված, այսպես չեն գրում:

– Դե որ իմանում ես, թե ոնց են գրում, գրեիր էլի, ինչո՞ւ անտեղի շնաքոլոլ եղար,- ասացի:

Վերջը լեզվակռիվ եղավ, բայց համոզել չկարողացանք, որ տեղեկանքը հենց այդպես էլ պետք է գրվի:

– Տխո՜ւր է մեր վիճակը: Շան «քննադատությունից» հետո էլ խելքի չեկավ մեր պարոն գյուղապետը,- կես լուրջ-կես կատակ եզրափակեց ուսուցչուհին:

Հենրի ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

——————————————————————————————-

Карабах

Крестьянин и его земля 

Меня, как гражданина своей страны, безмерно интересует вопрос – как живут крестьяне в селах? Я побывал в одном из сел и вот что выяснил.

От столицы НКР до местности, которое называется “селом”, мы ехали больше часу. Первое, что я увидел при въезде туда, меня застало врасплох. Все село выглядит как необитаемая пустыня. И по всей этой территории разбросаны развалины разрушенных войной домов. Люди живут в этих развалинах, прибив к ним лишь крышу. Нет электричества. О газо- и водоснабжении и говорить нечего. Воду набирают из реки, которая проходит рядом с селом.

Люди отрезаны от мира сего. До них не доходят каналы средств массовой информации. Они, как “робинзоны”, увидев приезжего человека, окружают его и задают вопросы – как и что происходит там, в мире. Эти люди изголодались по информации. И это – в наше время!

Из окон так называемых домов еле-еле сквозь мрак виден тусклый свет керосиновой лампы. Под светом этим они ужинают, ходят друг к другу в гости, свадьбы играют, сыновьям проводы в армию справляют и т. д. Живут! И как ни странно, счастливо живут. Их труд здесь – вне нормы. И живут они тут добровольно, это – их выбор.

Село это расположено в Мартакертском районе – Гарачылар. Одной из больших  проблем здесь является то, что в селе нужна школа, где дети могли бы получать требуемые им знания.

– У нас проживают тридцать семей, – рассказывает житель новосозданного села Князь Мовсесович Мелкумян, человек, обладающий большой твердостью характера, решительный и умный. Преподаватель армянского языка и литературы, он был одним из первых, кто, невзирая ни на какие трудности, пришел на эту землю и основал здесь село с населением более 120 человек.

– У нас нет руководителя села, но правительство знает о нашем существовании. Много у нас  тут проблем. Если бы правительство дало нам разрешение, мы бы провели свет с соседней деревни. Есть также предложение переименовать село…

Здесь каждая семья трудится для себя. Одни заняты земледелием, другие – животноводством, третьи – садоводством и т. д. Каждый знает свое дело.

– Ежегодно мы платим государству налоги, – продолжает другой сельчанин Сейран Эдуардович Арушанян. – Живу я здесь, как и все, со всей семьей. И нашим заработком кормим детей. Бывает и так, что собранный урожай с большим трудом нам удается перебросить в город для продажи. Сюда приезжают покупать редко. Да, наверное, вот как и вы, так и большинство жителей нашей республики не знают о существовании нашей деревни…

Главное транспортное средство в селе – ручная тележка, а главное действующее лицо в огороде – крестьянин с мотыгой. Редко можно увидеть трактор. Чувствуется, что людям живется нелегко.

Возвращаясь домой, я просил Бога благословить каждый день этих добородушных, гостеприимных людей. Людей родом из разных мест, но сплотившихся и создавших село, где уже успело родиться пять новорожденных. Село, где без представителей порядка царят честность и любовь к ближнему…

Грайр БАГДАСАРЯН

«Центр гражданских инициатив» провел лекцию по проблеме  толерантности

На днях карабахская неправительственная организация «Центр гражданских инициатив» (ЦГИ) провела в Степанакерте лекцию по теме «Толерантность как элемент установления доверия между сторонами конфликта и стирания образа врага», слушателями которой стала группа детей бывших военнопленных и без вести пропавших в зоне карабахского конфликта.

Социолог ЦГИ Ашот Бегларян разъяснил аудитории смысл и значение понятия  «толерантность», возможность ее применения в условиях существующего сложного общественно-политического и геополитического положения в регионе Южного Кавказа.

«Применительно к нашей ситуации, ситуации «ни войны, ни мира», когда даже нет элементарных признаков доверия между сторонами конфликта – Нагорным Карабахом и Азербайджаном, толерантность – это добродетель, которая делает возможным достижение мира и способствует замене культуры войны культурой мира, – отметил, в частности, лектор. – Конфликт усилил  получившую широкое распространение и глубокое внедрение этническую ненависть. Историческое чувство недоверия было усугублено личным опытом многих людей с обеих сторон, нажитым в течение вооруженного конфликта и предыдущих событий. И чтобы сегодня жить мирно рядом, армянам и азербайджанцам необходима определенная степень примирения. Надо остановиться, осмотреться, подумать, как избавить наше будущее от войн. Для этого же необходим диалог».

А. Бегларян подчеркнул, что создание атмосферы доверия между сторонами конфликта следует начинать с элементарных шагов. Реализация подобных мер, по его словам, позволит добиться толерантности в обществах, наладить взаимоотношения между народами до разрешения конфликта.

«Крайне важно для сторон воспитание чутких и ответственных граждан, открытых восприятию других культур, способных ценить свободу, уважать человеческое достоинство и индивидуальность, предупреждать конфликты или разрешать их ненасильственными средствами», –  отметил в своей лекции социолог «Центра гражданских инициатив».

По словам директора  ЦГИ Альберта Восканяна, подобного рода лекции, семинары и круглые будут проводиться и в будущем. На данный момент «Центр гражданских инициатив» проводит с детьми бывших военнопленных и без вести пропавших компьютерные курсы, по окончании которых им будут выданы соответствующие сертификаты.

“Мой адрес не дом и не улица…”

То, что армяне гостеприимный народ – это общеизвестный факт. Мы любим ходить в гости и любим принимать гостей, тем более приeзжих. Но обратил ли кто внимание на то, как приглашая, объясняем, где живем.

Во всех цивилизованных странах коротко и ясно говорится адрес (улица N, дом N, квартира и т. д.), именно потому там прижились визитные карточки. У нас же “немножко” по-другому. Я много раз оказывалась свидетелем, как в придачу к визитке человек долго и подробно объяснял, как найти его офис. А у нас, простых обывателей, просто вошло в привычку, объясняя какой-то адрес, говорить: чуть ниже школы Х, чуть выше площади, не доходя до рынка, направо от “Кольцевой” и т. д.

Самое смешное, что эта пресловутая привычка уже просочилась в местную рекламу, где, к примеру, то ли вместо, то ли вместе с адресом указывается, что “магазин “Арцваберд” находится напротив налогового управления”. Говорит ли это о неграмотности рекламодателей? Скорее всего, нет. Скорее всего, это даже некая заботливость, политика упростить нашу задачу в поисках нужного. Потому что попытаться найти что-то или кого-то по конкретному адресу если и удается, то с большим трудом.

За редким исключением на большинстве зданий нашего города можно найти таблички с названием и номером улицы. И многие из нас, сталкиваясь с подобной проблемой, с досадой отмахиваются от такой “мелочи”, предпочитая в следующий раз обязательно уточнить, где это находится. А ведь в чью-то обязанность входит проверять наличие таких табличек?!. И приходилось ли вам, господа проверяющие, с поднятой головой, выиксивая на балконах кого-то, спрашивать название улицы, номер дома? А потом, следуя советам встречных, блуждать от одного дома к другому, чтобы найти нужный?.. Пожалуй, нет, потому что случись хоть раз такое, уже на следующий день на всех зданиях без исключения висели бы указатели.

