№ 3 / 29 փետրվար

ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ
կամ՝ որպեսզի կեցվածքը համապատասխանի էությանը

Նորերս մի միջադեպ ուղղակի ապշեցրեց ինձ: Արցախցի նկարիչներից մեկը վրդովված պատմեց, որ մշակույթի նախարարին առաջարկել էր մեզ մոտ միջազգային ցուցահանդեսի անցկացման գաղափարը, որին ի պատասխան նախարարը սարսափահար զգուշացրել էր, որ առիթից օգտվելով երկիր կարող են ներթափանցել լրտեսներ: Այն տպավորությունն էր, որ ես խոսում էի ազգային անվտանգության նախարարի հետ՝ կիսեց տպավորությունները նկարիչը:

Իրականում սա պատահական միջադեպ չէր, պատահական չէր ոչ միայն նշյալ նախարարի պարագայում, այլև իշխանամերձ որոշակի խավերի հոգեբանությունում: Այդ շրջանակներում ընդունված է այն մտայնությունը, որ ով իշխանության մեջ ու կողքին չէ՝ պետության թշնամին է, մոռանալով, որ հանրային-պետական դաշտը ունի այնպիսի բաղկացուցիչ մասեր, ինչպիսին են իշխանությունը, ընդդիմությունը, հասարակական կազմակերպությունները, լրատվամիջոցները և այլն, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր գործառույթները: Նշյալ հոգեբանությունը ոչ միայն անվերահսկելի է դարձնում իշխանությանը ու հարվածի տակ դնում ոչ իշխանական օղակներում գտնվող մեր քաղաքացիներին, այլև, որ ամենասարսափելին է, վերացնում բոլոր սկզբունքներն ու չափորոշիչները, ցանկացած քայլի իրավացիություն կախվածության մեջ դնելով կատարողից, ինչն էլ բերում է երկակի ստանդարտների, որոնցից դարեր ի վեր ինքներս ենք բողոքում:

Այսպես, միջազգային և հատկապես բրիտանական կազմակերպությունների հետ համագործակցող արցախյան հասարակական կազմակերպությունների (ՀԿ) շուրջ ձևավորվում է կասկածների ու լրտեսության մեջ մեղադրանքների մթնոլորտ, ինչը, սակայն, չի խանգարում, որ ԼՂՀ նախագահ Բակո Սահակյանը «Երախտագիտություն» մեդալ շնորհի «Birth Link» բրիտանական հումանիտար կազմակերպության անդամ Քեթթի Մելլորին: Ինչը չի խանգարում, որ իշխանությունների ըստ ամենայնի աջակցությամբ ազատ գործի «Հալո տրաստ» բրիտանական ընկերությունը: Էլ չենք խոսում մեր երկրի բարեկամ ու մեր իշխանությունների հետ ամենասերտ շփումների մեջ գտնվող՝ Մեծ Բրիտանիայի Լորդերի պալատի փոխխոսնակ, բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի մասին: Նույնը նաև Հայաստանում է: Բրիտանական կազմակերպությունների հետ համագործակցող ՀԿ-ների նկատմամբ անվստահության մթնոլորտն ամենևին էլ չխանգարեց, որ նախագահական ընտրություններում պետական մեքենան այնքան թմբկահարի բրիտանական «Պոպուլոս» սոցիոլոգիական կազմակերպության գործունեությունը, որ նրա ղեկավար Էնդրյու Կուպերն այդ ընթացքում ուղղակի շոու-աստղ դառնա, հընթացս էլ՝ հայ ժողովրդի մեծ բարեկամ:

Կամ մեկ այլ օրինակ: Երբ ՀԿ-ներն են տարբեր միջազգային ծրագրերի շրջանակներում շփվում իրենց ադրբեջանցի կոլեգաների հետ, դա մատուցվում է կասկածանքի շեշտադրումներով, ինչը չի խանգարում ադրբեջանական պատվիրակության մուտքն Արցախ ապահովելու համար ականազերծել առաջին գծի մի հատված: Չի խանգարում, քանի որ դա իշխանությունն է անում: Այսինքն, այն, ինչ իշխանությունն է անում կամ իշխանությանը ձեռնտու է՝ լավ է, իսկ մնացյալ ամեն ինչ՝ կասկածելի: Ահա և ամբողջ գաղտնիքը:

Իսկ լրտեսության առումով հարկ է ընդգծել մի քանի կարևոր հանգամանք: Նախ՝ որպես կանոն, նկատի է առնվում տեղեկատվության արտահոսքի վտանգը: Մինչդեռ, ինչպես հայտնի է, պետական գաղտնիքի կրողները պետական պաշտոնյաներն են, և արտահոսքը միայն այնտեղից է հնարավոր: Ոչ մի ՀԿ չգիտի և երբևէ հետաքրքրված չկա, թե պատերազմի բռնկման դեպքում որքան կհերիքի մեր ունեցած փամփուշտը կամ նման այլ բաներ: Հասարակական սեկտորում գաղտնիքների կրողներ չկան, ըստ այդմ էլ՝ տեղեկատվական արտահոսքի վտանգն էլ չկա: Տեսականորեն արտահոսք կարող է լինել պետական մարմիններից, որոնք, այդուամենայնիվ, չեն խորշում միջազգային կազմակերպությունների հետ համագործակցությունից: Հայաստանը որպես ճանաչված պետություն զանազան վարկեր ու դրամաշնորհներ է ստանում Համաշխարհային բանկից, Արժույթի միջազգային հիմնադրամից և այլ տեղերից, իսկ մեր իշխանություններն էլ մշտապես բողոքում են, որ զրկված են նման հնարավորությունից, այսինքն՝ մեծ հաճույքով իրենք էլ կօգտվեին դրանցից: Մեր ընդդիմախոսների տրամաբանությամբ առաջնորդվելու դեպքում պիտի՞, արդյոք, եզրակացնել, որ ՀՀ իշխանությունները տեղեկատվական արտահոսքի պոտենցիալ խողովակներ են, կամ, որ այդպիսին են տենչում լինել ԼՂՀ իշխանությունները: Իհարկե՝ ոչ:

Երկրորդ հանգամանքը: Հարկ է հասկանալ, որ մեր նորանկախ երկրի միջազգային ճանաչման բացակայության պայմաններում հազվադեպ են շփումները միջազգային կառույցների հետ, ահա թե ինչու հասարակական խողովակներով նման շփումներն ուղղակի մեծ դեր են խաղում և նպաստում նույն այդ միջազգային ճանաչմանը: Այսքանը միանշանակ հասկանում է իշխանությունը, և պատահական չէ, որ նորերս էլ մեզ մոտ ԱԳՆ-ին առնթեր ստեղծվեց Միջազգային համագործակցության պետական կենտրոն, որը պիտի հիմնականում զբաղվի տեղական ՀԿ-ների համար ֆանդրայզինգով, այսինքն՝ դրամաշնորհային միջոցների ներգրավմամբ միջազգային դոնոր-կազմակերպություններից:

Եւ երրորդ հանգամանքը: «Կասկածամիտների» կեցվածքը հակասում է պետական դիրքորոշմանը, համենայնդեպս՝ հրապարակային պետական դիրքորոշմանը: Այդ թվում՝ նաև հայ-ադրբեջանական շփումների պարագայում: Այսպես, Ղարաբաղյան հիմնախնդրի քաղաքական կարգավորման գործում երկու հայկական պետությունների և Ադրբեջանի դիրքորոշումները բևեռային են համագործակցության հարցում: Ադրբեջանը գտնում է, որ հակամարտող կողմերի միջև շփումներ կարող են լինել հակամարտության վերջնական կարգավորումից հետո միայն, իսկ հայկական կողմերը գտնում են, որ հենց նման շփումները կարող են նպաստել կարգավորմանը: Հայկական կողմերի դիրքորոշումը մտածված, քաղաքակիրթ ու դիվանագիտորեն ճկուն է, ինչն ըստ արժանվույն գնահատվում է միջազգային հանրության կողմից: Այս պարագայում նույն այդ շփումները կասկածի տակ դնողները պիտի հասկանան, որ իրենք պետական դիրքորոշումն են ոտնահարում: Ուրիշ բան որ չլինի՝ երկրի համար շատ ավելի օգտակար է միջազգային ատյաններում ընդդիմախոսների հետ բանավեճում Արցախի դատը պաշտպանելը, քան տանը նստելն  ու «հեռակա» համարձակությամբ «Հեյդար բաբային» փնովելը: Ամենակարևորը՝ մենք պիտի հասկանանք, որ հնարավոր չէ երկիրը մեկուսացման տանելով՝ միջազգային ճանաչում ակնկալել:

Ինչ վերաբերում է մշակույթի նախարարությանը, ապա ներկայիս նախարարը կասկածանքի իր հեղինակած «դպրոցը» բերել է նաև այստեղ: Նկարչի հետ պատմությունը միակը չէ: Մի միջոցառման հրավիրյալների ցուցակից նա ջնջել է տարածաշրջանային համագործակցության ծրագրերում ներգրավված մի կազմակերպության երկու անդամների անունները,  պատճառաբանելով, որ նրանք հակապետական գործունեությամբ են զբաղված: Եւ ապա այնպիսի մթնոլորտ է ստեղծել, որ այդ մասին բարձրաձայնած իր աշխատակիցը ստիպված է եղել դիմում գրել ազատման մասին: Մեկ այլ դեպքում նույն ոլորտի հիմնարկներից մեկում աշխատող երիտասարդներից մեկը միջազգային մի հանդիպման մասնակցելուց հետո նույնպես ստիպված է եղել հեռանալ աշխատանքից:

Մշակույթի նախարարությունն այն գերատեսչությունը չէ, որ պիտի զբաղվի լրտեսորսությամբ, իսկ եթե մարդ նման հակումներ ունի, ապա դրա համար այլ ոլորտներ կան: Ի վերջո՝ ամեն մարդ պիտի աշխատի ըստ նախասիրությունների և ունակությունների: Այսքանից հետո մնում է մխիթարվել նրանով, որ սպորտը անջատել են այս նախարարությունից: Թե չէ` պատկերացրեք, որ ֆուտբոլի մեր հավաքականը մի գեղեցիկ օր պիտի հանդիպի Բրազիլիայի հավաքականի հետ, բայց նախարարն արգելում է այն, քանի որ երկիր կարող է ներթափանցել առնվազը 11 լրտես:

Կատակը` մի կողմ: Նման հոգեբանության տեր պաշտոնյաները պիտի հասկանան, որ իրենց գործունեությունը հակասում է պետական դիրքորոշմանը, իսկ բարձրագույն իշխանությունն էլ պիտի նկատի, որ ենթակաների գործելակերպը կասկածի տակ է դնում իրենց իսկ վարած քաղաքականությունը, իրենց իսկ անկեղծությունը:

Զավեշտը կայանում է նրանում, որ երբ «կասկածամիտների» հետ փորձում ես անկեղծ զրույցի բռնվել, նրանք հրաժարվում են և ասում, որ նման բաներ չեն ասել ու չեն արել: Կամա թե ակամա հիշում ես Պարույր Սևակի հետ կապված հայտնի պատմությունը, երբ նա «Գրական թերթի» խմբագրից պահանջում էր անպայման տպագրել իբր թե իր գրագող լինելու մասին անստորագիր հոդվածը, որպեսզի կարողանա պատասխանել և զրույցներին վերջ դնել:

Նույն մտահոգությամբ ես մշակույթի նախարարին հրավիրում եմ հեռուստաբանավեճի, ակնկալելով հանրային հեռուստատեսության աջակցությունը:

Գեղամ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

——————————————————————————————

Լրահոս

ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ` ԵՐԵՎԱՆՈՒՄ

Փետրվարի 26-ին Երեւանում տեղի ունեցավ ԼՂՀ Նախագահ Բակո Սահակյանի հանդիպումը ԵԱՀԿ գործող նախագահ, Ֆինլանդիայի ԱԳ նախարար Իլկա Կաներվայի հետ:  Բանակցությունների ընթացքում քննարկվեց ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացին վերաբերող հարցերի լայն շրջանակ:

Զրուցակիցներն ընդգծեցին, որ հիմնահարցի խաղաղ ճանապարհով կարգավորումն այլընտրանք չունի: Այս առումով կողմերը նշեցին, որ ռազմատենչ հայտարարությունները բացասական ազդեցություն են թողնում խաղաղ գործընթացի վրա:

Նախագահ Բակո Սահակյանը, ներկայացնելով պաշտոնական Ստեփանակերտի դիրքորոշումը, նշել է, որ անհրաժեշտ է վերականգնել ԼՂՀ կարգավիճակը` որպես բանակցային գործընթացի լիիրավ կողմի:

Հանդիպմանը մասնակցել են ԼՂՀ արտաքին գործերի նախարար Գեորգի Պետրոսյանը, ԵԱՀԿ խորհրդարանական վեհաժողովի նախագահ Գորան Լենմարկերը, ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցիչ Անջեյ Կասպշիկը:

Բանակցություններից հետո տեղի ունեցավ ԼՂՀ Նախագահ Բակո Սահակյանի եւ ԵԱՀԿ գործող նախագահ Իլկա Կաներվայի համատեղ մամուլի ասուլիսը:

 ԼՂՀ նախագահի աշխատակազմի տեղեկատվության գլխավոր վարչություն

ԿՈՉ ՀՀ ԵՐԿՐԱՊԱՀ ԿԱՄԱՎՈՐԱԿԱՆՆԵՐԻ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ԱՆԴԱՄՆԵՐԻՆ

Սիրելի  նախկին ազատամարտիկներ, երկրապահի իմ զինակիր ընկերներ:

Դարերի ընթացքում ճակատագիրը հայ ժողովրդին բազում փորձությունների է ենթարկել,  որոնց կարողացել ենք դիմակայել միասնականության ու ապագայի հանդեպ  ունեցած խորը հավատի շնորհիվ:  Ղարաբաղյան  գոյապայքարի տարիներին մեր միակամությունն առավելագույնս դրսեւորվեց՝ հաստատելով այն անբեկանելի ճշմարտությունը, որ աշխարհում ոչ մի ուժ չի կարող հաղթել միասնության դրոշի ներքո համախմբված ազգին:

… Այսօր ճակատագիրը դարձյալ մեզ փորձության է մղում: Հետընտրական նոր զարգացումները Մայր Հայաստանում, երկրում ստեղծված ներքաղաքական լարվածությունը լուրջ մտահոգությունների տեղիք են տալիս առաջին հերթին մեր միասնականությունը ճեղքվելու ծանր հեռանկարով: Բանը հասել է նույնիսկ ազգը աշխարհագրորեն տարանջատելուն՝ միտումնավոր ղարաբաղցիներին առանձնազատելու ստորացուցիչ ձեւերով, եւ որի իրական նպատակը մեր ժողովրդին երկփեղկելն է: Միակամությունը մեր գոյապայքարի ամենամեծ նվաճումներից է, մեր ազգային հարստությունը, որը կորցնելն աղետալի կլինի բոլորիս համար: Գոյամարտի ծանր տարիներին, երբ ուս-ուսի տված կենաց ու մահու կռիվ էինք մղում թշնամու դեմ՝ փրկելու հայության սրբավայր դարձած Արցախը, մենք վեր էինք քաղաքական ամբիցիաներից, անձնական շահագրգռություններից ու տարընկալումներից: Մեզ առաջնորդողը համազգային կազմակերպվածությունն էր, իրար նկատմամբ պատկառանքն ու վստահությունը, եւ պետք է հիմա էլ շարունակենք մնալ այդպիսին՝ ստեղծված իրավիճակում լինելով զուսպ  ու հավասարակշիռ, զերծ մնալով ազգային անվտանգության խնդիրներին զգայական մոտեցումներից եւ զգուշանալով օտար ազդեցություններից:

… Իբրեւ պատերազմի բովով անցած այրեր՝ քաջ գիտենք, որ արտաքին թշնամու նման հավասարաչափ  նենգ ու վտանգավոր են  կեղծ հայրենապաշտների սադրանքը, սին գայթակղությունները,  հոգու թուլությունը, ուստի  այս վճռական պահին հարկ է կուռ պահել մեր շարքերը, որպեսզի տրոհման որդը չներթափանցի մեր մեջ:

Մեր միասնականության տրոհմամբ՝ վաղը կկանգնենք անդառնալի կորուստների ու հիասթափությունների անդունդի առջեւ, որի համար պատմությունը մեզ չի ների:

Հավատով ու լավատեսությամբ՝  Արցախի հերոս, «Ոսկե արծիվ» շքանշանի ասպետ ԱՐՇԱՎԻՐ ՂԱՐԱՄՅԱՆ 
(տպագրվում է մասնակի կրճատումներով)

«ՓԱԽՍՏԱԿԱՆՆԵՐԸ ԵՎ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔԸ» ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ ՑԱՆՑԻ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՍՈՒՄԳԱՅԻԹՅԱՆ ԵՂԵՌՆԱԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ 20-ՐԴ ՏԱՐԵԼԻՑԻ ԿԱՊԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ

Այս օրերին լրանում է սումգայիթյան եղեռնագործության 20-րդ տարելիցը, եւ մենք ցավով արձանագրում ենք, որ անցյալ տարիների ընթացքում մեզ այդպես էլ չհաջողվեց բացահայտել ու պատժել այդ ոճրագործության կազմակերպիչներին եւ պատասխանատուներին: Սումգայիթյան եղեռնագործությունը նախերգանքը եղավ 1988-1991թթ. ընթացքում ադրբեջանահայության նկատմամբ կիրառված զանգվածային էթնիկ զտումների եւ տարաբնույթ ապօրինությունների: Ադրբեջանական իշխանությունների, քրեական տարրերի կողմից գործադրված բռնությունների արդյունքում ավելի քան կես միլիոն հայեր և այլազգիներ ստիպված եղան իրենց կյանքը փրկելու համար լքել Ադրբեջանը և դառնալ փախստական: Սումգայիթյան եղեռնագործության այս տխուր տարելիցը եւս մեկ առիթ է մեզ հիշեցնելու Հայաստանի իշխանություններին` չի կարելի անտեսել հարյուր հազարավոր հայ փախստականների ոտնահարված իրավունքների փաստը: Բանակցային գործընթացն առ այսօր անպտուղ է հենց այն պատճառով, որ հայկական կողմերը սկզբունքային չեն գտնվել այս հարցում եւ դեռ 90-ականների սկզբներից մոռացության են մատնել հայ փախստականների խնդիրը:

Այսօր Հայաստանում քաղաքական ճգնաժամ է, որը կարող է լուծվել բացառապես կողմերի երկխոսության միջոցով: Ե’վ իշխանությունները, ե’ւ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին սատարողները պետք է իմանան, որ պարտավոր են գործը խաղաղությամբ ավարտել և գտնել երկրում օրենքն ու փոխվստահությունը հաստատելու ուղիները եւ սա ոչ թե խնդրանք է, այլ պահանջ: Միայն նրանք, ովքեր ընդունակ կլինեն դա անել, իրավունք կունենան հավակնել հաջողությանը նաեւ բանակցային գործընթացում, կկարողանան հավուր պատշաճի բարձրացնելու նաեւ սումգայիթյան եղեռնագործության եւ, առհասարակ, ադրբեջանահայության իրավունքների վերականգնման ու պաշտպանության հարցերը:

«ԳԼԽԱՑԱՎԱՆՔԻՑ» ԱԶԱՏՎԵՑԻՆ

«Դեմո»-ն շարունակում է հետևել ԱրՊՀ հրատարակչության վարչի պաշտոնում Գագիկ Բաղունցի վերականգնման մասին դատական գործի զարգացումներին: Ինչպես արդեն տեղեկացրել էինք՝ դեկտեմբերի 3-ին առաջին ատյանի դատարանը որոշում էր կայացրել Գ.Բաղունցի օգտին: Սակայն համալսարանի ռեկտորը դատավճիռը բողոքարկել էր: Փետրվարի 15-ին քննելով գործը՝ ԼՂՀ Գերագույն դատարանը ևս վճիռ է կայացրել ազատման հրամանի անօրինականության և Գ.Բաղունցին իր պաշտոնում վերականգնման մասին:

Համալսարանի ղեկավարությունը յուրօրինակ ձևով է արձագանքել այս վճռին, որոշում ընդունելով լուծարել նաև հրատարակչությունը…

Սեփ. լրատվություն

ՊԱՏԱՍԽԱՆԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՈՎ

Հարգելի խմբագրություն

Ի պատասխան  Ձեր թերթի թիվ 02 /15.02.2008թ./ համարում  տպագրված` Ստեփանակերտի քաղբնակիչ Շողեր Աբրահամյանի  նամակի, որում հեղինակը  ԼՂՀ դատախազությանը մեղադրում է իր դստեր` Իննա Աբրահամյանի մահվան կապակցությամբ  «ոչ արդար հետաքննություն» իրականացնելու կապակցությամբ, հայտնում ենք հետեւյալը:

Նամակում արդեն նշված փաստի առթիվ ԼՂՀ դատախազությունում  2006 թվականի դեկտեմբերի 16-ին հարուցվել է քրեական գործ Քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հատկանիշներով, այն է` բժշկական օգնություն եւ սպասարկում իրականացնողների կողմից մասնագիտական պարտականությունները  չկատարելը կամ ոչ պատշաճ կատարելը:

Նախաքննության ընթացքում անհրաժեշտություն էր առաջացել երեք անգամ նշանակելու հաձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննություն: Այսպես, կատարված առաջնային փորձաքննության  եզրակացությունից հետեւում է, որ Իննա Աբրահամյանի  մահվան պատճառ հանդիսացել են ԼՂՀ առողջապահության նախարարության «Մոր եւ մանկան առողջության պահպանման կենտրոն» ՓԲԸ բժիշկների կողմից թույլ տրված խախտումները, սակայն եզրակացության մեջ չի նշվել, թե կոնկրետ  որ բժշկի կողմից թույլ տրված խախտումն է հանդիսացել Ի. Աբրահամյանի մահվան անմիջական պատճառը:

Լրացուցիչ նշանակված դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության համաձայն` Ի. Աբրահամյանի մահվան պատճառ է նշվել վերոհիշյալ բուժհիմնարկի ծննդաբերական բաժանմունքի վարիչի կողմից թույլ տրված խախտումը:

Նախաքննության մարմինը հաշվի առնելով առաջնային եւ լրացուցիչ  հանձնաժողովային  դատաբժշկական փորձաքննությունների  եզրակացությունների հակասությունները, ինչպես նաեւ բավարարելով  տուժողի ներկայացուցչի միջնորդությունները կրկնակի փորձաքննություն նշանակելու մասին, նշանակել է կրկնակի  հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննություն ՀՀ ԳԱԱ «Փորձաքննությունների ազգային բյուրո» ՊՈԱԿ-ում, որի բարձրակարգ մասնագետների տված եզրակացության համաձայն` բժիշկների կողմից թույլ տրված որոշակի խախտումները պատճառական կապի մեջ չեն գտնվում Իննա Աբրահամյանի մահվան հետ:

Նախաքննության մարմնի կողմից գործի քննության ընթացքում, այսպիսով, կատարվել են հնարավոր բոլոր քննչական այն գործողությունները, որոնք ուղղված են գործի բազմակողմանիությունը, լրիվությունը եւ օբյեկտիվությունն ապահովելուն: Սակայն նոր ապացույցներ ձեռք բերելու բոլոր հնարավորությունները սպառված  էին, իսկ դատաբժշկական հանձնաժողովային փորձաքննությունների իրարամերժ եզրակացությունների պարագայում` ձեռք բերված ապացույցները  անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար համարվում են անբավարար:

Հիմք ընդունելով նշվածը եւ  առաջնորդվելով ԼՂՀ  Քրեական  դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, այն է` քրեական հետապնդումը  ենթակա է դադարեցման, իսկ գործի վարույթը ենթակա է կարճման` կատարված հանցագործությանը կասկածյալի կամ մեղադրյալի մասնակցությունն ապացուցված չլինելու  արդյունքում, եթե սպառված են նոր ապացույցներ  ձեռք բերելու բոլոր հնարավորությունները, հարուցված քրեական գործը կարճվել է:  Միեւնույն ժամանակ, բժիշկների կողմից  թույլ տրված խախտումների վերաբերյալ դատախազության կողմից միջնորդագիր է ներկայացվել ԼՂՀ առողջապահության նախարարին:

Ինչ մնում է նամակի հեղինակի այն պնդմանը, թե գործող Գլխավոր դատախազը ընդհանրապես չի լսել իրեն եւ դուրս է հրավիրել աշխատասենյակից, ապա  տեղեկացնում ենք, որ ԼՂՀ Գլխավոր դատախազը ընդունված կարգով ընդունել է քաղաքացի Շողեր Աբրահամյանին եւ նրան մասնավորաբար բացատրել քրգործը կարճելու բուն հիմքերը: Չբավարարվելով այդ բացատրությամբ, Շ. Աբրահամյանն անցել է սադրանքի, ինչն էլ պատճառ է հանդիսացել նրան Գլխավոր  դատախազի աշխատասենյակից դուրս հրավիրելու:

ԼՂՀ  դատախազության մամուլի ծառայություն
27.02.2007թ.

ՄԵԿ ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅԱՄԲ

Վերջերս հրավիրած խորհրդակցության ժամանակ ԼՂՀ նախագահ Բակո Սահակյանն ընդգծելով, որ բնակչության շրջանում իշխանության որոշ օղակների աշխատանքը դժգոհություն է առաջացնում, իշխանության թեւերին կարգադրել է 3 ամսվա ընթացքում ուսումնասիրել եւ ներկայացնել համապատասխան առաջարկություններ՝ պետական կառավարման համակարգի գործունեության արդյունավետության բարձրացման վերաբերյալ:

ԼՂՀ կառավարության որոշմամբ, «Մետաքս» ՓԲԸ-ին (նախկին «Ղարմետաքսկոմբինատ») ազատել են հաշվարկված տույժերից եւ տուգանքներից, որոնք կազմում են 23 միլիոն 507 հազար 400 դրամ:

Կառավարության պահուստային ֆոնդից 1 397 000 դրամ կհատկացվի առողջապահության նախարարությանը՝ «Բերձորի ատամնաբուժարան» պետական ոչ առեւտրային կազմակերպության նոր շենքը կահույքով ապահովելու համար:

Առողջապահության նախարարության կողմից ձեռք բերված ԳԱԶ 32214-432 մակնիշի երկու ավտոմեքենաները անվարձահատույց կտրամադրվեն նախարարության շտապ բժշկական օգնության կայանին, իսկ ՈՒԱԶ 396294-016 մակնիշի ավտոմեքենան՝ Քաշաթաղի շրջանային բուժմիավորմանը:

Հանրապետության «փոքր» օբյեկտների տարածքի մեկ քառակուսի մետրի նոր արժեք է հաստատվել, ըստ որի՝ մարտի 1-ից մեկ քառ. մետրի արժեքը բնակելի եւ այլ շենքերի բացվածքներում կկազմի 10 հազար դրամ /նախկին 10 դոլարի փոխարեն/, իսկ  առանձնացված շենքերում՝ 20 հազար դրամ /նախկին 20 դոլարի փոխարեն/։

Կառավարության նիստում առաջարկվել է լրացում կատարել «Ընդերքն ուսումնասիրության եւ օգտակար հանածոների արդյունահանման նպատակով տրամադրելու (կոնցեսիայի) մասին» ԼՂՀ օրենքում, որի համաձայն ներկա անցումային շրջանում հանքային իրավունքներ կտրամադրվեն ընդերքի վերաբերյալ կանխատեսումային տեղեկանքի հիման վրա, իսկ հանքարդյունահանման համար հանրապետությունում տրված 42 լիցենզիայից միայն մեկն է տրամադրվել հանքապաշարները հաստատող փաստաթղթով /«Բեյզ Մեթըլս» ընկերությանը/։

ԼՂՀ-ում բնակարանների սեփականաշնորհման ժամկետը կառավարության առաջարկությամբ կերկարաձգվի մինչեւ 2009 թվականի վերջը, իսկ, ընդհանուր առմամբ, չսեփականաշնորհված է հանրապետության բնակֆոնդի մոտ 8 տոկոսը։

Այսուհետ ԼՂՀ քաղաքացիները ցանկության դեպքում կարող են անձնագրում գրանցումներ ստանալ ամուսնության եւ ամուսնալուծության վերաբերյալ։

Կառավարության նիստում հաստատվել են ԼՂՀ ՊԲ-ի, Շուշիի ազատագրման 16-րդ տարեդարձի եւ Հաղթանակի օրվա տոնակատարության կազմակերպման կառավարական հանձնաժողովի կազմը (նախագահ՝ ԼՂՀ պաշտպանության նախարար Մովսես Հակոբյան) եւ միջոցառումների ծրագիրը:

Գործադիրը հաստատել է պետբյուջեի միջոցներով իրականացվող հեռուստառադիոհաղորդումների հեռարձակման պետական պատվերը, որը, մասնավորապես, կապահովի «ԱՀ», Հայաստանի «Հ1», ՌԴ «1», «Ռոսիա» եւ հայկական ու ռուսական մի շարք ռադիո եւ հեռուստատեսային ծրագրերի հեռարձակումը, ինչի համար կհատկացվի ավելի քան 167 մլն դրամ։

——————————————————————————————-

Ղարաբաղ

ԼՂՀ ՆԱԽԱԳԱՀՆ ԱՆՀԱՍԱՆԵԼԻ՞ Է
կամ ` մի չկայացած  հարցազրույցի պատմություն

Ս.թ. հունվարի 15-ին պաշտոնական նամակով դիմել էինք ԼՂՀ նախագահ Բակո Սահակյանին՝ «Դեմո» հանրային թերթին բացառիկ հարցազրույցի խնդրանքով, ակնկալելով մեր հարցերի պատասխանները ստանալ 15-օրվա ընթացքում, որպեսզի տպագրեինք մեր թերթի հունվարի 31-ի համարում: Պաշտոնական նամակով դիմել էինք նաև ԼՂՀ նախագահի աշխատակազմի տեղեկատվության գլխավոր վարչության պետ Դավիթ Բաբայանին, խնդրելով նրա աջակցությունը հարցազրույցի կայացման հարցում: Այնուհետև բանակցություններն ընթանում էին հենց Դ.Բաբայանի հետ, որն էլ պատրաստակամ ու ճշտապահորեն արձագանքում էր մեր զանգերին ու նամակներին:

Սակայն արդյունք, միևնույն է, չեղավ: Պատասխանները չստացանք մինչև հունվարի 31-ը, նույնիսկ հարցազրույցի առանձնակի կարևորությունն ըստ արժանվույն գնահատելով՝ երկու օր ուշացրինք թերթի հերթական համարի լույսընծայումը, բայց դարձյալ ապարդյուն: Մեր հարցերի պատասխանները չստացանք նաև թերթի փետրվարի 15-ի համարում զետեղելու համար: Այս ամբողջ ընթացքում Դ.Բաբայանը հավաստիացնում էր, որ նախագահը չի մերժել հարցազրույցի խնդրանքը: Մենք հիմք չունենք կասկածելու Դ.Բաբայանի անկեղծությանը, բայց նաև ստիպված ենք փաստել, որ պատասխանները չստացանք նաև մեր թերթի փետրվարի 29-ի համարում զետեղելու համար:

Մեկուկես ամիս սպասելուց հետո ստիպված ենք փաստել մի տխուր իրողության առկայությունը, որ եղել է երեկ և շարունակվում է այսօր: Դա այն է, որ ԼՂՀ նախագահն անհասանելի է, կամ հասանելի է ոչ բոլորին: Ցավոք սրտի, դեռ շարունակվում է հանրությունը յուրայինների և ոչ յուրայինների բաժանելու միտումը: Բայց դա մեդալի մի երեսն է ընդամենը, քանի որ, հանուն արդարության, պիտի ասել, որ նախագահը շփումների հարցում առատաձեռն չէ նաեւ «յուրային» լրատվամիջոցների հետ: Ըստ երևույթին, պրոբլեմն ավելի խորն ու ավելի ավանդական է:

Ամենայն հարգանքով վերաբերվելով նորանկախ երկրում նախագահական ինստիտուտին և ըմբռնումով մոտենալով երկրի ղեկավարի աշխատանքի ծանրաբեռնվածությանը, այնուհանդերձ համոզված ենք, որ լրատվամիջոցների հետ շփումները ևս պիտի կազմեն այդ ծանրաբեռնվածության կարևոր ու բաղկացուցիչ մասերից մեկը: Այս ճշմարտությունը շատուշատ դժվար է արմատավորվում մեզ մոտ:

ԼՂՀ նոր նախագահը քանիցս հայտարարել է ժողովրդին մոտ լինելու իր պատրաստակամության մասին: Սակայն նորից հեծանիվ հնարելու կարիք չկա՝ ժողովրդին ավելի մոտ լինելու ամենաարդյունավետ ձեւերից մեկը լրագրողներին ու լրատվամիջոցներին մոտ լինելն է: Որովհետեւ ցանկացած պաշտոնյա օրական կարող է ընդունել, ասենք թե, մի քանի տասնյակ մարդ, բայց ահա լրագրողների օգնությամբ կարող է իր խոսքը հասցնել մի քանի տասնյակ հազար մարդկանց: Լինել ժողովրդին մոտ ու լրատվամիջոցներից հեռու՝ պարզապես անհնար է:

Այս պարագայում հատկապես կարևոր են առանցքային լրատվամիջոցների հետ շփումները: Իսկ որ «Դեմո»-ն մեր երկրի առանցքային լրատվամիջոցներից մեկն է՝ կարծես թե ոչ ոքի կողմից չի վիճարկվում:

Համագործակցության ակնկալիքով՝ «Դեմո» հանրային թերթի խմբագրակազմ

ԳՆԱՀԱՏԱԿԱՆ ՏԱԼՈՒ ԺԱՄԱՆԱԿԸ ԵԿԵ՞Լ Է

Վերջին տարիների պրակտիկայում երեւի առաջին անգամն է, երբ հայտարարվում է այս կամ այն հիմնարկի ղեկավարին աշխատանքից ազատելու պատճառի մասին: Իսկ դա եղավ վերջերս՝ առողջապահության նախարար Արմեն Խաչատրյանի հետ հարցազրույցի ժամանակ, երբ նա սկսեց խոսել առողջապահության ոլորտի ներկայացուցիչների գործունեության թափանցիկության ապահովման անհրաժեշտության մասին: Պատասխանելով «ինչո՞ւ են ազատվել բժշկական մի շարք հիմնարկների ղեկավարները» հարցին, նա ասաց. «Ոչ լիարժեք աշխատանքի եւ նախկինում թույլ տված բացթողումների համար»: Նախարարը մեր զրույցի ժամանակ նաեւ շեշտեց, որ «ժամանակն է իրար ասել բոլոր սխալները, մաքրվել ու սկսել նորմալ աշխատել»:

Հիշողությանս մեջ միակ դեպքն է, երբ պաշտոնյան խոսում է թափանցիկության անհրաժեշտության մասին ու անում դրան հարիր հայտարարություն ու կոնկրետ քայլեր: Համենայնդեպս, դրանից գոհ կլինեն այն բազմաթիվ քաղաքացիները, որոնք վերջին տարիներին Ղարաբաղում կատարվող կադրային փոփոխություններից ու տեղափոխություններից այդպես էլ չհասկացան, թե ում ինչի համար են հանում կամ տեղափոխում, եւ ով է լավ կամ վատ աշխատողը: Այնպիսի տպավորություն է ստեղծվում, թե բոլորն էլ լավ են աշխատում, ուղղակի նրանց պաշտոնները պարբերաբար փոխել է պետք:

Իսկ առողջապահության նախարարի այս գնահատականից կարելի է եզրակացնել, որ ոլորտի նախկին որոշ աշխատողներ չեն փայլել իրենց աշխատանքով եւ բացթողումներ են ունեցել, ուստի ժամանակն է, որ նրանք իրենց տեղը զիջեն ուրիշներին:

Իհարկե, այս եւ մյուս ոլորտների մի շարք ղեկավարների եւ աշխատողների ոչ լիարժեք գործունեության մասին գիտեն նաեւ մեր քաղաքացիներից շատերը: Հենց դրանով են պայմանավորված հասարակության շրջանում գոյություն ունեցող տարբեր դժգոհությունները եւ բողոքները: Իսկ բողոքները տարբեր ոլորտներից են՝ առողջապահություն, կրթություն, մշակույթ, հարկային, դատական մարմիններ եւ այլն: Մարդիկ դժգոհ են ոչ միայն տարվող աշխատանքներից, այլ նաեւ բնակիչների հանդեպ վերաբերմունքից: Իսկ այն, որ տարբեր ոլորտներում բնակիչների հանդեպ վերաբերմունքը գտնվում է շատ ցածր մակարդակի վրա, դա խոստովանում են նաեւ այս կամ այն ոլորտի ղեկավարները:

Հասարակության շրջանում տեղ գտած բողոքներն էին օրերս նախագահ Բակո Սահակյանի մոտ խորհրդակցություն հրավիրելու պատճառը: Խորհրդակցության ընթացքում, որին ներկա էին օրենսդիր եւ գործադիր մարմինների ներկայացուցիչներ, նախագահը ընդգծել է, որ բնակչության շրջանում իշխանության որոշ օղակների աշխատանքը դժգոհություն է առաջացնում: Գնահատելով առկա վիճակը, նա անթույլատրելի է համարել ավելորդ բյուրոկրատացման միտումները, ինչպես նաեւ դեկլարատիվ բնույթ կրող աշխատանքը:

Դրանից հետո խիստ գնահատական է հնչեցրել նաեւ վարչապետ Արա Հարությունյանը՝ կառավարության օրերս կայացած նիստի ժամանակ: Նա կառավարության անդամներին ներկայացնելով նախագահի պետական կառավարման համակարգի գործունեության արդյունավետության բարձրացման մասին կարգադրությունը, շեշտել է, որ պետական համակարգը ուռճացված է եւ հնարավոր է օպտիմալացմանն ուղղված քայլերի ձեռնարկում: Նա խոսել է նաեւ պետական համակարգում առկա մեքենաների շուկայի խիստ հագեցվածության, այդ մեքենաների՝ շատ անգամ պաշտոնյաների կողմից անձնական նպատակների համար օգտագործման, պետական միջոցների ոչ արդյունավետ ու ոչ նպատակային ծախսման մասին: Վարչապետը միաժամանակ ընդգծել է, որ կան նաեւ այդ միջոցների ոչ միայն փոշիացման, այլեւ յուրացման դեպքեր:

Գուցե այս ամենը սկիզբ դնի հասարակությանը տեղյակ պահելու պարտավորվածությանը եւ առկա զարգացումներին գնահատական տալու գործընթացին: Չէ՞ որ անհնար է անզեն աչքով էլ տեսանելի բաները թաքցնելը, նամանավանդ մեր այս փոքրիկ երկրում, որտեղ, ինչպես ասում են՝ մի բուռ հայ ենք… Էլ ի՞նչ իմաստ ունի ակնհայտը շղարշելու:

Անահիտ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

ԴԵՊԻ ՈՒ՞Ր Է ՏԱՆՈՒՄ ՍՏԱՏՈՒՍ-ՔՎՈՅԻՑ ՄԵԿՆԱՐԿՈՂ ՃԱՆԱՊԱՐՀԸ

Հայաստանն ու Ադրբեջանը համաձայնեցրել են ապառազմականացման, միջազգային խաղաղարար ուժերի տեղակայման, փախստականների ու տարածքների վերադարձման հարցերը՝ այդ մասին հայտարարել է Միջազգային ճգնաժամային խմբի եվրոպական ծրագրերի տնօրեն Սաբինա Ֆրեյզերը: «Կողմերին չի հաջողվել համաձայնեցնել մի քանի կարեւոր հայեցակետեր, որոնք վերաբերում են Հայաստանն ու Լեռնային Ղարաբաղը միացնող միջանցքի լայնությանը եւ Ղարաբաղում քվեարկելու մեխանիզմին», – հավելել է Ֆրեյզերը: Ըստ նրա, Ադրբեջանի նախագահական ընտրություններից հետո, որոնք տեղի կունենան հոկտեմբերին, հնարավոր կլինի խոսել Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման մասին: Նրա կարծիքով, Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է քայլեր ձեռնարկեն բանակցությունների սեղանին դրված սկզբունքների մանրամասնությունները եւ փոխզիջումների անհրաժեշտությունը հասարակությանը բացատրելու ուղղությամբ: «Երկու կողմն էլ պետք է նվազեցնի ռազմական հռետորությունը»,- ասել է Ֆրեյզերը ըստ «Թրենդ» գործակալության:

Կոսովոյի միակողմանի անկախության հռչակումից հետո պաշտոնական Վաշինգթոնը հանդես է եկել Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի մասին հայտարարությամբ: «Լեռնային Ղարաբաղի ապագա կարգավիճակը պետք է որոշվի միջազգային բանակցությունների միջոցով»,- նշված է Ադրբեջանում ԱՄՆ դեսպանատան մամուլի հաղորդագրության մեջ: «Հակամարտության կարգավորման ռազմական կամ որեւէ այլ ձեւի կիրառման բոլոր փորձերը, բացի բանակցային փոխզիջումներից, վտանգ են ներկայացնում խաղաղությանն ու կայունությանը Կովկասում», – ասվում է փաստաթղթում, հաղորդում է նույն «Թրենդը»:

1994 թ. զինադադարի մասին համաձայնագիր կնքելուց հետո ղարաբաղյան հակամարտության գոտում ստատուս-քվո է հաստատվել: Հիմա, 14 տարի անց, փորձեր են կատարվում դուրս բերել Ղարաբաղն այդ կարգավիճակից: Եթե սկզբում Հայաստանում, Ադրբեջանում եւ Ղարաբաղում ապրում էին ռազմական գործողությունների վերսկսման կամ արագ կարգավորման սպասողական ռեժիմով, ապա հիմա կարգավորման գործընթացը երկրորդական պլան է մղվել, եւ հասարակ քաղաքացիները տներ են կառուցում, էլեկտրոնային տեխնիկա են գնում, մի խոսքով՝ անխռով ապրում են իրենց առօրյա կյանքով: Օրինակ, եթե 10 տարի առաջ Ղարաբաղում ցանում էին միայն ցորեն, ապա հիմա խաղողի նոր այգիներ են գցում, որոնք բերք են տալիս 5 տարի հետո: Կայունության զգացում կա, թեև փխրուն, բայց, այնուամենայնիվ, կա:

Բոլոր երեք երկրների բնակչության  գործարար խավերին ստատուս-քվոն հնարավորություն է տալիս գումար կուտակել՝ արագ եւ ոչ միշտ օրինական ձեւով, իսկ մնացած մասին ստատուս-քվոն բավարարում է պատերազմը չվերսկսվելու առումով: Բոլոր երեք հասարակություններն էլ, հատկապես՝ Ղարաբաղի, գիտեն, թե ինչ է պատերազմը եւ չեն ցանկանում դրա կրկնությունը:

10 տարի առաջ ստատուս-քվոն ընդամենը պատերազմից, իսկ հիմա՝ անցանկալի կարգավորումից փրկվելու միջոց է (տարածքների, ադրբեջանցի փախստականների վերադարձ, խաղաղարար ուժերի տեղակայում եւ այլն… )։ Որպես բացասական կողմեր նշվում են տնտեսական կապերի բացակայությունը, վաղվա օրվա հանդեպ անվստահությունը, բնակչության արտահոսքի աճը։ Սակայն այդ բացասականը հանդուրժվում է, քանի որ բոլորը հասկանում են՝ ստատուս-քվոյից դուրս գալը հղի է ավելի վատ հետեւանքներով։

Կարգավորման փոխընդունելի առաջարկների, խաղաղ համաձայնագրի համար իրավական հիմքերի եւ կամքի բացակայության պայմաններում ստատուս-քվոն զսպող դեր է խաղում։ Եւ որքան ամուր է զինադադարը, այնքան դժվար է այն կոտրել «կտրուկ» որոշումներով։ Նման պարագայում՝ նկատի ունենալով գերտերությունների շահերի բալանսը եւ սպառազինությունների մրցավազքը տարածաշրջանում, տրամաբանորեն ստատուս-քվոն ոչ թե պետք է խախտել, այն անհրաժեշտ է ամրապնդել։ Քանի որ իրավիճակը ոչ թե դեպի խաղաղություն է գնում, այլ պատերազմ։ Հետեւաբար, ստատուս-քվոյի պահպանումը շահավետ է նրանց, ով չի ցանկանում պատերազմի վերսկսում, բայց եւ համաձայն չէ «ամեն գնով խաղաղության»։

Ստատուս-քվոյի պահպանումը ցանկանում են ղարաբաղյան հանրության բոլոր շերտերը։ Հայաստանում դրան դեմ են արտահայտվում նրանք, ովքեր հույս ունեն հեշտ ձեւով հարստություն ձեռք բերել նոր պատերազմի ժամանակ, կամ նրանք, ովքեր չեն պատկերացնում քարտեզը եւ համաձայն են «տարածքային զիջումների»։ Ադրբեջանում շատերը կխախտեին ստատուս-քվոն, հատկապես՝ ազգայնական, իսլամիստական եւ «ռազմարտադրական» ուժերը։

Ստեղծված իրավիճակից դուրս գալու ամենաարդար, միգուցե անիրականալի թվացող ճանապարհը Ադրբեջանի եւ Ղարաբաղի ուղիղ բանակցություններն են՝ ապագա հարեւանության եւ համագործակցության մասին։ Ադրբեջանը տարածք կկորցնի քարտեզի վրա, սակայն փոխարենը շատ ավելի մեծ ձեռքբերումներ կունենա։ Դրանից կշահի եւ Հայաստանը, եւ հարցը կտեղափոխվի այլ հարթություն՝ հայե՞րը, թե՞ ադրբեջանցիներն ավելի հմուտ կգտնվեն Ղարաբաղի զարգացման գործում։

Երկու ժողովուրդներն առնվազն երկու ընդհանուր շահ ունեն՝ խաղաղության պահպանում ամբողջ տարածաշրջանում և եվրոպական ինտեգրացիա։ Սակայն այդ նպատակներին հասնելու համար երեք երկրների ղեկավարության կամքն է անհրաժեշտ։ Ցավոք, բոլոր մեր երկրներում էլ հասարակությունն է կախված «վերեւների» դիրքորոշումից, այլ ոչ թե պետական քաղաքականությունը՝ հանրային կարծիքից։

Դրանից ելնելով՝ կարելի է ենթադրել, որ մոտակա 5-6 տարում ստատուս-քվոն կպահպանվի, սակայն մեզ մոտ կակտիվանան տարածաշրջանային, եվրոպական, միջազգային տնտեսական նախագծերը։ Շատ բան կախված կլինի Իրանի հանդեպ ԱՄՆ քաղաքականությունից, ԱՄՆ-ի եւ ՌԴ-ի ապագա նախագահներից։ Եւ եթե վստահության «թարմ» քվե ստացած Իլհամ Ալիեւը մոտակա 2 տարում չփորձի «բլից կրիգ» ձեռնարկել Ղարաբաղի դեմ, ապա ստատուս-քվոն, ըստ տրամաբանության, պաշտոնապես կհաստատվի եւս մի 20 տարով՝ մինչեւ տարածաշրջանը «հասնի» Եվրոպա։

Նաիրա ՀԱՅՐՈՒՄՅԱՆ

——————————————————————————————-

ՀՀ ընտրություններ

ՀԱՅ-ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԵՐԿԽՈՍՈՒԹՅԱՆ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅՈՒՆ

Ղարաբաղյան հիմնախնդրի քաղաքական կարգավորման բանակցային գործընթացում արդեն քանի տարի ականատեսն ենք կողմերի մենախոսության, որոնց գումարն ինքնաբերաբար երկխոսության չի վերաճում, և կողմերի միջև իրական երկխոսությունն այդպես էլ չի ստացվում, ինչից էլ ածանցյալ՝ փոխադարձ մեղադրանքները:

Սա, իհարկե, տհաճ երևույթ է, բայց, պարզվում է, դրանից վատն էլ կա: Դա այն է, երբ երկխոսություն չի լինում նաև հանրության ներսում, ցեղակիցների միջև: Սա հետխորհրդային տարածքին բնորոշ երևույթ է և, ցավալի է, շատ ցավալի է, որ այսօր ընդգծված այդպիսին է իրավիճակը մայր Հայաստանում, ուր նորերս ավարտվեցին ՀՀ նախագահի հերթական ընտրությունները:

Ընտրություններին տրված գնահատականները միանշանակ չեն, բայց մի գնահատական չի վիճարկվում ոչ մեկի կողմից. դա այն է, որ ընտրությունները նպաստեցին ոչ թե հասարակության միավորմանը, այլ տարանջատումը խորացնելուն՝ բևեռացման աստիճան: Մեղավորների փնտրտուքն այս պարագայում շնորհակալ գործ չէ, թեև, հանուն արդարության, պիտի ասել, որ ցանկացած իրավիճակի համար առաջին պատասխանատուն գործող իշխանությունն է այն առումով, որ հանրային կյանքում ամենամեծ լծակներն ու մթնոլորտ թելադրելու հնարավորությունները իրենն են: Եւ եթե հանրությանն առաջադրված հիմնական հարցը «Ու՞ր է այն տղամարդը» մարտահրավերն է, ապա կարելի էր ենթադրել, որ վաղ թե ուշ ծնվելու էր պատասխանը՝ «Ես եմ»: Այստեղից էլ՝ քաղաքակիրթ երկխոսության հնարավորության հուղարկավորության փաստը:

Բայց քաղաքակիրթ երկխոսությունն այլընտրանք չունի, քանի որ ոչ ոքի համար գաղտնիք չէ, որ բևեռների ուժերն արդեն համադրելի են դարձել: Ցանկալի կլիներ, որ երկխոսության անհրաժեշտության գիտակցումը չծագեր ուժերի հենց այս համադրելիությունից, այլ բխեր հոգուց և ուղեղից, երկրի ու ժողովրդի ճակատագրի հանդեպ պատասխանատվության զգացումից: Բայց, ինչպես ասում են՝ ունենք այն, ինչ ունենք, և լարվածությունը լիցքաթափելու, իրավիճակից պատվով դուրս գալու շանսեր դեռ կան: Իշխանությունն արդեն խոսում է բանակցությունների ու նույնիսկ կոալիցիոն կառավարության մասին, ընդդիմությունն էլ մտորում է, թե որքանով են այդ խոսքերն անկեղծ ու որքան է խոսքի՝ գործի վերածման հավանականությունը: Այսինքն՝ հավատի մասին է խոսքը, կամ, ինչպես ղարաբաղյան բանակցային գործընթացում է շեշտվում՝ փոխվստահության մթնոլորտի ստեղծման մասին: Այստեղ արդեն պատասխանատվությունը հավասարաչափ է:

Բայց ամենամեծ դասը, որ, ըստ ինձ, պիտի քաղի հայ հանրությունը, դա այն է, որ իրապես արդար ընտրություններն այլընտրանք չունեն, և որ միայն նման ընտրությունները, այլ ոչ թե կարգախոսները կարող են իրապես նպաստել հանրության միավորմանն ու համազգային միասնությանը: Իսկ որ վերջին ընտրությունների իրապես արդար լինելու հարցում լուրջ կասկածներ կան՝ վկայում են գրեթե բոլոր թեկնածուները:

Այստեղ ամենակարևորը սեփական ժողովրդի վստահությունն է: Ինչ խոսք, միջազգային դիտորդների հիմնականում դրական գնահատականները կարևոր են երկրի բարենպաստ իմիջի ապահովման համար, բայց ահա ժողովրդի վստահությունն ու հավատը կարևոր են ոչ միայն իմիջի, այլ էության բարենպաստության համար: Ինչ էլ լինի՝ հանրությունը պիտի հավատա, որ երկրում հնարավոր են իրապես արդար ընտրություններ և իշխանությունն իրապես ընտրությունների միջոցով փոխելու հնարավորություն: Եւ միայն այս պարագայում կարծիքների ներկապնակը հանրագումարում կվերածվի միասնականության:

Դա կլինի վաղը, իսկ այսօր հարկ է իրար օգնել վաղվա այդ հեռանկարը չկործանելու համար: Այս իրավիճակում արցախցիներիս միջամտությունը կարող է և պարտավոր է սահմանափակվել քաղաքակիրթ երկխոսությանն աջակցությամբ:

Գեղամ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

ԻՍԿ ՊԵ՞ՏՔ Է, ԱՐԴՅՈՔ, ՈՐ ՋՐԵՐԸ ՊԱՐԶՎԵՆ

Հայաստանի նախագահի ընտրությունները հետաքրքիր ընթացք ունեցան։ Նախ՝ ընտրություններն առանձնացան նախընտրական անզիջում պայքարով։ Հետո՝ խախտումներով (ինչպես խոստովանել են եւ դիտորդները, եւ նույնիսկ իշխանական կոալիցիայի անդամ դաշնակցականները), «զոռբայությամբ» նախագահ ընտրվեց Հայաստանի վարչապետը, ընդ որում` նրան ձայն է տվել Հայաստանի հասարակության կեսից ոչ ավելին։ Մյուս կեսը մինչ օրս Երեւանում շարունակում է բողոքի ցույցեր՝ վիճարկելով ընտրությունների արդյունքները։

Սակայն ամենաբնորոշն այս ընտրություններում, թերեւս, գնահատականների պակասն էր։ Կարեւոր իրադարձություններին, դիրքորոշումներին կամ գնահատական չի տրվել, կամ այն թերի էր։ Որպես օրինակ դիտարկենք մի քանի հարցեր, որոնք նախընտրական եւ նույնիսկ հետընտրական շրջանում պատասխան այդպես էլ չունեցան։

Նախ՝ ղարաբաղյան հիմնախնդրի մասին։ Այս հարցը, թերեւս, ամենաքննարկվողն էր նախընտրական շրջանում, թեև բոլոր թեկնածուներն էլ կոչ էին անում չշահարկել այն։ Խնդրո առարկայի առնչությամբ միայն  մի բան է պարզվել՝ Ս. Սարգսյանի եւ Լ. Տեր-Պետրոսյանի դիրքորոշումներն այդ հարցում էականապես չեն տարբերում։ Մասնավորապես, առաջին նախագահը հայտարարել է, որ համամիտ է ներկայումս ընթացող բանակցային գործընթացի սկզբունքներին։ Այսինքն՝ իշխանության գալու դեպքում նույնպես կհամաձայնվի ազատագրված տարածքները հանձնելուն, փախստականների վերադարձին եւ խաղաղարար ուժերի տեղաբաշխմանը։ Նույն բանն էր ասում Ս. Սարգսյանը, որը ժամանակին նույնիսկ հայտարարել է, որ Աղդամն երբեք հայկական հող չի եղել։

Այդ ամենի վերաբերյալ Ղարաբաղից ոչ մի գնահատական չհնչեց։ Միայն օրերս Երեւանում կայացած ասուլիսի ժամանակ ԼՂՀ նախագահ Բակո Սահակյանը ասել է, որ «Լ. Տեր-Պետրոսյանի ծրագրի հանդեպ իր վերաբերմունքը բացասական է»։ Նա չի մանրամասնել, թե ինչու։ Եւ այդ գնահատականը Ղարաբաղի բնակչության համար անհասկանալի է մնացել ու հաստատ նոր խմորումների տեղիք կտա։ Չէ՞ որ անհասկանալի է՝ կոնկրետ ինչո՞վ են վտանգավոր Լ. Տեր-Պետրոսյանը եւ, հետեւաբար, Ս. Սարգսյանը, որի հետ նա համամիտ է Ղարաբաղի հարցում։

Երկրորդ անհասկանալի հարցը Մեղրին է։ Արդյո՞ք եղել է Մեղրիի հանձնման ծրագիր, քննարկվե՞լ է ամենայն լրջությամբ։ Հայաստանի ներկայիս իշխանությունները պնդում են, որ դա ընդամենը Պոլ Գոբլի ծրագիրն էր։ Լ. Տեր-Պետրոսյանի թիմակիցները ասում են, որ ծրագիրը չի ստորագրվել միայն Հ. Ալիեւի հիվանդության պատճառով։ Որ հարցը շատ լուրջ է, վկայում է Արամ Կարապետյանի ձերբակալությունը՝ հենց այդ տեղեկությունները «բացահայտելու» պատճառով։ Ու այս հարցում եւս Ղարաբաղից գնահատական չհնչեց։

Նույն պատմությունը կրկնվեց, երբ գործող նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը բացահայտեց, թե ինչպես էր Լ. Տեր-Պետրոսյանն իրեն եւ Ղարաբաղի այն ժամանակվա ղեկավարներին «հորդորում» հանձնել Քարվաճառը։ Այդ «հորդորման» այլ մասնակիցներ բացահայտումներով հանդես չեկան եւ ճշմարտությունը չփորձեցին պարզել։

Տպավորությունն այնպիսին է, որ ոչ ոքի ձեռնտու չէ ճշմարտության բացահայտումը՝ ոչ իշխանություններին, ոչ ընդդիմությանը։ Հակառակ պարագայում անցած մի քանի ամսվա ընթացքում հիմնական թեկնածուները գոնե մեկ անգամ բանավեճի կհրավիրեին իրար։ Գաղտնիք չէ, որ բազմաթիվ հարցերի գնահատականներն ու պատասխանները հենց դեմ առ դեմ զրուցի ժամանակ կարող են պարզվել։ Բայց, արդյո՞ք, պետք է ջրերը պարզվեն։

Նաիրա ՀԱՅՐՈՒՄՅԱՆ

——————————————————————————————-

Կոսովո

ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏ-ՊՐԻՇՏԻՆԱ` ՏՐԱՆԶԻՏ

Կոսովոն հայտարարեց իր անկախության մասին, եւ այդ հայտարարումը ցուցադրվեց աշխարհի հեղինակավոր հեռուստաալիքների ուղիղ եթերում: Իհարկե, պետք է ուրախ լինել ինքնորոշման ցանկացած փաստի համար, բայց այդ հանգամանքը ինչ որ տեղ նաեւ վիրավորական է, որ, օրինակ, Ղարաբաղի ժողովրդի անկախության հռչակումը որեւէ հեղինակավոր հեռուստաալիք այդպես էլ չցուցադրեց ոչ ուղիղ եթերում, ու ոչ էլ՝ նկարահանած: Ավելին, Կոսովոյի անկախությունը շուտով կսկսեն ճանաչել աշխարհի շատ երկրներ, մինչդեռ Ղարաբաղի անկախությունը պաշտոնապես դեռ ճանաչված չէ որեւէ երկրում: Մյուս կողմից, սակայն, այդ ամենը միայն առաջին հայացքից է թվում անարդարացի, մինչդեռ փոքր ինչ խորը դիտարկման դեպքում ամեն ինչ երեւում է միանգամայն տրամաբանական զարգացման լույսի ներքո: Դրա համար արժե ուշադրություն դարձնել, թե ինչ է արել Ղարաբաղն իր անկախության միջազգային ճանաչման համար, եւ ինչ է արել Կոսովոն:

Կոսովոն, օրինակ, երբեք իր անելիքը չի կապել Ալբանիայի հետ: Կոսովոյի իշխանությունը երբեք չի զիջել իր դիրքը հակամարտության միջազգային գործընթացում եւ չի համաձայնել, որ իրեն ներկայացնի Ալբանիան: Այսինքն՝ արվել է հնարավորը, որպեսզի Կոսովոն մնա հակամարտության ուղղակի կողմ: Նույնը չի կարելի ասել Լեռնային Ղարաբաղի համար, որի իշխանությունը աստիճանական ու հետեւողական ջանքով վերածվեց ընդամենը մի մարմնի, որի արտաքին քաղաքական գործառույթը սահմանափակվում էր համահայկական դրամահավաքներով: Այսինքն, Ղարաբաղի ամբողջ իշխանությունը փաստացի սկսեց կատարել ընդամենը Սփյուռքի հետ կապի նախարարության ֆունկցիա: Ու, թերեւս, պատահական չէ, որ Ղարաբաղի նախկին նախագահ Արկադի Ղուկասյանին այսօր համարում են Հայաստանում նոր ստեղծվելիք Սփյուռքի նախարարության ղեկավարի հիմնական հավակնորդը:

Արկադի Ղուկասյանի այդ քաղաքականությունը կարծես թե շարունակում է ներկայիս նախագահ Բակո Սահակյանը, որի ընտրությունից անցել է արդեն ավելի քան կես տարի, բայց որը թերեւս տեսանելի կես քայլ անգամ չի արել Լեռնային Ղարաբաղի սուբյեկտությունը վերականգնելու համար: Այդ համատեքստում, իհարկե, անիմաստ է խոսել Կոսովոյի նախադեպ լինելու մասին: Թեկուզ միայն այն պարզ պատճառով, որ եթե խնդիրը նախադեպն է, ապա այդպիսին կարող էր լինել նաեւ Արեւելյան Թիմորը: Մինչդեռ իրական քաղաքականության մեջ առաջնորդվում են ոչ թե նախադեպերով, այլ շահով: Սա պարզ ճշմարտություն է, որը թերեւս գաղտնիք չպետք է լինի որեւէ մեկի համար: Հետեւաբար, եթե միջազգային քաղաքական կենտրոնների շահը պահանջում է, ապա Ղարաբաղի անկախությունը ճանաչելու համար նրանք չեն ընկնի որեւէ նախադեպի հետեւից:

Ամբողջ խնդիրն այն է, թե արդյոք ում շահից է բխում Ղարաբաղի անկախության ճանաչումը: Դատելով ներկայիս գործընթացից, եթե Ղարաբաղի անկախությունը բխում է որեւէ մեկի շահից, ապա դա ընդամենը երկարաժամկետ հեռանկարում: Այսինքն, ոչ կարճաժամկետ, ու ոչ էլ միջնաժամկետ կտրվածքով նկատելի չէ, որ միջազգային քաղաքականության որեւէ կենտրոն շահագրգռված լինի Ղարաբաղի անկախության ճանաչմամբ: Ավելին, մեծ է վտանգը, որ տարածաշրջանային դինամիկ պրոցեսները ոչ միայն կմեծացնեն աշխարհի համար ճանաչման նպատակահարմարությունը, այլ ավելի կհեռացնեն այն: Այդ համատեքստում է, որ բավական վտանգավոր է դառնում Լեռնային Ղարաբաղի իշխանության իներտ կեցվածքը տարածաշրջանային պրոցեսներում, եւ ընդհանրապես աշխարհի հետ հարաբերություններում: Իսկ աշխարհի հետ հարաբերությունը Ղարաբաղի իշխանությունը պետք է սկսի Հայաստանից: Ժամանակն է, որ Ղարաբաղը փորձի Հայաստանից “վերանվաճել” իր սուբյեկտությունը: Վերանվաճել բառն առայժմ չակերտների մեջ է, քանի որ ցանկալի չէ պատկերացնել, որ Հայաստանը կարող է լինել այդ սուբյեկտության հակառակորդ, այսինքն՝ ընդդիմանալ Ղարաբաղի այդ կարգավիճակի վերականգնմանը: Ցավալի է, բայց Ղարաբաղի նոր իշխանությունը դեռեւս այդ ուղղությամբ չի գործադրում անհրաժեշտ ջանք: Սակայն այդ բացը կարող է լրացնել Հայաստանի ղեկավարությունը, իր կողմից խթանելով այդ գործընթացը:

Հնարավոր է նաեւ, որ Ղարաբաղի նոր իշխանությունը պարզապես սպասողական կեցվածք էր ընդունել, որպեսզի Հայաստանում ավարտվի նախագահի ընտրության գործընթացը եւ փակվի իշխանության ձեւավորման ցիկլը: Դա ինչ որ առումով կարող է լինել տրամաբանական: Սակայն եթե այդ ցիկլից հետո չսկսվեց Ղարաբաղի միջազգային սուբյեկտության վերականգնման գործընթաց, ապա դրա համար Հայաստանի ու Ղարաբաղի նոր իշխանությունները թերեւս չեն ունենալու արդեն որեւէ տրամաբանական բացատրություն:

Հակոբ ԲԱԴԱԼՅԱՆ
«Լրագիր»

Բոսնիայի Սերբական Հանրապետությունը կարող է անկախություն հռչակել Բոսնիայից եւ Հերցեգովինայից

Բոսնիայի Սերբական Հանրապետության (ՍՀ) վարչապետ Միլորադ Դոդիկը թույլ է տվել անկախության հռչակումը, եթե Սարաեւով առաջվա պես իր քաղաքականությամբ հարցականի տակ է դնելու Բոսնիայի եւ Հերցեգովինայի (ԲեւՀ) կազմում այդ ազգային-տարածքային կազմավորման կարգավիճակը:

ՍՀ-ն ապագայում կարող է օգտվել ինքնորոշման իրավունքից, այն առանց վարանելու կստուգի իր քաղաքացիների կարծիքը հանրաքվեի միջոցով, ասել է Դոդիկը: Հանրաքվեն կկայանա, եթե ՍՀ-ի դիրքերը ԲեւՀ-ի կազմում ամրապնդելու փորձերը արդյունքներ չտան:

«ՍՀ-ի գոյությունը չի կարող եւ չի դրվի երբեք կասկածի տակ»,- ընդգծել է վարչապետը: Նրա խոսքերով, Կոսովոյի անկախության հռչակումը ոչ միայն վտանգավոր նախադեպ է ստեղծել, այլեւ «նոր իրավունք, պրակտիկա եւ սկզբունքներ»: Արեւմուտքի կողմից այդ քայլի ճանաչումը «ոչնչացրեց հավատը եվրոպական արժեքների նկատմամբ»: Եվրոպան «Կոսովոյի եւ ԲեւՀ-ի նկատմամբ երկակի չափանիշների քաղաքականություն է վարում»:

ՍՀ կառավարության ղեկավարը նաեւ կողմ է ԲեւՀ-ում միջազգային վարչակարգի լիազորությունների դադարեցմանը: «Բոլոր բարեփոխումները միջազգային հանրության ղեկավարությամբ պետք է դադարեն եւ դառնան ԲեւՀ-ի քաղաքացիների գործը: Հակառակ դեպքում որեւէ բարեփոխումներ ընդհանրապես չեն լինի»,- ընդգծել է վարչապետը, հաղորդում է NEWSRU.com-ը:

Հայաստանը դեռեւս չի պատրաստվում ճանաչել Կոսովոյի անկախությունը

Հայաստանը դեռեւս չի պատրաստվում ճանաչել Կոսովոյի անկախությունը: Այդ մասին Երեւանում հայտարարել է ՀՀ արտգործնախարար Վարդան Օսկանյանը: Նրա խոսքերով, տվյալ հարցը քննարկվում եւ որոշումը կհրապարակվի երկրի համար հարկ եղած ժամանակ:

Միեւնույն ժամանակ, ԱԳՆ ղեկավարն ընդգծել է, որ անկախություն տրամադրելով Կոսովոյին, միջազգային հանրությունը խախտել է իրավական նորմերը, միեւնույն ժամանակ, մոռանալով Լեռնային Ղարաբաղի մասին: «Լեռնային Ղարաբաղին, ի տարբերություն Կոսովոյի, ոչ ոք անկախություն չի տրամադրել, Ղարաբաղն ինքն է նվաճել այն: Դրանում է երկու հակամարտությունների գլխավոր տարբերությունը»,-ասել է Օսկանյանը:

Հիշեցնենք, որ Կոսովոյի խորհրդարանը 2008 թվականի փետրվարի 17-ին քվեարկել է երկրամասի անկախությունը ճանաչող հռչակագրի օգտին: Հռչակագրի ընդունման օգտին են քվեարկել խորհրդարանի 109 պատգամավորներ: Սերբերի ներկայացուցիչները, որոնք 10 տեղ ունեն խորհրդարանում, այդ արարողությանը ներկա չեն եղել: Կոսովոյի անկախությունն արդեն իսկ ճանաչել են ԱՄՆ-ն եւ մի շարք եվրոպական պետություններ, որոնց հետ Սերբիան խզել է դիվանագիտական հարաբերությունները:

ՆԱՏՕ-ի զորքերը կենտրոնանում են Կոսովոյի եւ Սերբիայի սահմանին

Կոսովոյի տարածքում տեղակայված ՆԱՏՕ-ի զորքերը կենտրոնացվում են Սերբիայի հետ սահմանին՝ տարածաշրջանի հյուսիսում: Ըստ Կոսովոյում Հյուսիսատլանտյան առաքելության (KFOR) ներկայացուցիչ գնդապետ Բերտրան Բոննոյի, խոսքը գնում է սերբական շրջաններում իրադրությունը կարգավորելու մասին, որտեղ տեղական ազգայնականները հարձակում էին կատարել ՄԱԿ-ի եւ ԵԱՀԿ-ի ներկայացուցչությունների վրա, ինչպես նաեւ անցագրային կետերի վրա՝ սերբ-կոսովյան վարչական սահմանին:

ՆԱՏՕ-ի հրամանատարությունը հայտարարում է, որ զինվորականները արդեն այս պահին պատրաստ են խառնվել իրադրությանը: Այլ տվյալներով, խաղաղապահներն արդեն ժամանալ են այն կայաններից մեկի մոտ, որը հրդեհվել էր: Չճշտված տվյալներով, Կոսովոյի հյուսիսում աճում է լարվածությունը եւ անկարգություններ են կատարվում: Ինչպես հայտնել են երեքշաբթի Պրիշտինայում, մասնավորապես, տարածաշրջանի սերբական փոքրամասնությունները անկարգություններ են կազմակերպում եւ հրդեհում են վարչական շենքերը Կոսովոյի հյուսիսում՝ Զուբեն Պոտոկ բնակավայրի շրջանում: Որոշ տվյալներով, այդ վարչական շենքերը հանդիսանում են Սերբիայից Կոսովո բեռների փոխադրման մաքսային կետերը,- հաղորդում է Reuters-ը:

Վերջին օրերին հաղորդագրություններ էին ստացվում այն մասին, որ տասնյակ սերբ ազգայնականներ փորձում են ներխուժել Միտրովիցա քաղաքի շրջան, որպեսզի խոչընդոտեն Կոսովոյի եւ սերբերով բնակեցված տարածաշրջանի բաժանմանը: Սերբիայի ոստիկանությունը փորձում էր թույլ չտալ դա, սակայն ակնհայտ է, որ իրադրությունը դուրս է գալիս վերահսկողությունից:

Կոսովոն անկախություն է հռչակել փետրվարի 17-ին: Ներկա դրությամբ Կոսովոյի անկախությունը ճանաչել են Ավղանստանը, ԱՄՆ-ն, Մեծ Բրիտանիան, Թուրքիան, Ֆրանսիան եւ Ավստրալիան: Եւս մի քանի երկիր հայտարարել են, որ կանեն դա առաջիկա օրերին:

PanARMENIAN.Net

——————————————————————————————-

Տուն-տեղ

ԵՐԿԱՐ ՍՊԱՍՎԱԾ ՀԻՊՈԹԵՔԱՅԻՆ ՎԱՐԿԱՎՈՐՈՒՄԸ ՇՈՒՏՈՎ ԿՄԵԿՆԱՐԿԻ

Հիպոթեքային վարկավորման մեկնարկի մասին արդեն երրորդ տարին է, ինչ խոսվում է: Այդ նպատակով առաջին տարում պետբյուջեով 200 մլն դրամ է հատկացվել, երկրորդ տարում՝ 500 մլն դրամ, սակայն ծրագիրն այդպես էլ մնաց օդում կախված: Հիմա կարծես թե որոշվել է ծրագրի մեկնարկը տալ: Մեր տեղեկություններով՝ անցած տարիներին հատկացված այդ 700 մլն դրամը նույնպես ուղղվելու է այս նոր ծրագրի իրականացմանը: ԼՂՀ կառավարությունն օրերս հաստատել է բանկերի կողմից հիպոթեքային վարկավորմամբ բնակարաններ եւ բնակելի տներ ձեռք բերելու պետական աջակցության ապահովման կարգը։ Կարգի մանրամասները օրերս ներկայացրել են ԼՂՀ վարչապետ Արա Հարությունյանը եւ Արցախի ներդրումային հիմնադրամի ղեկավար Կարեն Եսայանը:

Որոշման համաձայն, հիպոթեքային ծրագիրն առայժմ կիրագործվի Ստեփանակերտում եւ հանրապետության շրջկենտրոններում։ Բնակարաններ ձեռք բերելու համար տրամադրվող վարկի առավելագույն չափը 25 մլն դրամ է, մարման ժամկետը՝  20 տարի: Հանրապետությունում գործող մի շարք բանկերի կողմից տրամադրվող հիպոթեքային վարկի առավելագույն տարեկան տոկոսադրույքը 12 տոկոս է, որի կեսը կմարի Արցախի ներդրումային հիմնադրամը, իսկ մյուս կեսը՝ քաղաքացին: Ի դեպ, հիմնադրամի գլխավոր տնօրեն Կարեն Եսայանի խոսքերով, պետության կողմից մարվող 6 տոկոսի գումարը վերադարձման ենթակա չէ: Վերադարձման ենթակա է միայն բանկի կողմից պահանջվող երաշխիքային կանխավճարի որոշակի մասի փոխհատուցման գումարը:     Հանրապետության առաջին գոտում /Ստեփանակերտում/ բնակարան ձեռք բերելու համար բանկերը պահանջում են 20 տոկոս կանխավճար, երկրորդ գոտում /շրջկենտրոններում/` 30 տոկոս: Ի տարբերություն պետության կողմից 6 տոկոս տոկոսադրույքի սուբսիդավորմանը, որից կարող են օգտվել բոլոր ցանկացողները, կանխավճարի մասնակի մարումից բոլորը կարող են օգտվել, եթե բնակարան են ձեռք բերում առաջնային շուկայից /նոր կառուցվող շենքերից/: Իսկ երկրորդային շուկայից բնակարան ձեռք բերելու համար կանխավճարի մասնակի մարման աջակցությունից կարող են օգտվել միայն զոհված ազատամարտիկների ժառանգները եւ արցախյան պատերազմի հաշմանդամները: Հաշվի առնելով քաղաքացիների հնարավորությունները, կառավարությունը որոշել է փոխհատուցել առաջին գոտում պահանջվող 20 տոկոսի չափով կանխավճարի 10 տոկոսը, իսկ երկրորդ գոտում՝ 30 տոկոսի 20 տոկոսը: Առանձնատների կառուցման դեպքում, վարչապետի խոսքերով, երեւի կանխավճար մուծելու կարիք չի լինի: Իսկ լրագրողի այն հարցին, թե առանձնատների կառուցման համար հատուկ գոտիներ հատկացվելո՞ւ են, վարչապետը պատասխանեց, որ Ստեփանակերտում դժվար է այդ գոտու ապահովումը, քանի որ քաղաքը առանձնատների մասով զարգանալու այդքան էլ մեծ հնարավորություններ չունի, բայց շրջկենտրոններում այդ հարցն ավելի հեշտ կարելի է լուծել:

Հիպոթեքային վարկավորման նման մեխանիզմներն աշխատելու են նաեւ բնակարանների նորոգման համար: Սակայն այստեղ առավելագույն գումարը կազմում է 3 մլն դրամ, մարման ժամկետը՝ 5 տարի եւ տարեկան մինչեւ 15 տոկոս տոկոսադրույքով: Նույն սուբսիդավորումը իրականացվելու է նաեւ այս մասով:

Որքանո՞վ է երաշխավորված, որ բանկերը տարիներ հետո փոփոխության չեն ենթարկի սահմանված տոկոսադրույքը: Վարչապետը հավաստիացրեց, որ նույնիսկ այդ դեպքում քաղաքացին մինչեւ վարկի մարման ժամկետը կվճարի առաջին իսկ օրից սահմանված 6 տոկոսը: Վարչապետը միաժամանակ շեշտեց, որ վարկավորմանը աջակցելու համար անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցները կան, այս առումով ոչ մի խնդիր չունեն: Դրանք, ըստ նրա, եւ պետբյուջեի գումարներն են, եւ դրանցից ստացված լրացուցիչ եկամուտները, իսկ անհրաժեշտության դեպքում լրացուցիչ ռեսուրսներ եւս կընդգրկեն:

Իսկ թե ընտանիքը ամսական որքա՞ն եկամուտ պետք է ունենա բնակարան ձեռք բերելու կամ առանձնատուն կառուցելու համար՝ կախված է նրանից, թե ինչ տեսակի բնակարան է գնում, քանի քառ. մետրով, որքան ժամկետով եւ այլն: ԼՂՀ վարչապետի եւ Արցախի ներդրումային հիմնադրամի գլխավոր տնօրենի խոսքերով, կարգի հիմնական շեշտը դրվում է հանրապետության առաջնային շուկայի ձեւավորմանն ու զարգացմանը, հետեւապես՝ բնակարանաշինությանը: Նրանք խորհուրդ են տալիս չշտապել եւ ձգտել տուն գնել առաջնային շուկայից, որի բնակարանների քառ. մետրի գինը շատ քիչ է տարբերվելու երկրորդային շուկայի բնակարանի քառ. մետրի գնից: Բացի այդ, երկրորդային շուկայից բնակարան ձեռք բերելու համար սահմանված մարման ժամկետը մինչեւ 15 տարի է, ուստի ամսական անհրաժեշտ գումարն էլ է ավելի մեծ լինելու:

Իսկ ովքե՞ր կարող են օգտվել այդ կարգի շրջանակներում իրականացվող վարկավորումից, ի՞նչ ընդհանուր պայմաններով: Պարզվում է, որ առաջին գոտում պահանջվում է, որ քաղաքացին 10 եւ ավելի տարիների գրանցում ունենա եւ այդքան ժամանակ բնակված լինի, երկրորդ գոտում՝ 5 տարի, իսկ վերանորոգման համար տվյալ բնակավայրում ընդամենը 3 տարվա հաշվառում է պետք: Կան նաեւ տարիքային սահմանափակումներ. անհրաժեշտ է, որ վարկից օգտվողի 18 տարին լրացած լինի: Ամեն դեպքում քաղաքացին պետք է վարկը մարի մինչեւ կենսաթոշակային տարիքը լրանալը:

Առաջնային շուկայի զարգացման համար կառավարությունն արդեն պայմանավորվել է շինարարական որոշ կազմակերպությունների հետ, որոնք պատրաստ են իրենց հաշվին սկսել բազմաբնակարան շենքերի կառուցման աշխատանքները: Նրանց համար եւս արտոնյալ պայմաններ են ստեղծված, արտոնյալ վարկային ռեսուրսներ են հատկացվելու: Շենքերի կառուցումն ավարտելուց հետո այդ բնակարանները հնարավոր կլինի հիպոթեքային վարկավորման մեխանիզմով հատկացնել ԼՂՀ քաղաքացիներին: Այս մասին ասաց Ա.Հարությունյանը, նաեւ տեղեկացնելով, որ մայրաքաղաքում արդեն կառուցվում են երկու բազմաբնակարան շենքեր, ծրագրվում է նաեւ 4 շենքի կառուցում, ինչպես նաեւ՝ կահույքի ֆաբրիկայի տեղամասում բնակթաղամասի ստեղծում:

Ներդրումային հիմնադրամի ղեկավարը խոսեց նաեւ իրենց կողմից նախատեսվող մեկ այլ ծրագրի մասին, ըստ որի հիմնադրամը իր միջոցների հաշվին շենքեր է կառուցելու շրջկենտրոններում: Արդյունքում բնակարանների վաճառքից ստացված գումարները եւս ուղղվելու են նոր շենքերի կառուցմանը: «Հաջորդ տարվա առաջին ամիսներին կկարողանաք մեր կողմից կառուցվող բնակարանները ներկայացնել գնման, չնայած դրա հնարավորությունը քաղաքացիները կարող են ունենալ նաեւ շինարարության ընթացքում»,- հայտարարել է Կարեն Եսայանը:

Հիպոթեքային վարկավորմամբ բնակարաններ եւ բնակելի տներ ձեռք բերելու պետական աջակցության ապահովման կարգը կհրապարակվի մոտ ժամանակներս, որից հետո էլ կհայտարարվի, թե երբվանից կարող են քաղաքացիները ներկայացնել իրենց հայտերը:

Անահիտ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

——————————————————————————————-

Բարքեր

ԵԿԵՂԵՑՈՒ ԾԽՈՂ «ՍՈՒՐԲԸ» 

Հուլիսի սկիզբն էր, գյուղացու համար աշխատանքի ամենաեռուն շրջանը, երբ, ժողովրդի ասած, քիթ սրբելու ժամանակ էլ չկա: Ես շտապում էի ավարտել տանտիրուհու առօրյա գործերս, որպեսզի այգի գնամ (ահավոր բան է մենատնտես լինելը, երբ տարբեր վայրերում փոքրիկ հողակտորներ ունես, իսկ ինքդ էլ ոչ օգնական ունես, ոչ էլ ավտոմեքենա):

Մեկ էլ հանկարծ դարպասը բացեցին, գնացի տեսնելու, թե ով է եկել: Ամուսինս էր՝ երեք անծանոթների հետ: Եկան, բարեւեցին ռուսերեն:

-Մեզ հրավիրել են թեյ խմելու, կարելի՞ է:

-Իհարկե, կարելի է, ուրախ եմ օտարերկրյա հյուրեր ընդունելու:

Ծանոթացանք՝ նրանք զբոսաշրջիկներ էին, աղջիկ ու տղա, իսկ երրորդը նրանց վարորդն էր Երեւանից: Երկուսն էլ տնտեսագետ են, աղջիկը ուկրաինուհի  էր, տղան՝ լեհ, երկուսն էլ աշխատում են Չեխիայում: Հայաստանում շրջելուց հետո ցանկացան նաեւ Ղարաբաղը տեսնել: Արդեն այցելել էին մի շարք տեղեր, հիմա էլ եկել էին մեր շրջանը եւ ճանապարհը շփոթել էին: Ճանապարհին հանդիպեցին հարեւան գյուղից ոտքով տուն եկող ամուսնուս, հարցրին եկեղեցու ճանապարհը, դե, ամուսինս էլ տուն հրավիրեց: Նրանք սիրով ընդունեցին հրավերը:

Ես մինչ թեյի, սուրճի պատրաստություն էի տեսնում, Տանյան եւ Կշիշտոֆը խնդրեցին բնակարանը նայել: Նրանց հետաքրքրում էր ամեն ինչ՝ ինչպե՞ս ենք ապրում, ի՞նչ մրգեր են այստեղ աճում, ի՞նչ ազգային ուտելիքներ ունենք: Նույնիսկ լուսանկարներ խնդրեցին, որպեսզի նաեւ երեխաներիս հետ ծանոթանան: Նկարներից իմացան, որ երկու որդի ունեմ, ավագը նոր է վերադարձել բանակից, իսկ կրտսերը գնացել է եղբորը փոխարինելու:

Տանյան երկար զննեց մի լուսանկար, որտեղ ես մուրաբա էի եփում: Հարցրեց, թե ինչի մուրաբա եմ եփում, պատասխանեցի հայերեն.