Но судя по всему, этого еще не произошло, и единственное, что нам остается, это – запастись терпением и продолжать объясняться по старинке: “…рядом с памятником, где большое дерево, там еще женщина курила…”

Таня МКРТЧЯН
Cтудентка 4-го курса журналистики АрГУ

——————————————————————————————-

Безопасность

Задачи служб безопасности НКР

Службы национальной безопасности НКР складывались в тяжелейших условиях национально-освободительной борьбы и военных действий, отсутствия необходимых ресурсов и кадров. Тем не менее, службы неоднократно доказывали свою способность выполнять достаточно сложные задачи. Несмотря на привлечение Азербайджаном опытных специалистов из России, Украины, Израиля и Турции, политическое руководство и военное командование Азербайджана так и не сумело получить наиболее важные сведения об оперативных планах Армии обороны Арцаха. Азербайджан не всегда имел достаточно точных сведений даже о дислокации живой силы и техники вооруженных сил НКР, их реальных возможностях по ПВО и переброске войск, о резервах материалов и горючего. Спецслужбы НКР успешно провалили план Генштаба Азербайджана «Гарангуш», направленный на активизацию деятельности диверсионно-террористических групп на территории НКР. Разведывательные службы Азербайджана неоднократно получали нелестные оценки со стороны политических руководителей, что часто приводило к отстранению с занимаемых должностей начальников подразделений.

Вместе с тем, контролируемые восставшими  самопровозглашенные государства и зоны всегда представляли собой благодатные источники для получения разведывательной информации и инициирования различных активных мероприятий. Практически все аналогичные территории становились объектами пристального внимания зарубежных спецслужб, которые зачастую получали бесценную информацию – практически без употребления специальных разработок и существенных затрат. Во многих таких зонах иностранные разведслужбы присутствуют вполне официально. Это, прежде всего, относится к Косовской автономии и Абхазии, Боснии и Палестине. Особую роль выполняют британские, американские, израильские, египетские, иранские, турецкие и иорданские спецслужбы в Северо-восточном Ираке, где создано курдское государственное образование. Великобритания и США располагают в этом регионе официальными офисами разведслужб. Израиль располагает здесь офисами своих разведслужб в ином режиме функционирования. В отличие от данных территорий, НКР имеет несомненные преимущества и не допустила такой практики, хотя  по этому поводу и поступали предложения извне.

Но это не означает того, что спецслужбы НКР всегда имели успех. Так, спецгруппа военной разведки Турции под командованием полковника Мустафы Карим-оглы (Зенд) подготовила и осуществила план по захвату героя национально-освободительной борьбы карабахского народа Шагена Мегряна и его отряда. Во многом благодаря работе разведслужб АР азербайджанские вооруженные силы имели тактический успех на Южном направлении в конце 1993 года, чего могло бы и не произойти. Анализируя события десятилетней давности, можно уверенно утверждать о проводимой в НКР широкой разведывательной работе с применением различных методов. Безусловно, главным каналом получения информации, в том числе оборонного характера, являлись так называемые представители общественных и гуманитарных организаций России, а также США, Франции и других государств. Россия и США также использовали разведывательные спутники, траектории полетов которых регулярно пролегали через зону военных действий и других районов и коммуникаций. Однако только Россия стала «посредником» для передачи Азербайджану информации оборонного характера об Армении и НКР. Многие «сердобольные» писатели, журналисты и деятели другого свойства (чьих объективных произведений мы так и не обнаружили на страницах российских литературных журналов) являлись агентами разведслужб России. Опытные специалисты по безопасности выражали тогда недовольство этой практикой и имели основания подозревать в утечке важной информации из Нагорного Карабаха. Эти подозрения имел и бывший председатель комитета государственной безопасности Армянской ССР генерал-лейтенант М. Юзбашян, который был убит при невыясненных обстоятельствах.

После окончания войны спецслужбы НКР не получили должного развития. Отсутствуют кадры и техника. Военной разведке порой приходится выполнять функции службы безопасности. В НКР отсутствует практика проверки визитеров, в том числе и многочисленных туристов. Отсутствует практика проверки аудио- и видеотехники. Нередко туристы и другие визитеры имеют при себе технические средства для ведения наблюдений и различных фоновых замеров. Данные гости довольно произвольно «съежают» с официальных туристических маршрутов и без труда могут оказаться на передовой линии. Выдача виз носит формальный, ничем не ограниченный характер. Старшие армейские офицеры и работники МИД распространяются о весьма специфических темах без всякого самоограничения. Вообще-то, свободное и демократичное общение в Степанакерте носит почти ритуальный характер, видимо – как рецидив с бурных времен. Не так давно, в одном из летних кафе в Ереване, относительно молодой и несомненно образованный человек, видимо занимающий некоторое положение в Степанакерте, охотно рассказывал гражданину США о вооруженных силах НКР. Это скорее были непрофессиональные оценки, но они давали хорошую картину о состоянии вооруженных сил, об отношениях армии и общества, о возможностях мобилизации и тому подобное. Это случайное, но наверняка типичное наблюдение.

Не так давно, в “Центре оборонной информации” (Вашингтон) была проведена военная игра по версии независимых военных экспертов о возобновлении военных действий в зоне карабахского противодействия. При этом отмечается хорошая информированность представителей Объединенного комитета штабов о состоянии вооруженных сил НКР в подробностях. Понятно, что такая информированность в отношении вооруженных сил Азербайджана более объяснима, так как Азербайджан – международно-признанное государство и тесно сотрудничает с США, в том числе в военной области. НКР по идее должен быть «запретной зоной» для международного сообщества. (Надо сказать, что по результатам, в случае маневренных военных действий вооруженные силы Азербайджана терпят поражение через две недели, при преобладании позиционных боев через 6 месяцев продолжение военных действий станет бессмысленным).

Судя по внешнеполитической тактике Азербайджана, в этой стране усиливается убежденность в окончательной утрате Нагорного Карабаха и делается ставка на возвращение хотя бы части территорий. Это, видимо, предполагает ожидания, связанные с возможной ротацией власти в Армении и в НКР. Но если в Армении этого можно достичь в процессе политического действия, то в НКР все обстоит иначе. Спецслужбам НКР предстоит научиться работать в новых условиях и с учетом новых вызовов.

Давно пора приступить к реформированию и переоснащению спецслужб НКР. Но мировая практика деятельности спецслужб показывает, что невозможно осуществить серьезные преобразования в этой специфичной сфере без кардинального обновления и реформирования административного аппарата, вовлечения в этот процесс представительной власти, парламента. Необходимо не ограничиваться одной спецслужбой, а создать две или три спецслужбы в соответствии с основными профильными задачами. Было бы интересно создание частных спецслужб, для чего необходимо новое законодательство. Представляется важным формирование кадров для этой сферы из числа детей участников карабахской войны, молодых людей, получивших хорошее образование. Учитывая особую карабахскую ментальность, стремление к государственной и военной службе, большое число офицеров спецслужб в советский период из числа выходцев из Нагорного Карабаха, НКР могла бы со временем иметь сильные и дееспособные спецслужбы.

Владимир УРУМОВ

Как меняли форму черепа или попытка скорректировать “историко-этнический код” азербайджанцев

Не является ли утверждение о причастности современных азербайджанцев – основного населения Азербайджанской Республики – к тюрскому этносу навязчивой идеей армянских ученых? Как, в этом случае, объяснить принадлежность подавляющей части азербайджанского населения Ирана к иранскому или переднеазиатскому типу, а также и то, что в недалеком прошлом большая часть данного населения была ираноязычной? По роду занятий мне приходилось знакомиться с материалами специальных исследований соматических особенностей различных этносов Кавказа, Поволжья и Центральной Азии, которые проводили ведущие советские ученые по указанию КГБ СССР и высших партийных органов.

Элита азербайджанцев с пониманием воспринимала различные директивы советского руководства и предпринимала попытки внести коррективы в «историко-этнический код» своего этноса. Огромную роль сыграл в этой политике руководитель Советского Азербайджана в 40-х – начале 50-х годов Мирджафар Багиров, имеющий иранское или иранско-татское происхождение. Мирджафар Багиров заложил основы политики, которая включала: расширение практики смешанных браков, насильственная ассимиляция неазербайджанских этносов, раздельное обучение азербайджанцев и неазербайджанских этносов, предоставление азербайджанцам широких преимуществ в расстановке кадров. Одной из попыток М. Багирова скорректировать «историко-этнический код» азербайджанцев стало принятие решения о медицинском вмешательстве в изменении форм черепов новорожденных детей-азербайджанцев. Как известно, головы азербайджанцев при рождении имеют дынеобразную форму, что, по мнению некоторых представителей их элиты, оказывает воздействие на интеллект и работоспособность. По рекомендации группы врачей –  Исая Бенковского, Константина Дубровского, Беллы Цвейбель, Маркуса Берковича, Григория Бельского и Станислава Радзиховского, а также по инициативе М. Багирова, Лаврентий Берия в 1946 году  издает секретный указ ¹ 447/016  о порядке данного медицинского вмешательства. При этом с 1951 года данная инициация осуществляется в обязательном порядке, без уведомления родителей. Это принесло некоторые результаты, но только  косметические, что, однако, сыграло большую роль в преодолении некоторых комплексов. (Кстати, против данной инициации выступили врачи Исраэль Ханукаев, Сафар Мустафаев, Николай Серов, Арамаис Казарян, София Рошаль, Натан Маркус и Андрей Заиканов, которые были репрессированы). Много лет спустя после этого бесчеловечного эксперимента мне довелось беседовать с дочерью доктора И. Бенковского – известным в Баку невропатологом  Марианной Бенковской, а также выжившими в сталинских лагерях докторами А. Заикановым и С. Мустафаевым. По их единодушному заключению, данный способ коррекции черепов приводит к умственной неполноценности, как минимум – к задержке умственного развития, возникновению психических заболеваний, таким последствиям, как быстрая утомляемость, невозможность заниматься сложными формами труда. Мне известно, что в 1972 году известный невропатолог доктор Наиля Адигезалова сделала официальное заключение о последствиях данной политики, ссылаясь на огромный статистический материал. То есть эта практика продолжалась и после 1953 года и, видимо, продолжается и сейчас. Выводы доктора Н. Адыгезаловой просто катастрофические. Но нужно отметить, что данная политика все же привела к значительному изменению внешнего облика азербайджанцев.

Мне приходилось неоднократно слышать презрительные характеристики со стороны своего начальства и работников КГБ СССР, ответственных за проведение этих бесчеловечных экспериментов над целыми народами. (Например, имелась секретная директива относительно поощрения браков между перспективными азербайджанцами и славянскими женщинами).

Я привожу данные сведения и подробности, чтобы обосновать мою версию об изменении облика азербайджанцев в массовом порядке как государственной политике. Однако известно, что турки-огузы не характеризовались дынеобразными головами. Примером тому могут служить современные туркмены, которые по строению черепов не отличаются от иранских народов или армян. Я в служебном порядке имел консультации по данному вопросу, которые организовал по просьбе начальника управления КГБ СССР директор Института Востоковедения академик Б. Гафуров. Тюрки-огузы пришли в Переднюю Азию, располагая преобладающими иранскими чертами. Дынеобразные черепа – признак принадлежности к очень старым хамитским племенам Передней Азии. Интересно заметить, что по версии группы молодых азербайджанских ученых (публикация в журнале «Центральная Азия и Кавказ», Швеция), основу азербайджанского этноса составили не тюрки, а некоторые хамитские племена, оказавшиеся в нижней части куринской равнины в результате походов арабов, в войсках которых они имели вспомогательное значение. Те, кто жил в Азербайджане, хорошо знают, что по стереотипу поведения азербайджанцы значительно отличались от, например, туркмен, узбеков или татар. Возможно, объяснение подлинного этнического происхождения современного населения Азербайджанской Республики поможет правильно рассматривать политику и особенности данного государства и общества. Возможно, именно сильное разделение азербайджанцев на различные племена и обусловило усиление в азербайджанском обществе кланов и, вообще, кланового стиля политической и общественной деятельности и преобладания кланов над политическими партиями. Просматривая публикации о современном Азербайджане, приходится отметить, что в Азербайджане не испытывают никакого интереса, например, к Ирану, арабским странам и, в целом, к исламскому миру. Однако азербайджанцы – как общество и индивидуумы – заметно дистанциированы и от Турции, несмотря на прежние иллюзии в отношении этой страны. Это довольно странно и исследователям необходимо обратить внимание на эти особенности.

Борис САРУХАНОВ
Полковник, начальник отдела КГБ Азербайджанской ССР

——————————————————————————————-

Горячие точки

Иракские курды на пути к независимой государственности

От автора.

Я с вниманием и интересом слежу за драматическими событиями в Нагорном Карабахе уже много лет. Мне довелось побывать во многих конфликтных регионах и я пытался найти решение, хотя бы для себя, которое обеспечило бы мирное сосуществование для народов. Но я прихожу к выводу, что для мира и международной безопасности гораздо разумнее признать суверенитет фактически образовавшихся государств, чем продолжать отстаивать отжившие принципы. Столь слепая, в действительности крайне опасная политика, апеллирующая к принципам, не может обеспечить их реализацию, а приводит лишь к поощрению насилия. На мой взгляд, читателям в Нагорном Карабахе было бы интересно ознакомится с моей работой по проблеме Иракского Курдистана, где курдский народ уже создал государственность. Уникальность данной ситуации заключается в том, что против создания курдского государства в Северном Ираке выступают не правительство или политики Ирака, а соседние государства. Поэтому, прежде всего, от курдов зависит доверие к ним со стороны государств Ближнего Востока. У меня много друзей среди армян в странах Европы и Ближнего Востока, но, к сожалению, мне пока не удается побывать в Армении и в Нагорном Карабахе. С наилучшими пожеланиями читателям газеты «ДЕМО», Гвидо Фетяска.

Курдский фактор приобретает все большее значение в регионе Ближнего Востока, в том числе для американской и иранской политики. В Иране и в Ираке признается существование курдского народа, курдского языка и курдских социально-культурных проблем. В Иране и Ираке, в отличие от Турции, территория, преимущественно населенная курдами, называется Курдистаном. В столице Ирана Тегеране имеется множество улиц и объектов, носящих курдские названия.

Курдские общественно-политические круги всегда представляли собой благоприятную среду для деятельности спецслужб различных государств и всевозможных манипуляций. Находясь в весьма сложных политических условиях, курдские организации и их деятели вынуждены были принимать во внимание и нередко руководствоваться оценками и мнениями представителей данных государств. Это часто приводило к ослаблению и дезорганизации курдского национально-освободительного движения, порождало противоречивые тенденции и идеи. На протяжении двух последних десятилетий курдские организации установили относительно доверительные отношения с Сирией и Ираном и сосредоточили свою борьбу с Турцией и Ираком. Это обусловило антизападнические и антиизраильские настроения курдов, так как США и Израиль рассматривались как союзники Турции. Такие настроения особенно были распространены в среде Рабочей партии Курдистана, осуществляющей, главным образом, борьбу с Турцией. Курдские организации на Северо-Востоке Ирака, естественно, были более склонны сотрудничать с США и Израилем – как с противниками Саддама Хусейна. Эта более чем приблизительная оценка тем не менее отражает стартовую позицию внедрения в курдскую политическую среду некой новой концепции их национально-освободительной борьбы и соответствующей новой внешнеполитической ориентации.

Весной 1998 года Рабочая партия Курдистана и весь курдский народ оказались в достаточно тяжелом положении в связи с тем, что вооруженное восстание курдов в юго-восточных районах Турции было довольно быстро разгромлено Турцией, которой пришлось задействовать для этого значительные силы армии. Надежды Абдуллы Оджалана на всенародное восстание курдов в Турции не оправдались. В вооруженной борьбе участвовали не более 25 тыс. курдов, которые, несмотря на отчаянное сопротивление, не сумели долго противостоять регулярной турецкой армии. Разгром данного движения сыграл большую роль в ослаблении позиций Оджалана, его ближайших соратников и Рабочей партии Курдистана (РПК). Одновременно нарастало стремление переосмыслить политический курс партии в целом, внешнеполитические и идеологические ориентации.