– Մոշի:
– Իսկ դա ի՞նչ է:
– Հիմա ցույց կտամ, թե դա ինչ է:

Քանի որ մոշը դեռ չէր հասել, ես անցյալ տարվանից մնացած մի բանկա մոշի մուրաբա բացեցի: Բացեցի նաեւ ընկույզի թարմ մուրաբա, հյուրասիրեցի նրանց: Խմեցին մեծ հաճույքով, գովեցին մուրաբաները, որոնք առաջին անգամ էին համտեսում: Իսկ հետո Տանյան ինձ խնդրեց միասին գնալ եկեղեցի: Ես թողեցի բոլոր գործերս եւ գնացի նրանց հետ, չէ՞ որ նրանցից ոչ մեկը ծանոթ չէր տեղանքին: Փաստորեն ես Տանյայի եւ Կշիշտոֆի գիդն էի: Նրանք ուշադիր զննեցին վանքը, հարակից բոլոր կառույցները, հետաքրքրվեցին վանքի պատմությամբ: Պատմեցի՝ ինչ գիտեի:

Հետո նրանք ցանկացան զրուցել Տեր Հոր հետ: Ես նրանց ուղեկցեցի Տեր Հոր կացարանը: Տեր Հայրը սենյակում քայլում էր ոտաբոբիկ, առանց գուլպաների, ծխախոտը բերանում: Ինձ թվաց, թե հնամյա վանքը մի վայրկյանում կորցրեց իր խորհուրդը, երբ հանդիպեցինք վանքի ծխող «սրբին»:

Տեր Հոր հետ երկար զրուցեցին, խոսեցին նաեւ մեղքերի մասին՝ ներելի եւ աններելի: Ես չդիմացա եւ հայերեն, որպեսզի հյուրերը չհասկանան, հարցրի Տեր Հորը.

– Ծխելը մե՞ղք է:
Նա պատասխանեց ռուսերեն.
– Այո, մեղք է:
– Ստացվում է, որ Դուք Աստծո ամեն օր մե՞ղք եք գործում,- այս անգամ հարցրեց Տանյան:
– Ստացվում է, որ այո, սակայն եթե մարդ պիտի մեղք գործի, ապա թող գործի այս չափով:
-Ես համաձայն չեմ Տեր Հոր հետ, չի կարելի մեղք գործել թեկուզ փոքր չափով, մանավանդ՝ հոգեւորականը, այն էլ՝ վանքի պարիսպներից ներս:

Մենք վերադարձանք տուն, հրաժեշտից առաջ լուսանկարվեցինք միասին, ասացին, որ իրենց դուր եկավ Ղարաբաղը, որ կվերադառնան նորից: Շնորհակալություն հայտնեցին հյուրասիրության համար: Ես էլ շնորհակալություն հայտնեցի, որ նրանք հետաքրքրվեցին մեզանով, ծախսեցին իրենց գումարն ու ժամանակը եւ զբոսնելու համար վայր ընտրեցին Հայաստանն ու Ղարաբաղը:

– Իսկ Ադրբեջանում չե՞ք եղել,- հարցրի հրաժեշտից առաջ:
– Ոչ:
– Իսկ չէի՞ք ցանկանա:
– Ոչ:
Համոզված եմ, որ Տանյան եւ Կշիշտոֆը բարի եւ ջերմ հիշողություններ տարան իրենց հետ Ղարաբաղից:

Միակ տխուր ու անսովոր բանը, որ նրանք տեսան Ղարաբաղում, դա, թերեւս, ծխող քահանան էր:

Սուսաննա ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

ԴՐԱՄ ՈՒՆԵՍ՝ ՁԵՌՔԴ ԿՀԱՄԲՈՒՐԵՆ 

Սենյակի բազկաթոռին մեկնվել է ինչպես մի աժդահա, ծխախոտ է ծխում եւ մտածում իր անելիքների մասին: Երբեմն նրան դժվար են թվում իրականացվելիք ծրագրերը, բայց նա հիշում է իր դոլարակույտի մասին, և դեմքից իսկույն չքանում է դժգոհությունն ու մի քմահաճ ծիծաղ է հայտնվում: Նա ձեռք կբերի այն ամենը, ինչ կցանկանա. չէ՞ որ բոլորը գլուխ են խոնարհում նրա կապիտալի առաջ: Ո՞վ կհամարձակվի հակառակվել նրան, ո՞վ կհամարձակվի նրան ծուռ նայել, կամ ծուռ խոսք ասել: Ոչ ոք, ոչ ոք նրան չի հակառակվի. նա մեծահարուստ է, նրա փողը նույնիսկ կացինը չի կտրի, նա իր փողով ամեն ինչ կարող է անել, կարող է յուրաքանչյուրին իրեն ենթարկեցնել, բամբասողներին կարող  է լռեցնել, փողի համար ամեն քայլի պատրաստ ընկերներ գտնել: Նա «ամենակարող» է:

Նրան սիրում են ու հարգում, իսկ ավելի ճիշտ՝ սիրում ու հարգում են նրա փողերը եւ փորձում են այդ փողի դեզից մի քանի «կանաչ» հաջողացնել ու դրա համար նրա կողքինները պատրաստ են ամեն ինչի: Երբ նա մտնում է իր «օբյեկտներից» որեւէ մեկը՝ քծնողների բանակը ընդառաջ է վազում նրան եւ մինչեւ գետին խոնարհվելով՝ քծնանքի «բառարանից» հանած հաճոյախոսություններով փորձում գրավել նրա սիրտը եւ դրանով իսկ նրա կարողությանը մոտ լինել եւ որեւէ կերպ օգտվել:

Սակայն նա այս ամենը շատ լավ է հասկանում, գիտի, որ գլուխ են խոնարհում ոչ թե իր, այլ իր ունեցվածքի առաջ: Բայց, այնուամենայնիվ, նա ձեւացնում է, թե ոչինչ չի հասկանում, մարդկանց քծնանքները ժպիտով է ընդունում եւ մի քանի «գրոշ» նետում նրանց: Վերջիններս էլ ուրախությամբ են ընդունում եւ կրկին որեւէ բան կորզելու նպատակով գլուխները նորից խոթում «բառարանի» մեջ եւ նախորդներից ավելի պատկերավոր ու ազդու հաճոյախոսություններ փնտրում:

Երբ նա քայլում է փողոցով, աղջիկները մեկը մյուսին հրելով՝ փորձում են իրենց սեթեւեթանքներով գրավել նրան, իսկ իրենց աղջիկների բարեկեցիկ ապագայով մտահոգված մայրիկներն էլ «պատվիրակներ» են ուղարկում նրա մոտ՝ իրենց դստրերի «գովազդային հոլովակով» հանդերձ: Ոմանք էլ պատրաստ են փողի համար նրա սիրուհին դառնալ: Բայց ամենաահավորն այն է, որ նրանց ամուսիններն էլ են պատրաստ իրենց կանանց նրա սիրուհին դարձնել հանուն «փող» կոչեցյալի:

Եւ նույնիսկ քահանան, որ, թվում է, չպիտի գայթակղվի փողով, պատրաստ է օրերով աղոթել այդ մարդու համար, Աստծուց խնդրել, որ նրա հոգին դրախտ ընկնի, միայն թե միլիոնատերը գոհացնի նրան փողով: Բոլորը, բոլորը պատրաստ են գոհացնել հարուստին հանուն փողի:

Նա նստած բազկաթոռին շարունակում է ծխել, ծխել ու ծիծաղել մարդկանց վրա: «Դրամ ունես՝ աշխարհը ձեռքդ կհամբուրի»՝  մտածում է նա: Նա նմանեցնում է իրեն մի հսկա ծառի, որի փարթամ ճյուղերի տակ մարդիկ պաշտպանվում են անձրեւից ու արեւից:

Բայց նա նաև լավ է հիշում, որ տարիներ առաջ, երբ ինքն ընդամենը թուփ էր՝ նույնիսկ մրջյունը չէր թաքնվում նրա փոքրիկ ճյուղերի տակ: Նա լավ է հիշում այդ տարիները, երբ մարդիկ պարսավանքով էին իրեն նայում, արհամարհում էին եւ մարդու տեղ չէին դնում: Բայց հենց նա հաղթահարեց աղքատությունը եւ հայտնվեց փողի օվկիանոսում՝ բոլորը միանգամից դեն շպրտեցին հին դիմակները, աննկատ նորերը հագան եւ իրենց նոր դերի մեջ մտան: Սակայն ոչ ոք չհասկացավ, կամ չուզեց հասկանալ, որ ռեժիսորը ամեն ինչ տեսավ: Բոլորը մոռացել էին, որ հին ֆիլմի հեղինակն էլ նույն մարդն էր, ինչ նոր ֆիլմինն է:

Էհ, հետո ի՞նչ… «Փող ունես՝ աշխարհը ձեռքդ կհամբուրի»՝ նորից նույն միտքն է պտտվում նրա գլխում:

Բայց մի՞թե փողով ամեն ինչ կարող ես ձեռք բերել: Մի՞թե փողը կերջանկացնի քեզ, մի՞թե փողը կբուժի բոլոր այն վերքերը, որ մարդիկ հասցրել են քեզ, երբ դու դեռ սաղարթախիտ ծառ չէիր, այլ մի փոքրիկ թուփ: Նրա աչքի առաջ հառնում են մերօրյա «մեծապատիվ մուրացկանները». դրանք ե՜ւ նրա «երդվյալ ընկերներն»  են, ե՜ւ հարուստ փեսացու որոնող աղջիկները, ե՜ւ նրանց մայրերը, ե՜ւ «օբյեկտների» աշխատողները, ե՜ւ ամենասուրբ քահանան, ե՜ւ իրենց կանանց սիրուհի դարձնող ամուսինները: Եվ այս ամենը փողի համար:

Նա կուզենար բոլորի երեսին նետել, որ գիտի, թե իրականում ովքեր են իրենք, բայց միաժամանակ հասկանում է, որ դրանով ոչինչ չէր փոխի, քանզի դրամասեր մարդուն չես ստիպի հրաժարվել փողին տիրելու ցանկությունից:

Այս դարում ամեն ինչի չափորոշիչը փողն է, այն մարդկության կուռքն է:

Անահիտ ԲԱԴԱԴՅԱՆ, ԱրՊՀ, լրագրություն, 3-րդ կուրս

«ՁԱՅՆԱԶՈՒՐԿ» ՄԵՌԵԼՆԵՐ 

Արցախի շատ գյուղերում հանգուցյալի հուղարկավորման առթիվ կազմակերպված հոգեհացի սեղանապետը, որպես կանոն, միանձնյա տիրակալ է: Երկու անգամ է ուրիշի խոսք հնչում, մեկը՝ երբ հանգուցյալի որդին կամ ծնողը խնդրում է նրան ղեկավարել սգո սեղանը, մեկ էլ արարողության վերջում՝ երբ շնորհակալություն է հայտնում սեղանապետին, «նեղություն քաշողներին» եւ հանգուցյալի համար հավերժական տուն պատրաստողներին՝ գերեզմանափորներին /հողհատներին/: Իսկ երբ սգո սեղանակիցներից մեկը ցանկություն է հայտնում իր խոսքն ասելու հանգուցյալի հիշատակին, սեղանապետը զգուշացնում է.

-Մեզ մոտ ընդունված չէ հոգեհացին ելույթներ ունենալ:

Հայտնի բան է. ճշմարտության չափազանցեցումը, ծայրահեղացումը ի վերջո հանգեցնում է սխալանքի: Երբ սեղանապետին հարցնում են, թե ինչու չի կարելի ելույթ ունենալ, պատասխանում է.

-Ի՞նչ է, ուզում եք սգո սեղանը վերածել «կոլխոզի ժողովի՞»:

Համաձայն ենք, որ սգո սեղանը իսկապես չի կարելի վերածել «կոլխոզի ժողովի»: Բայց եւ միանգամից աչքի է զարնում ծայրահեղացումը. մի՞թե մի երեք-չորս հոգու ձայն տալով՝ սգո սեղանն այդպիսին կդառնա…

Ի վերջո, ասում են՝ ոչ միայն հացիվ…Հանգուցյալներն ունեն հարազատներ, տասնյակ ու տասնյակ տարիներ համատեղ ապրած ու աշխատած ընկերներ, որոնցից ոմանք ցանկանում են հրաժեշտի խոսք ասել, մի բարի խոսք ասել, այնպես որ, իմ խորին համոզմամբ, կարելի է ձայն տալ, պահպանելով չափի զգացումը. այն է՝ ոչ վերածել «կոլխոզի ժողովի», ոչ էլ տաբու դնել եւ ոչ ոքի ձայն չտալ:

Իմ կարծիքով, հոգեհացին շատ ավելի կարեւոր է ոչ թե ելույթների արգելումը, այլ ալկոհոլի գործածության սահմանափակումը: Սակայն ոչ թե ըստ տխրահռչակ Գորբաչովի, որը կտրականապես արգելում էր ալկոհոլային խմիչքների գործածությանը ամեն տեսակի արարողություններում, այլ չափավոր: Հիշենք մեր պապերին, թե նրանք որքան ժուժկալ էին ալկոհոլի օգտագործման հարցում. մատռվակը շրջում էր սգո սեղանակիցների մոտով եւ գինի կամ օղի էր լցնում մասնակիցների բաժակները: Ինչքան լցնում է՝ այնքան էլ խմում են, այլ ոչ թե՝ ինչքան ուզում են:

Խնդրում եմ ճիշտ հասկանալ: Ես, իհարկե, չեմ առաջարկում մեր պապերի պես գոհանալ մի բաժակ օղիով կամ գինիով: Կարելի է բավարարվել նրանով, ինչ դրված է սեղաններին եւ ոչ թե օղի պահանջել նորից ու նորից: Թե չէ՝ ի՞նչ է ստացվում. հանգուցյալի տիրոջ «տունը քանդվել է», իսկ հարբեցողները կոնծում են որքան ուզում են, սեղանը սպասարկողներն էլ աչալուրջ հետևում են, հավաքում օղու դատարկ շշերը, տեղը դնելով նոր շշեր: Ավելին, եթե, պատահում է, սպասարկողը «թերանում է»՝ առանց քաշվելու, առանց անհարմար զգալու հիշեցնում են նրա «պարտականությունները»: Ու մոռանում են, որ մեռելատուն են եկել, այլ ոչ թե հարսանքատուն:

Սեղաններին պետք է դնել այնքան ալկոհոլային խմիչքներ, որքան պատշաճ է տվյալ արարողությանը: Ավելորդ խմիչքի փոխարեն՝ պակասորդ խոսք:

Հենրի ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ   

——————————————————————————————-

Լինում է` չի լինում / Ղարաբաղյան հեքիաթ

ԱՐՋ – ԵՂԲԱՅՐՆԵՐԻ ԵՎ ԱՅԼՈՑ ԱՐԿԱԾՆԵՐԸ ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂՈՒՄ 

Լևոն ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
Տուլա-Մոսկվա-Երևան

(սկիզբը` նախորդ համարներում)

Օզիր փաշան իր հագուստները արագ փոխանակել էր կանանցից Սոլմազի հետ, գլխին գցել գլխաշորը, ծածկել քիթն ու բերանը և իր առաջին և ամենասիրելի կնոջ՝ Ֆաթմայի հետ դուրս եկել վրանից: Նրանք զգուշորեն, գողեգող հեռացել էին, թռել կապված նժույգների վրա և սրընթաց փախել… Դա աննկատ չէր մնացել` պարզապես ուշադրություն չէին դարձրել կանանց վրա …

Գուրգենն անմիջապես նետվել էր դեպի քոչվորների առաջնորդի վրանը, որ նրան գերի վերցներ և Ռուդիկի մասին ստույգ տեղեկություններ իմանար: Ներխուժելով վրան և տեսնելով փաշայի շքեղ հագուստներով նստած կնոջը՝ հասկացել էր ամեն ինչ… Բայց արդեն ուշ էր… Հիասթափված Գուրգենը  գլխիկոր վերադարձել էր իշխան Վարդանի մոտ … Ճակատամարտն  ավարտվել էր հայոց զորքի լիակատար հաղթանակով, այն դեպքում, երբ քոչվորները  գերազանցում էին  քառակի անգամ…

Թշնամին մարտի դաշտում թողել էր  մեծ քանակությամբ գույք, անասուններ, ձիեր, զենքեր: Գերված էր քոչվորների բանակը, Ռաշիդը և փաշայի ինն կանայք… Վարդան իշխանը հրամայել էր ձեռք չտալ գերիներին …

Թռչունները, բացի արծիվներից, իրենց գործն ավարտված համարելով` ուրախ ծղրտոցով թռան դեպի հարազատ անտառներն ու ժայռերը: Նրանց չմիացան արծիվները, որոնք որոշել էին հաղթանակի առթիվ ուրախ պարերով ուղեկցել զորքին մինչև Շուշի: Մյուս թռչունների երամները հասնելով իրենց տները` անտառի բնակիչներին պատմել էին հաղթանակի մասին: Մեղուների թագուհին հրամայել էր բացել լավագույն մեղրի պահեստները և առատաձեռն հյուրասիրում էր բոլոր ցանկացողներին: Ավագը, Ծուռթաթը և Արջուկը կուշտ կերան իրենց սիրելի քաղցրավենիքը: Նրանք ևս մեկ անգամ հիշեցին իրենց մայրիկին՝ Մեծ Արջին: Հաղթանակը քոչվոր-ավազակների նկատմամբ ապացուցել էր,  թե ինչպիսի   իմաստուն մայր էր նա եղել, երբ իր զավակներին սովորեցրել էր մշտապես լինել միասին, համախմբված, որով հեշտ կլինի պայքարել թշնամու դեմ և հաղթահարել ցանկացած վտանգ ու փորձանք:

Դրանից հետո արջ-եղբայրները անտառի բացատում գտան այծին և նրան հաղորդեցին հաղթանակի լուրը: Այծը անչափ ուրախացավ և առաջարկեց բարեկամներին միասին գնալ իրենց տուն:

– Միգո՞ւցե իմ տերը վերադարձել է արդեն,- ասաց նա:

Բայց տանը միայն Նաիրուհին էր:  Այծը տխրեց:

– Մի° մտահոգվիր, նա շուտով կգա,- հուսադրեցին նրան արջերը և գնացին անտառ:

Իսկ  այդ  ժամանակ   մարտի  դաշտում  գտնվող   Գուրգենը  բոլորովին  չէր պատկերացնում, որ իր սիրելի որդին գտնվում էր շատ մոտ՝ Ռաշիդի վրանում:  Հաղթանակը և ազատությունն այնքան էին հուզել Ռուդիկին, որ նա խոսքեր չէր գտնում իր երախտագիտությունը հայտնելու բարի Ռաշիդին: Նա միայն ամուր ողջագուրվեց իր փրկչին.

– Փա՛ռք Ալլահին, վերջապես  դու ազատության մեջ ես: Գնա՜  և ետ  մի՜  նայիր, թե չէ իմ սիրտը չի դիմանա,- ասել էր նրան բարի Ռաշիդը:

Ռուդիկը դուրս էր թռել վրանից, վազել դեպի իշխանը և հանկարծ նկատել նրա ետևում կանգնած Գուրգենին… Նա անակնկալի էր եկել, բայց հաղթահարելով շփոթմունքը՝ նետվել դեպի հայրը: Գուրգենը միանգամից չէր ճանաչել որդուն: Նրա դեմքը մազակալած էր և սաստիկ նիհարած: Երբ ճանաչել է, թվացել է, թե դա  երազ էր… Վայրկյաններ հետո նա ուշքի է եկել և  գրկախառնվել սիրելի որդու հետ: Ցնցված անսպասելի և անհավատալի հանդիպումից՝ նրանք չէին փոխանակել ոչ մի բառ, այլ միայն լուռ արտասվում էին… Հետո Ռուդիկն անմիջապես սկսել էր հարց ու փորձ անել մոր, պապի ու տատի, ընկերների մասին և միայն հանգստացել, երբ լսել է, որ բոլորն էլ ողջ և առողջ են…

Սակայն նա շուտով սթափվել էր խղճի խայթ զգալուց: Հասկացել էր, որ ենթարկվելով հուզումնալից ապրումների, իր փրկչին՝ Ռաշիդին թողել էր միայնակ… Ճիշտ է, նրան իր բարեկամ- հայրենակիցների կողմից  ոչ մի վտանգ չէր սպառնում: Բայց այդ մարդիկ  անծանոթ էին նրան, ավելին՝ թշնամիներ: Այդ ընթացքում Վարդան իշխանն արդեն իսկ ընդունել էր որոշում և պատրաստվում էր հայտնել բոլոր գերիներին ազատություն շնորհելու մասին« բայց նրանից առաջ ընկավ Ռուդիկը: Նա  ներողություն խնդրեց հորից և արագ մոտեցավ իշխանին:

Համառոտ պատմելով մարտի դաշտում իր հայտնվելու պատմությունը՝ Ռուդիկը խնդրեց իշխանից ներողամիտ լինել Ռաշիդի նկատմամբ: Վարդան իշխանը իր մոտ էր հրավիրել ախոռապետին.