Однако еще до весны 1998 года в среде РПК нарастали настроения пересмотреть идеологию и внешнеполитические ориентации. Это было обусловлено рядом фактором. Большое значение имело отсутствие реальной поддержки РПК со стороны такой страны как Россия, где политические круги продолжали придерживаться левых взглядов, а также со стороны ведущих левых и левоцентристских партий европейских стран. Ставка на левую идеологию РПК оказалась совершенно несостоятельной и ограничивала политические возможности не только в отношениях с Западом, но и государствами Ближнего Востока, прежде всего, с Ираном. Следует отметить, что радикально-левая идеология РПК никак не соответствовала взглядам даже коммунистических партий Европы и России. Идеологическая парадигма РПК соответствовала лишь взглядам лево-экстремистских группировок на Западе, в Латинской Америке и в некоторых странах Юго-Восточной Азии. Поддержка РПК со стороны некоторых левых организаций в Европе носила, скорее, не политический, а гуманитарный характер. В связи с этим новые поколения членов РПК требовали переосмысления политического курса.  Важную роль в пересмотре политики РПК играли курдские политические организации в европейских странах, которые распространяли «умеренные» идеи, заключающиеся в необходимости диалога с Турцией. Если другие курдские организации, прежде всего «Демократическая партия Курдистана» и «Патриотический союз Курдистана» (действующие в Ираке), по существу, стали правящими партиями в северо-восточных регионах Ирака и успешно строили курдскую государственность под эгидой США и Великобритании, РПК продолжала терять свои позиции в курдском обществе.

В данных условиях, к весне 1998 года А. Оджалан, понимая значение брожений в РПК, возложил надежды на успех в ходе вооруженного восстания в Турции и изменения настроений в курдском обществе. Вместе с тем, еще до данного восстания, в среде РПК обсуждались новые политические идеи, заключающиеся в следующем.

Предполагалось параллельное изменение проектов создания курдской государственности и внешнеполитических ориентаций. Ключевым условием переосмысления политической деятельности представлялось изменение идеологии РПК, отказ от крайне левых, революционных идей и трансформация РПК в некую умеренно-левую, возможно социал-демократическую или социалистическую партию европейского типа. Это необходимо, прежде всего, для вступления в «стратегический диалог» с ведущими западными государствами, прежде всего – с США. Одновременно РПК выдвигает идею «федерализации», то есть создания соответственно турецко-курдской, иранско-курдской, иракско-курдской и сирийско-курдской федерации. Сама по себе данная идея представляется достаточно радикальной и неприемлемой для данных государств, чьи элиты придерживаются модели унитарного государства.  Однако идея федерализма дает возможность сотрудничества с западным сообществом и его вмешательства во внутренние дела Турции, Ирана, Ирака и Сирии (в данном случае, наиболее актуальная задача ставилась в отношении Турции). США и особенно Европейский Союз не могут рассматривать идею федеративного устройства как деструктивную и экстремистскую. Исходя из данной задачи, выводится цель установления партнерских отношений с США как с единственной западной державой, способной и заинтересованной в активном политическом проектировании в регионе Ближнего Востока, оказывающей большое влияние на Турцию.

По некоторым признакам, сам Оджалан понимал необходимость изменения политического курса и интересовался возможными перспективами установления новых отношений с США. Вместе с тем Оджалан был связан обязательствами с Сирией и с соратниками по партии и имел имидж экстремиста. Кроме того, Турция никогда не согласилась бы установить с Оджаланом обязующих политических отношений. А. Оджалан не имел четко выработанных решений, не имел резервов времени и возможности для выработки нового курса. Его надежды на создание крупного курдского политического центра в России или в Европе обрушились, и он был практически выдан Турции.  В настоящее время РПК не является, как прежде, сплоченной и единой организацией. По существу, сложилась политическая конфедерация в рамках РПК, включающая ряд политических организаций, находящихся в различных странах. Осман Оджалан – нынешний руководитель РПК – дислоцируется со своей командой в Брюсселе и, видимо, понимает необходимость новой внешнеполитической ориентации и изменений в партийной идеологии. Эти изменения практически произошли, но нынешнее состояние партии, кризисные явления и усиление центробежных сил не дают возможности принять официальные решения и проводить соответствующую последовательную политику.  Например, в настоящее время в Ливане при поддержке Сирии создан небольшой, но достаточно активный центр РПК, который в значительной мере дистанциировался от Османа Оджалана. Он занимается вербовкой боевиков, их подготовкой, выпускает газету и даже предъявляет претензии к правительству Ливана, включающие требования мест в парламенте и в правительстве. Лидеры данной группировки достаточно критически относятся к Осману Оджалану и выступают против того, чтобы от Абдуллы Оджалана, находящегося в заключении, исходили руководящие указания.

По признанию курдских политических лидеров, арабских политиков и аналитиков, а также иранских функционеров, США в последние годы с различной интенсивностью предпринимают  усилия по формированию в курдской общественно-политической среде проамериканских ориентаций. Перед США стояла весьма сложная задача, так как изначально курды не испытывали доверия к США как к союзнику Турции. Кроме того, США длительное время, в 50 – 70 годы, будучи партнером Ирака и Ирана, всячески игнорировали курдское национальное движение и права курдов. Американцы понимали, что серьезным ограничителем в установлении тесных отношений с курдами является лево-радикальная идеология основных курдских политических организаций и, прежде всего, РПК. США и ведущие европейские государства понимали также, что курдская проблема нуждается хотя бы в частичном решении и западному сообществу не удастся и далее игнорировать данную проблему, грозящую поставить под сомнение западные демократические принципы. Вместе с тем западное сообщество могло вступать в длительные партнерские отношения только с политическими организациями либерального и демократического типа.  Максимум, что могли позволить себе европейцы, это отношения с организациями умеренно-левого (социал-демократического) типа. Идея федерализации Турции и Ирака предполагала наличие демократических партнеров, ориентированных на Запад. Однако влияние такой партии как РПК, в курдской среде не давало надежд на создание организации или ряда организаций нового типа.  Необходимо было либо абсорбировать РПК, либо ликвидировать ее. Арест А. Оджалана привел к значительной дезорганизации РПК и создал условия для трансформации данной партии в политически более умеренную. Одновременно США и европейцы приводят Турцию к необходимости признания социально-культурных прав курдского народа. Практически процесс федерализации Турции начался и носит весьма противоречивый характер.  Одновременно курдский фактор, наряду с армянским, является важным рычагом давления на Турцию.

США и Великобритания практически провели успешную длительную операцию по федерализации Ирака, создав на северо-востоке страны курдское государственное образование, политическими субъектами которого являются ДПК и ПСК, проводящие практически умеренную прагматическую политику.  Однако следует отметить, что ранее данные две организации северо-востока Ирака представляли собой радикальные вооруженные организации. Сохраняя свой статус национально-освободительных организаций, ДРК и ПСК осуществляют функции государственных правящих партий.

Практически единственной гарантией существования курдского государственного образования в Ираке является американо-британский альянс, который выступает партнером данных партий. В северо-восточном Ираке продолжается борьба и конкуренция различных государств и движений за сферу влияния. Иран не позволит исключить его из числа стран-партнеров курдов в Ираке. Иран не может допустить создания в северо-восточном Ираке враждебного ему государства или военно-политического плацдарма. Иракские курды тесно связаны с Ираном экономически и политически. Курды не могут отказаться, по крайней мере, до официального признания курдской государственности в Ираке со стороны Запада, от сотрудничества с Ираном.

Влияние Ирана в этом регионе вовсе не уменьшается, а даже возрастает, что вызвано тем, что курды вряд ли могут рассчитывать на беспроблемные отношения с Ираком и Турцией и новому государству грозит оказаться в полной коммуникационной блокаде. Поэтому отношения с Ираном останутся важными. Активное развитие в Иране паниранистских движений, рассматривающих курдов как часть иранского мира, позволяет надеяться на установление с Ираном партнерских отношений. Иран – единственное государство, где территория, населенная преимущественно курдами, официально называется Курдистаном, а курды рассматриваются как союзники в рамках общей цивилизации.

В курдонаселенных регионах Ирака происходит довольно ожесточенная борьба, которую ведут ДПК и ПСК с Рабочей партией Курдистана, а также с исламскими политическими и вооруженными организациями ваххабитского и анти-американского направления. Однако на примере курдов Ирака США и Великобритания продемонстрировали способность и реальность осуществления проекта по переориентации курдских движений на идеи федерализации, на Запад.

(продолжение следует)

Перевод с итальянского Джульетты ПЬЕНТО
Гвидо ФЕТЯСКАб  Италия, Рим (вариант статьи для газеты «ДЕМО»)                

——————————————————————————————-

IWPR

Армянская оппозиция продолжает бойкот

Оппозиция продолжает бойкот заседаний парламента с требованием проведения референдума доверия президенту. Но сторонники последнего, кажется, не видят в этом серьезного повода для беспокойства.

7 февраля началась весенняя сессия Национального Собрания Армении. Тогда же стало известно о том, что оппозиция продолжит бойкот заседаний парламента, который длится уже один год.

Бойкот оппозиционный блок “Справедливость” и партия “Национальное единение” объявили в феврале прошлого года – после того, как Национальное Собрание отказалось поставить на обсуждение изменения к закону “О референдуме”, согласно которым оппозиция могла бы инициировать общенародный референдум доверия президенту Роберту Кочаряну.

С требованиями проведения плебисцита о доверии президенту оппозиционный альянс, в распоряжении которого находится лишь 24 из 131 места в парламенте, выступает уже давно, полагая, что с его (референдума) помощью им удастся заставить Кочаряна уйти в отставку. Как утверждают оппозиционеры, победа Кочаряна в президентских выборах 2003 года и огромный успех его сторонников в состоявшихся в том же году выборах в парламент были достигнуты только благодаря фальсификации результатов.

Член блока “Справедливость” Виктор Даллакян в беседе с IWPR заявил, что оппозиция не откажется от своих намерений, поскольку на руках у нее – решение Конституционного Суда Армении о необходимости проведения референдума доверия президенту страны, принятое еще в 2003 году – вскоре после президентских выборов.

«Поскольку парламент был избран при помощи фальсификации, наше участие в его заседаниях не может иметь существенного значения, – сказал Даллакян. – Но если есть люди, которым кажется, что они могут использовать нас в качестве декорации, показывая, что в армянском парламенте есть оппозиция, им это не удастся».

«Не может быть и речи о прекращении бойкота, так как не устранены его причины”, – сказал IWPR основной оппонент Кочаряна, глава оппозиционной фракции «Справедливость» и одноименного блока Степан Демирчян.

”До сих пор не наказаны фальсификаторы президентских и парламентских выборов, а также участники избиения мирной демонстрации в апреле прошлого года. Это наглядно показывает, что за всеми беззакониями стоит власть”.

По словам Демирчяна, оппозицией принято решение участвовать в дебатах на важнейшие для общества темы, как это было с вопросом отправки в Ирак небольшого контингента армянских военных.

К примеру, оппозиция готова обсуждать конституционные реформы, однако другие законопроекты, в том числе более 40 законодательных инициатив, разработанных самой оппозицией, могут так и остаться под сукном.

С оптимизмом смотрит в будущее спикер парламента Артур Багдасарян. 2005 год он объявляет годом “парламентского согласия”.

Но разногласия уже дают о себе знать. Даже там, где их, казалось бы, не должно быть.

В канун начала весенней сессии оппозиционные фракции «Справедливость» и «Национальное единение» выступили с обращением, в котором выразили намерение участвовать в работе по подготовке и обсуждению проекта реформирования Конституции. В то же время они предложили несколько направлений, по которым, на их взгляд, должна осуществляться корректировка главного законы страны: формирование системы исполнительной власти, судебных органов и структуры местного самоуправления.

Правящая коалиция расценила это обращение как ультимативное. “Пусть они не делают нам одолжения”, – сказал лидер фракции Республиканской партии в парламенте Галуст Саакян.

”Реформирование Конституции имеет национальное значение, и участие оппозиции в этом процессе должно исходить из ее же стремлений”.

Степан Демирчян отрицает утверждения о том, что оппозиция предъявила пропрезидентским силам ультиматум.

По его словам, представленный коалицией вариант конституционных реформ даже хуже того, что был вынесен на общенациональный референдум и “отвергнут народом” в 2003 году.

В настоящее время ведутся консультации по поводу формирования нового оппозиционного блока, который объединит первого министра иностранных дел Армении Раффи Ованесяна, бывшего премьер-министра Арама Саркисяна и председателя Либерально-прогрессивной партии Ованнеса Ованесяна. Судя по высказываниям последнего, речь идет о политическом объединении прозападного толка.

Степан Демирчян считает разговоры о создании новых оппозиционных блоков вымыслом и категорически опровергает мнение о возможном расколе в оппозиции. «Блок действовал, действует, и он в состоянии решить поставленные перед ним задачи», – заявил он.

По мнению лидера партии “Новые времена” Арама Карапетяна, “в Армении нет ни оппозиции, ни коалиции в политическом смысле этого слова. Есть президент, который худо-бедно исполняет свои обязанности, и есть народ, который живет сам по себе. Между ними вакуум, который пока никто не может заполнить: ни правительство, ни парламент”.

Если Карапетян прав, утверждая, что существующие в Армении политические силы – как пропрезидентские, так и те, что находятся в оппозиции к главе государства – далеки от своих избирателей, неудивительно, что так мало людей, которые верят в возможность осуществления в Армении народной революции и, как ее следствие, смены власти, как это случилось в Грузии или на Украине.

«В Армении нет революционной ситуации, и говорить об этом бессмысленно», – заявил IWPR заместитель представителя партии «Оринац еркир» Мгер Шахгельдян.

Лидер парламентской фракции АРФД Левон Мкртчян также высказал мнение, что «в Армении невозможно осуществление бархатных революций, поскольку для реализации определенных сценариев условий нет».

Мариам ЛЕВИНА
Корреспондент независимого информационного агентства ”Арминфо”, Ереван

Чистка в азербайджанской армии 

За что министерство обороны наказало офицеров – за взяточничество или политическую неблагонадежность?

Около десяти офицеров азербайджанской армии взяты под стражу, несколько десятков понижены в звании за взяточничество. Таковы предварительные итоги развернувшейся борьбы с коррупцией в армии.

Этот прецедент руководство Министерства обороны АР преподносит как начало широкомасштабной кампании по борьбе с коррупцией в азербайджанской армии и связывает с указом президента Ильхама Алиева «О борьбе с коррупцией», который вступил в силу 1 января 2005 года.

Однако некоторые наблюдатели задаются вопросом о том, действительно ли офицеры, теперь арестованные или разжалованные, были уличены во взяточничестве или их сделали козлами отпущения, потому что кто-то засомневался в их лояльности нынешним властям.

«Арестованные офицеры в 2003 году сфальсифицировали документы и создали возможность некоторым призывникам уклоняться от военной службы», – так прокомментировал в интервью IWPR этот инцидент начальник пресс-службы министерства обороны Рамиз Меликов.

Представитель министерства обороны отказался назвать IWPR имена и точное число арестованных, чтобы не создавать проблем для расследования.

Рамиз Меликов не отрицает наличия коррупции в армии и отмечает, что указ президента по борьбе с коррупцией касается всего общества, в том числе, министерства обороны. Министерство, в свою очередь, обязано выполнить все требования этого закона и провести ревизию во всех своих подразделениях. «В министерстве обороны часто проводятся ревизии, виновники обнаруженных негативных фактов наказываются», – говорит он.

Принятие закона «О борьбе с коррупцией» было одним из условий сотрудничества международных кредитных организаций с правительством Азербайджана. В согласии с рекомендациями Организации экономического сотрудничества и развития 21 апреля 2004 года в Азербайджане была сформирована Комиссия по борьбе с коррупцией, которую возглавил руководитель президентского аппарата Рамиз Мехтиев.

Факты взяточничества в армии всплыли 13 января, когда общественность была проинформирована о результатах ревизий, проведенных в декабре 2004-го года в Бардинском корпусе, расположенном в 40 километрах от линии прекращения огня в Нагорном Карабахе.

Однако и до этого информация об арестах просочилась в прессу через бывшего сотрудника министерства обороны Узеира Джафарова. По его словам, среди арестованных – полковники-лейтенанты Вагиф Талыбов, Зия Наджафов и другие.

Позже к арестованным добавились командиры двух воинских частей, входящих в Бардинский корпус. Несколько других высших чинов либо понижены в должностях, либо потеряли работу.

Однако полковник-лейтенант Узеир Джафаров, исключенный из рядов армии в 2003 году, отказывается видеть в этих арестах свидетельство того, что министерство обороны действительно задалось целью искоренить коррупцию. По его мнению, это дело имеет политическую подоплеку.