– Ռուդիկն ինձ պատմել է նրա նկատմամբ Ձեր հոգատար և մարդկային վերաբերմունքի մասին: Ձեր բարությունը և մեծահոգությունը անգնահատելի են: Ես պատրաստ եմ կատարելու  ձեր յուրաքանչյուր ցանկությունը: Պահանջե°ք  և դա  անհապաղ կկատարվի:

– Հարգարժա°ն իշխան, ես պարզապես օգնել եմ փորձանքի մեջ ընկած պատանուն և դա կատարել եմ միմիայն իմ խղճի թելադրանքով: Ես բարություն եմ համարում« ինչ կատարվում է անշահախնդիր` չսպասելով դրա դիմաց ինչ-որ հատուցում: Այդ պատճառով, հարգարժան իշխա՜ն, խնդրում եմ Ձեզ, հատուկ ինձ համար չանել որևէ բան և վարվել այնպես, ինչպես մյուս գերիների հետ,- պատասխանել էր բարի Ռաշիդը:

– Դուք շատ ազնիվ և առաքինի մարդ եք: Թող Աստված Ձեզ պահապան լինի: Իսկ  հիմա կլսեք իմ որոշումը,- այս ասելով` Վարդան իշխանը հրամայեց հավաքել բոլոր գերիներին և դիմեց նրանց.

– Ձեր վախկոտ  առաջնորդը լքեց ձեզ, նույնիսկ իր կանանց ու  փախավ մարտի դաշտից: Դուք անօգնական և անպաշտպան մարդիկ եք՝ նման ընկածներին, իսկ ընկածին չի կարելի խփել, դա մեղք է: Ես ձեզ ներում եմ: Վերադարձե՜ք ձեր վայրերը: Բայց երբեք այլևս չհամարձակվեք  հարձակվել մեր խաղաղ ժողովրդի և անտառների բնակիչների  վրա, ավերել մեր եկեղեցիներն ու խաչքարերը…

Քոչվորների զինվորները, փաշայի կանայք խիստ ազդված էին Վարդան իշխանի բարությունից և մեծահոգությունից: Նրանք գետնին էին ընկնում և շնորհակալություն հայտնում: Ոգևորված իշխանի այս խոսքերից` Ռուդիկը նետվել էր դեպի Ռաշիդը:  Շատ դժվար էր բաժանվել նրանից…

– Ես երբեք, երբեք չեմ մոռանա քո անսահման բարությունը: Երջանիկ եմ, որ դու նույնպես ազատության մեջ ես: Մնաս բարո՛վ,- ասել էր Ռուդիկը:

Այդ պահին նրանց էր մոտեցել Գուրգենը՝ ձիերի հետ: Նա Ռաշիդին իր խորհին շնորհակալությունը հայտնելով որդուն ցուցաբերած օգնության եւ բարության համար«  նրան տվել էր  Վարդան իշխանի նվերը՝ ինը նժույգ:

– Թող փաշայի կանայք վերադառնան ձիերով, և ոչ փոշոտ  ու քարքարոտ ճանապարհը՝  ոտքով, – ասել էր անտառապահը:

Ռաշիդը խորապես հուզվել էր այդ նվերից … «Ահա թե ինչպիսի եզակի բարության և վեհանձնության տեր է հայերի իշխանը»,- մտածեց նա:

Իսկ Վարդան իշխանը դիտելով Ռուդիկի և Ռաշիդի ջերմ հրաժեշտի տեսարանը` մտածեց բարության աստվածային հզոր ուժի մասին, որն ընդունակ է մարդկանց թշնամիներից բարեկամներ դարձնել, անգամ, երբ նրանք պատերազմում են միմյանց դեմ:

Այնուհետև Վարդան իշխանը սպարապետին հրամայեց հավաքել հեծելազորը և արշավել դեպի տուն:

Գուրգենն իր նժույգի վրա վերցրեց Ռուդիկին, և հայերի հեծելազորը շարժվեց…

– Հայրիկ, ես սկսում եմ հավատալ երազներին… Ինչ հիմա կատարվում է, ես նման մի բան տեսել էի երազում …

Զինվորների տրամադրությունը շատ բարձր էր: Նրանք կատակում էին և իրար պատմում  զվարճալի պատմություններ եւ քրքջում… Վերջապես  հասավ արծիվների  սպասված ժամը՝ և նրանք սկսեցին զույգերով ցուցադրել  սավառնելու իրենց բարձրագույն արվեստը, ուղեկցելով դա  զուգապարերով: Մերթ արուն և էգ արծիվները իրենց մեկ ոտքի ճանկերը մեկը մյուսի մեջ խճճելով  սլանում էին ցած, բայց գետնին չհասած՝ սահուն կերպով նորից ճախրում էին վեր, մերթ իրենց վզիկներով փաթաթվում էին իրար և պատկերում կախարդական երկգլխանի թռչնի պարը: Մերթ փաթաթված վզիկներով ուղղահայաց իջնում էին գետնին, ապա ետ հրվելով  տարբեր ուղղություններով` արագ սլանում էին վեր, իսկ բարձրության վրա  ճախրում էին իրար ընդառաջ և նորից փաթաթվում… Հետո արու արծիվները իրենց հզոր կտուցներով բռնում էին էգերի  թևերից և  այդպես թռչում…

Բոլորն ուշադրությամբ դիտում էին այդ հրաշալի ներկայացումը: Վարդան իշխանը  հմայված էր այդ եզակի գեղեցկության արծվապարերով: Նա հանկարծ հիշեց, որ հայերի որոշ եկեղեցիների արտաքին պատերի  վրա տեսել էր փորագրված զարդաքանդակներ` նման պատկերներով: «Մի՞թե մեր ճարտարապետներն ու որմնադիրները դրանք ընդօրինակել են` դիտելով արծիվների պարը»,- մտածեց Վարդան իշխանը:

Ազնվացեղ նժույգը՝ նեղացած իր տիրոջից` ողջ ուշադրությունը թռչունների ելույթին նվիրելուն, բարձր խրխնջացել էր՝ այն իր կողմը շեղելու նպատակով:

– Հիմա  կտեսնենք, թե ում պարն է ավելի գեղեցիկ,- քթի տակ քրթմնջաց ձին:

Նա   սկսեց ցուցադրել իր պարային ընդունակությունները: Մերթ  ընդ  մերթ   կտրուկ դանդաղեցնում էր  վազքը, ապա կանգնում և գեղեցիկ շրջապտույտներ  կատարում, հետո սմբակներով հաջորդաբար դոփում  գետնին,  ապա  կտրուկ պոկվում տեղից,  սլանում առաջ, նորից  դանդաղեցնում վազքը և կատարում շրջապտույտներ: Հետո նա  կանգնում էր և գեղեցիկ կերպով օրորվում`  մի փոքրիկ թեքվելով մերթ աջ, մերթ ձախ… Իշխանը չէր խանգարում նժույգին, ընդհակառակը՝ նրան քաջալերում էր հյութալի խնձորներ կերակրելով: Մինչ Շուշի  դեռ ժամանակ կար, և Վարդան իշխանը տրվեց մտորումներին, իսկ հայր եւ որդի  սկսեցին պատմել բաժանման   ժամանակ  իրենց գլխով անցածը:

Դեռևս Վարդան իշխանի ականջներում հնչում էին Ռաշիդի խոսքերը` անշահախնդիր բարության մասին: Իշխանը շատ էր ազդվել նրա ասածից… Չէ՞որ Վարդանը իր ողջ կյանքում գործել էր նույն բարոյական  սկզբունքով, ինչի  մասին ասել էր քոչվորների ախոռապետը: Այդ րոպեներին իշխանը մի անհավատալի զգացում ապրեց: Նա` մեծ հայրենասերը, իր համախոհ և հոգեհարազատ մարդկանց շարքին դասեց նաև Ռաշիդին` թշնամու ճամբարից: Բացի այդ« իշխանի գլխում պտտվում էր ևս մի միտք. այն, որ անշահախնդիր բարության և իսկական հայրենասիրության միջև շատ ընդհանուր բան կա: Նա ցավով հիշեց դեպքեր իր կյանքից, երբ թշնամու դեմ պատերազմած բանակի և աշխարհազորի որոշ մարտիկներ իրենց իսկ հայրենիքը և ընտանիքները պաշտպանելու դիմաց իրենից, որպես հատուցում,  պահանջել էին հողակտորներ կամ շինություններ, կամ ոսկի և նույնիսկ` պաշտոններ: Անչափ բարի Վարդանը, որը միշտ օգնել և ընդառաջել էր մարդկանց, սաստիկ զայրացել և կշտամբել էր այդ վայ-հայրենասերներին… «Հայրենիքի պաշտպանությունը չպետք է դարձնել առևտրի առարկա, որևէ հայրենանպաստ գործ կատարելիս չի կարելի ակնկալել շահ կամ օգուտ, այն պետք է կատարել միայն անշահախնդիր»,- ասել էր նրանց Վարդան իշխանը:

Մինչ նա տարված էր իր մտորումներով` Ռուդիկը հորը մանրամասն պատմեց իր գլխով անցածը՝ սկսած առևանգման պահից մինչև իրենց հանդիպումը… Իսկ Գուրգենը պատմեց, թե որչափ բարի ու գթասիրտ է իրենց այծը, որը փաստորեն փրկել էր փոքրիկ Արջուկին կործանումից, որ այծը և երեք արջ-եղբայրները դարձել են հավատարիմ բարեկամներ: Գուրգենը նույնպես բարեկամացել է արջ-եղբայրների հետ: Այնպես որ, Ռուդիկին տանը սպասում էր երկու անակնկալ՝ արջ եղբայրների հետ ծանոթությունը և նրանց օգնությամբ կառուցված բաղնիքն  ու  ցախատունը…

– Նրանցից Արջուկը բոլորից զվարճալի և սիրալիրն է, – շարունակել էր Գուրգենը:- Երբ տեսնում է ինձ, վազում և փաթաթվում է, սկսում է լիզել իմ ձեռքերը, երեսը… Արջուկը բարեկամացել է նաև Ալյոշայի և Անիի հետ: Պետք է տեսնեիր նրանց հրճվանքը, երբ հանդիպեցին Արջուկին: Շնորհիվ նրա խալի՝ երեխաները  ճանաչեցին այն քոթոթին, որին, հիշո՞ւմ ես, Ռուդիկ, նրանք հանդիպել էին անտառի բացատում: Երբ Անին և Ալյոշան կպչում են Արջուկին, որ պարի« խորամանկը մինչև չստանա որևէ քաղցրավենիք,  չէր պարի: Բայց երբ ստանում է  ուզածը,  անպայման պարում է:  Նա  բնազդաբար գիտեր, որ խաբել չի կարելի, տրված խոստումները պետք է կատարի անպայման: Իսկ Անին գեղեցկացել, հարսնացու է դարձել,- վերջացրել էր Գուրգենը:

Ռուդիկը միայն հոգոց հանեց, ապա դիմեց հորը.

– Դու այնպիսի ջերմությամբ ես պատմում այդ արջերի մասին, որ ես արդեն սիրեցի նրանց  ու  անհամբեր սպասում եմ մեր հանդիպմանը: Իմ մեջ արդեն մտահղացում առաջացավ պատկերել նրանց մեր անտառի ֆոնի վրա,- ասել էր Ռուդիկը:- Բայց քո բարեկամությունն արջերի հետ միակը չէ Ղարաբաղում: Մի՞թե դու չգիտես վանականի և արջի հավատարիմ բարեկամության դեպքը,- շարունակեց որդին:

– Պատմի°ր խնդրեմ,- ասաց Գուրգենը:

– Մի անգամ Գտիչ վանքից ոչ հեռու՝ Դիզափայտ սարի լանջին, էգ  արջի համար կռվում են երկու արու  արջ: Նրանցից մեկը վերքեր է ստանում: Վիրավորվածը չի գնում անտառ, այլ օգնություն է խնդրում  վանական Եսայուց: Նա լվանում և կապում է արջի վերքերը, կերակրում  և բուժում է նրան: Ապաքինվելուց հետո արջը մնում է վանքում և  օգնում Եսայուն` տնտեսության մեջ  տարբեր աշխատանքներ կատարելով: Վրա է հասնում ձմեռը, և արջը գնում է  իր որջը`  ձմեռային երկարատև քուն մտնելու: Գարնանը շնորհակալ արջը գալիս է իր բարեկամին տեսության: Սակայն չի գտնում: Ծեր ու  տկար վանականը մահացել էր: Արջը երկար ժամանակ պտտվում է  վանքի շուրջը և փնտրում իր բարեկամին, սակայն իզուր: Նա տխուր գնում էր անտառ, բայց վերադառնում  կրկին ու կրկին… Վերջնականապես կորցնելով բարեկամին տեսնելու հույսը`   վշտացած արջը սկսում է գլուխը խփել քարերին և մռնչալ – ավարտում է Ռուդիկը:

Ժամանակը հոր և որդու համար անցավ աննկատ,  արդեն իսկ երևում էին Շուշիի հանրահայտ բերդի պարիսպները… Արծիվները շտապել էին դեպի իրենց ժայռերը:

Ժողովուրդը ցնծությամբ դիմավորեց իշխանին և զորքին: Ամենուրեք ուրախանում էին և խնջույքներ կազմակերպում: Գինին հոսում էր գետի նման: Մարդիկ երգում էին ու պարում, փառաբանում  բանակը և իրենց հնարամիտ  ու  խիզախ  Վարդան  իշխանին:

Անտառամերձ գյուղ աշխարհազորի ջոկատի  հետ վերադարձան  երջանիկ հայրը և որդին: Համագյուղացիները խանդավառությամբ դիմավորեցին բարի անտառապահին և հրաշքով փրկված Ռուդիկին: Դուրս թռած Անին սլացած դեպի սիրեցյալը և նրանք պինդ, արցունքախառն ողջագուրվեցին… Բացի մոր, պապի, տատի և ընկերների հանդիպումից, հուզիչ էր նաև այծի և Ռուդիկի հանդիպումը: Այծը երկար ժամանակ չէր կարողանում թողնել նրան և անընդհատ  քսմսվում   էր:

Ի պատիվ հաղթանակի և փրկված որդու՝ Գուրգենը մեծ խնջույք կազմակերպեց:

Անտառամերձ գյուղը դեռևս այդպիսի քեֆ-ուրախություն չէր տեսել: Այն շարունակվեց մի քանի օր: Ռուդիկի և Անիի ծնողները որոշեցին ամուսնացնել նրանց:

Եվ խնջույքը վերածվել էր մի ճոխ հարսանիքի:

Այծը ուզում էր ավելի շատ մնալ Ռուդիկի հետ և այդ պատճառով չէր գնացել անտառ: Բարեկամ   արջերը   անհանգստացել էին:

– Գնանք այծին տեսության,- եղբայրներին առաջարկել էր Ավագը:

Եվ նրանք գնացին այծի տուն: Տան մոտ նրանց դիմավորել էին  Ռուդիկն ու Անին այծի հետ: Նրանք մոտեցել էին արջերին: Տեսնելով Ռուդիկին՝ խլշկոտել էին: Բայց այծը սաստել և բացատրել էր Ռուդիկի ով լինելը: Միայն դրանից հետո արջերը փափկել էին և թույլ տվել Ռուդիկին մեկ-մեկ ողջագուրվել և փաղաքշել Ավագին, Ծուռթաթին ու Արջուկին: Ապա նա արջ-եղբայրներին հյուրասիրել էր մոր պատրաստած շաքարի մեծ կտորներով:

Ռուդիկն իր ջերմությամբ և անմիջականությամբ շատ էր դուր եկել արջերին և նրանք անմիջապես բարեկամացան նրա հետ: Նոր ծանոթությամբ ուրախացած Արջուկը տեղնուտեղը սկսել էր գլուխկոնծի տալ և  պարել…

Անտառապահի ընտանիքի և այծի բարեկամությունը  արջ-եղբայրների հետ շարունակվեց… Անցան տարիներ« Ռուդիկն ու Անին ունեցան աղջիկ և տղա  ու հարազատների հետ միասին ապրեցին երջանիկ, սիրով և համերաշխ: Իսկ քոչվորներն այդ խայտառակ պարտությունից հետո երբեք այլևս չհամարձակվեցին անհանգստացնել Լեռնային Ղարաբաղի, անտառների և ժայռերի բնակիչներին…

——————————————————————————————-

Մշակույթ եւ սպորտ

ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԿԵՑՎԱԾՔ ՉԷ, ԱՅԼ «ԶԱՐԿԵՐԱԿՈՂ ԿՅԱՆՔ»

Ազատության պտուղները ճաշակած սերունդները այլեւս չեն հանդուրժի անգամ Ստրկության ստվերի միջնորդավորված ներկայությունը:

Արցախյան գոյապայքարը ժամանակի մեջ արձանագրում է հայ ոգու եւ մաքառումների պատմության նոր էջեր, բացահայտում հայրենասիրության, խիզախումների այնպիսի դրսեւորումներ, որոնց խորքում տարերք կա, նվիրվածություն եւ հիշողությունների ընդվզում, որոնք այսօր էլ դաստիարակչական անմիջական ներգործություն ունեն սերունդների ներաշխարհի ձեւավորման վրա:

Գրականությունը, բնականաբար, անմասն չի մնացել ժողովրդական տարերքի դրսեւորումներից, ոչ միայն արձագանքել է իրադարձություններին, այլեւ դարձել հոգեւոր սնունդ, «սերունդների ճանապարհը նախանշող» խորհուրդ, միավորող ոգի ու ելք…

Արցախյան շարժման առաջին իսկ օրերին որպես պայքարի կոչ է հնչում Հրաչյա Բեգլարյանի «Ղարաբաղցին» բանաստեղծությունը՝ միաժամանակ դառնալով ազգային միասնության խորհրդանիշ, Ոգու նոր արթնություն ու հիշողության ճիչ… Ստեղծագործությունը, որ նվիրված է մեծ Ազատասեր Բագրատ Ուլուբաբյանին, կյանքի ակունքներին կապվում է երկրորդ շնչառությամբ, ասես վերածնվում է՝ կրակված տողերի տարերքով ընդլայնելով մաքառումների տեսադաշտը: Դա այն դեպքն է, երբ գրական ստեղծագործությունը պայթում է, ինչպես բողբոջ, իր ներքին հրից եւ ենթատեքստի նոր «արարումներից»: Հայրենի հող, խաչքար, կամուրջ, սար, տուն, երազ, հիշողություն, հավատ բառերը բանաստեղծի պոեզիայում դառնալով խորհրդանիշեր, բացահայտում են ներշնչանքի եւ սիրո նոր հանգրվաններ, որտեղ խոստովանության լույսի է վերածվում հայրենաշունչ գիրը. «Խելագար էինք տնով ու տեղով// Եվ ամբողջ ցեղով// «Խելագար էինք», կամ «Հերթը հիմա մեզ է հասել»,// Ոչ մի աստված մեզ չի ների,// Թե որ նետը,// Հայկական նետը//  Չփոխանցենք սերունդներին»:

Հրաչյա Բեգլարյանի պոեզիայում հայրենասիրությունը կեցվածք չէ, այլ «զարկերակող կյանք», որը «սրբատաշ քարերի» երազն է խառնում հորովելի շնչին, գնում «հոգու մրմունջ քարերի» հետքերով եւ լսում «տուն ու կամուրջ քարերի» առասպելական զրույցները: Պատերազմի դռների առաջ անգամ չընկրկեց բեգլարյանական պայքարի ոգին:

Ախ այս խաչքար քարերի.
Խաչված, խաչբառ քարերի,
Մտքի քանքար քարերի,
Հոգա բարբառ քարերի
Համար ենք կռվել:

«Որտեղ Ավարայր, այնտեղ ես թուր եմ», – սա է բանաստեղծի հավատամքը, որը նրան տարավ դեպի հոգու մատյանների արարում… Երկինք, հող, ջուր, սերմ բառերը ազատվում են իրենց կեղեւներից՝ հոսելով ժողովրդական երգի երակներով, որտեղ հոգու հաղթանակ է դառնում Տողի իրականությունը…

Հողից ելնող դարերի շնչառությունն է տալիս բանաստեղծին ոգեւորության անանց պահեր, երբ լռությունն անգամ դառնում է հուշարար, իսկ ցավը՝ ըմբոստության աղաղակ: Պատմության դասերից լույս առնելով՝ բանաստեղծը փոխանցում է մարտնչող սերունդներին, որպեսզի չհատվի հայրենասիրության արթուն երակը, «սուր ու նիզակով» մարտնչած նախնիների ոգին միաձուլելով օրերի եռքին, ամրապնդում է կամքն ու հավատը զինվորյալների:

Հրաչյա Բեգլարյանը քարի մեջ տեսնում է մատյան, գիր, ճակատագիր, ինքնահաստատման կարծրություն, որից կայծեր են ցայտում հավատի ու երջանկության: Հողի երակներում հասցեներ կան ծլարձակումի, որոնցով ընթանում է բնության ու ճանաչողության անխոնջ ոգին: Ահա ելքը Հույսի: «Հույսի արեւ»,- այսպես է ձեւակերպել Հրաչյա Բեգլարյանը՝ կերպավորելով իր ճանապարհի ընթացքը: Բնության տեսարանների նկարագրությունը բանաստեղծի պոեզիայում ինքնանպատակ չէ. հավատի ակունք է դառնում ծառի կեղեւը, որ դիմանալով հողմերի հարվածներին, հաստատում է վերահառնումի առասպելը: Հայրենիքի պատկերը հոսում է աղբյուրների ջրերում եւ միաձուլվում հողին, ծիլերին, հարատեւության տաք երակներին: Արցախ: Մի կերպար, որ ոգեշնչում է ներսից եւ կյանքին ու գոյության արմատներին հաղորդում նոր իմաստ: Ազատության դրոշն է փողփողում ոչ միայն հայոց լեռնաշխարհում, այլեւ բառերի մեջ, ոգու շերտերում… «Չի նվաճվում այն դրոշը, որ պահվում  է սրտերո¯ւմ», – ասում է Պարույր Սեվակը: Ազատության պտուղները ճաշակած սերունդները այլեւս չեն հանդուրժի անգամ  Ստրկության ստվերի միջնոր-դավորված ներկայությունը: Հաղթանակը, որ ձեռք է բերվել հերոսների արյան գնով, ընդմիշտ վերացրել է զոհի կերպարը եւ վերարթնացրել ու կերտել հաղթողի աննկուն հոգեվիճակը…