«Аресты офицеров в корпусе района Барда связаны с политическими мотивами. Многие военнослужащие этого корпуса на президентских выборах поддерживали Ису Гамбара, (лидера оппозиционной партии “Мусават”, который был главным противником ныне действующего президента Ильхама Алиева на президентских выборах в 2003 году)», – говорит Джафаров.

По словам Джафарова, такое политическое непослушание вызвало настоящий шок у армейского командования, и сразу после президентских выборов министр обороны Сафар Абиев решил избавиться от непослушных и непредсказуемых офицеров.

В защиту своих офицеров выступили начальник одного из управлений министерства обороны Талыб Мамедов и командир корпуса в Барде Габиль Мамедов. И тогда, говорит Джафаров, Г. Мамедова отослали в Казахстан, назначив на малозначащий пост в посольстве Азербайджана, а Т. Мамедова – на аналогичную работу в Пакистан. «А теперь арестовали и остальных», – сказал Джафаров IWPR.

Член комиссии по вопросам обороны и национальной безопасности Милли Меджлиса, депутат Алимамед Нуриев верит, что в стране развернулась настоящая антикоррупционная кампания.

«События в корпусе района Барде являются первыми признаками борьбы министерства обороны с коррупцией. Думаю за 1-2 месяца будет ясно, какой эффект дала борьба с коррупцией в государственных структурах, в том числе – в данном министерстве», – сказал он.

Многие служащие солдаты и офицеры в беседе с IWPR подтвердили, что в корпусе на самом деле творилось беззаконие.

«Десятки солдат, значащихся в списках военной части, платили офицерам ежемесячную дань и отбывали срок службы в своих домах. Это было нормой для корпуса в Барде, – рассказал IWPR один из солдатов Бардинского корпуса, не пожелавший назвать свое имя. – Сотни солдат годами не могли получать зарплату. Большую часть нашей зарплаты перечисляли на строительство столовой или других объектов”.

Бывший замминистра обороны, ныне сотрудник Военно-научного центра министерства обороны генерал-майор Таджеддин Мехтиев считает, что коррупцию в армии можно уничтожить, если следовать стандартам НАТО.

«Я не поддерживаю административные меры наказания для предотвращения негативных случаев в армии. Решение проблемы в материальном благополучии военных. Надо повысить жалование солдат минимум до 100 долларов (в данный момент они получают 4-10 долларов), еще больше платить лейтенантам, а старшим офицерам, которые сегодня получают 100-150 долларов в месяц, минимум 500 долларов. Без этого борьба с коррупцией в армии невозможна».

Джасур МАМЕДОВ
Корреспондент газеты “Зеркало”, Баку 

——————————————————————————————-

Взгляд

Карабахский ресурс в ереванской политике

Карабах всегда был желанным союзником и партнером в политической борьбе различных политических партий и групп в Ереване. Обдуманно или необдуманно, но лидеры политических групп в Ереване во время обострения или пауз в политической борьбе посещали Степанакерт, пытаясь если не завербовать карабахских руководителей, то, как минимум, нейтрализовать их в ереванских политических процессах. Этому следовали столичные политические лидеры с провинциальным стилем – в бытность Р. Кочаряна президентом НКР, пытаются так сделать и сейчас. Удалось это в определенной мере только партии «Дашнакцутюн», что имело надлежащие политические условия и взаимные интересы.

Опасность этой затеи очевидна, хотя многими политическими группами в НКР и в Армении может быть воспринята как весьма интересная, позитивная и продуктивная. Мало ли было иллюзий под сенью власти АОД и в постАОДовские времена? Вроде бы, все это уже было. Но проблема не в данных поползновениях оппозиционеров, а в том, что власти в Ереване и в Степанакерте совершенно не в состоянии ответить на это – прежде всего, из-за полного отсутствия понимания того, что происходит во внешней среде по поводу карабахской проблемы. Это тот случай, когда перспектив использования карабахского ресурса нет ни у оппозиции, ни у властей. Возможно, кто-то из числа оппозиционеров и догадывается о сути актуализации карабахской темы на международной арене, но в этом случае ситуация выглядит еще более мерзостной.

Приведем те основные факторы, вследствие которых произошла актуализация карабахской темы.

Несмотря на недостаточно четкие, но все же прозвучавшие заявления о необходимости решать все аналогичные проблемы в рамках некой системы международных отношений и принципов, в действительности политика ведущих европейских государств направлена именно на недопущение создания данной политической практики, так как любая политико-идеологическая система, прежде всего, опасна для основных дирижеров мировой политики, имеющих равноценные проблемы.

Так или иначе, все государства европейского цивилизационного пространства должны быть в той или иной мере интегрированы в Европейское сообщество, но это должно произойти до полного и несомненного определения национальных границ, что предполагает решение конфликтных вопросов до полного формирования европейских политических рубежей.

Европейские политические рубежи – это границы «свободного мира», которые ограничены на Востоке Турцией, Россией и Кавказско-Каспийским бассейном, которым надлежит устойчиво просуществовать до 2050 года, а возможно и дольше. Причем это то немногое в геополитических предпочтениях, что согласовано между США и европейцами. То есть США также включены в этот гигантский проект, являясь одним из основных проекторантов.

Европейское, а вернее Северо-атлантическое цивилизационное пространство достаточно велико, но все же ограничено, поэтому в иных регионах могут соблюдаться другие правила и принципы, что предполагает формирование блоков и альянсов по культурно-историческим признакам.

Понятие и требования безопасности включают достаточно много аспектов, а также интересы многих государств, поэтому сама по себе эта политическая категория содержит существенные противоречия. И пока западное сообщество далеко от общих знаменателей в решении данной глобальной проблемы, что, не в последнюю очередь, отражается на подходах в рассмотрении региональных проблем, к которым относятся и локальные этно-политические конфликты.

Европейское сообщество не имеет рецептов абсорбирования  региона Южного Кавказа, оно не в состоянии пока переварить балканские проблемы, но, учитывая политическое расписание,  уже запаздывает с решением проблемы установления контроля над Южным Кавказом, что связано не только с необходимостью решения проблемы как таковой, но в гораздо большей степени – с множеством самых различных экономических, геоэкономических, военно-политических проблем.

Для европейского периода важным, если не одним из основных, способом интеграции Южного Кавказа и установления контроля над регионом является политика в отношении локальных конфликтов, что теперь уже трансформировались в проблему непризнанных государств – как эффективный рычаг внешнего давления.

Можно было заметить, что США совершенно не отреагировали на «карабахское» решение ПАСЕ. Причиной тому является полный и более чем принципиальный консенсус между европейской бюрократией (что иначе можно обозначить как “функциональные выразители интересов Франции, Германии и Великобритании”) и США по проблеме утверждения карабахской государственности и по аналогичным вопросам, которые, несмотря на тезис об универсализме, будут рассматриваться в совершенно разных идеовариациях.

После многочисленных и во многом беспочвенных подозрений о существовании мощного азербайджанского лоббинга, этот лоббинг, если не в глобальном масштабе, то по основным направлениям уже создан – и создан вполне успешно, что связано с осмыслением азербайджанской элитой нынешней ситуации тупика в карабахской проблеме и окончательной утраты Карабаха.

Нефтяные компании, долгое время уходившие от требований Азербайджана защищать его интересы и ограничившиеся защитой семьи Алиевых, все же вынуждены были проявить активность и нанять некоторых европейских чиновников (часть из которых связана с нефтяными компаниями посредством личного бизнеса) для составления резолюции ПАСЕ.

Наилучшим местом реализовать проазербайджанский лоббинг является европейская политическая арена, особенно – в преддверии принятия европейской Конституции, желания «откупиться» от Турции и подфартить Азербайджану, так как армянская сторона, в понимании европейцев, уже получила максимум возможного – земли своей Родины и даже второе государство.

Следует понимать, что далеко не все политические силы в Европе разделяют прагматический подход в отношении конфликтных регионов и считают, что прагматизм заключается в совершенно иных приоритетах. В в частности, левые и лево-центристские партии и группы, как бы это ни было странным, в европейском сознании ассоциируют армянские интересы с деятельностью армянского лобби в США и политикой США. В среде европейских политиков достаточно легко можно найти «партнеров» – парламентариев и бюрократов, погрязших в коррупции.

Ни одно из ведущих европейских государств не заинтересовано в реанимации конфликтности на Южном Кавказе, их вполне удовлетворяет создавшееся положение, в том числе – политическая перспектива в Абхазии и в Южной Осетии. Но ведущие европейские государства приступили к новому этапу абсорбции Южного Кавказа и заинтересованы в установлении контроля над регионом, создавая, наряду с рычагами и препонами, ситуационные «связки» между собой, которые в отдельных случаях направлены против США.

Данная реальность не оставляет места архаичным методам ведения политической борьбы с использованием карабахского ресурса. Политические партии и группы в НКР должны понять, что нужно быть более разборчивыми и избирательно сотрудничать с ереванскими политиками. В Ереване, несомненно, есть заинтересованные политически активные группы, могущие принести пользу не только внешней политике НКР, но и развитию внутриполитической ситуации. Карабахское общество сумело поставить перед собой не просто задачи, а сверхзадачи – независимо от того, понимают ли это в Степанакерте или еще нет. Решение данных задач, конечно же, предполагает партнеров, причем – в среде оппозиции. Но пора понять, что помимо брутальной оппозиции, которая генетически связана с властями и является ее тенью, есть и иная оппозиция, которая действует по совершенно иным принципам и способам. Находясь в поиске партнеров в Ереване, карабахские оппозиционеры должны понимать, что это партнерство возможно только, если они сами привносят в унылую ереванскую жизнь идеи и инициативы. Этим они интересны, и благодаря этому они могут выступать в роли партнеров, а не привлеченного со стороны удобного политического ресурса.

Нет уверенности в том, что ереванской оппозиции, как и властям, можно разъяснить, что такое «геоцивилизация» и прочие иностранные слова. Но одно они должны понять всем своим прагматическим существом – Карабах больше не может быть ресурсом для внутриполитической борьбы, потому что уже принадлежит им. Им нечего внести в развитие идеи и проблемы. К кому направлены их апелляции – к народонаселению, к внешнему наблюдателю или к самим себе? Они обречены заполнить собой тесное национальное пространство, в котором не хватило места даже второму эшелону национальной элиты.

Тигран АРСЕНИШВИЛИ
Руководитель «Независимой группы общественно-политического мониторинга и экспертизы»

Cопредседатель МГ ОБСЕ не увидел фактов массового заселения территорий вокруг Нагорного Карабаха

“Армения не проводит “продуманного, полномасштабного заселения” территорий вокруг Нагорного Карабаха”, – заявил в интервью радиостанции “Свобода” французский сопредседатель МГ ОБСЕ по карабахскому урегулированию Бернар Фасье. “Несмотря на мнения многих людей, у меня не создалось впечатления, что мы имеем дело с продуманной и широкомасштабной программой заселения этих территорий”, – отметил он.

Как известно, французский дипломат совместно с сопредседателями МГ ОБСЕ от России и США – Юрием Мерзляковым и Стивеном Манном сопровождали миссию ОБСЕ по сбору фактов заселения территорий вокруг Нагорного Карабаха. Миссию, в которую кроме представителей стран-сопредседателей МГ входили эксперты из Финляндии, Италии, Швеции и Германии, возглавляла начальник отдела ОБСЕ МИД Германии Эмили Маргарет Хабер.

По словам французского сопредседателя, “исключением является Лачинский район – этому населенному пункту содействуют и финансируют”. “В других районах впечатление такое, что более 80-90% переселенцев пришли туда самостоятельно или при поддержке неправительственных организаций и армянской диаспоры”, – заметил Фасье. По его мнению, переселенцев можно разделить на три группы: большая часть переселенцев  – это покинувшие Азербайджан в начальной стадии конфликта в 1988 году, еще одну группу составляют люди, пострадавшие от Спитакского землетрясения 1988 года. И, наконец, третья, самая меленькая группа – это люди, уехавшие из Армении из экономических соображений.

Согласно радиостанции, Бернар Фасье, видимо, желая подтвердить, что заселение не носит государственного характера, подчеркнул, что в большинстве районов нет электричества и преобладает бедность. “Я не могу сказать, что эти люди живут, они существуют среди полуразрушенных стен, под жестяными крышами”, – отметил он. Напомним, что в Азербайджане возлагают большие надежды на результаты миссии по сбору фактов заселения территорий вокруг Нагорного Карабаха. Как ожидается, доклад миссии будет готов в течение 1-2 месяцев. Именно Баку утверждает, что армянская сторона ведет государственную программу по заселению этих территорий, и именно азербайджанская сторона инициировала отправку миссии на эти территории, отказавшись взамен настаивать на дальнейшем продвижении в ООН проекта резолюции “О ситуации на оккупированных территориях Азербайджана”.

ИА “Регнум”

Лавров: “Ввод миротворцев в регион карабахского конфликта зависит от сторон”

“На всех этапах переговоров по нагорно-карабахскому урегулированию обсуждались варианты того механизма, которые потребуются для реализации будущих договоренностей”, – заявил в Ереване министр иностранных дел России Сергей Лавров, выступая перед студентами и профессоро-преподавательским составом Армяно-российского (Славянского) университета.

Отвечая на вопрос, как Россия относится к озвученной на днях министром обороны Армении Сержем Саркисяном идее ввода в регион конфликта миротворческих сил, глава МИД России заявил, что “осуществление такой идеи на практике будет зависеть от самих сторон”. “Да, стороны обсуждали этот вариант, и он не новый – по достижению урегулирования на этапе стабилизации в регион будут введены миротворческие силы. Это будет зависеть от договоренности самих сторон”, – подчеркнул Лавров. По его словам, “Россия как сопредседатель МГ ОБСЕ вместе с США и Францией готова поддержать любую достигнутую сторонами договоренность”.

ИА “Регнум”

——————————————————————————————-

НКР – Азербайджан

Гостиная “Демо”

Гость “Демо” – известный азербайджанский журналист, обозреватель независимого журнала “Монитор” Эйнулла Фатуллаев. Приехал в Карабах при содействии своих коллег и карабахских властей. В течение недели он встречался как с представителями официальных структур, так и простыми людьми. Визит Фатуллаева состоялся после его обращения к властям Нагорного Карабаха. Ранее министр иностранных дел НКР заявил, что расценивает согласие как акт доброй воли со стороны карабахских властей и попытку установить атмосферу взаимодоверия между двумя народами.

Как известно, в последнее время взаимные визиты армянских и азербайджанских журналистов почти свелись на нет. Легко ли было тебе представить свой визит в Карабах, тем более – на фоне антиармянской истерии в Баку и осознания того, что в Азербайджане к этому относятся плохо?

– Я бы не сказал, что в Азербайджане к этому плохо относятся, потому что нельзя отождествлять отношение правительства с отношением общественности, тем более – демократической. К примеру, в преддверии моей поездки в Степанакерт по инициативе “Интерньюс” состоялся круглый стол с участием азербайджанских журналистов. В принципе, мое намерение приехать в Карабах и сделать здесь серию специальных репортажей и интервью было воспринято вполне нормально, потому что обязанность журналиста – производство информации, объективной и беспристрастной. Журналист производит информацию вне зависимости от взаимоотношений государств и обязан быть в самых критических регионах, одним из которых и является Карабах, потому что это – наиболее уязвимая проблема в Азербайджане. Поэтому  к моей поездке отнеслись нормально – за исключением некоторых ура-патриотических кругов, которые к азербайджанской журналистике не имеют никакого отношения.

Ты пробыл здесь около недели. Изменились ли твои представления о Карабахе по приезде сюда? Вообще, поделись впечатлениями.