Ախ, այս անշունչ քարերի,
Հոգու տրտունջ քարերի,
Միշտ զուսպ ու լուրջ քարերի,
Տուն ու կամուրջ քարերի,
Մեկ էլ բոլոր դարերի
Համար ենք կռվել:

Արցախյան գոյապայքարի թեման արծարծվել է Հրաչյա Բեգլարյանի «Արցախյան Ավարայր», «Ավո», «Շիկացած օրեր», «Լեգենդար բանակ», «Գրադ Ժորա», «Դու ոգի ես», «Մեր բախտի աստղը» եւ այլ ստեղծագործություններում, որտեղ «Արցախի օրհներգիչն ու նվիրյալը» կերտել է անկախության եւ ազատության համար մարտնչող հայի կերպարներ, որոնք տարբերվում են իրենց անհատական հատկանիշներով, ներաշխարհով, հոգեբանական նկարագրով:

Արցախյան գոյապայքարը ժամանակի մեջ արձանագրում է հայ ոգու եւ մաքառումների պատմության նոր էջեր, բացահայտում հայրենասիրության, խիզախումների այնպիսի դրսեւորումներ, որոնց խորքում տարերք կա, նվիրվածություն եւ հիշողության ընդվզում, որոնք այսօր էլ դաստիարակչական անմիջական ներգործություն ունեն սերունդների ներաշխարհի ձեւավորման վրա:

Ռոբերտ ԵՍԱՅԱՆ

ԹԱՏՐՈՆԻ ՃԳՆԱԺԱՄԸ ՇԱՐՈՒՆԱԿՎՈՒ՞Մ Է 

Առանց այն էլ անմխիթար վիճակում հայտնված Ստեփանակերտի դրամատիկական թատրոնն այժմ էլ զրկվել է գեղարվեստական ղեկավարից եւ գլխավոր ռեժիսորից: Այս մասին տեղեկացանք թատրոնի տնօրեն Կոմիտաս Դանիելյանի հետ նորերս կայացած զրույցի ժամանակ: Թատրոնին կից թատերական ստուդիան էլ փակվել, փոխարենը բացվել է նորը, բայց արդեն պետական կարգավիճակով, որի տնօրեն է նշանակվել թատրոնի նախկին ռեժիսոր Մարատ Դավթյանը: Կ. Դանիելյանի հավաստմամբ՝ դերասանական կազմի 30 հոգուց միայն 19-ն է ներգրավված աշխատանքներում, նրանցից էլ միայն մեկն է բարձրագույն մասնագիտական կրթությամբ:

35 տարի առաջ վերանորոգված թատրոնի գլխավոր ատրիբուտը շարունակվում է մնալ փայտի վառարանը: Այստեղ անցկացված մի համերգի վերջում թատրոնը վերանորոգելու մասին ԱԺ նախագահ Աշոտ Ղուլյանի խոստումը լուրջ հույսեր էր արթնացրել, սակայն առայժմ որեւէ փոփոխություն չկա: Իսկ մշակույթի եւ երիտասարդության նախարարը, տնօրենի խոսքերով, առայժմ որեւէ նոր առաջարկ չի արել՝ կապված թատրոնի վիճակի բարելավման հետ:

«Վերջին տարիներին իշխանությունների կողմից թատրոնն անուշադրության էր մատնվել: Եթե վերեւից վերահսկողություն չի լինում,  պատասխանատվության զգացումը մարդկանց մոտ կորչում է»,- ասում է Կ. Դանիելյանը եւ ավելացնում, որ իր տնօրինության մեկ ու կես տարում, այնուամենայնիվ, գրանցվել են մի շարք հաջողություններ, որոնցից, իր կարծիքով, էական է հատկապես թատրոն-հանդիսատես կապի վերահաստատումը: Նա որպես օրինակ նշեց  Նարեկ Դուրյանի կողմից բեմադրված վերջին ներկայացումները, որոնց ժամանակ դահլիճը լեփ-լեցուն էր: «Հանդիսատեսը երես թեքած է եղել թատրոնից: Նախկինում,  ըստ արձանագրությունների, դահլիճում 10-15 հոգի էին նստած լինում»,- հիշեցնում է տնօրենը:

Վահրամ Փափազյանի անվան դրամատիկական թատրոնի դերասան Սամվել Եվրիյանի կարծիքով՝ թատրոնի բարձիթողությունը գալիս է թատրոնի նախկին ղեկավարությունից: Ըստ նրա՝ «թատրոնի նախկին ղեկավարը երեւի թե այնքան էլ ուշադրություն չէր դարձնում այդ ամենին»: Բայց ահա այսօր Ս. Եվրիյանը «զգում է», որ թատրոնի վիճակը շատ շուտով կլավանա:

«Մեր տնօրենը մեծ ցավ ունի թատրոնի նկատմամբ: Նա առավոտվանից երեկո զբաղված է թատրոնով»,- ասում է Ս. Եվրիյանը եւ, առիթից օգտվելով, թերթի միջոցով շնորհակալություն հայտնում Կոմիտաս Դանիելյանին:

Լուսինե ՄՈՒՍԱՅԵԼՅԱՆ

ՄԵՐ ՈՒՇՈՒԻՍՏՆԵՐԸ ՏՈՒՆ ԲԵՐԵՑԻՆ ԵՐԵՔ ՈՍԿԻ

ԼՂՀ ուշուի հավաքականը մասնակցեց փետրվարի 14-ին Երեւանի «Դինամո» մարզադահլիճում կայացած ուշուի ՀՀ ավանդական բաց մրցաշարին: Այն կազմակերպել էին ՀՀ սպորտի պետական կոմիտեն եւ ավանդական ուշուի ֆեդերացիան, իսկ մասնակցել են թիմեր ՀՀ մարզերից ու քաղաքներից: Երեւանը ներկայացրեց մի քանի թիմ, իսկ Ղարաբաղի թիմում ներգրավված էին մարզիկներ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից եւ շրջաններից: Մրցաշարին մասնակցելու ցանկություն էր հայտնել նաեւ Վրաստանի հավաքական թիմը, որը, ինչպես նշեց ԼՂՀ ավանդական ուշուի ֆեդերացիայի նախագահ Կարեն Ղազարյանը, բավականին ուժեղ թիմ էր եւ միակ լուրջ մրցակիցը մեր մարզիկների համար:

Մրցաշարը նվիրված էր ՀՀ նախագահական ընտրություններին եւ կրում էր «Մենք ընտրում ենք Սերժ Սարգսյանին» կարգախոսը: Այդ իսկ պատճառով, ինչպես տեղեկացրեց Կ. Ղազարյանը, մրցաշարը, որ ըստ ավանդության անց էր կացվում մայիսին, այս անգամ կազմակերպվեց փետրվարին: Մրցաշարի գլխավոր մրցավարն էր ՀՀ ավանդական ուշուի ֆեդերացիայի նախագահ, միջազգային կարգի մրցավար Տիգրան Չոպանյանը:

Ասում են՝ կարեւորը ոչ թե հաղթանակն է, այլ մասնակցությունը: Գրավելով առաջնային տեղեր՝ մեր ուշուիստները կարեւորեցին եւ մասնակցությունը, եւ հաղթանակը: Նորանկախ հանրապետությանը երեք ոսկե մեդալ բերեցին Հարութ Առաքելյանը՝ մինչեւ 48 կգ քաշային կարգում, Դավիթ Գրիգորյանը՝ մինչեւ 56 կգ քաշային կարգում, եւ 75 կգ քաշային կարգում՝ Աշոտ Գրիգորյանը: Արծաթե մեդալների արժանացան Համիկ Քոչարյանը՝ մինչեւ 52 կգ քաշային կարգում,  Հարութ Ծատրյանը՝ 48 կգ քաշային կարգում, Հայկ Խաչյանը՝ 30 կգ քաշային կարգում,  Մհեր Աբրահամյանը՝  մինչեւ 60 կգ  և Գրիգոր Հարությունյանը, որ մասնակցել էր ուշուի թաուլո ձեւում: Իսկ Գարեգին Աղաբալյանը  /70կգ քաշային կարգ/, Վազգեն Հովսեփյանը /36 կգ քաշային կարգ/ եւ Գրիգոր Հարութունյանը /ուշու- թաուլու/, գրավելով մրցանակային երրորդ տեղեր՝ ստացան բրոնզե մեդալներ:

Մեր բոլոր մրցանակակիրները պատրաստվել են Ստեփանակերտի Ք. Իվանյանի անվան ռազմամարզական  վարժարանի մարզադահլիճում, որտեղ կայացած ուշուիստներ պատրաստելու համար պայմանները նվազագույն են: Այս պայմաններում պատրաստված մարզիկները «տուն» բերեցին մեդալներ, մրցապայքարի դաշտ դուրս գալով անգամ Եվրոպայի չեմպիոնի հետ: Սա նշանակում է, որ մենք կարող ենք մեծ բարձունքներ գրավել, եթե պայմանները բավարար լինեն: Հենց բավարար պայմանների բացակայության պատճառով էր, որ մեր մարզիկները չկարողացան մասնակցել բոլոր մրցաձևերին:

Ուրեմն՝ սպորտը Արցախում տեղում դոփելու իրավունք չունի:

Սյուզաննա ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

ԵՐԿՈՒ ՉԵՄՊԻՈՆ՝ ԲԵՐԴԱՇԵՆ ԳՅՈՒՂԻՑ 

Ստեփանակերտի շախմատի մանկապատանեկան դպրոցում ավարտվեց ԼՂՀ պատանիների առաջնությունը, որին մասնակցում էին ինչպես մայրաքաղաքի, այնպես էլ հանրապետության տարբեր շրջանների պատանի շախմատիստներ:

Մինչեւ 10 տարեկանների խմբում հաղթող է դարձել Վահագ Բաբայանը՝ Մարտունու շրջանի Բերդաշեն գյուղից: Նույն գյուղից է նաեւ մինչեւ 12 տարեկանների հանրապետության նոր չեմպիոնը՝ Հրայր Սողոմոնյանը: Մինչեւ 14 տարեկանների խմբում առաջին տեղ է գրավել Ալեքսանդր Ղարայանը /Ստեփանակերտ/, մինչեւ 16 տարեկանների մեջ՝ Կամո Ուլուբաբյանը /Ստեփանակերտ/, իսկ մինչեւ 18 տարեկանների խմբում՝ Մանուել Պետրոսյանը /Ստեփանակերտ/, որն, ի դեպ, 10 տարեկան է, բայց մասնակցել է այս տարիքային խմբի մրցումներին:

——————————————————————————————————-

20 февраля

Вместе – к признанию! 

20 лет назад на этой же площади закладывались основы карабахской независимости. Люди сами приходили и сами требовали “Ми-а-цум!”… 20 февраля 2008 года площадь Возрождения в Степанакерте расцвела снова – от людей, плакатов, триколора, выступлений и лозунгов. Ностальгия – для тех, кто 20 лет назад здесь стоял, и новизна – для тех, кто сегодня является ровесником Карабахского Движения…

«Поколение 1988-го с честью продолжает дело своих предшественников. Это поколение имеет свою специфику: свобода и независимость для него – непреложная реальность. Вот лучший ответ Азербайджану», – сказал президент НКР Бако Саакян на митинге в честь 20-летия.

А ведь на самом деле – сегодняшние 20-летние выросли с совершенно другим мировоззрением и полностью сформировались в армянском государстве НКР. И даже если представить на миг, что Карабах – не историческая армянская земля, сегодняшние реалии неотвратимы: в самопровозглашенной НКР живут граждане независимого и армянского Карабаха, нравится это кому-то или нет. Если мир признал Косово как независимое государство, то у граждан Карабаха с 20-летним стажем жизни в фактически независимом Карабахе прав на признание   намного больше! Значит, “Признание”!!! Вот каким должен быть не только лозунг, но и вся пост-косовская политика  карабахского государства. Ведь истина о том, что “земля принадлежит тем, кто на ней живет”, уже не ставится миром под сомнение.

Значит, вместе – к ПРИЗНАНИЮ!

——————————————————————————————-

Как это было…

Молчание: после Сумгаита прошло 20 лет

В Нагорно- Карабахской Республике отдали дань памяти жертв сумгаитской резни 

Сумгаитский геноцид уже вошел в энциклопедии и сухо определяется как «резня и массовая депортация армянского населения Сумгаита, осуществленная и управляемая азербайджанскими кругами 27-29 февраля 1988».

«Преступление преследовало цель предотвратить возможное урегулирование Карабахского вопроса, терроризировать армян перспективой новых кровопролитий и вынудить Арцах отказаться от национально-освободительной борьбы. Накануне погромов азербайджанский партийный функционер Э. Асадов грозился «наказать» армян многотысячным походом против Нагорного Карабаха. 26 февраля, за день до начала погромов, в ходе встречи с армянской интеллигенцией, М. Горбачев выразил «обеспокоенность» в связи с безопасностью проживавших в Баку 200 тыс. армян, непосредственно связав данный фактор с требованиями арцахских армян о воссоединении НКАО с Арм. ССР.

Для разжигания страстей в Сумгаите были пущены несоответствующие действительности слухи о том, что в Армении, якобы, начались массовые погромы азербайджанцев и мародерство. В частности, возбуждающее провокационное воздействие возымело телевыступление генпрокурора СССР Катусева, в котором говорилось о гибели двух азербайджанцев во время Аскеранских событий.

Преступление было спланировано заранее. Об этом свидетельствует наличие списка адресов армянских жителей, заранее исписанный сценарий и разделение ролей (убийцы и погромщики, мародеры, поджигатели имущества и те, кто смывал следы преступлений), задолго до этого изготовленные в производственных цехах арматуры и другие устройства, распределение спиртных напитков и наркотических веществ. Помимо этого, в домах армян была отключена телефонная связь, бездействовали службы ВД и скорой помощи, для указания мест проживания армян была применена система условных знаков и т.д..

Поведение азербайджанцев во время совершения тягчайшего преступления было двояким: часть их укрывала своих армянских соседей, и тем самым были спасены множество жизней, другая часть, наоборот, указывала толпе на места, где укрывались армяне.

Результаты продолжавшегося 3 дня варварства были ужасны, погромщики действовали не по-человечески жестоко: несколько десятков убитых, многие из которых после пыток и измываний были заживо сожжены, сотни раненых, множество изнасилованных (многие – несовершеннолетние), 18 тыс. беженцев, более 200 разрушенных и разграбленных армянских домов, десятки разбитых ларьков, магазинов, цехов и общественно-культурных учреждений, несколько десятков сожженных и разбитых автомобилей.

29 февраля в Сумгаит были введены советские войска, однако, насилия и убийства продолжались и в этот день. Войска не имели приказа применять оружие и ничем не помогли армянам. Только к вечеру они прибегли к решительным мерам и остановили погромы.

К судебной ответственности были привлечены лишь 49 погромщиков, и только один из них был приговорен к смертной казни. Остальным были предъявлены обвинения в убийстве, насилии, погромах, причем, во всех без исключения случаях мотивация деяний преступников была квалифицирована как «хулиганские побуждения». Вместо того, чтобы судить всех преступников по одному делу, советские власти специально разбросали дела и судили преступников в разных городах страны. В ходе судебных разбирательств были допущены грубейшие нарушения судебных процедур и прав пострадавших. После распада СССР большинство дел вершителей геноцида было закрыто, и они были отпущены на свободу. Преступление не получило официального осуждения, а пострадавшим не выразили соболезнования. Отсутствие адекватной оценки данного преступления вызвало волну массовых погромов в различных городах СССР. Безнаказанными остались также сотрудники городских и правоохранительных органов. Точное число жертв С. г. неизвестно до сих пор.

На основе представленных азербайджанской прокуратурой данных генпрокуратура СССР заявила, что « в Сумгаите погибли 27 граждан армянского происхождения».

Аракелян Аршак Левонович
Арушанян Размела Атанесовна
Арушанян Владимир Аванесович
Авакян Лола Павловна
Авакян Юрий Багратович
Аванесян Альберт Манвелович
Аванесян Валерий Манвелович
Арамян Артур Армоевич
Арамян Армо Ашотович
Бабаян Аршак Асланович
Бабаян Елена Маркосовна
Григорян Эмма Шириновна
Даниелян Николай Артемович
Даниелян Седа Осиповна
Товмасян Рафик Амбарцумович
Гамбарян Александр Александрович
Мартиросов Гарри Артемович
Мелкумян Эдуард Согомонович
Мелкумян Игорь Согомонович
Мелкумян Ирина Согомоновна
Мелкумян Раиса Арсеновна
Мелкумян Согомон Маркарович
Мелкумян Пируза Аракеловна
Мовсесова Эрсилия Бахшиевна
Саркисян Шаген Герасимович
Трдатов Габриел Арамович

Однако, имеющиеся данные дают серьезные основания сомневаться в достоверности обнародованных официальных данных. По свидетельствам очевидцев, только число неопознанных трупов в городском морге превышало 70. Свои сомнения по поводу достоверности числа жертв в свое время выразил также председатель Совета министров СССР Н. Рыжков. Часть погибших была похоронена в Баку, были также случаи сокрытия и фальсификации причин смерти погибших. Сумгаитцы, которым удалось спастись от погромов, нашли пристанище в РА и других странах СНГ.

Несмотря на то, что мировое сообщество пока не признало Сумгаитскую резню как геноцид, оно было осуждено Европарламентом (резолюция 1988), Сенатом США (1989) и парламентом Аргентины.

8 марта 1988 на Степанакертском мемориальном комплексе был открыт памятник жертвам С. г. (работа А. Акопяна), неподалеку от памятника жертвам Геноцида 1915 г. (Цицернакаберд, Ереван) также установлен хачкар.

Лит. Сумгаит?.. Геноцид?.. Гласность?.. , Е., 1989, 1990; Рыжков Н., Перестройка: история предательств, М., ИПЛ, 1992; Donald E. Miller, Lorna Touryan Miler, Frmenia, Portraits of Survival mand Hope, University of California Press, Berkeley, Los Angeles, 2003 Thomas de Waal, Black Garden, Armeni and Azerbaijan: Through Peace and War, New York University Press, NY, 2003 Sumgait Tragedy: Pogroms against Armenians of Soviet Azerbaijan, Volume 1, Eyewitness Accounts, Edited by Samvel Shahmuratian, Aristide D. Caratzas & Zoryan Institute, New York & Cambridge, 1990.

Айк Демоян

АрмИнфо. В Нагорном Карабахе отметили 20-летие армянской резни в азербайджанском городе Сумгаит. Как сообщает собкор АрмИнфо в Степанакерте, с утра к мемориальному комплексу столицы НКР – г.Степанакерта, потянулся людской поток. Коллективы учреждений, предприятий и учебных заведений республики, военнослужащие Армии обороны НКР возложили цветы к памятнику жертвам трагедии. В 11 часов мемориальный комплекс посетили представители высшего руководства Нагорно-Карабахской Республики во главе с президентом Бако Саакяном, отдав дань памяти жертв трагедии. Служители Арцахской епархии Армянской Апостольской Церкви отслужили траурный молебен по безвинным жертвам сумгаитской резни.

——————————————————————————————-

По обе стороны границы

Материалы подготовлены в рамках проекта «Преодоление стереотипов», поддерживаемого организацией «Ресурсы примирения» (Conciliation Resources). Партнеры по проекту – Исследовательский центр «Регион» журналистов-расследователей Армении и “Институт мира и демократии” (Баку).

«МЫ НЕ ИСПЫТЫВАЕМ НЕНАВИСТИ К ПРОСТЫМ ЛЮДЯМ»

На наши вопросы отвечают председатель Молодежного движения «Далга» Вафа Джафарова, почетный председатель Рамин Гаджилы, члены правления организации Нармин Рамазанова и Эльвин Кязимов.

– Приходилось ли вам общаться с армянами? Каковы ваши главные источники информации об армянах? Как вы думаете, как живут в соседней стране ваши сверстники?

Вафа Джафарова – Лично я общаюсь с армянами на различных международных конференциях и семинарах, которые проходят в Тбилиси, Москве и в других городах. У нас складывались с ними довольно-таки нормальные отношения, и мы не испытывали друг к другу какой-либо ненависти. А что касается источников информации об армянах, то мы в основном черпаем информацию из СМИ и Интернет-ресурсов.

Нармин Рамазанова – У меня нет с армянами никаких отношений. Если даже когда-нибудь и появятся такие отношения, то я к этому отнесусь нормально. У меня неприязнь может быть только к армянам с ружьем, которые оккупировали наши территории, а к мирным людям я отношусь нормально.

Рамин Гаджилы – Я никогда не общался с армянами. Я сам родом из Карабаха, и мне, конечно, будет трудно пойти с ними на какой-то контакт. Но вместе с тем я понимаю, что мы с армянами – два кавказских народа, и обречены жить вместе. Поэтому, насколько бы это ни было трудным, считаю, что мы должны найти с ними общий язык. Ведь войну развязали не мирные граждане, а конкретные люди и силы, в интересах которых и было поссорить эти два народа.

– Что ценно для вас лично, для ваших знакомых, друзей – жизнь человека или земля?

Рамин Гаджилы – Конечно, жизнь человека. Если подойти к этому вопросу с точки зрения либерализма, то, если мы не будем заботиться о жизни конкретного человека, то не сможем отстоять ни свою землю, ни государство. Ведь самым большим богатством любого государства являются его граждане. Поэтому на первое место мы ставим интересы людей.

Вафа Джафарова – Я такого же мнения. Потому что ничто не может заменить человеческую жизнь. Люди – это главный ресурс любого государства. Конечно, и земля для нас очень дорога, но она становится еще дороже, если там живут люди. Я верю, что наши люди вернутся к своим родным очагам, которые потеряли во время войны. Но вместе с тем я – сторонница мирного урегулирования конфликта, чтобы больше не было жертв.

– Могут ли у армян и азербайджанцев быть общие интересы, кроме Карабаха? В 21 веке азербайджанцы и армяне смогут жить в мире, как, например, немцы и французы, которые 130 лет воевали из-за спорных территорий Эльзаса и Лотарингии?

Вафа Джафарова – Мы с армянами – соседи и просто обречены жить вместе. Ни они, ни мы никуда не уедем с наших земель. Я думаю, что лет через 10-20, когда вся эта абсурдная ситуация прекратится, мы снова сможем мирно сосуществовать. Но сейчас каким-то третьим силам нужно, чтобы мы воевали. Я полностью уверена, что война ни нам, ни им абсолютно не нужна, просто такое положение выгодно некоторым великим державам. Ни США, ни Россия не хотят, чтобы мы снова обрели мир, и поэтому они сталкивают два наших народа. Но это – политический вопрос, и я не хочу вдаваться в подробности. Однако думаю, что наши народы когда-нибудь найдут в себе силы и помирятся. Кавказ – это наш общий дом, и мы сами сможем решить наши проблемы без посторонней помощи.

Эльвин Кязимов – Вафа абсолютно права. Решение этого конфликта, в первую очередь, не в интересах России, которая не хочет мира на Кавказе. Если посмотреть на историю, культуру и обычаи азербайджанцев, грузин и армян, то можно найти много общего. И, хотим этого или нет, мы обязаны жить вместе. Поэтому я надеюсь, что мы придем к мирному соглашению, и снова сможем мирно сосуществовать, как и раньше.

Нармин Рамазанова – Хочу добавить, что если мы не придем к миру, то азербайджанская молодежь готова отстоять свои земли любым путем. Повторюсь, что мы считаем своими врагами армян с ружьем, а не простых граждан. Мы знаем, что простые люди ни в чем не виноваты. Поэтому если простые армяне готовы с нами мирно жить, то мы тоже готовы протянуть им руку.

Рамин Гаджилы – Я считаю, что армянский народ оказался в заложниках у группы агрессивно настроенных людей, которые не хотят мира. В результате этой политики теряет только армянский народ, который и так остался в стороне от многих региональных проектов. Однако, если армяне поймут ошибочность своей политики, то в будущем они смогут присоединиться к этим проектам. Конечно, только после того, как они вернут Карабах и заключат мирный договор с Азербайджаном.

– Возможно ли урегулирование карабахского конфликта без вмешательства извне, что для этого должны сделать стороны?

Вафа Джафарова – Этот конфликт нашим народам навязала Россия. Поэтому считаю, что без ее вмешательства мы не сможем решить эту проблему. Сейчас в мире только две сильные страны – США и Россия – могут повлиять на Армению, чтобы она освободила наши территории, но они этого не делают. Поэтому не думаю, что мы сможем найти общий язык с армянами, пока вот эти страны не поменяют свое отношение к этому конфликту.

Если мы не испытываем к армянам ненависти, то это не означает, что все наше общество думает также. В нашем обществе люди больше всего склонны решить этот конфликт военным путем. Однако думаю, если США и Россия повлияют на наши страны, то этот конфликт может найти свое мирное решение.

«МОЛОДЕЖЬ РАДИКАЛЬНЕЕ ОСТАЛЬНОЙ ЧАСТИ ОБЩЕСТВА»

Интервью с психологом Азадом Исазаде 

– Сильно ли отличается нынешнее поколение 20-летних от 20-летних горячей стадии (1988-1994 гг.) карабахского конфликта, от своих сверстников вашего поколения?

– Да, конечно, в принципе наше поколение резко отличается от нынешнего. И к тому же нельзя сказать, кто лучше или хуже. У каждого поколения есть свои плюсы и минусы. Наше поколение развивалось в период так называемого застоя, и поэтому пределом нашей смелости в тот период было лишь послушать «Голос Америки», ВВС и другие западные радиостанции, а также между собой рассказывать анекдоты про Брежнева. А поколение конца 1980-х – начала 1990-х годов больше сформировалось на волне карабахского конфликта. Им нужно отдать должное, что именно эти молодые люди стали ядром национально-освободительного движения в стране, именно они первые ринулись на защиту своих земель. Так что я это поколение даже назвал бы героическим. А что касается состояния нынешней молодежи, то они в основной массе пассивны, это поколение больше всего интересует деньги и личное благосостояние. Для них понятие Родина, Отчизна отодвигается на второй план. То есть они в основном прагматичны, и им, в отличие от поколения 1980-1990 гг., не присуща романтика. Хотя есть и большая группа радикально настроенной молодежи, которые попадают под влияние – как исламистов, так и других радикальных политических течений.

– Сегодняшняя молодежь сформировалась в условиях карабахского конфликта, насколько сильно он повлиял на ее мировоззрение?

– Очень сильно повлиял. У нашей молодежи очень сильны реваншистские настроения. Каждый из них думает, что только военным путем возможно решение этого конфликта. Это и естественно, потому что мировоззрение нынешней молодежи сформировалось именно в этом духе.

– Насколько силен образ врага армянина у молодежи, на основании каких знаний, какого опыта формируется этот образ у молодежи?

– Я думаю, что образ врага армянина сильнее, чем у нашего поколения. Потому что сегодняшние молодые люди видели все ужасы карабахской войны будучи детьми, а мы видели это уже в зрелом возрасте. Им трудно понять нас, когда мы рассказываем, что мы вместе с армянами жили, учились и работали. Они смотрят на нас с недоумением – как можно жить и работать вместе с врагами? То есть в их сознании твердо укоренилось, что армяне – это враги.

– Как Вы считаете, сегодняшняя молодежь верит в мирное будущее, мирное соседство армянского и азербайджанского народов, могут ли личные общения между представителями молодежи конфликтующих сторон оказать радикальное воздействие на восприятие, формирующееся в результате пропаганды образа врага?

– Основная часть молодежи, по моему мнению, все же не верит в мирное решение этого конфликта. Потому что молодежь всегда бывает более радикальной, чем остальная часть общества. Но, конечно, есть и такие представители молодежи, которые готовы к миротворческой деятельности.

– Насколько стратегически верно прививание у молодого подрастающего поколения стереотипов образа врага, как и с какими проблемами может быть связан процесс преодоления, трансформации этих стереотипов?

– Мне приходилось сталкиваться с этой проблемой, когда я занимался психологической реабилитацией беженцев. Мы работали в основном с детьми, которым сейчас как раз по 18-20 лет. Тогда западные доноры ставили перед нами задачи о снятии с сознания детей образа врага в лице армян. Мы вынуждены были отказаться от этой работы, и многие проекты в этом направлении так и остались незавершенными в силу того, что в стране нет целевой государственной позиции по этому вопросу: «Как мы будем дальше жить с армянами Карабаха»? Соответственно, если армянин – враг, то мы должны вырабатывать у этого поколения образ врага, если он – друг, то мы должны снять это напряжение в обществе. С одной стороны, власти усиливают военную риторику, но, с другой стороны, они взяли обязательство перед международными организациями о решении конфликта мирным путем. То есть, здесь нет конкретной позиции. Поэтому для снятия в обществе этого отношения к армянам нужен госзаказ. Только государство может решить эту проблему. Предположим мы – психологи – сняли образ врага, а вдруг завтра Азербайджан начнет войну, и представляете каково будет настроение наших молодых солдат в этом случае? Или, наоборот, мы усилили образ врага, а Азербайджан подписал мирный договор с Арменией. Как быть в таком случае? Поэтому только государство в состоянии ответить на все эти вопросы.

http://www.caucasusjournalists.net

Материалы подготовлены в рамках проекта «Преодоление стереотипов», поддерживаемого организацией «Ресурсы примирения» (Conciliation Resources). Партнеры по проекту – Исследовательский центр «Регион» журналистов-расследователей Армении и “Институт мира и демократии” (Баку).

СЛЕДУЮЩИЕ ПОКОЛЕНИЯ БУДУТ СПОКОЙНЕЕ

На наши вопросы отвечают студентка Ереванского госуниверситета Эмма Саркисян, филолог Артур Тухикян и инженер Армянской атомной электростанции Арам Арутюнян.

– Приходилось ли вам общаться с азербайджанцами? Каковы ваши главные источники информации об азербайджанцах? Как вы думаете, как живут в соседней стране ваши сверстники?

Эмма Саркисян – Нет, с азербайджанцами я никогда не встречалась. Информацию о них получаю из местных СМИ и из сайтов информационных агентств. Не могу сказать, что внимательно слежу за тем, что происходит в Азербайджане. Только в тех случаях, когда есть какое-то событие или же какая-то важная встреча по карабахскому конфликту. В целом у нас СМИ рассказывают об Азербайджане довольно сдержанно, злорадства нет.

Артур Тухикян – Да, у меня был опыт общения с азербайджанцами. Также в течение трех лет в интернет-форуме я общался с одним азербайджанцем, который как-то потом приехал в Ереван на конференцию, я решил с ним встретиться «в живую», посидели в кафе, поговорили спокойно. Информацию об Азербайджане получаю из местных и азербайджанских СМИ, но больше – из интернет-форумов, посредством виртуальных общений, предпочитаю этот источник информации, так как отношусь к информациям СМИ с некоторым недоверием. Если все время читать только азербайджанские СМИ, то надо будет тогда, не дождавшись их нападения, самим идти на войну, так как кроме пропаганды идеи уничтожения армян там почти нет ничего. Какую-то объективную информацию о том, что там происходит, что на самом деле думают там люди, найти в СМИ невозможно. Да, на форумах тоже армяне и азербайджанцы ругают друг друга, но я с такими сразу перестаю общаться и «говорю» с теми азербайджанцами, с которыми возможно нормально обсуждать какие-то вопросы и проблемы, и из общения с которыми возможно иметь представление о происходящих событиях. Знакомые мне азербайджанцы говорят о таких проблемах, о каких говорит рядовой ереванец. Конечно, исходя только из их слов, нельзя в целом судить, как живут люди в Азербайджане. То, что у них есть нефть, по их же словам, не оказывает никакого существенного воздействия на повышении уровня социальной жизни населения.

Арам Арутюнян – Только один раз я встречался с азербайджанцем и получил хорошее впечатление. Он был молодой человек высокого уровня, получивший образование за рубежом. У нас была непродолжительная беседа. Я тоже получаю информацию только из СМИ. Но интерес появляется тогда, когда обсуждается какая-то важная проблема. Виртуально с азербайджанцами никогда не общался, думаю, что такие общения не могут быть откровенными, для откровенности нужно хорошо знать друг друга. Четкого представления о том, как живут в Азербайджане люди, у меня нет. Но полагаю, что в целом ситуация такая, как и в Армении – есть и хорошо живущие люди, есть и нищие. Не уверен, что молодежь там получает объективную информацию, мне было бы интересно узнать, к примеру, что рассказывают подрастающему поколению в школах и других учебных заведениях о событиях нашего недавнего прошлого.

– Что ценно для вас лично, для ваших знакомых, друзей – жизнь человека или земля?

Эмма Саркисян – Я много думала над этим вопросом, однозначно могу сказать, что для меня ценна жизнь человека.

Артур Тухикян – Это – сложный вопрос. Конечно, важна жизнь человека, но в глобальном смысле жизнь нации напрямую связана с территориями, с землей. Выбор между одним и другим может быть сделан в конкретных ситуациях.

Арам Арутюнян – Если, не дай Бог, нужно будет выбирать между жизнью близких мне людей и землей, то сделаю все, чтобы спасти своих близких. Но если придется выбирать между своей жизнью и землей предков, то для меня важно второе.

– Могут ли у армян и азербайджанцев быть общие интересы, кроме Карабаха? В 21 веке азербайджанцы и армяне смогут жить в мире, как, например, немцы и французы, которые 130 лет воевали из-за спорных территорий Эльзаса и Лотарингии?

Эмма Саркисян – Общие интересы, кроме Карабаха, могут быть, почему нет? Ведь все мы не каждый день живем одним только Карабахом. Думаю, что и в Азербайджане есть люди, для которых Карабах не является ежеминутной проблемой. Конечно, найдутся люди, которые будут стремиться всячески воспрепятствовать любому сотрудничеству. Мне кажется, что конфликт будет длиться долго. Немцы и французы – европейцы, мы с азербайджанцами – нет. По моим представлениям, европейцы более благовоспитанны, а это значит, что они внутренне более готовы к поиску возможностей для сотрудничества и к решению вопросов.

Артур Тухикян – Общие интересы будут тогда, когда появятся другой враг или проблема, которые будут угрожать и нам, и азербайджанцам. Можно найти общие грани сотрудничества, но все это будет иметь формальный характер. Например, совместная борьба против траффикинга, экологических бедствий и т. д. Пример, который вы приводите, в принципе, возможен для нас тоже, это – вопрос изменения менталитета, взаимопонимания, прощения друг друга, но, судя по сегодняшнему Азербайджану, этот день кажется очень далеким.

Арам Арутюнян – Думаю, что общий интерес для наших государств – это решение конфликта. Я тоже оптимистичен, смена поколений окажет свое воздействие, и следующие поколения более спокойно отнесутся к вопросу, не будут так агрессивны друг против друга. Надеюсь, что время пойдет на пользу нам всем.

– Возможно ли урегулирование карабахского конфликта без вмешательства извне, что для этого должны сделать стороны?

Эмма Саркисян – Я исключаю вариант, чтобы конфликт был решен только руководствами Армении и Азербайджана. Решение точно будет извне. Вообще мы многого не знаем, не представляем, что творится там «наверху», о чем договариваются, что обсуждают. Не удивлюсь, если будет принято решение об уступке территорий.

Артур Тухикян – Я согласен с таким мнением, так как сегодня маленькие страны в одиночку ничего не решают. Если сверхдержавы захотят решить вопрос, то он будет решен, а кто в результате выиграет, кто пострадает, это их не будет интересовать. И что бы мы тогда ни сделали, все равно ничего не изменится. И необязательно, чтобы была война, возможно, будут давления.

Арам Арутюнян – Я тоже думаю, что вопрос решится тогда, когда это будет выгодно сверхдержавам. А до этого они спокойно будут руководить двумя странами по своему усмотрению, как сейчас.

«СВОБОДНЫЕ КОРИДОРЫ» ДЛЯ СОТРУДНИЧЕСТВА 

Интервью с завкафедрой психологии Университета им. Гр. Ачаряна, этнопсихологом Давидом ДЖАМАЛЯНОМ 

– Сильно ли отличается нынешнее поколение 20-летних от 20-летних горячей стадии (1988-1994 гг.) карабахского конфликта, от своих сверстников вашего поколения?

– Конечно, между молодежью 1988-1994 гг. и сегодняшними 20-летними есть определенная разница. В годы активной фазы конфликта довольно четко стали выражаться патриотические позиции армянской молодежи. В послевоенный период произошел спад ценностей, что было обусловлено экономическими трудностями. Победа отодвинула в сторону агрессию против азербайджанцев, и общество сконцентрировалось на решении бытовых вопросов. Сегодняшней молодежи более свойственно «повседневное мышление» – она сама, ее окружение, материальные ценности. Разница заключается, пожалуй, в этом. Но я должен отметить одно весьма важное обстоятельство: если возникнет какая-либо острая политическая ситуация, то национальное самосознание молодежи, возможно не с пафосом 1980-1990 годов, но обязательно проявится. Это – здоровая защитная реакция и закономерность. Еще об одном важном факте: сейчас почти все молодые люди служат в армии, и на линии фронта, где иногда происходит перестрелка, укрепляется их патриотическая позиция. Национальное самосознание у сегодняшней молодежи задвинуто на второй план, но оно не исчезло.

– Сегодняшняя молодежь сформировалась в условиях карабахского конфликта, насколько сильно он повлиял на ее мировоззрение?

– Для психолога представляют интерес также и бытовые примеры. Часто во время застолий, на разных встречах молодые люди поднимают тост за погибших и за тех, кто служит в армии. Это – не случайно, нет такой семьи, которую война не затронула. Война оказала ощутимое психологическое воздействие на сегодняшнюю молодежь тоже, она гордится тем, что мы все преодолели комплекс жертвы, смогли защитить сами себя, есть уважение к воевавшему человеку, вообще – к человеку в военной форме. Хотя, как я уже сказал, на первом плане у нынешних 20-летних стоят материальные ценности.

– Насколько силен образ врага – азербайджанца у молодежи, на основании каких знаний, какого опыта формируется этот образ у молодежи?

– Сегодня в Армении нет политической силы или политического деятеля, выступающего за войну, или же пропагандирующего ненависть к азербайджанцам. В представлениях армянской молодежи образ врага азербайджанца формируют сами азербайджанцы. Довольно вспомнить общеизвестные события последних лет.

– Как Вы считаете, сегодняшняя молодежь верит в мирное будущее, мирное соседство армянского и азербайджанского народов, могут ли личные общения между представителями молодежи конфликтующих сторон оказать радикальное воздействие на восприятие, формирующееся в результате пропаганды образа врага?

– Сразу могу сказать, что межличностные общения не могут иметь коренного воздействия на решении конфликта. Личные связи и общения, безусловно, понижают степень вражды, способствуют преодолению стереотипов образа врага. Сегодня организовываются двухсторонние встречи, мероприятия, в ходе которых люди знакомятся друг с другом и общаются. Но трудно не заметить, что нормальные и теплые отношения формируются в тех случаях, когда стороны изначально договариваются не затрагивать вопросов межнациональных противоречий. Практика показывает, что споры возникают тогда, когда предмет дискуссии касается сферы национальных интересов. Значит, если у армянина с азербайджанцем есть необходимость общения и сотрудничества друг с другом, то они заранее договариваются не касаться темы межнациональных отношений и национальных интересов. К примеру, работающие в России армянин и азербайджанец заранее договариваются о том, что это – спор между их правительствами, они сами не имеют отношения к этому спору, и начинают совместно заниматься бизнесом, или же противостоят русскому шовинизму, что является их общей проблемой. Во время этих встреч, этой совместной работы кажется, что все, наступил конец вражде, и люди подружились. Но это – ложное впечатление, так как в иных условиях, при других обстоятельствах, еще вопрос – как проявят себя эти «друзья»? Что касается мирного будущего, то молодежь, как я понимаю, хочет верить в него, но реалии свидетельствуют, что такие перспективы – это чрезмерно оптимистические прогнозы.

– Насколько стратегически верно прививание у молодого подрастающего поколения стереотипов образа врага, как и с какими проблемами может быть связан процесс преодоления, трансформации этих стереотипов?

– Думаю, что не надо специально и целенаправленно формировать у молодежи образ врага в лице азербайджанцев. Неправильно искусственно настраивать молодежь только на нетерпимость, в ее сознании обязательно должны оставаться и свободные коридоры для сотрудничества. Но в то же время не надо забывать, что мы живем по соседству со своими врагами, и бдительность должна быть всегда. Здесь нужно придерживаться средних позиций. Что касается вопроса, с какими проблемами связан процесс преодоления или трансформации этих стереотипов, то, как я уже сказал, межличностные общения всего лишь задвигают на второй план агрессию, возникшую в результате столкновения этнополитических интересов, и эта агрессия может активизироваться снова в любой момент.

Есть страны (например, Греция и Турция, Пакистан и Индия, Япония и Россия), национальные интересы которых не только не совпадают, но и сталкиваются, но тем не менее, у них развиваются экономические отношения. Такой подход, с моей точки зрения, может способствовать преодолению или трансформации стереотипов.

http://www.caucasusjournalists.net

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s