Э. Фатуллаеву была предоставлена возможность посетить азербайджанские кладбища, которые, вопреки утверждениям азербайджанских СМИ, находятся  в целости и сохранности.– Впечатлений масса. И представления мои, безусловно, изменились. Как журналисту и демократу по убеждениям, было приятно здесь увидеть, в первую очередь, трансформацию от военно-политического режима к полугражданскому. Здесь создано общество, где действуют политические партии, независимые СМИ, где фактически создана политическая система страны… Меня обрадовал и облик Степанакерта – идут строительные работы, искореняются последствия ужасной войны. Я был в Шуше – там меня встретили очень тепло.  В Лачине, напротив, я заметил неприятельски-враждебное отношение к себе, которое несколько удивило меня после в целом теплого приема. Конечно же, тяжелое впечатление осталось после Агдама, но я благодарен властям, которые обеспечили мою поездку туда, хотя в Баку это казалось очень невероятным… Но и это – проявление толерантности и демократичности. Насколько я знаю, я  – первый азербайджанец, которому был разрешен въезд туда. Это были очень тяжелые впечатления, потому что Агдам сегодня – это город-призрак, где не осталось ни одного здания…

Фактически, такие руины – по обе стороны границы. По свидетельству очевидцев, Шаумян в том же состоянии…

– Конечно же, я понимаю, что все это – последствия той ужасной войны. И они – действительно по обе стороны границы…

Как человек, который видел настроения политиков в Баку и Степанакерте, как политолог по образованию, как ты считаешь, насколько близко политическое урегулирование проблемы?

В Шуши азербайджанский журналист встречался с простыми людьми, беженцами. И был удивлен теплым приемом и добрым отношением.

В Шуши азербайджанский журналист встречался с простыми людьми, беженцами. И был удивлен теплым приемом и добрым отношением.

– Кто-то из моих респондентов здесь сказал очень хорошую фразу: «Ни Алиев, ни Кочарян, ни Гукасян, ни один из других политиков не смогут добиться скорейшего урегулирования проблемы, пока народы не осознают, что им необходимо жить вместе». То есть примирение и урегулирование конфликта должны произойти в общественном сознании. Когда это произойдет в обществах, тогда политики будут вынуждены договориться и прийти к общему знаменателю. К сожалению, это время пока не пришло, потому что есть озлобленность с обеих сторон, люди пока не представляют, как могут жить не то что вместе, а даже по соседству. Поэтому нужно время – самый лучший лекарь… Но надо отметить и то, что у многих уже разрушен образ врага – это отмечается больше здесь, чем в Азербайджане, но это и понятно – сейчас у Армении военные преимущества перед АР, поэтому в РА отношение более терпимое, а в Азербайджане настроения более реваншистские.

Когда мы были в Баку в 2002 году, многие простые люди на улицах, несмотря на громкие военные призывы азербайджанских властей, высказывались за мир. Каковы настроения в Баку сейчас?

– Живя в Баку и будучи знаком с тамошними настроениями на сегодняшний день, я полностью отрицаю вероятность возобновления военных действий. Но  вместе с этим надо понять также, что мир на сегодняшний день очень хрупок. До сих пор и в ту, и в другую сторону направлено дуло оружия. Я бы хотел надеяться, что оно больше никогда не выстрелит и политики поймут, что период войны остался в истории. Потому что военные начинают воевать тогда, когда политики не умеют договариваться. Я надеюсь, что они все таки сумеют найти общий язык. А наше журналисткое дело – вовремя и объективно информировать читателя. Я хотел бы надеяться, что взаимные визиты журналистов продолжатся, потому что мы должны работать в свободных условиях. И вне зависимости от эскалации напряженности правительства должны не декларативно, а реально доказывать приверженность демократическим и либеральным ценностям, давая журналистам свободу действий.

Беседовала Карине ОГАНЯН

Омбудсмен Нагорного Карабаха? 

На эту роль прочат известную в Азербайджане личность

Похоже, незаконный режим Нагорного Карабаха не собирается отходить от попыток “самолегализации”. “Эхо” уже писало о намерении властей непризнанной республики создать свой институт омбудсмена, а на днях стало известно, что этот план близок к воплощению.

Известна и наиболее вероятная кандидатура на этот пост. Это координатор Хельсинкской гражданской инициативы в НК Карен Оганджанян. Этот человек неоднократно бывал в Баку, и всем, наверное, запомнился инцидент, показанный телеканалом ANS, когда его ударили по лицу в аэропорту Бина. Сейчас, как сообщают армянские источники, К. Оганджанян пробивается на пост “омбудсмена” Карабаха, и многими эта кандидатура расценивается как реальная – с учетом его родства с “серым кардиналом” НК, спикером “парламента” Олегом Есаяном.

Надо отметить, что в самом армянском обществе многие считают Оганджаняна человеком двуличным. Там напоминают, что в свое время Карен Оганджанян извинился перед азербайджанцами за Ходжалы – и, получив за это премию, впоследствии отрицал этот факт в Армении. Там он давал интервью, выступал по ТВ и рассказывал, как он ставит азербайджанцев на место, напоминает им о независимости “НКР” и т. д.

В Азербайджане с личностью Оганджаняна более других знакомы правозащитники. О том, что это за человек, “Эхо” рассказала координатор ХГА в нашей стране Арзу Абдуллаева. “Я знаю Карена с очень хорошей стороны, в том плане, что во время широкомасштабных военных действий этот человек не боялся защищать права военнопленных и заложников. Причем он не только защищал их, но и требовал их безоговорочного освобождения. В период оккупации наших земель войсками Армении он выступал против войны и против этих акций. Мы сотрудничали с ним, обменивались информацией о заложниках и военнопленных. Тогда у нас еще не было Госкомиссии по военнопленным, и Оганджанян помогал нам в работе, обнаруживал пленных и сообщал нам о них. Один раз ему удалось добиться освобождения 38 азербайджанских женщин и 26 детей, оказавшихся в плену. Были случаи пыток наших пленных, и он требовал через международные организации их прекращения и наказания виновных. Это происходило в страшное военное время, его обещали убить, обвиняли в предательстве, в проазербайджанской позиции. Мне известно, что он носил питание и одежду пленным детям”.

Что же касается возможности превращения Оганджаняна в “омбудсмена” НК, то к этому у Арзу Абдуллаевой отношение неоднозначное. “Понятно, что ни одна структура в Карабахе на сегодня неправомочна – ни парламент, ни министерства. Но омбудсмен – это такая полугражданская должность, это все-таки представитель гражданского общества. Конечно, мне как азербайджанке неприятно, что в Карабахе используются институты де-юре непризнанные, которые как бы демонстрируют существование государства. Но если бы все это происходило официально, то, я думаю, что лучшей кандидатуры, чем Карен Оганджанян, для НК не было бы. Это добрый человек, хотя у нас его представляли в телевизионных СМИ каким-то антигероем. А ведь он помог освобождению 500 азербайджанских военнопленных и заложников”.

К сожалению, в аппарате омбудсмена АР Эльмиры Сулеймановой не удалось получить комментария по поводу ожидаемого появления у нее “коллеги” в НК. Но один из депутатов Милли меджлиса Маис Сафарли заявил, что нет никакой разницы в том, кто будет назначен “омбудсменом” Карабаха. “Этот шаг не будет ничего значить, поскольку он противоречит международным правовым нормам, не говоря уже о законах Азербайджана. Согласно нашей Конституции, в стране действует только один омбудсмен, полномочия которого распространяются на территорию всего государства. Я считаю, что наши внешнеполитические структуры должны обратить внимание на этот вопрос во всех международных организациях и выразить свой протест созданию такой должности на оккупированных землях. Думаю, если армяне НК согласятся признавать законы Азербайджана, действующий омбудсмен сможет защищать и их права тоже”.

Азербайджанская газета«Эхо»  (перепечатано без изменений)

Р. ОРУДЖЕВ

“Йени ТВ”  может вещать на Азербайджан с Чехии

Новый телеканал “Йени ТВ”, возможно, будет транслироваться на Азербайджан с территории одной из европейских стран – предположительно, с Чехии.  Об этом стало известно из информированных источников. Отметим, что один из учредителей “Йени ТВ” – президент Общественного Фонда за Азербайджан Эльдар Намазов – ранее сообщил, что “Йени ТВ” может транслироваться на Азербайджан из одной из соседних стран”.  По его словам, “если в ближайшее время минюст не даст ответ, мы будем добиваться вещания этого телевидения другими способами”.  Между тем, глава Национального совета по телерадиовещанию Нушираван Магеррамлы отметил, что вещание “Йени ТВ” с территории одной европейской страны не противоречит законам Азербайджана.

http://www.korpunkt.ru

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s